]> Cath Finntrágha The Battle of Ventry An electronic edition Unknown Cecile O'Rahilly Electronic edition compiled by Margaret Lantry Beatrix Färber Proof corrections by Margaret Lantry University College, Cork Professor Marianne McDonald via the CELT Project Second draft. 21000 CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork
College Road, Cork, Ireland—http://www.ucc.ie/celt
2001 2008 CELT online at University College, Cork, Ireland. G303002

Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.

Hardcopy copyright lies with the School of Celtic Studies (Dublin Institute for Advanced Studies).

 Manuscript sources Oxford, Bodleian Library, MS Rawlinson B 487, 1–11. Dublin, Royal Irish Academy, MS 29, 328–337, 355–361 (olim 23 L 24) Catalogue of Irish Manuscripts in the Royal Irish Academy, by T. F. O'Rahilly, (Dublin) fasc. 1, 89. Editions Cecile O'Rahilly (ed.), Cath Finntrágha (Dublin: DIAS 1962). The Cath Finntrága or Battle of Ventry, edited from MS. Rawl. B. 487, in the Bodleian Library, (Anecdota Oxoniensia, Mediaeval and Modern series, vol. 1, pt. 4), by Kuno Meyer (Oxford: Clarendon Press, 1885). Translations Cecile O'Rahilly (ed), Cath Finntrágha (Dublin: DIAS 1962). The Cath Finntrága or Battle of Ventry, edited from MS. Rawl. B. 487, in the Bodleian Library, (Anecdota Oxoniensia, Mediaeval & Modern ser., vol. 1, pt. 4), by Kuno Meyer (Oxford, Clarendon Press, 1885) Secondary literature H. d'Arbois de Jubainville, Essai d'un Catalogue de la Littérature épique de l'Irlande. Paris 1883 67–68. Standish O'Grady, Remarks on the Oxford edition of the Battle of Ventry, Phil. Soc. Trans. (1884) 619–646. John Fleming, [Notice], Gaelic Journal, 2 (1885) 289–294. O'Conor, Rer. Hib. Script. I, p. lx. Tomás Ó Concheanainn, [Review of 1962 edition], Éigse 10 (1961–63) 323–327. Gearóid S. Mac Eoin, [Review of 1962 edition], Studia Hibernica 4 (1964) 244–249. Caoimhín Breatnach, The Historical Context of Cath Fionntrágha, Éigse 28 (1994–95) 138–155. The edition used in the digital edition Cath Finntrágha Cecile O'Rahilly First edition One volume. xxxii +123 pp. Page v Contents, vii–xxxii Introduction, 1–47 Text, 48–62 Appendix I, 62–64 Appendix II, 65–90 Notes, 91–114 Glossary, 115–118 Index of Persons, 119 Index of Collective names, 120–123 Index of Place names. Dublin Institute for Advanced Studies Dublin 1962 reprinted 1975

CELT: Corpus of Electronic Texts

The present text represents pages 1–47 of the volume, supplemented by the sections in Appendix 1. Expansions and variant readings are not tagged.

Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged.

The electronic text represents the edited text.

Quotations are rendered q.

When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page break or line break, the break is marked after the completion of the hyphenated word.

div0=the whole text. Line-breaks of the printed text are marked lb n="nn". Metrical texts are embedded as separate texts, with quatrains marked and numbered. Individual lines of verse are marked.

Personal and place names have not been tagged. Neither have terms for cultural and social roles. Such tagging is envisaged in a future electronic edition.

The n attribute of each text in this corpus carries a unique identifying number for the whole text.

The title of the text is held as the first head element within each text.

div0 is reserved for the text (whether in one volume or many).

The numbered lines provide a canonical reference.

 By an Irish scribe, Finnlaech Ó Cathasaigh, whose family came from Cill Ardubh in the barony of Tirawley, Co. Mayo. c. 1400–1500 The whole text is in late Middle Irish. The closing words are in Latin. saga prose medieval Kings Cycle 2008-10-22 Beatrix Färber ed. Title elements streamlined, keywords added, new wordcount made, file validated. 2005-08-25 Julianne Nyhan ed. Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion 2005-08-04T16:00:13+0100 Peter Flynn ed. Converted to XML 2001-03-21 Beatrix Färber ed. New header created. Text parsed using NSGMLS. HTML file created. 1997-02-11 Margaret Lantry ed. Text proofed for the second time. 1997-02-07 Margaret Lantry ed. Header modified. 1997-02-07 Margaret Lantry ed. Appendix I proofed for the first time. 1997-01-30 Margaret Lantry ed. Appendix I captured by scanning. 1997-01-30 Margaret Lantry ed. Text proofed for the first time; structural markup completed. 1996-12-23 Margaret Lantry ed. Header created. 1996-12-20 Margaret Lantry ed. Structural markup inserted. 1996-12-12 Margaret Lantry ed. Text captured by scanning. Cath Finntrágha ann so síos .i. oighe Finn &ersir; fianaibh Éirionn &ersir; bás Dáiri Duinn rígh an domhain móir.

Rí ro gabasdair flaithus &ersir; forrlamhas an domhain mhóir uili go himlán .i. Dáiri Donn mac Loisginn Lomghlúinig. Ro thinóileadar immorro &ersir; ro thimsaigeadar sluaig in domain d'innsaighidh in rígh sin. Táinic ann Bolcán rí na Fraingci &ersir; Marghairéd rí na Gréigi &ersir; Faghartach rí na hInnia &ersir; Lughman Leathanarmach rí Saxan &ersir; Fiachra Foiltleabar rí Gairian &ersir; Tor mac Breoghuin rí na hEspáine &ersir; Sligeach mac Seanghairbh rí Fear Ceapdha &ersir; Iruadh mac Dreagain mic Duilli rí Fer nDreagan &ersir; Comur Croimgeann rí Fer Conchenn &ersir; Caitchenn rí Fer Caitchenn &ersir; Caiseal Clúmach rí Lochlann &ersir; a trí derbráithri .i. Forne Glaingér Gaisgedhach &ersir; Mongach in Mara &ersir; Tacha, &ersir; Dáire Dédsholus rí Mara Toirrian &ersir; Madan Muncas mac Duinn rí na Gaethlaighi &ersir; trí rígha ó thurgabáil gréine anoir .i. Duibhceartan mac Fir Mais &ersir; Muilleann mac Fir Luit &ersir; Cuilleann mac Faebhair Glais, &ersir; Ógarmach ingen rígh na Gréigi, an bangaisgedhach is ferr táinic isin doman riam, &ersir; mórán do ríghaibh &ersir; do tigerrnaibh ele nach áirimter ann so.

Ar toigheacht immorro don tromsocraide sin co hairm a roibhe airdrí in domhuin, ro cinneastair uile éncomuirli .i. teacht do ghabháil Érenn ar áis nó ar éigin. Ocus ba hé so a n-adhbar .i. feacht n-aon dá ndeachaid Finn mac Cumhaill ar innarbad a hÉrinn isin domhun mhór &ersir; do bhí thoir re bliadhan a n-amsaine ag Bolcán rí na Fraingci, &ersir; ro élo bean &ersir; ingen rígh Frangc leis ar tabairt comgrádha dóibh araen do &ersir; is tríd sin ro tinóiledar na sluaig &ersir; na socraide sin do theacht dá dhíghailt ar Érennchaibh. Óir nirbo miadh nó maise leisna maithib sin tár &ersir; tarcaisne do tabairt don Éirennach orrtho.

Is ann sin ro fhiarfaig rí in domhain: Cia bus eólach dam-sa a caladportaib Éirenn? ar sé. Do-gén fíreólas duit, arsa Glas mac Dreamuin, &ersir; atáim féin ar innarbad ó Fhinn mac Cumuill, &ersir; bérad eólus ar caladaibh rédhi rofairsingi na Érenn díb-si, ar sé.

Is ann sin tángadar na sluaig &ersir; na socraide línmhara &ersir; na teaghlaigi taidbseanacha sin isin oirear a rabhadar a longa &ersir; a laídeanga &ersir; ro hinnled leó a cnairre &ersir; a cairpthi, a curaigh &ersir; a caemhlonga, &ersir; ro cuireadar amach cliatha cuanna certa crannrighne cruadhrámhadh &ersir; do-rinneadar imramh trén togharadh dianlaidir deghcubhaidh gurbho cosmhail re ceathaibh gelclúm ar gormsrothaib nó re hael aengheal ar ardchlochaib na srotha cubhracha cneasgeala sin tar éis na láideang ón luathimram, co rucadar na longa sin sithi seabcamail sruthluaimneach ó cimsaibh na cuan a coimnéineacht tar drumcladaib diana dígáire .. na díleann &ersir; tarin mothar mórthonnach &ersir; tarna tonnaibh móra mongmóra mallgorma.

Is ann sin immorro ro éirgeadar na gaetha &ersir; ro ardaigheadar na tonna co nach cualadar-san énní acht nuall mear maithneach na murdhúchann &ersir; gotha imda éccunnla na n-én corrach crithluaimnech ós gluair glastonn agá crothad. Ní mo-chean ámh tarrla re freastal nó re frithólamh na fairrgi forránaighi fuardoimne sin .i. nert tonn &ersir; tuili &ersir; trénghaithi ag caitheamh a cainnti &ersir; a cirgaili &ersir; a ceannairrci risna longaibh, &ersir; fós nír inadh inchomhráidh na treabha taibhfhliucha sin re seastán na slat agá sreangbhualad &ersir; re coimbéimnigh na crann le garbgaethaib agá cruadbrised. Ní raibhi immorro acu-sun ann sin long gan lúbugad ná rung gan rangbhriseadh ná ub gan odugad ná clár gan crithnugad ná tairrngi gan trothlugad ná bord gan brúghad ná birrling gan brisedh ná abur gan fhoslugad ná teas gan tuargain ná tili gan tuarcain ná as gan iompodh ná crann gan cruadlúdhbadh ná stagh gan sduaidhléim ná ruaidhbréid gan rébadh ná laídeang gan locadh a luathshiubail re lánanfadh, muna theagmadh lucht a freastail &ersir; a fortachta ina fochraibh dá fhóiridhin.

Ó nach bhfuair immorro in gaeth sin laigi arna laechaibh ná tlás arna trénferaibh, do éirig uaithib co ráinic a haitreab arduachtarach anamna, &ersir; is ann sin fa mín in muir dóibh &ersir; fa ceannsaidh gach goirmlinn gurbo téigli séimidhe socharthanach in fairrgi itir chuan &ersir; chúil &ersir; chearn &ersir; charraig, co nach ráinic a leas neach díbh oirbert nó imram do dénamh acht na longa fána lánsheólad ag imthecht le foghar na gaíthi glanuairi gur ghabsad cuan &ersir; caladport a rinn maithinis na ndomun &ersir; ag glascarraig risi n-abarthar Sgeilleag Míchíl aniubh. Is é fa heólach acu ann sin .i. Glas mac Dreamhain ó Shíth an Lacha Léin linnuair &ersir; ó dhiamralbh Droma Droibheóil, &ersir; in uair do dúiscti fiadh nó bethadhach éicciallaidi eili agin fhéin, nír tharbha do choin nó do dhuine rith ris acht a gabháil beó do Ghlas mac Dreamain, &ersir; do fastóadh agin fhéin tríd sin &ersir; is gairid do bí aca an uair do cuiredh air beth ag feall ar Fhinn do Cormac mac Airt do rígh Éirenn &ersir; dob éigean dó Éiri d'fhagbáil tríd sin &ersir; dul sa doman mór, &ersir; is é ba heólach do rígh in domuin an tan sin.

A anam a Ghlais mic Dreamhain, ar rí in domain, ní cuan mar so do gheallais dom loinges d'fhagáil acht trágha gealgainmidhi a fédfaidís mo shluaig aenaigi &ersir; oireachtais do chomóradh an tan nach bedís ac cathugad. Is aithnidh damh-sa cuan mar sin a n-iarthar Éirenn, ar Glas, .i. cuan Finntrágha a Corca Duibhne.

Tángadar rompo as sin co Finntráigh &ersir; ro línadar crislaigi in chuain uili co nárbo léir in sáili tairsibh, &ersir; bárc mór rígh in domhain do gabh in cuan ar tús conadh Rinn na Báirci a ainm ó sin ale, &ersir; ro tuirrneadar a seóla illathacha anairtghela &ersir; do tógbadar a puipli bélcorcra breachtnaidhi &ersir; ro caithsead a mbiadha saera somblasta &ersir; a ndeocha míne meascamla &ersir; tucadh a croinn ciúil cucu dá sírsheinm &ersir; a n-aes dána do ghabháil a nduan &ersir; a ndubhchonn dóibh.

A Ghlais mic Dreamain, ar rí in domain, cia dá ráinic in tír si a tángamar ar tús do chuid ronna? Uair do roinnedar Ére eaturra féin ré techt anoir dóib. Do Thor mac Breoghain do rígh na hEspáine, ar Glas, ráinic an tír si. Más ead, a rí na hEspáine, ar rí in domhain, is tú dlighes feis &ersir; aedaigheacht na hoidhchi anocht do tabairt dúinne.

Is ann sin ro éirig rí na hEspáine &ersir; ceithri catha armruadha eagair mailli ris, &ersir; táinic fo imlibh na críchi a cédóir, &ersir; do bádar trí dúnaidh a n-iarthar na críchi sin .i. Dún Cais &ersir; Dún Aedha &ersir; Dún Cearbain, &ersir; do loiscedh le rígh na hEspáine iad idir triath &ersir; tigerna, idir mnaí &ersir; macámh, idir coin &ersir; fhear, idir chuach &ersir; chorn &ersir; chopán, &ersir; do bádar trí chaeca do theaghlach in gach dúnadh díb-sin &ersir; do loisceadh leó uili iad.

Do bhí iommorro a fhis ag Finn &ersir; ag fianaibh Éirenn co ticfad in tromdámh sin d'innsaighi Éirenn .i. ríghradh in domain uili, amail do bhí a fighair &ersir; a fháistine dóibh, &ersir; ní raibhi cuan ghabhála a nÉrinn gan fer forairi ó Fhinn fair. Ocus is é do bhí ag forairi in chuain sin aigi .i. Conn Crithir mac Brain mic Feabhail ó Theamhair Luachra, &ersir; ar Corrchnoc na Féine rea n-abarthar Cruachan Adhrann do bhí sé in oidche sin &ersir; sé ina chodlad ann, &ersir; is é do muscail hé sceamghal na sciath agá scoltadh &ersir; comthuarcain na cloidhiom &ersir; comhcomairt na craíseach ag cirrbad curp na fírlaech &ersir; gáirthi na mban &ersir; na macámh, na con &ersir; na n-each fán comlasair. Ocus do érig Conn Crithir fona gáirthibh sin &ersir; as eadh adubairt: Mór na gnímha do-rinnedh trím anocht, ar sé, &ersir; mairg máthair do-rad m'idhna d'éis an chodalta so do-rinnes, &ersir; gidedh ní fhaicfe Finn náid fiana Éirenn misi beó dá éisi &ersir; rachad ar lár na n-allmurach indus co tuiti dream éigin díbh lium nó co tuiter-sa leó-san.

Do cheangail a curp ina chathéidedh catha &ersir; do lig 'na chailgi reatha rinnluaithi a ndiaid na n-allmurrthach, &ersir; ní fada do-chuaidh in uair do-connairc triúr ban roime sa sligid &ersir; armghaisceadh laích ag gach mnaí díbh. Ocus do reath-san orro &ersir; ní ruc orrtha, &ersir; tuc a lámh fón sleigh dá teilgin.

An, a óglaích, ar bean díbh, uair atá agad eólus ina córa duit h'arm do deargadh ná oruinne &ersir; sinn inar mnáibh. Cia sibh-si féin? ar Conn Crithir. Trí ingena Deirg mic Dolair ó tráigh Mara Tibhir anoir sinne, ar siad, &ersir; tucamar ar triúr grádh écmaisi duit-si &ersir; ní fuathaide le neach againn a chéili é, &ersir; tángamar do tabairt chabhartha duit uair do bhí a fhis againn gumadh tusa cédduine do shoisfedh d'fianaibh Éirenn dochum na n-allmurthach. Caidhi bhar cobair-si dam-sa? ar Conn Crithir. Budh maith ar cabair-ne duit, ar siad, óir dealbóbhmaid-ne sluag draídheachta umad-sa dona geosadánaibh sanaisi &ersir; do barr bhilair, &ersir; gin co marbhaid sluag nó socraide mailli rit-sa, gáirfid dona hallmurachaib &ersir; beanfaid a n-airm asa lámhaibh &ersir; beanfaid a neart &ersir; a radarc díb &ersir; mairbhfidhar leat-sa rí na hEspáini &ersir; ceithri céd dá muintir. Ocus biaidh cath Finntrágha lá &ersir; bliadain 'gá cur &ersir; biaidh cathughadh nua gach n-énlá ann risin ré sin, &ersir; biodh cridhi maith agad-sa uair dá marbh- thar gach lae tú, beir imlán ar maidin, óir biaidh tobar slánícidh againne fód comhair &ersir; in t-óglach is annsa let a fianaibh Éirenn, do-ghiabha mar sin farit.

Do bádar immorro sluaig rígh na hEspáine ag gabáil creach &ersir; úirthedh &ersir; airgne ó Tráigh Modhuirn atuaidh rissa n-abarthar Murbach an tan sa co Finntráigh fo dheas. Is ann sin ruc Conn Crithir mac Brain mic Feabail orrtho &ersir; in sluag draídecht sin faris, &ersir; do bhean a creacha díbh &ersir; do bean in sluag draígheachta a nert &ersir; a radarc díbh, &ersir; tángadar sluaig rígh na hEspáine 'na raen romadma gusin maighin a raibhi rí na hEspáine, &ersir; Conn Crithir 'gá marbad &ersir; 'gá mugad.

Airis agam, a rímílid, ar rí na hEspáine, co ferainn comhlann rit tar ceann mo muintire ó nach impódhann énduine acu fén rit díbh &ersir; tú 'gá n-ár &ersir; 'gá n-oirrleach.

Ro innsaighedar trá an dias sin a chéli &ersir; ro sháidhedar in dá mergi maethsróill isin tulaig taebhuaine &ersir; do shínedar na lámha luathghonacha leisna craísechaib ceannghorma cródherga &ersir; tucadar dubgona dlúithi daingne dofhreastail ara chéli. Mar sin dóibh nó gur ardéirigh in grian &ersir; gur crannbrissed a craíseacha &ersir; gur scailtsed a scéith &ersir; gur lánscarsad a lúireacha, &ersir; do nochtadar a lannchloidme lasarcorcra leathanfhaebhracha &ersir; do rinnedar urlaide urrlamh anaithnidh &ersir; ro bádar isin comrac sin re tréimsi &ersir; re hathaidh fhada do ló, conadh ann sin fuair Conn Crithir áitheas bráthbéime a comrac an chathbhairr &ersir; na caemhlúirighi do rígh na hEspáine co tobhacht a cheann dá cholainn. Ocus do thógaibh Conn Crithir an ceann &ersir; do chomhmaíd an gnímh &ersir; is edh adubairt: Dar mo bréithir ámh, ar sé, ní cuirfidir ón ceann sa mé muna marbtar mé nó co tí uathadh nó sochaidhe éigin d'fianaibh Éirenn cugam. Do-chuala rí in domhain sin &ersir; is edh adubairt: Is mór in briathar sa do-bheir an laech, ar sé, &ersir; éirigh dá fhis, a Glais mic Dreamain, an é an t-Osgar ardghlonnach ad-chuala a fianaibh Éirenn do-beir an briathar sa.

Táinic iommorro Glas a tír &ersir; táinic a comghar do Conn Crithir. A laích, ar sé, is mór in briathar sin tucais, &ersir; caidhi h'ainm &ersir; do shloinnedh? Misi Conn Crithir mac Brain mic Feabail ó Theamuir Luachra, ar sé. Mása tú, ar Glas, is fagus t'fhuil &ersir; t'fialus dam fén, &ersir; is misi Glas mac Dreamain ó Teamair Luachra, ar sé. Dob éccoraidi duit-si techt do comrac rim-sa ó allmurchaibh sin, ar Conn Crithir. Truagh sin, ar Glas, ar shédaibh an beatha uili, dámadh tairisi dhamh Finn &ersir; fiana Érenn, ní coimreógainn re neach d'feraibh Éirenn ná rit-sa seach cách. Ná habair-si sin, ar Conn Crithir, uair cúic mic dég do chloinn atá ag Finn a fhégmais a clannmaicne fén, &ersir; luigim-si fóm armaibh &ersir; fóm ghaiscedh, dá marbhthá-sa sin uili, nach budh eagail duit Finn acht co tigtheá ara eineach &ersir; ara comairci. Adubairt immorro Glas 'na dhiaidh sin: Táinic mo lá bádha-sa let-sa &ersir; rachad dá innisin do rígh an domain.

Ocus do ghluais roime mar a raibhi an rí. A anam a Glais, ar rí an domain, an n-é Oscar atá ann sud ? Ní hé idir, a ardrí. ar Glas, &ersir; dámadh hé, a táinic as dod muintir-si ní thicfadís, &ersir; bráthair dam-sa atá ann &ersir; is timcroidhi lium a beith 'na aenar &ersir; dob áil lium dul do congnamh leis. Dá ndeachair, ar rí an domain, cuinngim-si ort tacht dá innisin dam an lín thuitfeas lium d'fhianaibh Érenn gach lae, &ersir; dá tuiti a beac leó dom sluagaibh, techt dá innisin dam cé lé tuitfid. Cuinngim-si ort-sa, ar Glas, gan neach dod shluagaib do licean a tír acht mar adér-sa nó co tí fiana Érenn chugainn. Ocus ó nach fhuil urgairdiugadh ele againn aniubh, ar Glas, tabraidh comlann énfhir dúinn.

Ocus do cuiredh dias allmhurach cucu in lá sin &ersir; táraidh Conn Crithir an tabhaill taíbleabhar &ersir; cuiris cloch cert cudruma innti &ersir; tuc urchur cert coimdhíreach co tarrla a tul édain a fhir comraic co rug in inchinn ina caib cró tré cúl a chinn. Fuaradar iommorro an dias sin bás leó &ersir; do siredar dias allmurach dochum gach fir acu. Frith uatha co hathlum an aiscidh sin. Tógbhais Conn Crithir in cealtair coimhreamar chatha &ersir; tuc urchur áith athlum urmaisneach don fir ba neasa do acu gur bhean a mullach a ochta co ndeachaidh tríd, &ersir; mar do-connairc in fer ele sin, do theith do leith aroma in tí arar teilgedh an t-urchur, co ndeachaidh an tslegh tríthu araen co fhuaradar bás de, &ersir; do thuitedar a dhias fén le Glas faí sin. Do thuitedar dano trí nónbair leó rí n-oidhchi, &ersir; ba créachtach Conn Crithir ón ló sin &ersir; adubairt sé re Glas: Tángadar triar ban chugam-sa ó tráigh Mara Tibir anoir &ersir; do gealladar damh, gé marbthaí gach lae mé a cath Fhinntrágha, gumadh beó arnamárach mé, &ersir; in neach budh annsa lium d'fhianaibh Érenn co fuigheadh mar sin. Ocus coiméd-sa an cuan anocht co ndeachainn-si dá fhis. Ocus téit dá fhis &ersir; do cuiredar fón tobar slánícidh é &ersir; táinic co himlán as.

Imthúsa Glais mic Dreamhain téid aran chuan. A rí an domhain, ar sé, atá cara agam aran loinges .i. Madan Munchas mac Duinn rí na Gaethlaighi, &ersir; is edh adubairt sé sa domhan mór thoir gur leór duit-si é fén do gabáil Érenn &ersir; co mbéradh a ngéill ar áis nó ar éigin chugad-sa, &ersir; cuinnchim-si ort-sa a leigen chugam-sa am aenar anocht, co fhéchamis cia hagainn is ferr choiseónas Ére.

Ro innsaigheadar dano an dias sin a chéli &ersir; do-rinnedar comhrac fíchdha fortamail feidmlaidir. Acht énní, ní hann sin do bhí a ndán bás d'fhagáil do Glas, &ersir; fuair rí na Gaethlaigi bás leis. Ocus gairid 'na dhiaidh sin an uair táinic Conn Crithir cuigi &ersir; do bí Conn ag molad an gníma sin do-rinne Glas &ersir; 'gá comhmaídem co mór, is ann sin do-conncadar trénfer fian Érenn cucu .i. Taisteallach Trénfer. A óga, ar sé, cia na cinn úd agaibh ósin ár? Ceann rígh na hEspáine ceann dibh, ar Conn Crithir, &ersir; is lim-sa do thuit. Ceann rígh na Gaethlaigi an ceann ele &ersir; le Glas mac Dreamain do thuit. Scéla Finn &ersir; fhian Érenn agad-sa dúinn? ar siad. Do fhágbus-sa ac Snám Dá Én thuaidh iad, ar Taistellach. Éirigh-si dá n-innsaighi ar siad, &ersir; tigid chugainn dá mberdís anar mbeathaidh orainn. Dobadh nár dam-sa sin, ar in trénfer, .i. dá rígh do ríghaibh an domhain do tuitim libh-si araen &ersir; gan mo lámh do dergadh damh-sa ré ndul ón cuan orrtho. Ocus téid aran cuan.

A rí an domain, ar sé, atá sunn trénfer fhian Érenn ag iarraidh comhlainn. Is dam-sa is cóir an trénfer úd do fhreagra, ar Coimleathan mac Toithim .i. trénfer rígh an domhain. Ocus táinic a tír a cédóir. Is amlaidh iommorro do bhí an fer sin &ersir; deich ferdhuirn fiched ana airde &ersir; an urdail cédna 'na lethni, &ersir; is amlaid do bhí fós arna fhothracadh a folaib dreagan &ersir; leoman &ersir; loisceann &ersir; nathrach neime, &ersir; fuathróg fhairsing úrleathair um deanacht a chuirp.

Ocus ro innsaigedar na tarbhlaích sin a chéili ana tréitibh taíbhtheanna tonnbhorba troighleathna tarrlúthmara tailcíchtaracha, &ersir; do maelgormaighedar na maelshúili mórliatha malachgharbha &ersir; do comhdrannt-aigheadar na cláirfhiacla craebhghlasa cnáimreamhra cogantacha craesfhairsinga &ersir; do chasadar na cromsróna cuasleathna comtharrthacha craebhshilteacha &ersir; ro inn- saighedar na laích sin a chéli &ersir; ro iadhadar na dódlámha dublaidire doleónta daingeangreamacha doscaílti tarna dromannaibh &ersir; tucadar trodchuir tréna thulgánacha d'aroili. Is ann sin iommorro tuc trénfer rígh an domhain fáscadh fortill fírchalma ar Thaistellach cor theilg braen fola forruaidhi ar barr gach meóir dá méraibh &ersir; lia dubhfhola tara bhél, &ersir; cuiris 'na easclainn aird adhbhail ara ghualainn é &ersir; cuiris ina rith é co hairm a raibhe rí an domain. Ocus ad-bert Taistellach: A anam a Choimhleathain, créd dob áil leat do dénamh rim? Do breith co rígh an domain, ar sé, &ersir; do cheann do tharraing as do cholainn &ersir; a cur ar cuaille a fhiadhnaise fer an domhain. Olc an comairle sin, ar Taistellach, uair is ferr duit mo leigen sís co sléchtainn duit a fhiadnaisi sluagh an domhain. Ocus do sléchtadar tréinfir Érenn uili dam-sa &ersir; do-ghénaid duit-si mar sin, &ersir; is maith duit fós a beith rena innisin isin domhan mór thoir agad gurab taesca do ghabhais féin géill tréinfer Érenn ná do ghabh rí in domhain a ngéill. Is cubhais dam-sa, ar Coimlethan, co ndingean sin rit. Ocus leigis sís ar lár hé. Cromais Taistellach a cheann dó-sum. Dóigh leisum fa sléchtaine dó féin sin. Sínis Taistellach a lámha ana thimcheall &ersir; ro fáisc co fortill fearglaidir co ráinic ar ard a ghualann, &ersir; an líg chloichi do bhí a comfhoccus dó, tuc urchur de uimpe co nderna smirspairti fola &ersir; cró dá curp a medón a croicinn, &ersir; tuc an chois thailc troighleathan rena ghualainn dó &ersir; do tharraing an ceann dá cholainn &ersir; do comhmaídh an gnímh.

Atré buaidh &ersir; beannachtain, ar Conn Crithir, &ersir; éirigh romad anocht co teach m'athar-sa co Teamair Luachra .i. Bran mac Feabail, &ersir; abair re Bran Tuatha Dé Danann do thimsachad uili dar cabhair, &ersir; éirig as sin amárach co fianaibh Érenn. Ocus táinic Taistellach roime tar éis an comraic sin co dúnadh Brain mic Feabhail &ersir; do innis a scéla uili co himlán dóibh.

Do-chuaidh iommorro Bran mac Feabhail do thinól &ersir; do thóicheastal Thuaithi Dé Danann &ersir; do-chuaidh co Dún Seasnáin Seanghabhra a nÍbh Conaill Gabhra, &ersir; do bhí fleadh agá caitheam ann &ersir; mórán d'ógaibh Tuath Dé Danann ann, &ersir; do bádar trí saermacáim Tuath Dé Danann ann .i. Ilbreac mac Manannáin &ersir; Némhannach mac Aenghusa &ersir; Sighmall hua Midir, &ersir; ro cuirsed fáilti re Bran mac Feabail &ersir; dob áil fhosaig do dénamh dó. A óga, ar Bran, atá éigin is mó ná sin orainn. Ocus do gab ag innisin a scél dóib &ersir; ac innisin an éigin a raibhi a mac .i. Conn Crithir, An-sa agam-sa anocht, ar Seasnán, &ersir; rachaid mo mac .i. Dolb mac Seasnáin, co Bodhb Derg mac an Daghdha, &ersir; timsóchaid Tuatha Dé Danann chugainn.

Ocus do-rinnedar amlaid sin &ersir; do-chuaidh Dolb mac Seasnáin roime co Síth Bhan Fhinn ós Feimeanmuig &ersir; is ann do bhí Bodhbh Derg mac an Daghdha an tráth sin, &ersir; ro innis Dolbh na scéla sin do. A óig, ar Bodhb Derg, ní sinne dlighes Érennaigh do chabair ón éigin sin. Ná habair sin, ar Dolb, uair ní fuil mac rí ná rodhamna ná taísech féine d'fhianaibh Érenn gan bhean do Tuathaibh Dé Danann nó gan a máthair nó a buime nó a maicleannán díbh &ersir; is mór dábar cabair-si do-rinnedar-san riam gach uair bu éigin díbh. Is cubhais dúinne ámh, ar Bodhb Derg, gura cóir do fhreagra let fheabhas do theachtaire. Ocus do cuiredar teachta uatha ar Tuathaibh Dé Danann a fhail a rabhadar &ersir; tángadar uili co hairm a raibhi Bodhbh Derg &ersir; tángadar co Dún Seasnáin. Ocus do bádar ann an oidchi sin &ersir; ro éirigheadar co moch arnamárach &ersir; ro ghabhsat a léinti saera sídamla umpu &ersir; a n-inair amlacha iublaidi ilgrésacha &ersir; a lúireacha tiugha taíbhleabhra taitnemacha &ersir; a cathbarra clochórdha cumdaigh &ersir; a scéith scáthuaine &ersir; a cloidhme troma taíblethna toirteamla &ersir; a sleagha slíptha slinnleathna.

Ocus is iad fa rígha &ersir; fa rofhlaithi dóib an tráth sin .i. trí Gairbh Shléibhe Mis &ersir; na trí Léith Luachra &ersir; na trí Mhuiredhaigh Mhaidhi &ersir; na trí Shichairi Siúiri &ersir; na trí hEochaidh Áine &ersir; na trí Laegairi Licdherga &ersir; na trí Conaill Clomraighi &ersir; na trí Finn Fhinnabrach &ersir; na trí Scáil Brogha an Scáil &ersir; na trí Rodanaigh Raighne &ersir; trí Discertaigh Droma Fornochta &ersir; trí mic Aedhain Easa Ruaidh mic Bodhuirn &ersir; Táthbuillech Shléibhe Cairn &ersir; Sochearn Muighi Sainbh &ersir; an Seaghsa a Seaghais &ersir; Fear Dron a Laighis &ersir; an Glas a Bruinne Breagh &ersir; Airgedlámh ó Sinainn &ersir; Ograidhe a Maenmach &ersir; an Suirgeach ó Leamhain &ersir; an Seancha ó Sinainn &ersir; Midir a Brigh Léith &ersir; Feilim Nuacrothach mac Nocheadail &ersir; Donn a Sídh Beacuisce &ersir; Dreagan Dronuallach &ersir; Fer an Bérla Bhinn ón Bhóinn &ersir; Cathal Crithchosach rí Berrnáin Éili &ersir; Donn Fritgrine &ersir; Donn Duma &ersir; Donn Teimeach &ersir; Donn Seanchnuic &ersir; Donn Chnuic an Dois &ersir; Brat Riabhach &ersir; Dolb Dédsholus a sídhaibh &ersir; cúic mic Fhinn a Sídh Cairnn Chaín &ersir; Finnbharr Meagha Siúil &ersir; Sighmall ua Midir &ersir; Ilbreac mac Manannáin &ersir; Némannach mac Aenghusa &ersir; Lir Síthi Finnachaidh &ersir; Ábhartach mac Illathaig, &ersir; mórán eili do maithibh Tuath Dé Danann nach áirimhter ann so.

Táinic dano na sluaigh &ersir; na socraide sin a críchaib Ciaraighi Luachra &ersir; co Sliabh mongruadh Mis &ersir; as sin co cuan Finntrágha.

A Thuatha Dé Danann, ar Ábhartach, éirgedh méid meanman &ersir; aignedh indaibh re hagaid chatha Finntrágha, uair biaidh sé lá &ersir; bliadain 'gá cur &ersir; biaidh gním gach énfir díb 'gá innisin co deireadh an domhain, &ersir; comaillidh na briathra móra do-bherthaí isna tighibh n-óla. Éirig, a Ghlais mic Dreamain, ar Bodhbh Derg mac an Daghdha, d'fhógra catha dam-sa co rígh in domhain. Do ghluais Glas roimhe mar a raibhe rí in domhain. A anam a Ghlais, ar rí an domhain, in iad fiana Érenn súd? Ní hiad, ar Glas, acht drem eili d'feraibh Érenn nach lamhann beith ar uachtar talman acht beith a sídhbroghaibh fo thalmain .i. Tuatha Dé Danann, &ersir; d'fógra catha dóibh tánag-sa. Cia freageóras Tuatha Dé Danann dam? ar rí an domhain. Rachmaid-ne cucu, ar dá rígh do ríghaibh an domain .i. Comur Cromgenn rí Fer Conchenn &ersir; Caitchenn rí Fer Caitcheann, &ersir; do bádar-séin cúic catha armruadha eagair &ersir; tángadar a tír a cédóir ana ruadbuinnedhaibh romhóra.

Cia do dingémadh rí Fer Conceann dím? bhar Bodbh Derg. Rachad-sa chuigi, ar Lir Síthe Fhinnachaidh, &ersir; gidhedh, do chuala mé nach fhuil sa doman mór duine is ferr lámh ná sé. Cia dingbhus rí Fer Caitcheann díb? ar Bodhbh Dearg. Dingébhad-sa, ar Ábartach mac Illathaigh, &ersir; gabhais lúirech trom treabhraidh taitneamach uime &ersir; cathbarr cíorach coinnlech ceithircimsach &ersir; cloideamh ...

Diongbhad-sa é, ar Ádhbhartach mac Ioldaithche, agus gabhas a lúireach tsaidhbhir taitneambach uime agus cathbharr cíorach coinnleach ceatharchiumhaiseach uime a cheann agus cloídheamh deargfhaobhrach doifhreastail fána chléthaobh agus dá chraoisicc cheannghorma chodroma chatha ionna láimh chlí. Agus táinic sé san gcath ámhalaidh sin &ersir; do ghaibh dá n-ár agus dá n-oirleach agus dá n-athchuma.

Air sin tárla dá chéile Lir Síth Fionnchaidh agus Rígh bhFear gCoincheann, agus tugadar treasa doilghe díthchillíghe dothuaras-gabhála dá chéile. Agus as gairid do bhí Lir san ccómhrac an tan do bhí sé dá chlaoidheamh ann. Ó do chonnairc Bádhbh Dearg sin, asé adubhairt: Is trúadh liom t'faicsint san éigionn sin, a Lir, air sé, agus éirgeach neach éigin agaibh dá chabhair.

Air sin téid Ilbhreac mac Mannannáin agus an Néamhannach mac Aongusa san gcómhrac agus tugadar fíorghoin gacha fear aco ar Rígh bhFear gCoincheann. Freagrais Rígh bhFear gCoin- cheann cumaoin a ngona dóibh sin &ersir; níorbh fheárrde do Lir é. Ó do chonnairc Badhbh Dearg sin, asé adubhairt: Is dursainn liom t'faicsin san éigin sin, a Lir, air sé, agus cia do-ghēabhainn do chúnamh leis?

Rachad-sa do chúnamh leis, air Siomall ua Méidhir. Agus téid sé go háit na hiomreasna agus tug doghonadh air Rígh bhFear gCoincheann. Freagrais Rígh bhFear gCoincheann cumaoin a ghona do san go hollamh &ersir; níor leóimh Lir a cheann do thógbháil súas óna sgéith agus do léig osna éagchómblainn as árd as. Ó do chonnairc Badhbh Dearg sin, asé adúbhairt: Is truadh liom chroidhe Lir d'faicsint san éigionn úd, agus a óga, éirge dá chabhair go lúaith.

Air sin tángadar chūig mhic Fhinn ó Shíth Chairn Chaoin go láthair na hiombhúailte agus go hionnad na hiomreasna, agus tug síad goin gacha fear aco air Righ bhFear gCoincheann &ersir; do ghoin seisionn gach fear aco sin agus d'freagair a chómhrac do Lir air gcédna. Gídheadh tángadur trí naoinamhuir oile do Th. D. D. chúcha agus do ghoin gach fear aco sim Rígh bhFear gCoincheann agus ní hiomdha goin díobh sin d'imthig gan goin ionna háighidh ó Rígh bhFear gCoincheann, agus do bhain osna éagchómhlainn as Lir tórsa uile.

Iomthūsa Ádhbhartach mac Ioldaithche do thuit Rígh bhFear gCatcheann leis agus do chúalaig sé osna Lir san gcómhlann, agus táinic 'na réim rō-reatha chuige agus do rug léim le crann na craoisighe go ttárla a dhá throig air ghualainn Lir aige &ersir; do rug an darra léim idir Lir agus Rígh bhFear gCoincheann. Seachain an cómhrac, a Lir, air Ádhbhartach, agus léig eadrom-sa agus an Rígh feasta é. Cuireas Ádhbhartach mac Ioldaithche a chloidheamh san láimh chlí agus a chraoiseach san láimh dheis agus tug goin d'ionnsuíghe brollach lúiríghe Rígh bhFear gCoincheann. Tógbhus Rígh bhFear gCoincheann a sgiath súas d'imdhíghean a bhrághad gurbadh ann sin do bhuail Ádhbartach dá chloídheamh fán íochtar é gur theilg a dhá chois óna ghlúinibh síos de, agus do thuit an sgíath leis sin síos do Rígh bhFear gCoincheann &ersir; tug Ádhbhartach an darra béim do gur sgar a cheann &ersir; a chollann rena chéile.

Air sin do ghabhadar na Coincheannaig raon maidhma chúcha agus géarbh iad T. D. D. do sheasaibh an ball an lá sin, ba hadhbhal a n-easbadh fá dheóigh, &ersir; tugadar a lucht croinn agus crólíghe leó dá síththrogaibh féin.

Iomthūsa Fionn mac Cúmhaill &ersir; Fíanaibh Éirionn an lá san do bhádar ag snámh ag Áth Éin budh thuaidh ag Soinninn &ersir; iad air talamh ós túaith Teamhrach, agus do-chonnairc siad Taisdiol Tréanfhear chúcha. Agus táine Fionn féin ionna chuinne &ersir; ionna chómhdháil, óir ba béus leis an tí do chuireach dtiarraidh sgéula, teacht do féin dá innsint nó dá agallamh, ionnus dámo drochsgeula do bhíoch aige go ttiubharradh sé féin cumaoin ortha nach tiúbhrach an t-óglách, agus dámo sgéula matha do bhīoch aige go mbeárrde a mblas é féin dá n-innsint. Agus d'innis Taisdiol mur do thángadur Ríodha an Domhuinn Mhóir uile go cúan Fionntrágha agus a ngníomhurtha ann go nuige seo. A Fhíanaibh Éirionn, air Fionn mac Cúmhaill, do fúaireamhuir mórán d'olc na hÉirionn agā cosnamh riamh, agus as beag gach mórolc dár fríth aiste d'féuchaint an uilc gheabhthear anois aiste ōn dream táine inte, agus cosnaigh go maith riū í.

Air sin ro éirgiodar Fionn agus Fíanaibh Éirionn a moch lae &ersir; lántsoillse air na mháireach agus ro ghaibh síad a n-airm ádhbharacha iomghuineacha óirghréasacha umpa agus do chōruígheadair a gcarbaid leó agus tāngadur tar Sruth attúaidh agus a n-Aoibh Chonnuill Gábhra agas a gcríochaibh Chíarruídhe Lúachra, agus do Thragha leabhair bháin láimh chlí le Cathair na Claonrátha síar. Agus do bhádar an fhian an oídhche sin ag Innbhir Labhroinne .i. Labhroinn inghín Mhíledh hEaspáine do báthadh leis an ttuinn sin agus is annsin oilleán sin do hadhnacadh í agus is uaithe tugadh an t-ainnim sin uirthe, agus as Innis Catha anois í. Agus do chuir Fionn mac Cumhaill a órdóg fána dhéid fhios agus taidhbhreadh fios &ersir; fíoreólus do agus adúbhairt Fionn: Tiocfaidh aimsir ann, ar sé, agus beith toillceand .i. cléire, annso ag foghnamh don Tarnnguireach uilechómhachtach beó &ersir; marbh, don Mhac is fearr rugadh nó bēarrfar, d'ardrígh nimhe &ersir; talmhann, agus beith árus clog &ersir; cléireach ann.

Asa haithle sin adúbhairt Usgur le Caoilte &ersir; le Mac Lúidheach: Tige liom, a óga, ar sé, go ndeachamaois d'fios na díse deaghlaoch .i. Conn Crithir agus Glas mac Dreámhuinn dá mbeirim ionna mbeatha ortha ionnus go ndeargfaimís ár n-airm air na hallmhúrachaibh sul do thiocfadís an fhían chúghainn amáireach. Agus rángadur riompa go Fionncharnn na Faire os cionn Fionntrágha. Agus táine mian codalta d'Usgur ann sin. Anaigh agom, a óga, ar sé, go ndearrnainn beagán suain óir dob fhearrde liom chum catha é Agus do luígheadur air an gcarnn, Caoilte dá leath deas agus Mac Lúidheach dá leath clí.

Air sin adúbhairt Ardrígh an Domhain rena theaghlach teacht a ttír &ersir; creachadh do bhreith chuige sul do thiocfadís Fionn mac Cumhaill agus fíanaibh Éirionn air an gcarnn. Tángadur sluagh Rígh an Domhuinn a ttír air sin, tríar air chaogaid laoch &ersir; tugadar gáir mhór os árd asta &ersir; do thógbhadur gáir mhór ag sluagh Rígh an Domhuinn air bórd a longa dá ccómhfhreagra, agus bo hiongna le gach aon dá gcualaidh na gārttha sin gan dul re gaoith &ersir; re gealtachas dóibh. Do shiubhlas an dómhunn mór uile fá thrí, air Caoilte, agus as bríathar dham nách cúala an uiread sin do goithibh daona daoine a n-aon ionnad ríamh. Air sin do sginn Usgur feadh naoi n-iomuire ón gcarnn amach agus d'eirge go prap arís agus do ghaibh a ruaimneach chatha ina láimh chlí &ersir; a chloídheamh inna láimh dheis &ersir; tug dá bhuille a gcuinne a chéile dá chloídheamh &ersir; dá luirg chatha. Agus adeirid daoine nách tugadh aon bhéim roimhe ríamh ná ionna dhíaig as mó léar treasgradh daoine leis ná é, óir do háirmheadh naoi naonamhuir a gcrólíghe dá éis dár threasguir dá nguaillibh, dá nglúinibh &ersir; dá n-uillinnaibh. Agus téid 'na ruathar ró-thréan luaithreatha air sin d'ionnsuídhe mhuinntire Rígh an Domhuinn.

Annsin do chúalaigh Conn Crithir agas Glas mac Dreamhainn an bhéim sin agus tángadur a gcuinne an churradh a gcéadóir agns táine Usgur ionna ruathar a ttiompchioll chaith na n-allmhúrach ionnus nách sgaoilfeach aon aco ó chéile, agus táine fúthaibh donna dhiagh sin ionna ruathar ró-reatha gur ciorrbadh cuirp &ersir; gur treasgradh cinn &ersir; gur leadradh lúireach leis agus ba samhuilte sin re buinne rábharta ag rith an ruathar rug futhaibh, acht cheana ní dheachaidh aon as díobh le sgéulaibh gan tuitim le Usgur sul táine an oídhche.

Is annsan do-chonnairc na hallmhúraibh Fianaibh Éirionn ag teacht dá n-ionnsuídhe ionna ruadhbhróinntibh rómhóra, agus do sháith síad a bpobull d'Fionn mac Cumhaill air an Ráith os cionn Fionntrágha gonna Ráith Fhinn a hainnim ó sin a leith. A rígh féine, air Oisín, an d'aontaobh do chuirfim caith risna hallmhúraibh? Ní budh hé, ar Fionn, óir do mhúchadís iomarcadh na sluagh sinn agus ní budh fearr fear uásal ná anúasal aguinn. Gidheadh cuirfiod-sa mac rígh nó árdfhlatha gach lá ag cómhrac le Rígh an Domhuinn gona shluagh, agus cóireóchad-sa caolrinn air mo chaith féin &ersir; deireadh leathan ionnus go sgaoilfe caolrinn mo chatha-sa na hallmhúraibh ó chéile agus nach léigfeadh an deire leathan a ndlúthúghadh rena chéile arís. Agus nā deargach aon duine agaibh 'arm acht air thríath nó tighearna óir an úair thuitis an tríath nó an tíghearna, is maidhm dá mhuintir é.

Agus adúbhairt Fionn mac Cúmhaill mic Tréanmhóir uī Bhaoisgne: Cia do-ghēabhainn chum an chatha amáireach? Do-ghēabhair mise, ar Fionn mac Dubháin .i. rígh féine an Fhian Mhuimhneach. Ní rachair cheana, ar Fionn, óir teasbeántar dhómh-sa ná fuil séun catha amáireach ort, óir ní dheachaigh aon duine a gcaith uaim ríamh nách aithneóchuinn a ttiocfach sé taranais chúm arís. Adúbhairt Fionn mac Dubháin: Air shéudaibh na beatha uile dámo thairigsi dhómh-sa arís go bráth íad, ní locfuinn ón gcaith do ghabhus do láimh tré dhroch-fháistinne air bith do dhéanamh dham, agus as air mo thír féin do-rinneadar an chéaddiobháil agus as mé féin do dhíoghalfas ortha é air ttúis.

Air sin téid Fearghus Finnbhéil d'fhógra catha d'Fionn mac Dubháin go Rígh an Domhuinn. Cía fhreagaras Fionn mac Dubháin dham? air Rígh an Domhuinn. Freagaród-sa é, air Margréta Mór Rígh na Gréige, agus atáid trí catha agus fithche laoch agam ann so. Agus téid Fearghus File go mac Dubháin agus go ttí a dhá mhac mheannamnacha do bhí mur aon fhris .i. Fáilbhe &ersir; Máine agus an fhian Mhuímhneach uile fairiú. Agus rugadar ruathar rachtmhar ró-olcach a gcuinne agus a gcómhdháil a chéile agus ni lúgha ná céad laoch do thuit le saint chum a rochtainne chum a chéile agus níor fhan siad go rángadur ucht le hucht. Is annsan tug Rígh Gréag urchur urmaisneach áitheasach don chraoisig cheannghorm chómh-reamhur chatha d'Fionn mac Dubháin gur tharlaigh idir órdruinn agus imlinn d'Fionn mac Dubháin í gur bhris a dhruim fada sliosgheal árd ann go ná raibh fāith leágha ná leighis air dá éis. Air sin cuiris Fionn mac Dubháin a fheidhm air an sleagh agus tarangas as í agus cuiris 'na ruathar eagcobhsaidh go Rígh Gréag í óir níor fhēad éirghe ionna sheasamh air mbrisi a dhroma ann don urchar, agus cuiris a láimh ann a chloidheamh crosórdha cúmhaduighthe agus tug buille do Rígh Gréag gur theasg an caithchrios agus gur leadair an lúireach agus go ndearrnaig dá chuid chodroma dhe, gur chómthuiteadar an dís deaghlaoch sin. Agus do claoidheag feart d'Fionn mac Dubháin os cionn Fionntrágha, gurab amhalaidh sin do thuiteadar na tréanfhir úd bonn re bonn &ersir; beól re beól ar an láthair sin, agus do thógbhadur trí gártha móra troma taidbhseacha ag sluagh an domhuin agus ag fianaibh Éirionn ag cómhuídheamh na díse deaghlaoch sin.

Annsin adubhairt Fionn mac Cúmhaill: Is truagh liom Teamhair Luachra do bheith gan Fionn mac Dubháin innte, óir ní dheachaidh duine diombuídheach aiste riamh re bhúr linn, agus an té nách fuilinge am dhún-sa ná a ndún Chormaic mic Airt mic Cuinn Chéadchatha do dheich seachtmhuine, do-ghēabhadh cion &ersir; ceól a ndún Finn mhic Dubháin ar feadh bliadhna, agus do-bheirim-si ainnim athar air Fháilbhe ionnus nách beith Teamhair Lúachra re bhúr linn gan Fionn mac Dubháin inte.

Mar sin dóibh go maidionn air na mháireach. Agus cía do-ghēabhainn chum an chatha aniogh? air Fionn. Do-ghēabhair misi, ar Goll Garbh mac Rígh Alban, agus doba inghín do Gholl mac Mórna a mháthair, agus air mhair do chlannaibh Mórna an tráith sin, as faris do bhídís, agus as beag dā bpríomhlaochaibh do mhair an tan sin acht Conán mac Mórna amháin, óir do marbhadh Goll glaclāidir roimhe sin trē fheall &ersir; trē fhionnghall le Fionn mac Cúmhaill &ersir; le fianaibh Éirionn. Air sin d'ēirge Goll Garbh mac Rígh Alban &ersir; ro ghaibh a iorradh glasleabhair gríosmhāilleach chatha uime &ersir; do chomhēirge colg an chaithmhíledh sin ionnus go n-anfach mionúbhall nó móráirne air bharr uachtarach gach ruibe dá fholt agus dá fhionnadh agus do shluig súil dá shúilibh a gcuas íoghachtaraig a chinn chasfholtaig agus do mhearlas an tsúil eile 'ge go nár mhó maoldorn míledh ná re faicsint na n-allmhúrach dō. Agus as iad tāine an' aighidh .i. trí Ríghthe ó thuargabháil gréine anoir .i. Dubhcheartainn mac Fearmais, Uilleann mac Faobhair Ghlais agus Cuilleann mac Fearlúaith gonna ttrí cathaibh cródha cómhóra. Agus téid mac Rígh Alban fúthaibh, agus an neach do chéadfhéuch air níor fhéad 'athfheicsint arís le méid a fheirge, &ersir; gabhais dá n-ár &ersir; dá n-éirleach &ersir; dá n-athchumadh gur ba lía a marbh ná a mbeó go ttāirfios dóibh air sin a gcoirp agá gcíorbadh agus a muinghíl ag¯ maolleadra &ersir; a bhfuil ionna bhfaonluíghe &ersir; a mbeoil ag blasmearna agus a gcluasa ag clismearna go ndeachaig a gcíall &ersir; a gcuimhne uatha. Agus do chruinnighidar cáirde chúghcha &ersir; tugadh sin dóibh agus dob í a gcómhairle annsan a ttrí Ríghthe do ghabháil agus a ttabhairt do mhac Rígh Alban do chionn imtheachta agus léigionn dóibh féin. Air sin táine mac Rígh Alban go mórmheannamnach mur a raibh Fionn mac Cúmhaill &ersir; fíanaibh Éirionn &ersir; na braighde sin mur aon fhris agus do díthcheannuidheadh a bhfíanuise an rígh féine Fionn mac Cumhaill iad.

Agus mur tháine an lá air na mháireach chúcha, adúbhairt Fionn mac Cúmhaill: Cía do-ghēabhainn chum chatha aniu? Do-ghēabhair sinne, air Osín &ersir; air Usgur mac Oisín, agus clanna Baoisgne uile farrainn óir as sinn cuid is fearr d'aoibhneas Éirionn agus as dúinn as cóir a cosnamh mar sin. Air sin téid Fearghus d'fógra catha ó Osín mac Finn &ersir; ó Usgur mac Osín go Rígh an Domhuinn. Cia fhreagras clanna maicne an rígh féine dham ? air Rígh an Domhuinn. Freagoród-sa íad, air Bolcán Rígh Fraingc, óir is chúcha tángus a nÉirinn, &ersir; tuitfid liom agus Fionn féin ionna ndiaig óir ó thuiteas préamhacha an chrainn, tuitfidh an crann féin asa háithle sin.

Air sin éirgeas Bolcán Rígh Fraingc &ersir; a cheithre catha armrúadh mar aon fris agus do ghabhadar a n-earradha catha uile umpa &ersir; tángadar a ttír fá chéadóir. Agus ro éirge don leath eile Osín armnímhneach mac Finn mhic Chúmhaill mhic Tréinmóir uí Baoisgne &ersir; Usgur anglonnach mac Osín &ersir; clanna maicne Baoisgne ó sin amach. Agus do ghabhadar a léinteacha saora sīodhamhala suaicheanta úmpa agus a sgíatha sgáthúaithne agus a starghaibh stuadhghlana agus a gcathbharra dubhdhaithte agus a gcloidhimhe troma taobhleabhaire toirteamhla agus a sleaghaibh slīopa slinnleathana slinnghéura. Cía trácht do chromadur na catha ceachtardha fána chéile inna rúadhbhróintibh rómhóra agus ionna ndrongaibh toirteamhla líonmhura gur marbhadh mórán re hathaidh n-aithghairid eatortha. Is ann san do mhearlas an mhuir mhearthonnach mheasgaitheach d'innsint uilc an chatha sin agus do chriothnaig an talamh trómfhódach fána gcosaibh &ersir; do chómhbhéiciodar cairgeacha cinngharbha agus do bhorblabh- aradar badhbha beóldearga bonnlúaithe &ersir; brainfhéich bhorbdhubha bheōlchaínteacha &ersir; ba cómhór do labharadís clocha na talmhann ionna ttíompchall agus coillte teanntroma agus easaibhne éadroma agus linnte labharthacha lomlúaithe, agus tugadar na dúile úachtaracha trómgháir d'aontaobh ortha d'innsint na n-éacht agus na n-easbadh sin óir do nualladís cruinn agus clocha, aeghar &ersir; firmemente dá chéile d'innsint uilc na húaire sin gur chlos fá cheithre chuallaibh an domhuinn an díoghalt tug Usgur air caith na n-allmhúrach an tan sin, agus ba samhuiltíghe sin le gairbheas glórach garbhlinnteach ag cómhdhortadh tré chaol-charruigeacha chómhtheanna nó mur bhuinne borbruadh breaclasarach tré mhullach ríghthíghe etc.

Rug Oscar ardruathar fo cath na n-allmurach &ersir; ba samalta sin re gairbheas nglórach ngairbhlinnteach ngráineamhail ac comdortadh tré chaelcharaidh comthana, nó mar bhuinni mborbruadh mbreaclasrach tré mullach rofhairsing ríghthighi, nó mar thonnghail tuinne ceannghili cneasuaine cainntighi cuipghili treathanmóiri 'na timcheall, is é sin sreathadh &ersir; scaíledh &ersir; slisbualadh &ersir; sreangleadradh &ersir; saebcuma tuc Oscar arna hallmurchaibh don ruathar sin.

Is ann sin do-riacht Bolcán rí na Fraingci &ersir; Oisín dochum a chéli &ersir; ro sáidhsead an dá meirgi maethsróill isin tulaig taebhuaine &ersir; ro thógaibhsead an dá sciath áilli ilbuadhacha a n-aicill a chéli &ersir; ro nochtadar a cloidhme creatbláithi comtharrachaa &ersir; do-rinneadar urrlaidhi urrlamh ainiarmartach. Ocus do bhí an comrac ag dul tara chéili ann sin uair do bás ac clódh Oisín ann, &ersir; do-connairc Oisín mac Oisín sin &ersir; táinic chuca &ersir; tuc béim do rígh na Fraingi &ersir; do-rad an rí bém dó-san &ersir; do freagair a comlann d'Oisín. Ocus do-connairc dá mac ele Oisín sin .i. Échtach &ersir; Uladh, &ersir; ro ghonadar rígh Frangc &ersir; do gon-san gach neach díbh-sean a cumain a ghona, &ersir; do bean osnamh éccomlainn a hOisín tairsib uili. Ocus do-connairc Mac Lughach sin &ersir; do-rad rodghuin do rígh Frangc &ersir; do-rad an rí béim dó-som &ersir; do freagair a comlann d'Oisín. Tángadar iommorro trí caeca laech do Clannaibh Baíscne chuigi &ersir; ro ghon gach énfhear acu hé &ersir; ro ghon-san gach énfer acu-san, &ersir; do bean osnam éccomlainn a hOisín thairsibh uili.

Do-chuala iommorro sin an tuir nár traethadh &ersir; an leoman luathfhergach &ersir; an nathair neimhélach &ersir; an onchú irghaili &ersir; an tonn rabharta &ersir; an bráth tar bruachaibh &ersir; an chathbearna céd &ersir; an lámh nach lamthaí &ersir; an croidhi nach cumscnaidthí &ersir; an troigh nach ruc aenchéim ar cúlaibh riamh roim uathadh nó sochaide .i. Oscar anghlonnach. Ocus ba hingnadh leis cia do lémadh an éigean sin ara athair, &ersir; táinic dá n-innsaighidh ana fheargruathar reachtaigmhéil &ersir; ba samalta re caeca each ac torannbhualadh &ersir; ag crithbhualadh na trágha an crithbhualadh tuc uirri. Ocus do-connairc rí Frangc chuigi hé &ersir; do-chuaidh a chruth &ersir; a chaemhdénamh de &ersir; téid a ghal &ersir; a ghaisceadh ar chúl &ersir; smuainis nach roibhi ar talmain dídin aigi muna deachadh a n-aer nó a firmaiminnt, &ersir; féchais suas arna néllaibh &ersir; smuainis gumadh dín dó eaturra &ersir; táinic édtruma chélli &ersir; aigeanta dó &ersir; tuc síneadh ara cholainn ó talmain co ndeachaidh re gaíth &ersir; re gealtacht a fhiadhnaisi sluagh an domhain &ersir; nír thoirn don baetheitill sin co ráinic Gleann mBolcáin a n-oirrthear na críchi sin, &ersir; tucadh gáirthi adhbulmhóra ag sluaghaibh an domhain 'gá chaínedh &ersir; ac fianaibh Érenn 'gá commaídheamh.

Do bádar iommorro fiana Érenn mar sin co táinic an oidhchi, &ersir; adubairt Finn: Is cumthach aithmélach atá rí an domain anocht, ar sé, &ersir; do-bhéra amas longpuirt oruibh. Ocus cia hagaibh do-ghiabhainn d'foraire an chuain anocht? ar sé. Do-ghiabhair misi, ar Oisín, &ersir; an lín cedna do bhí ac cur catha aniubh mailli rim, óir ní furáil linn lá co n-oidhchi do dingmháil d'fhianaibh Érenn. Ocus tángadar aran cuan. Ocus is i sin uair &ersir; aimser adubairt rígh an domhain: Dar linn, a fhiru an domhain, ní maith bhar sén catha aniubh, ar sé, &ersir; éirgeadh dream éigin agaibh do thabairt amuis longphuirt ar fhianaibh Érenn.

Is ann sin ro éirgedar naí mic Gairb mic Tachair .i. Donn Mara mac Gairbh &ersir; Lonnmar mac Gairbh &ersir; Lodra mac Gairbh &ersir; Iuchra mac Gairbh &ersir; Troigleathan mac Gairbh &ersir; Tarraing Trén mac Gairb &ersir; Tola mac Gairbh &ersir; Tomna mac Gairbh &ersir; Dolar Durtha mac Gairbh rí Mara nIcht &ersir; sé céd dég a shocraidi. Ocus tángadar a tír uili acht seinnser na clainni sin Gairb .i. Dolur Durbha, &ersir; do freagradar Clanna Baíscne co hathlum imghonach iad &ersir; tángadar do tréntuarcain a chéle gur leadradh lámha ann sin &ersir; gur teascadh taíbh &ersir; gur cirrbadh cuirp, &ersir; do bádar isin irghail sin co táinic an maiden mochsolus. Acht énní, ní roibh beó sa maidin neach doba thualaing a arm d'imirt díbh leath ar leath acht triar do clannaibh Gairbh &ersir; Oisín &ersir; Oscar. Ocus ní drud ó chele do-rinnedar acht tucadh sithi ara chéli acu &ersir; ro innsaigh dias díb Oscar &ersir; ro innsaig an treas fear &ersir; Oisín a chéli, &ersir; ba cruaid coimnert cutruma an comrac sin. Ocus fuaradar a dís fén bás le hOscar &ersir; do thuitsedar taisi &ersir; táimnélla báis air fén &ersir; ba lór do laighdiugadh Oisín sin.

Ro theilg iommorro Oisín &ersir; an t-allmurach a n-airm asa lámaibh &ersir; ro dúnsat a righthi reamra ríghdha romaiseacha tar caelaib corp a chéle &ersir; tucsad cuir fhearrdha fhírcalma d'aroile. Acht énni, dobo theachta ó oirrther an domhain co Críchaibh na Fhuinedhach d'fhéchain comraic na deisi sin. Is ann sin tuc an t-allmurach tarraing tulcalma ar Oisín dochum na fairrgi, óir ba maith a snámh &ersir; a onfais féin. Tuc iommorro Oisín tarraing air sin óir nír fhiú leis a inad comraic do seachna dó. Rángadar iommorro araen sa fhairrci &ersir; do bídís ac combáthadh a chéile co téighdís co grian &ersir; co grinnell an glanmara. Ba crád cridhe iommorro leisin fhéin Oisín do beith isin éigin sin. Éirigh, a Fhearghuis Fhínbhéil, ar Finn, do moladh mo mic dam &ersir; dá greasacht. Téid Fearghus co hoirear an chuain chuipghléghil. A anum a Oisín, ar Ferghus, is maith an comlann sin do-ní &ersir; is imdha fiadhnaisi air uair atáid sluaig an domain móir uili &ersir; fiana Érenn 'gut fheitheamh, &ersir; médaig do menma &ersir; cuimhnigh na comlanna maithi do-rinneadh roime leat. Do cumhnaigh iommorro Oisín a áithesa móra mince 'mun ngreasacht sin tuc Fearghus air, &ersir; do éirigh a aignedh &ersir; do médaigh a menma &ersir; ro dúnastair na dódláma doleónta um chael droma an allmuraigh &ersir; rug les co grian an glanmara hé &ersir; tuc a druim re grian dó &ersir; a bél a n-airde &ersir; níor lig anís hé gur scar a anam fria corp, &ersir; tuc a tír hé &ersir; ro scar an ceann &ersir; an colann re' chéli &ersir; táinic féin co coscrach commaídmtheach co fianaibh Éirenn.

Ro éirigh iommorro seinnser na clainni sin Gairbh mic Thacair .i. Dolar Durba rí Mara nIcht. A rí an domhain, ar sé, is truagh duit gan mo leigen d'éntaíbh rem bráithribh co fianaibh Érenn, uair dá mbeinn-si féin fariú, níbudh tualaing fiana Érenn ar marbadh &ersir; dígheólad-sa co maith iad uair mairbhfead-sa céd fear n-armach gach lae díb nó co tair lim iad uili, &ersir; is briathar dam, ar sé, dá faghar-sa neach do sluagaibh an domhain do deargadh a airm ar neach díb, co n-imér bás air. Ocus táinic a tír &ersir; do tshir comhlann céd aran fhéin, &ersir; tucadh gáir fhochmaididh &ersir; fhanámaid aca-san uime &ersir; do cuiredh céd chuigi an lá sin. Cidh tráth acht ba ruathar leomain bhuirb barbardha a ghnímartha-san orro &ersir; dorcradar leis gan áladh gan fordergadh do thabairt air fén &ersir; do-rinne cairn dá ceann- aibh &ersir; duma dhá collaibh &ersir; fadhbcharn dá n-édaighibh.

Iar sin tráth ro theilg an t-allmurach a eirredh catha de &ersir; do ghabh eirredh suaicnidh somhaiseach uime &ersir; do gabh camán &ersir; liathróid &ersir; ro bhuail an liathróid ó iarthar na trágha co 'hoirrther &ersir; do ghabh 'na deasláim ré toirrnemh hí &ersir; do chuir ara troighidh hí an dara feacht &ersir; do lig 'na ruathar hé ó iarthar na trágha co 'hoirrther &ersir; sé ac teilgean na liathróide don troighidh 'na chéile gan lámh do bhuain ria &ersir; gan isi do bhuain re talam, &ersir; cuiris ara ghlún hí an treas fecht &ersir; reathais gusan cenn ele don tráigh &ersir; sé 'gá cur don glún 'na chéle gan buain re lár. Teilgis iommorro ara ghualaind hí &ersir; ruc ruathar ba samalta re gaíth Márta ón cheann 'na chéili don tráigh &ersir; sé ag teilgean na liathróidi don ghualainn dá chéile gan láim do bhuain ria &ersir; gan isi do bhuain re talmain. Ocus greannaighis an fhian uili uman cles sin do dénamh. Fóbrais iommorro Oscar &ersir; Mac Lugach techt do dénamh an chleasa sin. Anaidh, a óga, ar Finn, uair ní dearrna &ersir; ní dhingne Éirennach an cleas úd acht éntriar amáin .i. Lugh mac Eithleann a cath Mhuighi Tuiredh &ersir; do-rinne Cú Chulainn a Tailltin hé &ersir; ticfa macámh ele do Connachtaibh do-ghéna hé.

Téid trá an t-allmurach ana luing ana dhiaidh sin, &ersir; táinic arnamárach &ersir; do shir comhlann céd. Nír fríth neach dá fhaemadh sin nó co nderrna an fhian crannchur &ersir; an céd ráinic chuigi an lá sin ní tháinic fer innisti scél díbh &ersir; torchradar leis fo cédóir, &ersir; do-chuaidh ana luing an oidhchi sin. Táinic arnamárach chuca, acht énní, ní fhacadar an fian chuca riamh d'iarraidh comhlainn neach re budh mó a ndoicheall ná sé, &ersir; ba seac leó an cranncur do dénamh ar teithedh a fhreagartha, &ersir; an céd dá ráinic dul chuigi an lá sin, ro fhágsad imchomarc beathadh &ersir; sláinti ac fianaibh Érenn, uair ba dearbh leó nach ticfaidís tara n-ais arís. Táinic an t-allmurach chuca &ersir; do bhí do méd a fheirgi ní hairm tuc les an lá sin acht rug ruathar fútha, &ersir; an fer fa neasa dó díbh, do ghabhadh ar chael choisi hé &ersir; do-beredh rodbhuilli dímór de fá cheann an fhir ba neasa dó, &ersir; do thuit an céd sin leis &ersir; do leig a ghuth míledh a mullach a chinn ac commaídem an áir &ersir; do-chuaidh 'na luing an oidhchi sin.

Do-clos iommorro fo ceithri cúilibh Érenn scéla an allmuraig sin &ersir; an díl tuc aran fhéin. Do-chuala iommorro Fiachra Foiltleabar rí Uladh sin &ersir; adubairt: Is truagh lium, ar sé, méd an éigin a fuilid fian Érenn &ersir; gan mo beith féin inchatha leó. Ocus ní roibhi do chlainn aigi acht énmac amháin a cinn a trí mbliadan déc, &ersir; dob é adhbar rígh dob fearr dealbh &ersir; eineach do bí a nÉrinn é. Maith do-déntá-sa sin, ar an macámh, .i. ógbaidh Uladh uili do cur lium-sa cucu ó nach inchatha tú féin. Ná habair-si sin, ar an rí, uair ní hincomraic leanamh trí mbliadan déc, &ersir; dámadh edh, dobadh eadh thusa. Ocus do thuig an rí nárbh áil leisin macám anmain gan dul co fianaibh Érenn. Do gabadh iommorro leó hé &ersir; do cuireadh a seomra fo iadhadh hé &ersir; dá macám dég do macaibh rígh &ersir; rofhlatha Uladh do bhí 'na comaltadhaibh aigi leis. A óga, ar an macámh, is maith do-ghénadh sib-si techt lium-sa co fianaibh Érenn, ar gin co fuil bhar n-airi-si re ríghi nUladh, dobadh maith díb clú maith dábar rochtain fén. Uair gin gur gabh Conall Cearrnach mac Aimirghin ná Cú Chulainn mac Subhaltaigh náid mic uaisli ághmara Uisnigh ríghi nUladh, is beac má ba oirrdearca Concobhar agá roibhi ríghi Uladh ná siad tréna ngnímarthaibh maithi fén, &ersir; is cubhais dam-sa fós, ar sé, nach racha proinn nó tomaltas am bél-sa coidhchí ar ulcaibh rib-si innas co fhuiger-sa bás &ersir; co ngéba rí eachtrann ríghi Uladh tar éis m'athar-sa &ersir; co ruca ainbreatha oraibh-si.

Do-chuaidh iommorro an comhrádh sin fona macámaibh &ersir; an tan do chodail an rí, do-cuadar-san fo teach na séd &ersir; tuc- sad sciath &ersir; cloidheamh &ersir; cathbarr &ersir; dá craísigh chatha &ersir; da chuilén mílchon gacha macáimh leó as, &ersir; tángadar rompu tar Eas Ruaidh mic Badhuirn atuaidh &ersir; tré crichaibh craebhtorthacha Cairbri co coimdíreach &ersir; tré chúigedh clannlínmar Connacht &ersir; tré Chailli an Chosnuma rea n-abartar rogha gacha ríghi &ersir; fíronóir gacha filed &ersir; tar sruth Anaighi &ersir; a Ciarraighi Luachra &ersir; láim re Cathair na Claenrátha siar &ersir; as sin co cuan Finntrágha.

Is í sin uair &ersir; aimsear tarrla an t-allmurach .i. Dolar Durbha, aran tráigh ac grísadh &ersir; ac imdergadh na féni, &ersir; do ghabh adhnáiri mhór Oisín uime sin. A fhiana Érenn, ar sé, do thuit mórán dar sluagaibh le Dolar Durbha &ersir; ní shaílim a beac againn do dhul beó ó chath Fhinntrágha, &ersir; má tá a ndán dam fén bás d'fhagháil ann, is fearr lium bás d'fagháil le Dolar Durbha &ersir; comrac maith do dénam ris ná beth ac féchain an díla do-bhéra sé aran féin gach laí. Ocus ro tógbadh tromgháir truagh tuirseach trom-neimélach ag ógbaidh na féine &ersir; agá n-aes ciúil &ersir; oirfididh &ersir; ealadna óna briathraibh sin Oisín.

Is í sin uair &ersir; aimser do-conncadar an buiden óg ildealbach san oirear anoir gach ndíreach chuca. An agam, a mic, ar Finn co fhinnainn cúich an bhuidhen óg illealbach do-chím is ferr écosc do-connac aran domhan riam. Ocus tángadar chuca faí sin &ersir; leigis mac rígh Uladh a glún deas faí a fhiadhnaise an ríghféinidh &ersir; beannaighis co cunnail céillidi dó, &ersir; freagairter mar an cédna hé &ersir; fiarfaighis Finn scéla díbh, cúich iad fén &ersir; caidhe a n-árus. Eamhain Macha ar n-árus, ar an macám, &ersir; is dím féin goirther Goll mac ríg Uladh, &ersir; comaltadha dam na macáim úd aili ad-chíthi-si. Créd ro ghluais sib an tráth sa? ar Finn. Sluagh an domain móir uili ad-cios dúinn ac cathachadh ribh-si gach laí &ersir; dob áil linne cleasa goili &ersir; gaiscidh d'fhoghlaim uaibh-si, &ersir; dá mbeidís macáim óga uaisli mar sinne faré rí an domhain, dob áil linne, a rífhéinidh, ar coimlín fén do dingmháil díd-sa dib ó nach aíseach sinn re comrac prímlaech. Mo-chean-sa bar tacht &ersir; bar torrachtain, ar Finn, &ersir; gidheadh, ar sé, dobadh scél mór énmac h'athar-sa do leigean dochum na n-allmurach &ersir; gan adhbhar rígh d'Ulltachaibh acht sé.

Is ann sin do leig an t-allmurach a ghuth míledh a n-uachtar a chinn do coimgrennugadh na féine. Créd an laech úd ad-chím? ar mac rígh Uladh. Laech súd ac iarraidh comhlaind céd, ar Conán mac Morna. Créd do-ber gan comhlann éinfhir d'fhagháil dó? ar an macámh. Truagh sin, ar Conán, uair do thuiteadar cúic céd laech don féin re cúic lá a ndiaidh a chéili leis &ersir; ní fagar uathadh nó sochaidhi anois dá freagra. Ingnad an clú atá oruibh-si, ar an macámh, &ersir; énlaech sa domhan d'éra um comhlann daíbh, &ersir; rachad-sa cuici, ar mac rígh Uladh. Ná habair arís sin, ar Conán, uair dar ar mbréithir, na cúic céd torchair leis, do dingébadh gach énfher díbh thusa. Nír aithnidh dam-sa an fhian roim aniubh, ar an macámh, &ersir; dar lium is tusa fear míblais &ersir; mí-urrlabra na féine, a Conáin mic Morna. Is rim ráitir, ar Conán mac Morna. Is briathar dam-sa, ar mac rígh Uladh, dá mbeitheá-sa &ersir; an laech úd &ersir; na cúic céd sin d'éntaíbh, nach bérainn-si céim ar cúl romaibh uili. Ocus éirghis an macámh d'innsaigidh an allmuraigh.

A Chlanna Rónáin, arsa Finn, cuirim ar bhar cumairce &ersir; ar bhar n-eineach gan mac rígh Uladh do leigean dochum an allmuraigh. Éirghis Caílti &ersir; clannmaicne Rónáin uili, &ersir; fa hobair mór dhóibh uili a congmháil &ersir; do cuireadh glais &ersir; géibhinn fair. Ocus an céin do bás 'gá ghabáil-sén, do-chuadar a dhá chomalta décc do comrac risan allmurach, &ersir; nír airigh an fhian iad gur thuitsed leis &ersir; gur bhean a dhá cheann déc díbh, &ersir; do leig a ghuth míledh a n-uachtar a chine ac commaídem an ghníma sin. Créd fá ndénann an t-allmurach so? ar mac rígh Uladh. Is truagh duit-si an t-adhbhar, ar Conán mac Morna, .i. ac commaídem do dhá comalta déc-sa atá. Truagh an scél sin, a dhuine, ar mac rígh Uladh, &ersir; a fhiana Érenn, ar sé, budh fada a fholtanus díbh mo congbháil mar so uair do-ghiab-sa bás d'feirg &ersir; d'aithmhéla &ersir; is oraibh-se bhias a fholtanas, ar sé, &ersir; budh eascaraid sibh &ersir; Ulaidh dá éis choidhchi, &ersir; dobo beac a díth díbh-si tuitim leisan allmurach úd dam-sa suil do congbadh sib mar so mé.

Do-chuaidh iommorro an comrádh sin fo fianaib Érenn &ersir; ro scaíledh aca de. Is ann sin ro ghabh an mac sin arm a shean &ersir; a sheinnsear &ersir; ro ghabh scúirdléine sróill &ersir; gormlúireach grísmáillech glaisleabar &ersir; órsciath imealchorcra &ersir; coilér cumdachta caelreangach cimasgel &ersir; dá craisigh cheannghlasa cheannlethna cróremra &ersir; cloidheamh crosórdha cumdaigh, &ersir; ruc ruathar a n-aghaidh an allmuraigh fón innus sin. Ocus meabais gean gáire aran allmurach ima fhaicsin chuigi &ersir; do thógbadar sluaigh an domhain móir uili gáirthi scigi &ersir; fanámhaid dó, &ersir; ba móidi a menma leisan macámh sin uili, &ersir; rángadar sé gona uadha aran allmurach suil do gonadh hé féin. Ocus ro fearsad comrac. Féigh fuileach forbartach coimnert calma croidheamhail ruibhnech reachtmar rodghonach treasach taíbhderg tulgánach aigmhéil ingnadh anaithnidh iachtach urrlamh osnadach láimderg léidmeach luathghonach dígháir dlúth-mear dásachtach cneadhach crannruadh croidemail comrac na deisi sin. Uair dá sirthí ó imlibh oirrtheracha Innsi Cirb a medón Mara Romoir Ruaidh co Tír na Fhuinedhach, ni fuighthí eaturru sin comhrac deisi budh ferr ná in comrac sin. Ocus do bádar sluaigh an domhain mhóir uili &ersir; fiana Érenn 'gá coimgreasacht.

Ocus ar techt na hoidhchi trá &ersir; ar tairgsin a n-arm &ersir; ar scoltadh a sciath, ní drud ó chéili do-rónsat amhail bu gnáth do comrac sgur ó thicfadh adhaigh acht rucadar ruathar foirtill fergadhbal a comdáil a chéle &ersir; ro dúnsad a lámha luatha léidmheacha tara chéli &ersir; tucadar cuir ána athluma d'aroile gur brúighedar an gealtrácht gainmidhi. Ocus do bádar isin comshuathadh sin co táinic an lán mara &ersir; gur leath eaturra &ersir; tír, &ersir; do bhí do méd feirgi na deisi sin nár sheachnadar a n-inadh comraic co táinic an lán mara tarsta &ersir; gur báidhedh araen iad a fhiadnaisi sluagh an domhain &ersir; fian Érenn, &ersir; tucadh gáir adhbhalmhór ac sluaghaibh an domhain &ersir; ag fianaibh Érenn ac comchaíneadh na deisi sin. Ocus is ann do fríth arnamhárach iad aran tráigh &ersir; a lámha arna cruadhcheangal um chaeldromannaibh a chéili &ersir; cuach-shnadmanna dá cosaibh tréna chéili, &ersir; srón meic rígh Uladh a mbél an allmuraigh &ersir; a smeig-sim a mbél an macáimh, &ersir; dob éigean an t-allmurach do leadradh acá scarthain re' chéili. Ocus ro hadhlaiceadh mac rígh Uladh &ersir; do claidheadh a fheart &ersir; do tógbadh lia osa loidhe, &ersir; do feradh a chluithi caínteach le fianaibh Érenn, &ersir; nír thuit leisan fhiangaisceadh riam mac dobo comhchoitchinne cuma iná sé.

Cia do-ghiabhainn d'fhoraire an chuain anocht ? ar Finn. Rachmaid-ne chuigi, arsa naí nGairb na féine .i. Garb Shléibhi Mis &ersir; Garb Shléibhi Cua &ersir; Garb Shléibhe Cláir &ersir; Garb Shléibhi Crot &ersir; Garb Shléibhi Muice &ersir; Garb Shléibhe Fuaid &ersir; Gairb Sléibhe Átha Móir &ersir; Garb Dúine Dealgan &ersir; Garb Dúine Sobairci &ersir; a fhiana fén fariú. Gairid iommorro do bádar ann an tan do-conncadar Iruath mac Dreagan mic Duilli rígh Fer nDreagan chuca, &ersir; do innsaigheadar a céili &ersir; do bádar ag ár &ersir; ag oirrlech aroili. Acht énní, ni fédtar a comhraic uili d'faisnéis nó d'innisin &ersir; ní fétar a tuarascbáil do thabairt uair ní raibhi 'na seasam ar chinn an lae díbh acht trí Gairbh dona Garbaibh &ersir; rígh Fer nDreagan, &ersir; ní ar tlás ná ar time do-chuaidh aca méd an áir 'na timchell acht ro cromadar na cinn &ersir; ro luathaighedar na lámha &ersir; do ben gach neach díbh ciall dá anmain, uair do sáidheadar na craíseacha isna corpaibh co rucadar urranna caebacha cubhardearga cró tré dromannaibh na ndeachlaech gurba comthuitim don ceathrar sin bonn re bonn &ersir; bél re bél aran láthair sin.

Asa aithli sin iommorro do-connairc Ferghus Fínbhél mac Finn urmór fhian Érenn ar tuitim &ersir; do-chuaidh gan cead gan comairli dóib co Teamraig na Rígh mar a raibhe Cormac mac Airt airdrígh Érenn &ersir; do innis dó an t-éigen a raibhi Finn &ersir; fiana Érenn. Maith lium-sa, ar Cormac, Finn do beth isin éigin sin, uair ní lamhann neach dá fuil fúm d'aes na treabaire muc ná míl ná breac ná bradán ná óglaegh allaidh dá fhagadh marbh a cinn gacha conairi, ní lamhann a thógbáil do lár le smacht &ersir; ní lamhann neach d'aes na treabaire teacht ón buailid gusan seanbhaili gan sgreaball d'Finn &ersir; ní lamhthar bean díb do thabairt d'fhir nó co fhiarfaighear di an mbiadh fear nó leannán a fhianaib Érenn aici, &ersir; muna rabh, is éigin screaball do thabairt d'Finn ré ndul dochum fir di. Ocus is mór do drochbreathaibh beiris Finn orainne &ersir; dobadh ferr linn treisi ac allmurchaibh ná aigi.

Téid iommorro Fearghus aran fhaithchi mar a raibe Cairbri Lifeachair mac Cormaic ac cluichi lúibe &ersir; liathróidi. A Cairpri Lifeachair, ar Ferghus Fínbél, is olc an cosnamh ar Érinn duit beith ac baethcluichi gan buantarbha &ersir; si 'gá buain díb ac allmurchaibh. Ocus do bí 'gá greasacht &ersir; 'gá imdergadh, &ersir; gabhais adhnáire mór Cairbri Lifeachair tríd sin &ersir; teilgis a chamán uadha &ersir; táinic fá Thuathaib Teamrach. Ocus do timsaigh an óghaidh uili co roibhi deich céd fiched ar maidin, &ersir; tiaghaid rompa gan ced gan comairli do Cormac mac Airt nó co rángadar cuan Finntrágha. Ocus téid Ferghus rompa a pup- aill Finn &ersir; fiarfaigis Finn scéla de &ersir; do innis Ferghus dó Cairbri Lifeachair do theacht leis, &ersir; ro éirgedar fian Érenn uili a n-agaidh Cairbri &ersir; ro fearsad fáiltidha ris. Adubairt Finn: A Cairbri, ar sé, dobadh fhearr linn do theacht cugainn an tráth do beidis aes ciúil &ersir; oirfididh &ersir; aes dána &ersir; mná &ersir; bannála ac aíbhnes ort ná in tan do biadh éigean catha orainn amail atá anuis. Ní do choimidacht ort thánag-sa, ar Cairbri, acht do thabairt m'fheadma catha leat. Nír ghabhus-sa óglach nua riam re hucht chatha, ar Finn, uair is minic leisan neach tig mar sin a dhul a n-inadh báis d'fhagáil, &ersir; ní háil lim-sa m'óglach nua do thuitim trím. Is cubhais dam-sa, ar Cairbri, co tibear-sa cath as m'ucht féin dóib muna thucar as t'ucht-sa é. Ocus téid Fearghus Fínbhél d'fógra catha ó Chairbri Lifeachair ar rígh an domhain.

Cia fhreageórus mac rígh Érenn dam? ar rígh an domhain. Rachad-sa chuice, arsa Sligeach mac Sengairb rígh Fhear Ceapdha, &ersir; táinic a tír &ersir; a trí ruadhchatha romóra. Ocus táinic Cairbri 'na n-agaidh &ersir; a ógbaidh uili fa lia a fharradh Cairbri ann sin. A Cairbri, ar fear dá muintir ris, gabh cridhi maith chugad don cath sa uair ní ferr leisin fhéin cuid maith agad-sa de ná ag allmurchaibh. Uair is é do sheanathair-si do marb Cumall mac Trénmhóir athair Finn &ersir; is cumain leó-san sin gin gur cumhain leat-sa é. 'Gá chluinsin sin do Cairbri, ruc ruathar fá cath na n-allmurach &ersir; do gabh 'gá slaidhi &ersir; 'gá sleachtadh gurba taebhtheascaighi treóin dá treas &ersir; gurba mughaighi maithi dá mórghleó co tarrla chuigi an fer feargach forránach .i. Sligeach mac Seanghairbh, &ersir; gér é sin, ba bás urrlam &ersir; fa écc obann &ersir; fa hoideadh áirighi teagmháil rena comlann. Ocus tuairgis cách a chéle díbh &ersir; do congbhadar an dá sciath áilli ilbuadhacha frisin aicill &ersir; do cromadar na haighthi arda oscurtha a crislaigibh na sciath mbreacard mbordchuanna &ersir; do imreadar na lanna límtha gurba cliatha tolla teascaidhthi na taíbh ón trénurrlaidi sin.

... agus do chromadur na haighthe osgurdha a gcrioslaídhibh na sgíath mbreacárda mbordchuanna agus d'imridur na lanna líomhtha leathanghéura gur ba cliatha tollta teasgaithe na taoibh aco ón ttréantuargaint sin gur ba dóirsi báis na béimionna calma cómhléidmheacha tug Cairbre air an allmhúrach, gur thuit a bhfóircheann an chómhraic sin leis, agus táine féin go mbuadh gcosgair go Fionn mac Cúmhaill agus go fíanaibh Éirionn.

As a haithle sin adubhairt Fionn mac Cumhaill: A fhianaibh Éirionn, air sé, ní fhaicim féin mac rígh ná rófhlaith ná taoiseach féine d'fhíanaibh Éirionn gan caith do thabhairt as 'ucht féin, agus fógartar lā mórchatha eattrom-sa agus Rígh an Domhuinn. Léig dhómh-sa caith do thabhairt d'allmhúrcha, air Caoilte mac Rónáin. Atá sin do ghoil agus do ghaisge ionnat, air Fionn mac Cúmhaill, air son nách ceárd mhic óglaoich dul do chur catha le hárdríghthibh, agus dá mbeitheá-sa a líon catha do chur, do léigfinn chuige thu. Atáid fithche céad agam annso, air Caoilte. As maith an tsochraid mhic óglaoich sin, air Fionn, agus a fhianaibh Éirionn, air sé, is maith do dhlíghfeach dhíbh cúngnamh sluagh do thabhairt do Chaoilte mac Rónáin, óir as é chongbhus gacha bliadhain agus gacha treas bliadhain sibh óir atá seacht ttighthe n-aoigheadh ag cómhfhreagra age d'fearaibh Éireann. Do-bhéur féin céad do, air Usgur. Do-gheabhaidh sé céad eile úaim-si, air an fhian Mhuimhneach. Do-gheabhaidh sé céad úaim-si, air Goll Garbh mac Rígh Alban. Do-gheabhaidh sé céad uaim-si, air Druim Dearg mac Dollair .i. rígh féine an fhian Ulladh. Atáid cheithre céad fhithchiod agom anois, air Caoilte mac Rónáin, &ersir; níor theasta úaim do ghnáithlíon catha acht sé chéad, agus bíoch an chuid sin don chaith oram féin am aonar.

Air sin téid Fearghus d'fógra catha do Chaoilte mac Rónáin go Rígh an Domhuinn. Cía don fhéin do thig chum an chatha aniogh? air Rígh an Domhuinn. Óglách atá a bhfíannuígheacht é, air Fearghus. Is mō badh cheárd do mhac óglaoich brughachas agus biadhtachas do dhéanamh ná dul do chur catha re hárd-ríghthibh, Agus cía fhreagórus mac Rónáin dam? air Rígh an Domhuinn. Rachad-sa chuige, air Troighleathan mac Rígh na hEaspáine. As córuide dhuit a dhul, air Fearghus, óir is ann atá an té do mharbh t'athair .i. Conn Crithir mac Brain mic Feabhaill. Agus do ghaibh gráin mhór Fearghus le méid an adhmolaidh agus le hadhuaibhreacht a innill, agus táine mur a raibh Caoilte mac Rónáin agus d'innis sin do. D'ionnsuidheadur cāch a chéile donna mbrosnach beódha agus ionna ndubhdhortaibh díleann agus do cuireadh ár adhthallmhór re hathaidh n-aithghairrid eattortha, &ersir; tārluig Caoilte mac Rónáin agus mac Rígh na hEaspáine air a chéile agus do bhádar ag tréantúargaint a chéile.

Agus as í sin uair agus aimsir do-chonnarcadar fíanaibh Éirionn loingeas mhór fán gcúan. Is truadh sin, air Fionn mac Cumhaill óir is tuille cabhartha atá ag teacht chum na n-allmhúrach, agus as daoine caillte sinn feasta. Air sin féuchas Oisín seacha ortha agus adubhairt: Dob annamh leat-sa do mhealladh adt aithne, a rígh féine, air sé, agus ní hallmhúraig íad súd acht dream d'fearaibh Éirionn atā ann agus as dod mhuinntir-si íad súd .i. Fiodhach mac Righ Breatan agus an Fhian Bhreathnach agus Dubhán mac Nuadhat mac Rígh Craige Léithe a dTuamhainn .i. dearbhráithir do mháthar féin. Air sin tángadar na slōighte a ttír agus do-chonnarcadar na héachta dá ccur agus d'aithníghidur suaitheantas &ersir; meirge Chaoilte ann, agus gach nduine do thigeach do láithir, do-bheirioch béim do mhac Rígh na hEaspáine, agus níor bréagnuidheach na seanfhocail leo .i. luighe iolair ar uathadh. Agus do thuit mac Rígh na hEaspáine leó.

Air sin do thiomsuídheadar urmhór fhíanaibh Éirionn go haonionnad agus adubhairt Fionn mac Cúmhaill: Ēirge, a Fhearghus, mur a bhfuil Rígh an Domhuinn agus gaibh lá mórchatha dhomh-sa fris. Air sin téid Fearghus mur a raibh Rígh an Domhuinn agus canais aitheasg Fhinn mhic Cúmhaill fris agus d'órduígheadur an treas lá a ndiaidh an lae sin chum an mhórchatha sin do chur.

Do bhádhas immorro ag teacht tar na sgéulaibh sin go coitcheann ar fud Éirionn uile agus go háirighthe do bhádhas an oídhche sin ag trācht air an gcaith a mbrúgh Thaidhg mic Nuadhat Rígh Craige Léithe a tTuadhmhumhainn. Agus así bean do bhí ag Tadhg .i. Caoiltabhair inghín Rígh Thíre na bhFear bhFionn, agus ba dhearbhchomhalta dhi Rígh an Domhuinn agus mac inghine dhi Fionn mac Cúmhaill. Agus do bhí san mbrúgh céadhna Muirinn Mhongchaoin inghin Thaidhg mic Nuadhat agus Labhraidh Lámhfhada mac Taidhg mic Nuadhat. A anam a Chaoiltabhair, air Tadhg mac Nuadhat, cía dona hárdríghthibh so do shíleas tú do theacht beó ón mórchaith so nó an ttiocfa ceachtar dhíobh? Is truadh sin, air Caoiltabhair, óir dá mbeidis fir an domhuinn uile a n-aighidh Dháire Dhuinn mic Loisginn Lómghlúnaig .i. Rígh an Domhuinn, ní thraochfadís é, agus ní bhfuil cumus ag armaibh an domhuinn aon ruibe dá fholt do leadarradh agus ní bhfuil fíacail ionna cheann acht aonchnámh daingean &ersir; ní bhfuil easna 'na chorp acht aonchlár cóimhreámhar cnámha. Agus an oídhche do geineadh Dáire Donn do taidhbhreadh do Bhulcán Gobha a n-ifrionn go ngeinfíghe mac an oídhche sin do ghéabhach an domhann uile go hÉirinn agus nách déanfach arm ar bith fuilliúghadh nā fóirdhearga air acht an t-arm do bainfíghe as an míanach do bainfíghe an oídhche sin, agus do rinneadh leis san ló céadhna sgian agus ga agus cloídheamh. Agus an tan do bhí Dáire Donn ag gabháil an domhuinn, do fuair Righ na Fúarígheachta fios na n-arm dho agus do rug Rígh an Domhuinn go teach m'athar-sa iad .i. Rígh Thíre na bhFear bhFionn, a oide féin, agus atáid a gciste cloiche age. A Chaoiltabhair, air Tadhg mac Nuadhat do badh maith dhuit-si dul lead dhraoigheacht féin ag iarraidh na n-arm sin do chabhair mic h'inghíne féin .i. Fionn mac Cúmhaill. Is truadh sin, air Caoiltabhair óir dá mbeidís anmanna Shíl Ádhaimh a ngeall ris sin, ní badh tualaing neach ar domhunn teacht ó Thír na bhFear bhFionn go Cúan Fionntrágha a n-iarthar Éirionn fó cheann trí lá, &ersir; dá mbeidís na hairm agom-sa annso, ní thiubhrainn úaim íad a n-aighidh mo chomhdhalta féin, an té do hoileadh air aon chíoch liom .i. Rígh an Domhuinn. Adúbhairt Labhraidh Lámhfhada mac Taidhg mic Núadhat rena athair: Tabhair-se cúngnamh draoidheachta damh-sa go ndeachuinn d'iarraidh na n-arm dá mbeith mo chuid ionna bhfagháil óir asé as truadh liom an té is triaith agus as tíghearna dham agus mac mo dhearbhcsiubhrach féin do dhul fá chaoighil cloidhimh an allmhuraig úd agus nách déanfuig airm ar bith fuiliughadh ná fórdhearga air.

Air sin tángadur air an bhfaithche amach &ersir; do cuireadh Labhraidh a riocht iolair adhbhallmhóir annsan. Air sin tógbhus Labhraidh air go húréadrom tar Muir Toirrian agus tar Muir Nirtgheal agus tar gach líonmhuir eile go ráinig faoi mheódhan laoi air na mháireach go dún a sheanathar .i. Righeacht na bhFear bhFionn. Agus do chúaidh iona riocht féin annsan agus téid don dún anonn air sin agus beannuídheas don Rígh go connail céillidhe agus fearais an Rígh fíorchaoin fáilte roimh Labhraidh agus dob áil leis a fhastógh ionna fhochair féin.

Ní chun cómhnuighthe tángus don turus-so, air Labhraidh, acht ag iarra cúmhanta agns cómhairle ort-sa atáim .i. bean laoich do Th. D. D. do líomhnuídheag oram agus ní gabhthar úaim gan cómhrac fána ceann, agus atáid airm séanta ag an té atá chun comhraic liom do rinne Bhulcán Gobha a n-ifrionn do agus as ag iarraidh na n-arm atá agad-sa tángus-sa, air Labhraidh. As truadh sin, a Labhraidh, air an Rígh, dá mbeidís fir an domhuinn dá n-iarraidh oram-sa, ní thiúbhrainn úaim íad agus gan fhios agom nách a n-aighidh mo dhalta .i. Rígh an Domhuinn do béarfaoi íad. Ná habair sin. air Labhraidh óir as é an treas fhear as annsa liom-sa dá bhfuil air druim an domhuinn é .i. tusa &ersir; é féin agus Tadhg mae Nuadhat, agus ní bhfuil fáith catha ná comhlainn air feasta óir do ghaibh sé Éire amhuil gach críoch eile agus do bhronn sé Éire do mhac inghine t'inghine-se .i. Fionn mac Cumhaill. Cia trácht créad do chan síad eatorrtha, tugadh na hairm do Labhraidh agus tugadh éadromacht na ngasán sanaise ionnta agus do-chuaidh Labhraidh a riocht iolair adhbhallmhóir annsan agns do cheangail sé na hairm do bhun a sgíathán. Agus táine tar na hiomarchaibh céadhna arís go ttáine a ttráith ghairm an choiligh go dún a athar féin .i. Rígh Craige Léithe a dTuadhmhumhainn, agus do thuit taise agus támhnéula báis air féin annsan. Agus gabhas Tadhg fáilte roimh Labhraidh agns tógbhus asteach san mbruíghin é agus tug losa Th. D. D. do .i. beatha agns sláinte. A mhic, air Tadhg, as maith an teachtaireacht sin do rinnis óir ní dearrnadh a comhmhaith sin do theachtaireacht a nÉirinn ná air an ndomhunn riamh. Is beag an tairbhe sin dómh-sa, air Labhraidh, agus nách féidir liom na hairm so do thiodhalacadh go Fionntrágha chum Fionn mac Cúmhaill fá thráith catha amáireach. Agus d'éirge an lá ortha faoi sin. Air sin do-chonnarcadur Mac Éibhin .i. cumasach sármhaiseach do Th. D. D. chúcha agus ba comhlúaith re gaoith Mhárta é go meódhan lae agus ba comhluaith re cách ó sin amach é. As maith an tráith a thánguis, a chara, air Labhraidh, agus triall leis na hairm so go Fionn mac Cúmhaill fá thráith catha aniogh go Fionntrágha.

Do ghluais mac Éibhin etc.

... leisna harmaibh si co Finn fo tráth catha aniubh.

Do ghluais iommorro Mac Éimin roime amail luas ainnli nó feirbe nó iarainne nó mar sithi gaíthi glanuaire ag rochtain tar ceann mhachaire nó maighshlebi co ráinic fo tráth éirghi do ló co cuan Fhinntrágha. Is í sin uair &ersir; aimser do bhí Ferghus Finbél ac gabáil láma aran féin dochum an mórchatha &ersir; is ed adubairt: A Fhiana Érenn, ar sé, dá mbedís seacht samlá a n-énló agaibh, atá a n-obair aniub acaibh-si, uair ní dearnadh &ersir; ní dingéantar a nÉrinn co brách obair énlae mar an lá aniubh.

Ro éirgeadar iommorro fiana Éirenn ann sin &ersir; mar do bádar ann, do-conncadar Mac Éimhin ana ruathar roreatha chuca. Ocus fiarfaigis Finn scéla de &ersir; do fhiarfaig de can asa táinic. Ó Brugh Thaidhg mic Nuadhad thánac, ar Mac Éimhin, &ersir; dot fhis-sa do cuireadh mé dá fhiarfaighe dhíd cinnas fhóbraidh dul a n-agaidh rígh an domhain &ersir; nach deargann airm nó ilfhaebair air. Is cubhais dam-sa, ar Finn, muna deargaid m'airm-si air, co mbrúidhfidir lium a corp a medhón a lúirighi. A rífhéinnidh, ar Mac Éimhin, atáid agam-sa ann so na hairm neime dá fhuil a ndán dó bás d'fhagáil, &ersir; tuc Labhraidh Lámfhada, derbráthair do máthar-sa féin, chugad iad tre dolb draídheachta. Ocus tucadh a láimh Fhinn iad &ersir; do bean a cumdaighi díb &ersir; ro éirgedar saighnéna teinntidhi &ersir; bolga bithneimneacha díb, &ersir; nír fhédadar ógbaidh na hairm sin d'fhéchain. Ocus táinic trian do ghal &ersir; do ghaisceadh &ersir; do menmain &ersir; do mórcroidhe dá gach énfhear d'fianaibh Éirenn le faicsin na n-arm sin ag Finn, uair na caertha teinedh do theilgdís díb, ní gabhadh eirreadh ná eideadh riú co téighdís tré corpaibh na ndaíne fa neasa dóib ana saighdib sithneimneacha. Ocus adubairt Finn: Tairre, a Ferghuis Fínbél, ar sé, &ersir; féchtar lat cá méd maireas don fhéinn dochum an mórchatha aniubh. Áirmis iommorro Ferghus Fínbél iad &ersir; adubairt re Finn: Éncath eagair amáin mhaireas don fhéinn, ar sé, &ersir; is imdha ann sin fer comlaind triair &ersir; fer comlainn nónbhair &ersir; fer comlainn tríchad &ersir; fear comlainn céd. Éirigh más edh, ar Finn, mar a fhuil rígh an domhain &ersir; abair ris láthair an mórchatha d'innsaighi feasta.

Téid Fearghus co rígh an domhain &ersir; is amlaidh do bhí an rígh ana imdhaidh &ersir; ceóla crota &ersir; cuisleanna ciúil agá seinm dó. A rígh an domhain, ar Fearghus Fínbél, is fada an codladh sin a fhuili &ersir; ní guth ort uair budh é do chodladh déideanach hé, &ersir; ro innsaigedar an fhian a n-inadha catha &ersir; freagair-si iad. Is dóigh lium-sa, ar rí an domhain, nach fhuil acfainn catha aca am' agaidh-si. Ocus cá méd maireas d'fhianaibh Érenn? ar sé. Éncath egair amáin, ar Ferghus, &ersir; cá méd maireas do shluagaibh an domhain? Deich catha fiched tánac-sa a nÉrinn, ar sé, &ersir; torcradar fiche cath le fianaibh Érenn díb &ersir; is eadh maireas díbh deich catha armruadha egair, &ersir; gidheadh atá ochtar díbh-sin &ersir; dá mbedís fir an domhain uili am' agaidh-si do dingémthaí leó iad .i. mé féin &ersir; Conmhael mo mac mórghnímach &ersir; Ógarmach ingen rígh na Gréigi, an lámh is ferr sa domhan am' fégmais-si féin, &ersir; Finnachta Fiaclach mo thaíseach teaghlaigh-si féin, &ersir; rí Lochlann &ersir; a trí derbráithri .i. Caiseal Clúmach &ersir; Fornne Glangér Gaiscedach &ersir; Tocha &ersir; Mongach an Mara.

Is cubhais dam-sa ámh, ar rígh Lochlann cona bráthribh, dá ndeach énfhear do shluaghaibh an domhain romainne chuca, nach racham-ne, uair ní biadh toisc dergtha faebair againne orrtho &ersir; ní bhérmaís ar díl ar sainnti díbh uair is geis dúinn ó dergmaid ar n-airm gan a sáith fola &ersir; fulrachta d'fhagáil dóib.

Rachad-sa am ' aenar chuca, ar sósar na clainni sin .i. Forne mac rígh Lochlann. Ocus do ghabh a ghoirmeirredh grísneimneach gráineamail uime &ersir; táinic fá fianaibh Érenn &ersir; cloidemh dergfaebrach gacha lámha dó &ersir; do-beredh an bráthbéim re 'chéile orrtha &ersir; ro heasairc an tucadh dá n-ógaibh &ersir; do tanaig an trácht dá trénferaibh &ersir; ro lín an learg dá laechaibh. Ocus do-connairc Finn sin &ersir; ba crádh croidhe &ersir; ba baegal báis &ersir; ba heasbaidh anma leis an díl tuc an t-allmurach aran féin, &ersir; do bí ag coimgreasacht na féine chuigi. Ocus ro éirigh Ferghus Fínbhél &ersir; is edh adubairt: A fhiana Érenn, ar sé, is truagh tarrla díbh a méd d'éigin &ersir; d'anforlann d'fhuilngeabhair um ceann Érenn 'gá cosnamh &ersir; énlaech 'gá buain díb aniubh &ersir; nach fuiltí acht amail bhís ealta minén ar fud craíbhe éigin 'gá n-imdídean ó bhís seabhac ara tí. Sibh-si ag dul ar scáth Finn &ersir; Oisín &ersir; Oscuir &ersir; nach cinneann neach ara chéli agaib &ersir; nach tabhair neach uaib agaidh aran allmurach. Dar mo chubhais, ar Oisín, is fír uili an forgeall sin &ersir; ní fhóbair neach againn seach a chéili a dingmháil, Ní fhuil neach is ferr ná 'chéili agaibh, ar Ferghus. Biaidh anois, ar Oisín 'gá leigean 'na thorainn thinneasnaigh d'innsaigid an allmuraig. An agam, a laích, ar Oisín, co ferainn comrac rit tar ceann na féine. Is briathar dam-sa guma gerr an cairde sin, ar mac rígh Lochlann.

Do thógadar iommorro an dá sciath imealchaín aladhbreac a n-aicill a chéili &ersir; ro imreadar na craíseacha créchtaidbhli comaigmhéile &ersir; na cloidme iarannbhláithi órcumdaigthi, &ersir; do-rinnedar urrlaidhi tric thinneasnach re hathaidh fhada. Do bhí iommorro an comhrac ac dul tara chéili ann sin uair do bás ac clódh Oisín ann &ersir; do bhean osnam éccomlainn as. Ocus ba druim re saegal trá &ersir; fa bhuain chéilli do cabhair leisan fhéin Oisín do beith isin éigin sin &ersir; tucadh gáir acaínteach os aird uime.

Is cubhais dhamh, a fir dhána, ar Finn re Ferghus, gurab truagh duid an greasacht thucais ar mo mac dochum an allmuraigh, uair dob usa lium-sa bás d'fhagáil dam fén &ersir; d'fianaibh Éirenn uili ná a faicsin isin éigin a fhuil. Ocus éirigh d'adhmoladh mo mic dam cumadh móide leis a menma hé &ersir; gumadh calmaidi a comthuarcain.

Téid Ferghus gusan maighin a rabhadar na curaidh isin comlann. A anam a Oisín, ar Ferghus, is adhnáir leisan fhéin ísli h'inaid-si isin comlann sin &ersir; is imdha taisteallach sibhail &ersir; echlach urláir ó ingenaibh rígh &ersir; rofhlatha Érenn ag feitheam do comlainn. Gabhais méid menman Oisín 'mun greasacht sin tuc Ferghus air &ersir; ro éirigh a aigneadh &ersir; do médaigh a menma re a mholadh, &ersir; tuc sínedh ara cholainn co toillfedh mac mís idir gach dá asna dó, &ersir; do-chualadar an fhian uili coimghéisedh a chnám ag drud ó chéili, co tuc urchur don craísigh cródeirg chatha baí fora inchaibh co tarrla an craíseach a mbrollach na lúirighi co ndeachaidh fod ferlámha dá crann cruaidh cheathardruimneach ar slicht a glaisiarainn tréna druim siar seachtair co fuair bás de. Ocus táinic féin co fianaibh Érenn dá éisi.

Iar sin iommorro do tógbadh gáir adhbhulmór ag sluaghaibh an domain 'gá chaínedh &ersir; gáir eili ac fianaibh Érenn 'gá commaídem. Ní ar tlás ná ar time iommorro do-cuaidh 'gá bráithribh-sean an laech sin do bhuain díb, uair nír miadh nó maisi leó a thuitim le firgaiscedhach na féine. Iar sin trá ro éirigh an fírlaech fergach forránach dárbo comainm Tocha mac rígh Lochlann &ersir; táinic a tír do dhíghailt a bráthar. Ocus is amlaidh do bhí an fer sin &ersir; circaill cithneimneach cláriarnaighi uime ó a bhonn co a bhathais. Dob athearrach aignidh iommorro d'fir a fhéchain gin co n-innsaiged é, &ersir; fa dubadh dealba do dheidhmhíledaib &ersir; ba tréigean feadma le fírlaechaibh &ersir; ba claechlódh céille le curadhaibh a fhaiscin. Ocus nír an ina n-imeal nó co ráinic a certlár na féine &ersir; do lig ingheilt dá loinn límtha leaturrthaigh ar curpaibh curadh &ersir; ar formnaibh feróglach &ersir; ar guaillibh galgad &ersir; ar righthibh ríghmhíledh, &ersir; tucadar uili a ndruim risin allmurach &ersir; do-chuadar a raen madma &ersir; teithidh reme. Gér imnár trá in t-éigean sin, nír ghabh neach do láim mac rígh Lochlann do dhingmháil nó gur impó Mac Lugach ris.

An agam, a rímílid, ar Mac Lugach, co ferainn comrac rit tar ceann na féine ó nach fóbraid uili do frithólam. Ba recht aignidh iommorro le mac rígh Lochlann a impódh don dergruathar ara raibhi, &ersir; gérbh edh, nír fiú leis a eineach d'uirbernnadh .i. éra ar neach fá nimh um comrac.

Ro feradar iommorro an dias sin ardcomrac aigméil ilgonach anaithnidh gan turbaid gan tairgsin, gan rún tláis ná time ná teithidh ar ceachtar díb, gur combladhadar a craíseacha sa chathirghail &ersir; gur lúbadar na sithlanna 'gá sírbualadh &ersir; gur scannradar a scéith ó faebraibh na cloidem corrgér curata. Ocus ar n-easbaid a n-órsciath is ann ba sanntaighi an sárcomlann, &ersir; tucadar a n-aenfheacht dá athbhéim uaibhrecha aigméili ainiarmartacha gur combhuaileadar na cloidme a caelfhaebraibh a chéili co ndeachaid cloidem Mic Lugach tré cloidem an allmuraig, &ersir; tuc an dara béim dó gur coimbris an cathbarr &ersir; gur dianteasc an dlúthtúireach &ersir; gur scoilteastair an sciath &ersir; gur comroinn an croidhe co cudruma don choílbéim sin. Ocus táinic féin co menmnach móraigentach co fianaibh Érenn.

Is ann sin do éirigh an mac merrda míchéillidi mór-croidheach aili do macaibh rígh Lochlann dárbo comainm Mongach an Mara &ersir; do bádar sluaig an domain uili ac éirghi leis. Anaidh, a fhiru an domain, ar sé, uair ni sibh dhlighes curpéraic mo bráithrech-sa, &ersir; ó nach sibh, ligidh dam fén dul d'agra na cédérice ar fhianaibh Éirenn. Ocus táinic a tír, &ersir; is amlaidh do bhí &ersir; súisti imreamhar iarnaighi ana láim lesa rabhadar secht caera athleaghta iarainn &ersir; caeca slabhradh iarnaide eisti &ersir; caeca ubhall gacha slabraidh &ersir; caeca dealg neime an gach ubhall. Ocus ruc ruathar fútha mar sin dá silbhualadh &ersir; dá sreingleadrad &ersir; dá saebcuma, gurba samalta re healta minén ag teithed roim seabac an scaíled &ersir; an scannrad tuc arin féin ana timcheall. Ocus do ghabh adhnáire mór laech d'fhianaibh Érenn uime sin .i. Fidhach mac rígh Breatan &ersir; adubairt: Tairre doma mholad, a Ferghuis Fínbhél, ar sé, co ndeachainn do comrac risan allmurach innus gumadh móidi mo menma &ersir; m'aignedh &ersir; gumadh calmaidi mo comlann thú doma molad. Urusa do molad, a mic, ar Ferghus, &ersir; do bhí re hathaidh fhada 'gá molad.

Ro innsaighedar iommorro an dias sin a chéile co briatharbhorb barbarrdha baethéicciallaidi. Ocus is ann sin do thógaib Mongach an Mara an súisti imremar iarnaide &ersir; tuc béim co talchar tinneasnach d'innsaighi mhic rígh Breatan, &ersir; ruc mac rígh Breatan saibhléim lúith a n-airde do lethtaíb chlé an allmuraig &ersir; tuc béim cloidim don allmurach co tarrla tar cael a dhá lámh gur coimtheasc in dá láim &ersir; ní hacu ro anastair an ghormlann gérloinnearrdha acht ro roinn co cudruma an cathmhílidh fá a certmedón, &ersir; ag tuitim dó, tarrla ubhall iarnaidhe don tshúisti cona dhealgaib nemi ar dedhbhél mic rígh Breatan co rug an teanga &ersir; na fiacla &ersir; finnchaeb chró don inchinn tre chúl a chinn siar, gur comtuitedar an dís sin bonn re bonn &ersir; bél re bél aran láthair sin.

Is ann sin ro éirigh seinnser na clainni sin rígh Lochlann, &ersir; ba hé sin an bráth nach fulangthí &ersir; an dubdhortadh díleann &ersir; an chliathbearna céd &ersir; an bráth tar bruachaibh &ersir; an tonn rabharta &ersir; an fear nach ruc céim ar cúl riam roim uathadh ná sochaidi .i. Caiseal Clúmach airdrígh Lochlann féin, uair ní táinic díthugad daíne nó uathughad aicme mar sin a nÉrinn riamh. Ocus do bhí sciath neime ar dearglasadh aigi do-rinne gabha ifrinn dó &ersir; dá curthaí fo muir hé, ní báithfedh énlaem dá lasair &ersir; níba teóidi hé fein hí. Acht énní, ó do ghabhadh air hí, ní lamadh cara ná neamchara techt feadh a urchair féin a comghar dó. Ocus táinic fá fhianaibh Érenn mar sin &ersir; ní thuc dh'arm leis acht cloidem dá imdhídean uair ní d'imirt airm orrtha táinic acht do leigean neime a scéith fútha, uair na caera teinedh do theilgedh fútha, ní gabhadh arm ná earradh ná éideadh riú gan dul tré curpaib na laech ana saighdibh sithneimneacha co mbiadh an fer díbh ar derglasadh a medón a arm &ersir; a éididh, &ersir; an uair do beanadh neach eili ris, do ghabhadh an lasair sin hé, uair ní ferr do lasadh scolb do dharaigh díleann do biad re bliadain re deataigh ná do lasfad gach neach díbh idir arm &ersir; eirredh &ersir; éidedh. Ocus dobo bheag gach mórolc dá táinic a nÉrinn riamh ag féchain an uilc sin.

Gurab ann sin adubairt Finn: Tógaibh bar láma, a fhiana Érenn, ar sé, &ersir; tabhraidh trí gáirthi beannacht don tí do cuirfeadh anmuain éigin aran allmurach innus co ndeachadh dream éigin againn uadha do thoradh a reatha. Ocus do tugadar fiana Érenn na gáirthi sin fo cédóir. Meabhais iommorro gen gáire aran allmurach re cluinsin na ngáirthedh sin. Is ann sin do bhí Druimdherg mac Dolair mic Dorchaidhi, rífhéinnidh fhian Ulad a comgar don allmurach &ersir; do bhí sleagh neime aigi do bhí ag Clannaibh Rugraidhi a ndiaidh a chéili &ersir; an Cróderg fa hainm di. Ocus do fhéch ar rígh Lochlann &ersir; ní fhaca gan éidedh de acht a bhél &ersir; sé urfhoslaici ag gáire fán fhéin. Is ann sin tuc Druimderg urchar don Cróderg chuigi gur certamais ana bhél hé gur aidhbli a hurgráinne do leith a chúil nás do leith a aighthe. Ro thuit iommorro a sciath &ersir; ro báidh a lasair ó da thuit a thigerrna, &ersir; ráinic Druimdherg chuigi &ersir; do scar a cheann re a cholainn &ersir; ro maídh an mórghním. Ocus is í sin cabhair is fearr leisan féin fuaradar leisan fhianghaisceadh riamh.

Asa aithli sin iommorro do brúchtdhoirtedar na catha ceachtarrdha coimdhícra comdhúthrachtacha sin fo 'chéili ana coilltibh comdhlútha &ersir; ana mbloiscbéim brodla &ersir; ana ndubdhortaibh díleann co grod &ersir; gu garb &ersir; co gáibhtheach, co borb &ersir; co badhbha &ersir; co bráthamail, co dána &ersir; co dian &ersir; co deithfireach, &ersir; rob imdha ann sin fead cloidim re cnáimh &ersir; trost cnámha agá chirrbadh &ersir; colla arna créchtnugad &ersir; súili arna saebdallad &ersir; dóidi arna ndruimgerradh, &ersir; máthair gan mac &ersir; bean chaemh gan chéili. Ro freagradar iommorro na dúili uachtaracha a comdáil an chatha leó d'faisnéis na n-olc &ersir; na n-imneadh budh cinnti do dhéanamh isin ló sin, &ersir; do merlabhair an muir d'faisnéis na n-easbadh &ersir; do thógadar na tonna tromgháir truaghadhbal dá sírchaíneadh &ersir; do bhúiredar na piasta dá piastfhaisnéis &ersir; do ghéisedar na garbhchnuic le gábhadh na greisi sin &ersir; do crithnaigheadar na coillti do chaíneadh na curadh &ersir; ro gáireadar na glaschlocha ó ghnímaibh na ngér-reann &ersir; do ghuiledar na gaetha ag admháil na n-ardécht &ersir; do crithnaigh an talamh ac tarrngaire an tromáir &ersir; do gormbrataigh an grian le gáirfeadhaigh na nglas-sluagh &ersir; do niamdhubadar na neóill re hathaidh na huaire sin &ersir; do chomgháireadar coin &ersir; cuanarta &ersir; badbha &ersir; geilide glinne &ersir; arrachta aieir &ersir; faelcoin na fidhbaidhe dá gach aird &ersir; dá gach oirchinn ana timcheall &ersir; sreath deamnaide diabalta do lucht aslaig uilc &ersir; écórach dá coimgreasacht a ceann a céili.

Is ann sin iommorro ro smuain laech d'fhianaibh Éirenn gur mór dh'ulc &ersir; d'égóraib do-rinne féin &ersir; a chineadh &ersir; a chlannmaicne ar Clannaibh Baíscne, &ersir; dob áil leis gnímartha maithi do dhénamh dóibh ara shon, &ersir; dob é sin Conán mac Morna. Ocus do luathaigh a lámha le a lannchloidem &ersir; do tholl dá thiubhghonaibh taebha gan teasargain &ersir; ro leadair lámha ba lánchalma &ersir; do dhíthaigh dá dheadhcolg dúili ba dreachálainn &ersir; ba hadbal re innisin a ghnímartha aran ruathar sin.

Do bhí iommorro Finn ós cinn an chatha ann sin ac coimgreasacht na féinne &ersir; ac greasacht Chonáin seach cách &ersir; rí an domhain don leith eili ac greasacht na n-allmurach. Adubairt Finn re Fearghus Fínbhél: Éirigh do molad Conáin dam gumadh móidi leis a menma hé uair is maith an easargain do-ber sé ar mo bhidhbadaibh-si. Ocus téid Ferghus dá innsaigid. Do ghabh iommorro teasaidheacht Conán ann sin ó imarcaid na hirghaili &ersir; do-chuaidh amach do ligean na gaíthi faí. Is fír sin, a Conáin, ar Ferghus Fínbhél, is maith is cumain let-sa seaneascairdeas Clainni Morna re Clannaibh Baíscne, &ersir; dobadh deóin leat-sa bás d'fagáil duit féin ann so dámadh díth do Clannaibh Baíscne hé. Ar grád h'einigh rit, a fhir dhána, ná himderg mé gan fhochuinn &ersir; do-ghén obair maith ar allmurchaib acht co roistir isin chath. Dar mo chubhais ámh, ar Ferghus, dobadh maith an airighi dá dénamh sin thusa, &ersir; tuc treas adhmolta ann sin ar Chonán. Téid iommorro Conán aris fón cath &ersir; níba measa a gnímartha don turus sin, &ersir; téid Ferghus Fínbhél co hairm a raibe Finn.

Cia anois is fearr isin chath? ar Finn re Ferghus. Dubhán mac Cais mic Cannáin, ar Ferghus, .i. mac óglaích dod muintir-si, uair ní tabhair béim do neach acht énbhéim &ersir; ní térnóidhthear beó ón béim sin &ersir; adrorcradar trí nónbair &ersir; ochtmogha laech leis gus anois. Do bí iommorro Dubán Donn mac Nuadhad, mac rígh Chairrgi Léithi, rí Tuadhmuman, aran láthair sin &ersir; is ed adubairt: Dar ar cubhais ámh, a Ferghuis, ar sé, is fír uili an forgheall sin, uair ní fhuil isin chath mac rígh nó tigerna chinnes ar Dubán mac Cais mic Cannáin, &ersir; do-ghébhad féin bás ann nó cinnfed air. Ocus do lig ana thorainn tinneasnaigh tréasan cath amail buinne mborbruadh mbreaclasrach fá chnoc ardmhór aiteangharb nó mar thuinn reachtmhóir rabartha ac bualad um ghealtrácht ngainmidi, is é sin trá ár &ersir; easargain &ersir; ollcuma tuc arna hallmurchaib, &ersir; táinic naí cuarta fón cath &ersir; do marbh naí nónbair gacha cuarta díb.

Ocus do fhiarfaig Finn d'Ferghus: Cia anois is ferr isin cath? ar sé. Dubán Donn mac Nuadhad, mac rígh Chairrgi Léithi, rí Tuadmuman, ar Ferghus, uair nír chinn neach air ó chinn a seacht mbliadan anuas &ersir; ní chinneann anois. Éirigh-si dá adhmolad, ar Finn re Fearghus, cumadh móidi leis a menma hé. Cóir a adhmoladh, ar Ferghus, uair dar leat is sluagh ac rochtain dína roim tromfhleachadh mar a- táid na hallmuraig ag rith roime tar gach leath. Ocus téid Ferghus mar a raibhi Dubán Donn &ersir; do ghabh ag moladh a nirt &ersir; a ghoile &ersir; a ghaiscid &ersir; ac molad a lúith &ersir; a lámaigh &ersir; a ghnímarthadh archeana, &ersir; táinic féin mar a raibhe Finn arís &ersir; adubairt Finn: Cia anois is fearr isin cath, a Ferghuis? ar Finn. Oscar ilbuadhach, ar Fergus, &ersir; ní a n-énchath re cách atá, uair do cuireadh ceithri céd cuigi féin ar leith .i. dá céd Frangcach &ersir; dá céd d'feraibh Gairian &ersir; Fiachra Foiltleabhar rí fer nGairian féin, &ersir; atáid sin uili ac comtuargain scéith Oscuir, &ersir; ní tuc laech díbh-sin guin air nach tuc-san goin 'na haghaidh. Cia réim nó ruathar do-chí ar Chaílti mac Rónáin? ar Finn. Fuil sunn gan ro-éigean tar éis an deargruathair rug, ar Ferghus. Éirigh-si chuigi, ar Finn, &ersir; abair ris dream éigin dona allmurchaib do dhingmháil d'Oscur. Téid Ferghus chuigi. A Chaílti, ar sé, is mór an t-éigean úd do-chí ar do charaid .i. Oscur, fa bhéimnigh na n-allmurach, &ersir; éirig do thabairt fhortachta éigin dó.

Téid Caílti gusan maighin a raibhe Oscur &ersir; na hallmuraig &ersir; tuc béim cloidim fona comhair gan choigill don tí ba neasa dó co ndearna dhá chuid cudruma de. Tógbhais Oscur a cheann &ersir; féchais air. A Chaílti, ar sé, dar lim nír lamais do chloidem do deargadh ar neach eili nó gur dingmhais aen dá raibhi a comair mo chloidim-si. Adhnáir duit fós fir an domhain mhóir &ersir; fiana Érenn uili a n-énchath &ersir; gan comlann d'fhagháil ann nó gur chuidighis mo chuid chatha orum-sa, &ersir; is cubhais damh-sa, ar sé, cor áil lium do chur isin cosair cró ara shon. Do chlaechlóidh sin iommorro a chiall &ersir; a chonn do Chaílti &ersir; tuc a agaid ar chath na n-allmurach arís &ersir; ruamna na feirgi ana ghnúis &ersir; ana ghealagaid, &ersir; torcradar ochtmoga laech leis don ruathar sin.

Is ann sin iommorro táinic Oscur ana ruibnedhaibh rodhiana reatha a timcheall a chatha féin &ersir; do ghabh ag drud &ersir; ag dingi &ersir; ag dlúthceartugad na n-allmurach a ceann a chéili, &ersir; táinic féin fútha dá éis amhail théid sruth seagmar sestánach tar chladhaibh clachísli camcharadh, nó amail do beith tréd caerach ar mórmuigh &ersir; cú allaid ana ceartlár agá coimleagadh &ersir; nochar smachtamhla aran tréd hé ná Oscur arna hallmurchaib, &ersir; nochar tana sílchur na trágha óna fearaib 'na faenluighi, uair cebé 'gá raibhe síneadh saegail tar éis an chatha sin, ní ag neach do chuid Oscair do bhí, &ersir; torcradar na ceithri céd sin leis &ersir; tuc a aghaidh arís aran mórchath &ersir; do-chuaidh fútha amhail leoman luathfheargach &ersir; do ghabh ag imirt a fheirgi orrtha.

Cia anois is fearr isin chath? ar Finn re Ferghus. Do mac móirmenmnach féin, ar Ferghus, .i. Oisín ilbuadhach, &ersir; atá sé a tiublár na n-allmurach 'gá luathmharbhadh. Cidh tuarascbháil fuil aran chath anois? ar Finn re Ferghus. Truagh sin, ar Ferghus, uair ní táinic &ersir; ní ticfa neach budh tualaing a innisin nó a fhaisnéis anois. Uair is cubais dam-sa, ar sé, nach dlúithi &ersir; nach daingne na coillti dlúithi dosbarracha doscaílti is dlúithi &ersir; is do-imteachta a n-iarthar na hEórpa anáid anois, uair atáid irsi a sciath &ersir; brollaigi a lúireach a lámaib a chéile. Ocus is cubhais eili dam, ar Ferghus, dá mbeith an darna fer nó an treas fer dá fhuil isin chath &ersir; athainneadha teineadh a láimh gach aín díb acá mbualadh fá 'chéili, nach budh aidhbhsigi splangcach theinedh uatha a n-airde ná a tig do theinntigh a cimsaibh a clogat &ersir; a cathbharr &ersir; a cathlúireach ó fhaebraibh tana tiubhthuagh &ersir; chloidem corrgér curata. Ocus is cubais eili dam, ar Ferghus, nár fhear a ló fhoghmhair cith ferthana is truma ná an cith fola fhearus forna sluaghaibh anuas arís do teilg gaeth &ersir; siangearán na n-arm &ersir; golgháirfeadhach na sluag a n-aer &ersir; a fhirmaiminnt. Cubhais eili dam fós, ar Ferghus, nár theilg gaeth dá táinic óna dúilibh riamh do dhuilleabar do mórcoill urdail ar theilg gaeth aniubh a néllaib &ersir; a n-aer d'fholtaibh fada finncasa forórdha &ersir; do chiabaibh case círdubha &ersir; d'urrladhaibh leabra lánmaiseacha arna teascadh do bhiaillibh imleathna infhaebracha, uair do múchadar na fola &ersir; na fuilt sin fearas forna cathaibh leath ar leath iad nach samalta co fhuighthí sa bith neach d'aithneóchadh aen díb seach a chéili muna tucadh aithne ara n-urrlabraibh. Ocus is imdha laech ac tuargain scéith Oisín &ersir; Oscuir, &ersir; an laech is lugha éigean a fianaibh Éirenn, atá nónbar allmurach ac tuargain a scéith, &ersir; is imdha laech dhíbh fós ara fhuil caeca laech nó seasca nó ochtmhogha, &ersir; atáid cúic céd ac tuargain scéith Oisín &ersir; Oscuir &ersir; Chaílti &ersir; is mór an t-éigean a fhuilead seach chách.

Éirigh-si chuca, a Ferghuis, ar Finn, &ersir; tabhair treas adhmolta ar gach aen díbh-sin fo leith gumadh móidi a menma &ersir; a n-aigned leó hé. Téid iommorro Ferghus gusan maighin a raibhe Oisín &ersir; Oscur &ersir; maithi Clainni Baíscne a ceartmheadhón an chatha ac cirrbhadh na curadh &ersir; ac marbadh &ersir; ac mugadh na miled, &ersir; do ghabh Ferghus ann sin ac commaídheam na curadh &ersir; ac laídheadh na laechraidhe &ersir; ac greasacht na ngalghadh &ersir; ac adhmoladh na n-ánradh &ersir; ac maídem na míled &ersir; ac brostadh na mbuidhean &ersir; ac foráil an anta &ersir; ac teannadh an tairisim &ersir; ac aslach na hinnsaighi co tabradh-san iommorro tuilled meanman &ersir; aigeanta dá gach énfhear d'fianaibh Érenn gérbo sainnt &ersir; gérbo dúthracht leó féin calma do dénamh roime sin. Ocus táinic Fergus arís mar a raibe Finn.

Cia anois is fearr isin chath? ar Finn re Ferghus Fínbhél. Dar mo chubhais ní cara duit-si an tí is fearr ann, ar Fergus, .i. rí an domhain .i. Dáire Donn mac Loiscinn Lomghlúinigh, &ersir; táinic ana ruathar roreatha amhail luas ainnli nó feirbi nó iarainne, nó mar sidhi gaíthi géiri glanuaire ac rochtain tar ceand machaire nó maighshléibhe dot iarraidh-si &ersir; dot iarmóracht trésan cath, &ersir; níor fhágaibh sé cúil nó cearnn nó aird nó oirchinn nó aireanach don cath gan iarraidh duit-si, &ersir; tángadar trí chaeca laech dá theaghlach do lucht chúlcoiméda leis isin chath, &ersir; do-conncadar dá fhianghaisceadhach dot fhéin-si iad .i. Cairell Cathbhuilleach &ersir; Aelchinn Cruachna, &ersir; do indsaigheadar rígh an domhain, uair nír áil leó a leigin chugad-sa gan fordergadh dóibh fén air, &ersir; do thuitedar lucht cúlcoiméda an rígh leó &ersir; nír deargadar a n-airm air fén &ersir; do thuitedar-san araen leisean &ersir; is mór an chathbhéimneach chatha atá air ar fhud an chatha ac rochtain chugad-sa.

Táinic iommorro rígh an domhain chuca faí sin &ersir; ní raibhe a fharradh Fhinn ann sin acht Daelgus mac righ na Gréigi, &ersir; is ris aderthaí Arcallach na Tuaighi Duibhe .i. is é cédduine tuc tuagh leathan ar tús a nÉrinn hé &ersir; is hí ba harm dó ann sin. Tucas mo briathar, ar sé nach ligfinn Finn romam a cath nó a comlann co brách. Éirghis Arcallach &ersir; tig builli barbarrdha don leathantuaig bai 'na láimh don rígh gur theasc an minn rígh co ráinic an folt, &ersir; ní tuc braen fola asa leathar uair do impóidh a bél aran tuaigh &ersir; tángadar caera teineadh fón fhaithche don builli sin. Ocus do-rad an rí béim dó-sum &ersir; do-rinne dhá chuit chudruma de.

Is ann sin iommorro ráinic airdrí oirrdeirc uasalghnímhach teann tréntalchur tarcaisneach neartmar neimneach naimhdeamhail data díghainng dubhgusrúnach an domhain &ersir; an cing cabarthach clannlínmhar ceartbreathach flaitheamhail fíreólach Finn, &ersir; do-riachtadar an dana omna áigh sin &ersir; an dá beithir gan baeghlachadh &ersir; an dá mathgamain mórghlonnacha &ersir; an dá leoman luathfheargacha co háit na hirghaili. Ocus do-connairc rí an domain an cloidheamh nemhe arna nochtadh a láimh Fhinn &ersir; ro airigh an tshleigh nithghalaigh neimhe &ersir; an scian, &ersir; do athain na hairm neimhe dá raibhe a ndán dó féin bás d'fhagáil &ersir; ro lín uaman &ersir; imeacla uili hé &ersir; do-chuaidh a cruth &ersir; a caemhdénamh de &ersir; do meirbligheadar a meóir &ersir; do crithnaighedar a chosa &ersir; do saebadh a rosg &ersir; a radharc le faicsin na n-arm sin a láimh Fhinn. Ro nochtadar iommorro an dá chathmílidh a cloidhme altgorma iarannbláithi órcumdaighi &ersir; ro innsaigheadar a chéile co dianborb dlúthmar dásachtach &ersir; co mórbhuilleach malltroightheach merlaidir &ersir; co trénteann tulbhorb tinneasnach, &ersir; do-rinneadar na hairdríghi an irghail co hingantach, uair do beandaís tuirt &ersir; tromchaepa a taebhaibh &ersir; a torcasnach a chéili, &ersir; nír bec an ní ris ba samalta torannchleasa na deisi sin amail budh é sidhi gairbgreasach gaíthi na geamoidche arna roinn co ceart cudruma do thiucfadh anoir &ersir; aniar a n-airrcis a chéili, nó amail budh hí an Mhuir Romhair reachtaigeantach Ruadh ar ndénamh dá leath co lánceart di do bhánbhéim a ceann a chéili, nó amail do beitís dá laithi borbghnímacha bhrátha ac imchos- nam an talman co tinneasnach re 'chéili.

In té iommorro nár chleacht a créchtnugad riamh reimhe sin, do bás 'gá anmainniugad co mór sa comhrac .i . rí an domhain, uair nír fuiligheadh d'arm riam air coruigi sin. Do thógadar iommorro an dá cathmílid sin an dá láim ághmara aigméili a n-énfheacht leisna béimeannaibh co tarrla cloidheamh rígh an domhain a sciath Finn co ruc an trian uachtarach as &ersir; gur leadair an lúireach ó a cris sís &ersir; ruc leithead boisi míled d'fheóil &ersir; d'fhinnleathar a leisi leis co talmain. Tarrla iommorro cloidheamh Finn a n-oscail uachtarach scéith rígh an domhain gur scoilt an sciath &ersir; gur theasc cloidheamh an chathmhíled, &ersir; do bhean an builli cédna a cois chlí an rígh co ndeachaid tríthi co talmain, &ersir; do-rad an t-athbhéim dó gur scar an ceann &ersir; an caembhruinne re 'chéili. Ocus do thuit Finn féin a taisibh &ersir; a táimnéllaib &ersir; mórán do chneadhaibh &ersir; do créchtaibh &ersir; do cróshlighibh báis air.

Is ann sin ro ghabhastair Finnachta Fiaclach .i. taíseach teaghlaich rígh an domain, an minn rígh &ersir; ro reathastair leis mar a raibhi Conmhael mac rígh an domain &ersir; gabhais minn a athar fá a cheann. Cuma sén catha &ersir; comlanna imdha duit-si sin, a mic, ar Finnachta. Ocus tucadh airm rígh an domain dó &ersir; táinic ar fud an chatha d'iarraidh Fhinn &ersir; do thuit caeca ar céd laech leis don fhéin don ruathar sin. Do-connairc iommorro Goll Garbh mac rígh Alban hé &ersir; ro indsaigh hé, &ersir; ro fersad comrac. Fíchdha fergach fortamhail dlúthmar dána dofreastail iachtach urrlam osnamhach cneadhach crannruadh croidheamhail an comrac sin. Ráinic iommorro béim ó mac rígh Alban don mac sin rígh an domain fo sceimeal a scéith ana taebh clé co ndearrna dá chuit cudruma dhe.

Do-connairc Finnachta Fiaclach sin &ersir; ruc sidhi arís arin minn rígh &ersir; beiris leis hé co hairm a raibe Ógarmach ingen rígh na Gréigi. Gabh an minn rígh umad, ar sé, a Ógarmach, uair atá a ndán don doman bean dá ghabháil &ersir; ní huaisli bean dá ngébha hé ná thusa. Ocus tucadh a gairm rígh gosaird. Cá fearrde dam-sa sin, ar Ógarmach, &ersir; nach maireann d'fhianaibh Éirenn ní ara ndígheólainn-si rígh an domain do marbad. Ocus táinic d'iarmóracht Finn fón cath &ersir; do-connairc Ferghus Fínbhél hí &ersir; táinic co hairm a raibhi Finn. A ríféinidh, ar sé, cuimnigh an cathugad maith do-rinnis re rígh an domain cotrásta &ersir; cuimnigh h'áithusa móra mince riam coruici so, &ersir; is mór an t-éigean atá anois cugad .i. Ógarmach ingen rígh na Gréigi.

Táinic iommorro an bhanghaiscedhach chuca faí sin. A Fhinn, ar sí, is olc an t-íc dham thú annsna ríghaibh &ersir; annsna tigerrnaibh do thuit leat &ersir; led muintir, &ersir; gidheadh, ar sí, ní fhuil agad-sa íc ann is mó ná thú féin &ersir; a maireann dod chlannmaicne. Níba fír sin cheana, ar Finn, &ersir; cuirfead do cheann-sa sa chosair cró a cumaidh cháich. Ocus ro innsaig an dias sin a chéili amail dá leomun loinnmeara nó amail do eireóchaidís do múchad a chéile craebhthonna cladhanfaidh cuipgheala Clidhna &ersir; Tonn thaíbhleabar toirismeach Thuaighi &ersir; Tonn romar reachtaigeantach Rugraidhi, ba samalta sin risin cirrbadh &ersir; risan chomthuargain thuc an dís sin ara chéili. Ocus dob é imthúsa an comraic, gér fada baethcomhrac na bangaiscedhaighe, do-riacht béim ó Finn di gur theasc an minn rígh gurb é brollach na lúirighe do ghabh risan cloidheam, &ersir; tuc an dara béim gur scar an ceann &ersir; an cholann re 'chéili. Ocus do thuit féin isin chosair cró &ersir; ba marb hé asa aithli acht gé dho éirig arís.

Do thuiteadar iommorro sluaigh an domhain &ersir; fiana Érenn leath ar leath ann sin, &ersir; ní raibhe 'na sheasam dona cathaibh ceachtarrdha acht Mac Crimhthainn na Cuan .i. dalta d'Fhinn, &ersir; taíseach teaghlaig rígh an domhain .i. Finnachta Fiaclach. Ocus táinic Finnachta Fiaclach fón ár &ersir; do bhi ag tógbháil chuirp rígh an domhain leis ana luing &ersir; adubairt: A fhiana Érenn, ar sé gidh olc do sluagaib an domain móir an cath sa, badh measa dhíbh-si hé, uair géabhad-sa an doman mór thoir &ersir; a bfos ó do thuiteabair-si leath ar leath. Do-chuala iommorro Finn sin &ersir; sé 'na luighi sa chosair cró &ersir; maithi Chlainde Baíscne ana timchell &ersir; adubairt: Is truagh lium nach bás fuaras suil do cluinfinn an t-allmurach ac rád na mbriathar so &ersir; hé ac rochtain beó sa doman mór arís d'innisin scéil, &ersir; ní fearrde lium gnímh ná écht ná áitheas dá nderrna mé féin ná énduine d'fianaibh Érenn &ersir; fer innisti scéil do dhul beó as dona hallmurchaib, &ersir; an fhuil énduine beó a comgar dhamh? ar sé. Atáim-si, ar Ferghus Fínbhél. Cia réim nó ruathar fuil aran cath anois? ar Finn. Truagh sin, a Fhinn, ar Ferghus, is briathar dam-sa ó do chumaiscedar na catha sa maidin aniubh ara chéile nach ruc allmurach ná Érennach céim ar cúl re 'roili nó gur thuiteadar uile bonn re bonn, &ersir; is cubhais dhamh, ar Ferghus, nach léir re feadh radhairce gráinne gainim ná feóir aran trácht sa thís le corpaibh curadh &ersir; cathmhíled ana fhaenluighi ann, &ersir; is briathar eili dhamh, ar sé, nach fuil neach dona cathaib nach fhuil isin chosair cró sin acht madh taíseach teaghlaig rígh an domain &ersir; do dhalta-sa féin .i. Cael mac Crimthainn na Cuan. Éirigh-si dá fhis, a Ferghuis, ar Finn.

Téid Ferghus co hairm a raibhi Cael &ersir; do bhí 'gá fiarfaige dhe cinnus do bhí sé. Truagh sin, a Ferghuis, ar Cael is briathar dham dá mbeantá mo lúireach &ersir; mo chathbharr dím &ersir; m'éideadh uili, nach fhuil dúil dom dhúilib nach tuitfeadh ó 'chéili, &ersir; is cubhais dam gura doilghi lium an laech úd ad-cím ag dul beó dona hallmurchaib ná mé féin do beith mar atáim, &ersir; fágaim mo beannacht agad-sa, a Ferghuis, ar Cael, &ersir; tógaibh leat ar do mhuin mé dochum na fairrgi co ndénainn snámh a ndeagaidh an allmuraig &ersir; ní bia a fhis aigi-sean nach neach dá muintir fén mé. Ocus táinic snáithi mo shaegail cheana &ersir; dobudh maith lium dá tuitedh an t-allmurach lium suil do scarfadh m'anam rem corp.

Tógbhais Fearghus leis dochum na fairrgi hé &ersir; ligis ar snám a ndeagaid an allmuraig hé. Anais an t- allmurach ris ar rochtain na luingi dó uair do shaíl gumadh dá muintir fén hé. Éirghis Cael iommorro ar gabalshnám láim risan luing. Sínis an t-allmurach a lámh chuigi. Gabhais Cael ar chael cruibh hí &ersir; dúnais na dóide daingeangreamacha doscaílti uime &ersir; tuc tarruing fherrdha fhírchalma air co ruc tar bord amach hé. Ro dhúnadar na laechlámha leadurthacha tar corpaibh a chéili &ersir; rángadar araen grian &ersir; grinneall an ghlanmhara, &ersir; ní facus ceachtar díbh ó sin a leith.

Is ann sin tángadar mná &ersir; bannála &ersir; aes ciúil &ersir; oirfididh &ersir; ealadna fhian Érenn d'iarmóracht &ersir; d'adhlacadh rígh &ersir; rofhlatha na féine &ersir; do breith gach aín budh inleighis díbh co háit a leighis. Ocus táinic Geilghéis ingen Mic Lugach .i. bean Chaíl mic Crimthainn na Cuan &ersir; do-clos fo oirear na críche uili na faídhedha fainne &ersir; na foscadha fírthruagha do lig gosaird ac iarraidh a caímhchéili a measc an áir. Ocus mar do bhí ann, do-connairc sí an chorr léna &ersir; a dhá hén &ersir; an fiadhach fochealgach risa n-abarthar an sinnach ar tí a hén, &ersir; an uair do fóbradh sisi én díb do teasargain, do beiriodh-san sithi aran én eili gur éigean don chuirr a síneadh eaturra araen &ersir; gur usa lé bás d'fhagáil &ersir; d'fulung ón confhiadh allaid náid na heóin do marbadh dó. Ocus tuc Geilghéis sin da húidh co mór &ersir; adubairt: Nír ingnadh dam- sa, ar sí, grádh dom chaemleannán ó atá an t-én becc isin airc úd uma hénaibh. Ro-chuala iommorro damh allaid ar Druim Ruighlenn ós cinn an chuain &ersir; do bhí ac caíneadh na heillti co dearmháir ón chnoc co 'chéili, uair do bádar naí mbliadna a fharradh a chéili &ersir; do luighdís a fidh do bhí re cois an chuain .i. Fidh Léis, &ersir; do marbad le Finn an eilid sin &ersir; do bhí an dam sin naí tráth dég gan fér gan uisce do blasacht ac caíneadh na heillti sin. Ní guth dam-sa, ar Geilghéis, bás d'fhagáil do cumaidh Chaíl ó atá an damh ac timdibhi a shaegail do chumhaidh na heillti.

Tarrla Ferghus Fínbhél di a measc an áir. Scéla Caíl agad dam, a Fhearghuis? ar sí. Atáid iommorro, ar Fearghus, uair do báidh sé a chéile &ersir; taíseach teaghlaigh rígh an domhain .i. Fiannachta Fiaclach. Beac an t-ingnadh dam-sa, ar sí, Cael &ersir; Clanna Baíscne do chaíneadh uair is trén chaínid na heóin &ersir; na tonna iad. Ocus do-rinne an laídh ann sin: Géisidh cuan ardbhuinne ruadh Rinn Dá Bhárc, báthadh laích Lacha Dá Chonn is edh chaíneas tonn re trácht. Luinchidh corr a seisceann Droma Dá Trén, sisi 'gá buaidreadh do bhí, sinnach dhá lí ar tí a hén. Truagh an tséis do-ní damhán Droma Léis, marb eilid Droma Síleann, géisidh dam díleann dá héis. Truagh an fhaídh do-ní an smólach a nDruim Chaín, &ersir; ní neamhtruaighi an scol do-ní an lon a Leitir Laígh. Is saeth lium bás an laích ro luigheadh lium, mac na mná ó Dhoiri Dá Dos beith anos is cros fá 'chinn. Truagh an gháir do-ní tonn trágha re tráigh, ó adbath fer séghdha saer saeth lium Cael do dhul 'na dáil. Truagh an tres do-ní an tonn sa tráigh si theas, misi ro tharrnig mo ré, misdide mo ghné, ro feas. Ceatha troma do-níd tonna Thulcha Léis, misi nochan fuil mo maín ó ro maídh an scél ro géis. Marbh an ghéis dubhach a heóin dá héis, mór do-ní domenma dhamh an dogra ro ghabh an ghéis. Ro báidheadh Cael mac Crimthain, nochan fuil m'inmhain dá éis, is mór triath do thuit le a láimh, a sciath a ló gháidh ro ghéis. Géisidh.

Is ann sin do scar a hanam re' corp do Gheilghéis do chumaidh Chaíl mic Crimthainn, &ersir; do claidheadh a feart ós cinn Fhinntrágha &ersir; do tógbadh lia ósa luighe &ersir; ro feradh a cluithi caínteach ann sin.

Conadh hé Cath Finntrágha conigi sin gan imarcaidh gan easbaidh.

Finit. Arna scríbadh d'Fhinnlaech Ó Cathasaidh do thSaidhb ingin Taidhg hí Mháille .i. saí mhná ar ghaís &ersir; ar eineach &ersir; gheanmnaigheacht et reliqua.