<?xml version="1.0" encoding="iso-8859-1"?>
<!DOCTYPE TEI.2 SYSTEM "/dtds/tei/p4x/teicelt.dtd" [
<!ENTITY % TEIbase "TEI.prose">
]>
<TEI.2 id="G201020">
<teiHeader status="update" creator="Beatrix F&uml;rber" date.created="2003-07-23" date.updated="2012-02-21">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Life of St. Declan of Ardmore</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<author>Unknown</author>
<editor id="PP">Patrick Power</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name>Benjamin Hazard</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>Proof corrections by</resp>
<name>Paul O'Rahilly</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>Professor Marianne McDonald via the CELT Project</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">12575</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University
College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland &mdash; http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2004</date>
<date>2008</date>
<date>2012</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="CELT">G201020</idno>
<availability>
<p>Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<seriesStmt>
<title>Irish Texts Society [Comann na Sgr&iacute;bheann Gaedhilge]</title>
<idno type="volume">16</idno>
</seriesStmt>
<notesStmt>
<note>You can purchase the book(s) containing this text via the ITS website (http://www.irishtextssociety.org/). Click on the link to the RIA shop.</note>
</notesStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript sources</head>
<bibl n="1">Brussels, Biblioth&egrave;que Royale MS 4190&ndash;4200 [in the handwriting of M&iacute;che&aacute;l &Oacute; Cl&eacute;irigh].</bibl>
<bibl n="2">Dublin, Royal Irish Academy MS 23 M 50, pp 109&ndash;120. This is a copy (dated 1740) of one imperfect exemplar.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Edition</head>
<bibl n="1">Charles Plummer (ed.), Vitae Sanctorum Hiberniae (2 vols, Oxford 1910) ii, 32&ndash;59. (Latin Life)</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Literature</head>
<bibl n="1">James Ussher, A discourse of the religion anciently professed by the Irish and British (Dublin 1631).</bibl>
<bibl n="2">John O'Donovan (ed.), Miscellany of the Celtic Society (Dublin 1859) 1&ndash;144.</bibl>
<bibl n="3">Eugene O'Curry, Lectures on the Manuscript Materials of Ancient Irish History (Dublin 1861).</bibl>
<bibl n="4">Patrick Power, Log-ainmneacha na nD&eacute;ise: The place names of Decies (Dublin 1907).</bibl>
<bibl n="5">P. J. O'Donnell, The Christian episcopate in Ireland before St Patrick, Ecclesiastical Review 58 (1911) 258&ndash;74.</bibl>
<bibl n="6">Charles Plummer (ed.), Beatha naem n&Eacute;renn (Oxford 1922).</bibl>
<bibl n="7">James Kenney, The sources for the early history of Ireland (2 vols, New York 1929).</bibl>
<bibl n="8">Patrick Power, Ardmore-Deaglain: its founder and early Christian memorials (Dublin 1931).</bibl>
<bibl n="9">Paul Grosjean, Notes sur quelques sources de Antiquitates de Jacques Ussher, Analecta Bollandiana 77 (1959) 154&ndash;87.</bibl>
<bibl n="10">M. A. O'Brien, Corpus genealogiarum Hiberniae, vol. I (Dublin 1962).</bibl>
<bibl n="11">Kim McCone, An introduction to early Irish saints Lives, Maynooth Review 11 (1984) 26&ndash;59.</bibl>
<bibl n="12">Tom&aacute;s &Oacute; Cathasaigh, The D&eacute;isi and Dyfed, &Eacute;igse 20 (1984) 1&ndash;33. </bibl>
<bibl n="13">Richard Sharpe, Quatuor Sanctissimi Episcopi: Irish saints before St Patrick, in: Donnchadh &Oacute; Corr&aacute;in, Liam Breatnach and Kim McCone (eds.), Sages, saints and storytellers: Celtic Studies in Honour of Professor James Carney (Maynooth 1989) 376&ndash;99.</bibl>
<bibl n="14">Richard Sharpe, Medieval Irish Saints' Lives (Oxford 1991).</bibl>
<bibl n="15">A. A. Colmcille, Where was Sliabh gCua?, in Decies: Journal of the Waterford Archaeological &amp; Historical Society 46 (1992) 5&ndash;9.</bibl>
<bibl n="16">T. G. Fewer, The ruined church of Killea: a consideration of its date and foundation, in Decies: Journal of the Waterford Archaeological &amp; Historical Society 52 (1996) 151&ndash;167.</bibl>
<bibl n="17">F. J. Byrne, Irish kings and high-kings (London 1973, reprint Dublin 2001).</bibl>
<bibl n="18">D&oacute;nal &Oacute; Conch&uacute;ir, Ardmore and Lismore: the Christian antiquities of Ardmore and the legacy of the Lismore monastery (Waterford 2001).</bibl>
<bibl n="19">Philip Rance, Attacotti, D&eacute;isi and Magnus Maximus: the case for Irish federates in late Roman Britain, in Britannia 32 (2001) 243&ndash;70.</bibl>
<bibl n="20">P&aacute;draig &Oacute; Riain, Irish saints' cults and ecclesiastical families, in: Alan Thacker and Richard Sharpe (eds.), Local saints and local churches in the early medieval west (Oxford 2002) 291&ndash;302.</bibl>
<bibl n="21">P&aacute;draig &Oacute; Riain, A dictionary of Irish Saints (Dublin 2011), 258&ndash;260 (with bibliography).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Life of St. Declan of Ardmore, Life of St. Mochuda of Lismore, with an introduction, translation and notes, by Rev. P. Power, M.R.I.A., University College, Cork</title>
<editor>Patrick Power</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>xxxi + 202 pp. (Errata; v Preface; vii&ndash;xxxi Introduction; 1 plate [Principality of Decies]; 1&ndash;73 Life of St. Declan; 74&ndash;147 Life of St. Mochuda; 150&ndash;177 Notes to Life of Declan; 178&ndash;195 Notes to Life of Mochuda, 196&ndash;202 Index.)</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Irish Texts Society</publisher>
<pubPlace>London</pubPlace>
<date>1914</date>
</publicationStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>The electronic text represents pages i&ndash;xxxi and even pages 2&ndash;72 of the printed edition.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been proofread twice.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic texts represents the edited text. Variant readings from RIA MS 23 M 50 are omitted, but editorial footnotes are marked <emph>note type="auth" n=""</emph>. Text in Latin and English is indicated.</p>
</normalization>
<quotation>
<p>Direct speech is marked <emph>q</emph>.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break, this break is marked after the completion of the hyphenated word.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the saint's life; the front matter contains the introduction, and is tagged <emph>div</emph>. In the main text, <emph>div1</emph>=the chapter. Page-breaks are marked <emph>pb n=""</emph>.</p>
</segmentation>
<stdVals>
<p>There are no dates in the text.</p>
</stdVals>
<interpretation>
<p>Names of persons, groups and places are not tagged.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="DIV1" freq="1" label="caibidil" unit="chapter"/>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>copied by Mich&eacute;l &Oacute; Cl&eacute;righ from the book of Eochaidh &Oacute; hIfearn&aacute;in
<dateRange from="1582" to="1629" exact="none">1582&ndash;1629</dateRange></creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Early Modern Irish.</language>
<language id="la">Some text is in Latin.</language>
<language id="en">Some footnotes are in English.</language>
</langUsage>
<textClass>
<keywords>
<term>religious</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>Saint's Life</term>
</keywords>
</textClass>
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2008-09-30</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Keywords added; file validated.</item>
</change>
<change>
<date>2007-12-14</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Note inserted in header.</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-25</date>
<respStmt>
<name>Julianne Nyhan</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-09T12:06:59+0100</date>
<respStmt>
<name>Peter Flynn</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Converted to XML</item>
</change>
<change>
<date>2004-09-16</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&uml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Minor changes to header; file re-parsed; HTML file created.</item>
</change>
<change>
<date>2004-09-16</date>
<respStmt>
<name>Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Bibilography compiled; file proofed (2); footnotes and additional markup added; file parsed.</item>
</change>
<change>
<date>2004-07-03</date>
<respStmt>
<name>Paul O'Rahilly</name>
<resp>text capture/ed.</resp>
</respStmt>
<item>Text keyed in and proofed (1).</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G201020">
<body>
<div0 type="saintslife" lang="ga">
<pb n="2"/>
<head>Betha Decclain</head>
<div1 n="1" type="chapter">
<p><frn lang="la">Beatissimus episcopus Declanus de nobilisimo Hiberniae regum genere</frn> .i. an t-espoc naemhta re n-abartar Declanus as dho chinel ro uasal rioghraidhe Ereann d&oacute; neoch do caith flaithes agus cioscain Ereann i ttemraigh aimsear fhada. Agus do b&iacute; Declan ar na gheinemhain mar bhus follus asa geinemhain agus asa gheineleach &uacute;asal &oacute; fhuil, oir is amhlaidh do bh&iacute; Eochaid Feidhleach chum a mberar a gheinelach romh ina airdrigh chumhachtach for Erinn uile go hioml&aacute;n da bliadain deag agus do bhattar triur mac aige .i. Bres agus Nar agus Lothola a n-anmanna agus as friu adbert&iacute; na tri Findemna, agus do gab m&oacute;irsheisear agus c&eacute;d rompa so, agus da sliocht ina ndiaigh agus da ccomhbr&aacute;traibh .i. sliocht Eiremhoin righe nEreann ria ccreidemh agus iar ccreidemh. Agus do luighettar an tri&uacute;r mac sin in &aacute;enl&oacute; l&eacute; na ndeirbhs&iacute;air f&eacute;in .i. Clothra ingean Echaidh Feidhligh. Agus do toirrcedh &iacute; uathaib a ttr&iacute;ur agus an mac rucc si don toirrces sin do bh&iacute; roinnti &oacute; tr&iacute; sriabhaibh dercca da fhoillsiucchadh go raibhe ar na geinemhain on tri&uacute;r sin. Agus do bh&iacute; deghmhaiseach do r&eacute;ir faicsiona agus l&aacute;idir o bhr&iacute;oghaibh in aimsir a lenbdachta mar nar gn&aacute;thach lenab a comhaesa do bheith. Agus is &eacute; ba hainm d&oacute; Lucchad Sriabh ndercc ona tr&iacute; sriabhaibh derrca adubhramar. Agus is ann ro tionnsccain righe nEreann do gabail anbhl&iacute;adain fuair Gaius Cesair b&aacute;s agus do bh&iacute; s&eacute; s&eacute; bliadhna fichet hirighe nEreann, &ampersir; do bh&iacute; mac aicce d&aacute;r b&oacute; hainm Criomtan N&iacute;anair &ampersir; n&iacute; raibhe s&eacute; acht s&eacute; bliadna d&eacute;ag hi righe. Agus baoi mac ag Criomtan dar bainm Feradach Findfechtnach. Agus
<pb n="4"/>
 
mac dos&eacute;in Fiacha Findolaidh. Agus mac dos&eacute;in T&uacute;atal Techtmar. Agus do bi mac ag Tuathal dar bo comhainm Feidhlimid Rechtmar. Agus battar triur mac ag Feidhlimidh .i. Cond-c&eacute;ad-cathadh, &ampersir; Eochad Find &ampersir; Fiacha Suighde. Agus baoi Conn fichi bliadain hi righe nEreann &ampersir; meraidh cl&uacute; agus oirdearcais thoradh an talman &ampersir; ineatha &ampersir; inblechta b&oacute;i inErinn re linn Chuinn-c&eacute;ad-cathaig go deired an domhain. Agus do marbhadh hi Maigh Cobha re hUltoibh &eacute; .i. le Tiopritte Tireach. Agus as&iacute;ad ash&iacute;ol go br&aacute;t as mo gabhus rige nEreann. Agus is &eacute; Eochaid Find doba mac thanaiste ag Feidhlimidh Rectmar. Agus do ch&oacute;idh iccoicceadh Laighenn. Agus is ann at&aacute;d ash&iacute;ol agus asliocht &oacute; shin. Agus &aacute;irimhther mar Laignechaibh iatt. Agus at&aacute;d mor&aacute;n do tigernaibh &ampersir; do daonibh cumachtaibh dibh illaighnibh. Fiacha Suighde imorro is ann dobi ferann aicce attimcell naTeamrach. Gidedh fuair se b&aacute;r n&iacute; as taoscca ina dob&iacute; righe nEreann aicce. Agus do bhattar tri&uacute;r mac aicce .i. Rossa agus Oengus agus Eogan agus fa gn&iacute;omach, galach, gaisccemail an triur sin hi ccathaibh agus hi ccomhlannaibh. Agus do dhersgnaigh Oengus d&iacute;b ar cr&oacute;dhacht uile, agus as fris aderti Oengus Gaebuaibhtech. Agus is &eacute; fa r&iacute; Ereann an tansin Cormac mac Airt mic Cuinnc&eacute;ttchathaigh. Agus do bh&iacute; mac ag Corbmac dar bhainm Ceallach mac Corbmaic agus rucc s&eacute; inghen Eogain mic Fiacha Suighde ar aitheadh leir .i. Creidhe inghen Eoghain. Agus mar do chualadh Oengus Gaebuaibhtech sin .i. inghen adhearbratar do breith do Cheallach leis do gabh fercc mor he, &ampersir; do len Ceallach go Temhraigh agus a dhalta lais .i. Corc Duibhne mac Cairpri mic Conaire mic Moga Lamha do b&iacute; ing&iacute;allnus ag Corbmac &oacute; Mhuimhneachaibh. Agus as d&oacute; Engus da
<pb n="6"/>

coimheatt tucc Corbmac &eacute;. Agus ar ndol go Temhraigh do &Eacute;ngus do chonnairc Ceallach ar c&uacute;laibh Corbmaic ina shuidhe. Agus tucc s&aacute;dhadh sleighe fair gur chuir trit &oacute;n taobh go araile. Agus ag tabhairt na sleighe ass do bhen a hurlann tar s&uacute;il Corbmaic go rossbriss, agus do bhen a hurlann isin reachtaire go ros marbh agus ro imhtigh fein agus adhalta sl&aacute;n ar chula ina diaigh sin. A cceann aimsire tucc Corbmac da aire esbaidh amheic agus a sh&uacute;l agus a rechtaire &oacute; Aengus Gaebuaibhtech agus on a brathribh agus do bretnuigh s&eacute; a nionnarbadh &oacute;na nd&uacute;thaig f&eacute;in .i. &oacute; Deisibh Temrach agus ni h-uaithe am&aacute;in acht &oacute;n taobh thuaid dEirind uile. Agus tuccad recht ccatha ettorra n&iacute;as taoscca ina do gabhattar ionnarbadh chuca. Agus do ronsat dighbhal m&oacute;r do Corbmac agus da mhuinntir sna cathaibh sin, gidhedh as iadsan do cl&aacute;idhedh ann, agus dob &eacute;iccen doibh fa deoigh an duthaig dfagbhail agus ionnarbad do gabhail chuca .i. tri meic Fiacha Suighde .i. Rossa agus Oengus agus Eogan, mar a dubramar romainn. Agus ar na nionnarbudh mar sin &oacute; righ h-Erenn tangattar go righ Muman go h-Oilill Olum ar gaol Saidhbe ingine Cuinn-ced-cathaig roba ben d&oacute;. Agus fuarattar ferann ann .i. na D&eacute;isi Mumhain, agus as da sliocht sin .i. do shliocht Eogain Mic Fiacha Suighde at&aacute;d r&iacute;gu agus d&uacute;thchasa na nD&eacute;isi &oacute;sin anuas.</p></div1>

<div1 n="2" type="chapter">
<p>Agus as do shliocht an Eoghain cettna sin an t-espocc naemta Declan da Laibheoram inar ndiaigh .i. Declan Mac Eirc Mic Trein Mic Luigdeach Mic Miaich Mic Briain Mic Eogain Mic Airt Cuirp Mic Moscorb Mic Mesgedhra Mic Mhesfore Mic Cuana Cainbhreataigh Mic Conra Cathbuadaig Mic Coirpre Mic Eoghain Mic Fiachaid Suighde Mic Feidlimid Rectmair Mic Tuatal Tectmair. Eirc mac Trein imorro ri na nD&eacute;isi ase rob athair do 
<pb n="8"/>

D&eacute;clan agus do cuaidh fein &ampersir; a bhen Deithin co teach combrathar d&oacute; d&aacute;r bhainm Dobhran. Agus as&iacute; sin aimser ina ttainic am tuismidh atoirrchesa do Deithin agus is&eacute; toirrces do bi aice Declan &ampersir; ro tuisimh &eacute; gan tindes gan d&oacute;las gan docamhal, &ampersir; aga toccb&aacute;il an diaigh abheirthe do bhen acend fri cloich m&oacute;ir. Agus bidh a fhis accuibh go ttucc Declan comharta naemhtacta leis, agus miorbuile a broinn a mh&aacute;thar amhail at&aacute; sccriobhta on fh&aacute;idh:&mdash;<q>De uulua sanctificaui te &ampersir; prophetam in gentibus dedi te</q> .i. do naemhus t&uacute; imbroind do mathar &ampersir; tuccus dona cinedaibh amhail f&aacute;idh t&uacute;. Agus is amlaidh sin do b&iacute; Declan ar na naemhadh imbroinn a mathar agus ar na thabairt &oacute; Dia dona cinedhaibh ina a faidh ler hiompoidhedh moran dona daoinibh &oacute; gheinntlighecht agus o sechran an chreidimh co hadhradh Criost agus an creidimh Catoliche mar bus follus in ar ndiaig &oacute;ir do bh&eacute;n mullach ro maeth a chind fon cloich cruaidh mar adubramar agus ar mb&eacute;in a chind fria do ronadh cabhan &ampersir; toll isin cloich do reir formu<note type="auth" n="1">formu <frn lang="en">written in later hand above line.</frn></note> &ampersir; cumtha achinn &ampersir; n&iacute;r urchoidech d&oacute; f&eacute;in a modh ar bith. Agus na daoine do chonnairc sin do gabh iongantus mor iatt oir do b&iacute; &Eacute;re an tan sin in esbadh creidimh agus as annamh do c&iacute;th&iacute; comhartha naemhta no Criostaidhe ar aonduine. Agus an cloch arar thuit cend Declain is&eacute; as ainm di, Carracc D&eacute;clain. Agus an tuiscce n&oacute; an fhertain fheras isin caban a dubhramar inionadh cind D&eacute;clain sccriostar galair agus eslainte leis do grasaibh D&eacute; agus do dherbudh anaemhtachta.</p></div1>

<div1 n="3" type="chapter">
<p>In oidhce geine Declain do taisb&eacute;anadh iongnadh m&oacute;r do chach agus don droing do bi accomhgar d&aacute;it agheinemhna .i. c&aacute;er theinntidhe dfaicsin tre lasadh &oacute; mhullach an tighe ina raibhe Decl&aacute;n, agus no teigedh suas go nemh agus an&uacute;as ar&iacute;s, agus aingil imdha na timcell. Agus h&iacute; hi fioghair
<pb n="10"/>

dr&eacute;imire amail do taisb&eacute;nadh don Patriarc Iacob naemhta.<note  type="auth" n="2"><frn lang="en">Gen. 28, 12.</frn></note> Agus na daeine do chonnairc agus do chualaidh in n&iacute; sin dob iongnadh leo he. Agus n&iacute; raibhe a fhios aca gur abe Dia do rinne foillsiuccadh a m&iacute;orbuile fein isin naoidhin sin agus ina &oacute;cclach fein do br&iacute;gh go raibhe esbaidh an creidimh orra agus ar an talamh da rabhattar uile. Agus gidhedh ar na aithris sin don fhior Chriostaidhe .i. do Cholm&aacute;n, neoch do bh&aacute;i an tansin ina saccart agus ina diaigh ina espoc naemtha, tainic se maille le gairdechus m&oacute;r agus ar na lionabh do Spirat na Faidhett&oacute;racta chum an ionaid irraibhe Declan agus do shenm&oacute;ir da tuistigibh creidemh Criost agus do fhoillsigh doibh go raibe amac l&aacute;n do grasaibh, agus do fo&iacute;llsighedh do m&eacute;t gloire agus on&oacute;ra na naidhen sin ag Dia agus ag Daoinibh, &ampersir; do foillsiccedh do anaemhtacht agus achr&aacute;ibhtighe do bh&eacute;radh abeta ass. Agus tainic dfertaibh D&eacute; gur creittsiot an drongsin .i. Erc agus Deithin do Dhia agus do Colm&aacute;n. Agus tuccsat an mac sin da bhaisteadh do Cholm&aacute;n. Agus tuccsat an mac sin da bhaisteadh do Cholm&aacute;n, agus do baistt &eacute;. Agus tucc Declan dainm fair, agus ahaithle abhaistte atbert Colm&aacute;n ag denam faistine don naoidhin hi fiadhnaise caich&mdash;<q>go firinnech, a mh&eacute;ic gradhaigh agus athiccearna b&uacute;d &aacute;rd agus budh on&oacute;rach innimh agus ittalmain t&uacute; agus lionfaidher ceithre h-airde Ereann do cl&uacute; do naemhtacta agus do deigbh&eacute;s agus s&oacute;idhfir do dhuthaig fein .i. na D&eacute;isi &oacute; eitricecht go creidemh Cr&iacute;ost. Agus ar an adhbar sin cenglaimsi cumann agus brathairsi riot agus aitnighim dot naemthact m&eacute;.</q></p></div1>

<div1 n="4" type="chapter">
<p>Agus ina diaigh sin do iompo Colm&aacute;n da ionad fein agus do aithin Decl&aacute;n doilemhain go honorach deithitnech.
<pb n="12"/>

Agus a chur cum leiginn accionn asect mbliadan da ffaghta&iacute; foghlainntidh ar bith accomhfhoccus d&oacute; do bheith ina criostaide. Agus do foillsicchedh subhailche agus sochartanaighe m&oacute;r inaccaidh Deccl&aacute;in in aimsir a bhaiste asar tuiccedh go madh m&oacute;r a shubhailche agus a r&uacute;na spiratalta iar ffoirbtiuccadh d&oacute;. Agus ar bfaicsin agus ar ccluinsin na neithedh sin do chombrathair Eirc .i. D&oacute;bran, do ghuidh s&eacute; Erc agus Deithin fan mac do tabairt d&oacute; da oilemh&aacute;in agus tuccadh d&oacute; &eacute;. Agus is e dob ainm don baile sin Ait Dobrain conuicce sin. Agus is e a ainm o sin amach Ait Declain. Agus tucc Dobhr&aacute;n an baile sin do D&eacute;clan &ampersir; do athraigh fein abhaile ass go h-ionad ele. Agus ar mbeith do D&eacute;cl&aacute;n athaid fhada ina diaigh sin ina espoc do rinne sella onorach ann anon&oacute;ir D&eacute;. Agus is ann ata an tionadsin isin rann thes dona Deisibh don t&aacute;oibh th&oacute;ir do Maigh Scciath agus n&iacute; fada uadha cathair Mocuda .i. Lis m&oacute;r. Agus do h-oiledh Declan maille le deithitin moir ag Dobhsan .i. ag brathair a athar go cenn a sheact mbliadan agus doba m&oacute;r gradh Declain d&oacute;. Agus as m&oacute;r do mh&iacute;orbuilibh do fhoillsigh Dia trit ar fedh na h-aimsire sin. Agus ar ccomhnuidhe do grasaibh an Spirat Naeimh ann do shechain gach uile locht agus gach uile mian nemhcedaighteach ris an aimsir sin amhail bad criostaidhe cr&aacute;ibteach i&uacute;lmhar &eacute;.</p></div1>

<div1 n="5" type="chapter">
<p>Ar ccoimhlionadh a sheacht mbliadan do D&eacute;cl&aacute;n do cuiredh &oacute;na tuisdigibh agus ona ch&aacute;irdibh agus ona lucht oileamhna do denamh foglama amhail do aithin Colman. Agus is chuicce do cuiredh h&eacute; go neoch craibhtheach eccnaidh do b&iacute; foirfe isin ccreidemh d&aacute;r bhainm Dimma. Agus tainic go nuaidhean tan sin &oacute; fhurailemh D&eacute; i nEirinn ar mbeith d&oacute; aimsir fada ina h-eccmais ag foghlaim leighinn. Agus do rinne sella maith isin tir sin ina mbeith ag denamh foircettail do<pb n="14"/>

Declan agus ina mbeith a comhnuidhe f&eacute;in do gnath. Agus do cuiredh leanab &oacute;cc ele d&aacute;r bhainm Cairpre mac Colmain ar aen tsliccidh le Decclan chuicce d&aacute; fhoghlaim. Agus do bi an Coirpre sin ina easpoc naemhtha on&oacute;rach na dh&iacute;aigh sin. Agus do bhattar an dias sin aimser fhada affochair achele ag denamh foghlama.</p></div1>

<div1 n="6" type="chapter">
<p>Agus do battar moirseiser do daoinibh ina ccomhnuidhe isin aittreibh do bh&iacute; isin ionad sin .i. iMaigh Sciath. Agus do foillsiccedh doibh go minic an chaer theinedh a dubhramar do connarcas inam geinemhna Decl&aacute;in. Agus tainic do grasaibh De gurabh iadsin ced daoine dosinne faistine agus f&oacute;illsiuccadh ar an saignen sin. Agus tangattar an moirseiser so mar a raibhe Decclan, agus do gabattar &eacute; mar maighistir agus mar thigerna. Agus do fhoillsigettar hi ifiadhnuse c&aacute;ich accoitcinne go madh easpoc &eacute; iar tan. Agus a dubhrattar go f&aacute;idhemhail <q>Tiucfa l&aacute; a mheic gr&aacute;dhaig agus a sherbhontaidhe D&eacute; ina tiubhraimne sinn f&eacute;in agus ar nionad dheitsi.</q> Agus is amhlaidh sin do bh&iacute; oir do crettettar ina diaigh sin do Dia, agus do baistteadh&iacute;att. Agus do bhattar eccnaidh craibhteach fuirechair agus do cumhdaigedh leo recht tteampuill mar onoir do D&iacute;a attimcell Maighe Sciath.</p></div1>

<div1 n="7" type="chapter">
<p>Do bi Decclan aimser fhada abfochair an duine naemhtha adubhramar .i. Dimma. Agus do foghlaim s&eacute; leigheann agus cr&aacute;bhadh, agus &eacute;csamhlacht eladhan, agus foircettail aicce. Agus do b&iacute; i&uacute;lmhar s&eacute;im acfaineach ionnta. Agus tangattar daoine iomda dar bhaithnidh uaisle D&eacute;cclain do r&eacute;ir fhola ar na chloistin d&oacute;ibh m&eacute;tt anaemhtacta agus a ghr&aacute;s. Agus do umhlaighettar &iacute;att f&eacute;in d&oacute;. Agus do gabhattar chuca a chuing riaghla agus cr&aacute;baidh do chengal orra. Agus do brethnaigh Decl&aacute;n dol do Roimh dfoghlaim b&eacute;s agus modh eccalsa
<pb n="16"/>

agus do ghabh&aacute;il gradh agus gradam ann agus dfagail ceda a senmh&oacute;ir do r&aacute;dh dona poiplibh. Agus cum go ttiubradh s&eacute; riaghla na Romha leis do reir mar do bhattar san Roimh. Agus do imtigh fein agus drong da dheisciplaibh leis agus nir an go roctain na Romha d&oacute;, agus do rinne comhnuidhe innte le h-aimsir.</p></div1>

<div1 n="8" type="chapter">
<p>Isi in aimser do bi espoc naemhtha .i. Ailbhe, ar ndol nuimir bliadan roimhe sin do chum na Roma agus do b&iacute; ann affochair Hilarius Papa, oir ise do rinne Espoc de. Agus ar ndol do Decl&aacute;n maille le na deisciplaibh chum na Romha do ghabh gairdechus agus luathgaire m&oacute;r Ailbe roimhe, agus do fhoillsigh a naemhtacht agus a uaisle &oacute; fhuil don popul R&oacute;mh&aacute;nac. Agus fuair on&oacute;ir agus gradh f&iacute;rinneach on phopul agus on chl&eacute;ir Romanaigh air na aithne d&oacute;ibh amhail roba diongmala d&oacute;, oir do b&iacute; deas deghd&eacute;nmha o fhoirm, agus umhal ina oibrechaibh, agus milis ina bhriathraibh, agus mor ina chomhairle, agus saer ina c&oacute;mhradh, agus subhailceach ina dreich, agus fairsing ina thiodhlaicthibh, naemhtha ina beatha agus taithnemach ina m&iacute;orbuilibh.</p></div1>

<div1 n="9" type="chapter">
<p>Agus ar cciomlionadh morain do laithibh do Declan isin Roimh do hordaigheadh ina Easpoc &eacute; on Papa, agus ar ttabairt leabhar agus riaglach agus uird na h-eccailsi d&oacute; do cuiread cum Ereann &eacute; on Papa ionnus go seanmoradh se innte. Ar cceilebhradh agus ar ffaghb&aacute;il bhennachtan an Papa do Declan do tionnsccain tect go h-Erinn. Agus do lenattar moran do Romancuibh &eacute; do theacht leis i nErinn do denamh anoilithre agus do tabairt ambeathad as fo chuing agus f&oacute; r&iacute;agail Espoic Declain. Agus etar gach nech da ttainic leis dibh tainic Runan mac righ Romhan. Agus rob ionmain le Decclan eisiumh.</p></div1>

<div1 n="10" type="chapter">
<p>Agus tarla da c&eacute;le ar sliccidh na h-Etaile, Espoc Decl&aacute;n agus Patruicc. Agus n&iacute; raibhe Patruic an tansin ina
<pb n="18"/>

epscop agus do bi ina diaigh &oacute; Celtinus Papa agus do cuiredh &eacute; do shenm&oacute;ir dona h-Eireanchaibh oir ase Pattruic &iacute;arff&iacute;r as aird-easpoc innsi Ereann go hioml&aacute;n. Agus do ceilebhrattar da cheile, agus do cenglattar cumann agus brathairsi ettorra. Agus tuccattar pocca daroile mar comharta sithe. Agus do imtigh gach nech dibh le na toiscc fein .i. Deccl&aacute;n do cum nEreann agus Patruicc do chum na Romha.</p></div1>

<div1 n="11" type="chapter">
<p>Do gabh Decl&aacute;n da radh aifrinn in ecclais do bi remhe ar in sliccidh. Agus do cuired cloc bec dubh chuicce do nimh tre fuinneoig na h-eccailsi astech. Agus do an ar an alt&oacute;ir hi ffiadhnuse Declain. Agus do gabh g&aacute;irdechus m&oacute;r Decl&aacute;n aga faicsin agus tucc moladh agus gloir do Chriost ara son. Agus do bi inntinn daingen aicce inaccaidh ainffesa agus m&iacute;r&eacute;suin na geinntlighechta ona beith aicce. Agus tucc s&eacute; an cloccsin don Runan adubhramar .i. mac r&iacute;gh Romh&aacute;n da coimhett agus da iomchar. Agus ise ainm do berar air in &Eacute;rinn .i. Duibh&iacute;n D&eacute;clain. Agus ona dath do gabhse an t-ainm sin chuicce oir as dubh do r&eacute;ir dhatha he. Agus do foillsigeadh &oacute; ghr&aacute;saibh D&eacute; agus Decl&aacute;in miorbuile go minic trit agus maraid fos ind ecclais Declain.</p></div1>

<div1 n="12" type="chapter">
<p>Ar ttect do Declan maille re na chuidechtain n&aacute;em dochum mara h-Icht n&iacute;r f&eacute;ad se long dfaghail duiresbaidh costtais &oacute;ir n&iacute; raibhe an n&iacute; do sireadh air aige. Agus do eitigh aen long dibh &eacute; arashon sin. Agus do bensan a clocc, agus do rinne urnaighe chum nDe fana fhurtacht asin c&aacute;s sin. Agus as gerr ina diaigh sin do ced De go ffacattar long chuca ar barr na tuinne go chele, agus hi folamh gan aon nduini innte agus gan seol fuirre. Agus adubairt Declan in ainm Criost denam isin luing utt. Agus an ti do chuir chuccainn h&iacute; treorochaid se fein h&iacute; go h-inill duinn chum an phuirt inab &aacute;il leis sinn do dhul, agus do chuatar le breithir Declain innte agus rosn&aacute; an long maille le soirbheas agus re h-innilliur no gur gabh port hi Saxaibh. Agus ar ndol do Decl&aacute;n maille re na deisciplaibh
<pb n="20"/>

eiste do iomp&oacute; an long agus do chuaid gus an ionad asa ttainic agus na daoine do connairc agus do chuala na miorbhuile sin do mh&eacute;daigettarainm D&eacute; agus naomtacht D&eacute;clain. Agus do f&iacute;radh briatra Dauid an tan sin mar adubairt:&mdash;<q><frn lang="la">Mirabilis Deus inh sanctis suis</frn></q><note type="auth" n="3"><frn lang="en">Psalm 58, 36.</frn></note> .i. as ionganthac Dia ina naemhaibh.</p></div1>

<div1 n="13" type="chapter">
<p>Ina diaigh sin tainic D&eacute;clan chum nEreann acht aon n&iacute; robaoi D&eacute;clan glic mar nathair neimhe agus cennsa mar cholaim, agus cosmhail ris an mbeich ar sholatar, &oacute;ir mar thiomaircces an bhech an mil agus sechas na luibhe urchoideacha is amhlaidh sin do rinne Declan, oir do tiomsaigh se smir milis na ngr&aacute;s agus na sccriopt&uacute;iredh ndiadha ionnus gur l&iacute;onadh de &eacute;. Agus do battar cethrar despoccaibh naemta i n&Eacute;rinn maille re na ndeisciplaibh roimh Patraicc do teacht innte do rinne senmoir agus foircetal D&eacute; innte do shiolad. Agus is iatt an cetrar sin Ailbe agus Espoc Iubair agus Declan agus C&iacute;aran. Agus do Tairrngettar so moran do dhaoinibh &oacute; shechr&aacute;n chum creidimh Cr&iacute;ost, gidhedh ise Patraicc do sh&iacute;ol an creidemh i nErinn agus ise ro thionnto tigernaidhe agus righae na h-Ereann fri bathais agus creidemh agus iodhbairt agus breithemnus bratha.</p></div1>

<div1 n="14" type="chapter">
<p>Agus do rinnettar an triur so .i. Declan agus Ailbe agus Easpoc Iubhair cairdes agus cumann ettorra fein agus an drong do thiucfadh ina ndiaigh co brath innimh agus i ttalmain. Agus do bhattar go gr&aacute;dach fa cheile. Agus ro gradhuig Ailbe &ampersir; D&eacute;clan acheile gom&oacute;r o gradh braithremhail ionnus nar b&aacute;il le&oacute; sccaradh re cheile &oacute; m&eacute;d a ngradha daroile acht le c&aacute;s eiccentach ar furaileamh a ndeiscipal muna sccardais seal aithgerre aroile. Agus do cuaidh Declan na diaigh sin da d&uacute;thaig fein dona Deiribh Muman agus do shenm&oacute;ir doibh, &ampersir; do bhaistt mor&aacute;n dibh i n-ainm Cr&iacute;ost. Agus do iomp&oacute; &iacute;att chum an creidimh Chatoilice &oacute; chumhachtaibh an diabhail. Agus do
<pb n="22"/>

cumdaighedh eccalsa iomda lais in ro orduigh mor&aacute;n da deisciplaibh fein do denamh seirb&iacute;si agus foghanta do Dhia agus do tharraing an phopuil o nert diabhailchum D&eacute;.</p></div1>

<div1 n="15" type="chapter">
<p>Do chuaidh Declan aimser eiccin dfios an ionaidh ina ruccadh &eacute;. Agus doroine comnuide da ficet la ann agus do chumhdaighedh leis ionad onorach ina raibhe gnatuccadh lochta crabaidh do sh&iacute;r. Agus is annsin tangattar an moirsheiser adubhramar romhoinn do ro&iacute;ne a naittrebh a ttimceall Maighe Sciath, agus do rinne an fhaidettoracht dionnsuighe Declain agus tuccattar iatt f&eacute;in agus a nionadh d&oacute; mar do gheallattar agus is iad so a nanmanna .i. Mocelloc agus Riadain,<note type="auth" n="4"><frn lang="en">Beanus, in the Latin version.</frn></note> Colman agus Rachtain,<note type="auth" n="5"><frn lang="en">Lachnyn, in the Latin version.</frn></note> Findlogh, Caeman,<note type="auth" n="6"><frn lang="en">Caminanus, in the Latin version.</frn></note> &amp;c. Agus do bhattar an drongso fo riaghail Espoic Declain ina diaigh sin, agus tuccattar ambetha go conaigh as, agus do rinnettar miorbuile iomda asa h-aithle.</p></div1>

<div1 n="16" type="chapter">
<p>A ccinn aimsire ele do cuaidh Declan mar a raibhe Aengus mac Natfraich ri Caisil agus do shenmoir d&oacute;. Agus do thaircc a chur ar creidemh na h-eccailsi. Agus do bhattar ag Declan dias derbhrathar do thaoibh a mathar do cloinn Aengusa .i. Colman agus Eogan ananmannae. Agus ar nadhnadh gr&aacute;s an Spiorait Naeimh i cColm&aacute;n do ch&uacute;aid mar a raibhe Ailbhe Imligh, agus do ghabh baisteadh uadha agus aib&iacute;tt crabhaid agus do b&iacute; ina fharradh sealat ag foghlaim leiginn, agus do rinne fear n&aacute;emhta foirfe fa d&eacute;oig de. Agus do b&iacute; Eochaid ina cruth fein ag fuirech le righe Muman indiaigh a athar, agus do ghuidhedh a athair fa onoir do tabhairt do Declan da brathair. Agus dorinne an r&iacute; sin, &oacute;ir nir toirmiscc s&eacute; D&eacute;clan ina shenmoir. Agus do thaitned ris crabhadh agus ceccuscc Decclain gidedh n&iacute;r chreitt d&oacute;, agus nir gabh baistedh uadha. Agus adeiritt drong gurab edh fodera sin .i. Declan do beith d&oacute;na D&eacute;isibh, agus Leth Cuinn, agus Aengus do beith
<pb n="24"/>

dEoghanacht Caisil Muman as nama dona D&eacute;isibh do gnath. Agus n&iacute; do nemhthoil don creidemh n&aacute;r chreitt mar derbhtar as so .i. an tan do cualaidh an ri, Patraicc airdeaspucc na hEreann do beith chuicce neoch do b&iacute; ar na ghenemhain don chin&eacute;l Bretnach da nach raibhe fuath na n-Eirenneach aicce ni h&eacute; amh&aacute;in gur creid dho act do c&uacute;aidh ina choinne ona chathair f&eacute;in o Chaisiol agus do chreid d&oacute; agus do gabh baisttedh go luath.</p>
</div1>

<div1 n="17" type="chapter">
<p>Ina diaigh sin do  cuaidh Decl&aacute;n ar sioladh breithre D&eacute; agus ar senmoir don righ gion gur creid se d&oacute; d&aacute; dh&uacute;thaigh f&eacute;in agus rocreittsettar sein agus ro gabhsat baistedh acht an r&iacute; am&aacute;in agus drong da muinntir do b&iacute;dh gach l&aacute;i ag gealladh creidimh agus baistte do ghabhail chuca agus do thiccedh &oacute; fhurailemh an diabhail go rabhattar ag iomfuirech agus aga cur ar c&aacute;irde.</p></div1>

<div1 n="18" type="chapter">
<p>Agus adeirit drong ele go ndechaid Declan mor&aacute;n duairibh don Roimh, gidedh ni faghmaittne sccriobhtha ona senndaoinibh condechaid s&eacute; acht tri h-uaire am&aacute;in da h-ionnsaighid. Agus uair eiccin dibhsin do ghabh Declan ar cuairt go h-easpoc naemhtha bo&iacute; imBratnaibh dar bainm Dauit gus ar ecclais re raiter Ceall Muine mar a raibhe an t-espoc sin a ccois tragha roinnes etar Erinn agus Bretnaibh. Agus do gabh an t-espoc sin go honorach D&eacute;clan. Agus do b&iacute; da ficet la ina fhochair maille re gradh agus le gairdechus, agus do chanadh aifrionn gach l&aacute;i. Agus do chenglattar cumand, agus carattradh ettorra f&eacute;in agus luct an ionadh ina ndiaigh go brath. Agus ar ccoimhlionadh an d&aacute; fichet l&aacute; sin do Declan do glac a ced ag Dauit agus tucc p&oacute;cc d&oacute; a ccomharta s&iacute;dha. Agus do chuaidh fein agus a deiscipuil cum traga an mara do dhol illuing dionnsaighi Ereann.</p></div1>

<div1 n="19" type="chapter">
<p>Agus an clocc adubhramar do cuiredh do nimh chum Decl&aacute;in do b&iacute; se an tansin ag Run&aacute;n da iomchor mar adubhramar &oacute;ir n&iacute;r bhail le D&eacute;clan sccaradh ris ar aenchor agus tucc
<pb n="26"/>

Runan an l&aacute; sin h&eacute; do neoch ele da raibhe ina chuidechtain ag teact chum na luinge doibh. Agus ar ttecht chum na tragha doibh do leicc an clocc ar carraicc ar l&aacute;r. Agus do dhemaitt an clocc isin ionad sin no go rabhattar leth slicchedh san ffairrge. Agus is ann sin ro cuimhnighsett he. Agus, ar ccuimhniuccadh air, do bhattar go toirrseach tre na dhermatt. Agus do bi Declan go ro thuirsech ar son an tiodlaicthe do cuiredh do nimh chuicce ona thigerna do dhermat in ionad nar saoil s&eacute; a faghail coidhce. Agus do fhech Declan osa cind ar nemh agus do rinne urnaighthe ina inntinn cum nD&eacute;. Agus adubairt ris na deisciplaibh, <q>Cuiridh bhar ttoirrse dibh&oacute;ir as eidir le Dia do thiodhlaic an clocc utt do nimh o thosaig achur anossa illuing iongantaigh eiccin as.</q> As m&oacute;r agus as iongantach agus as degh-maisech mar do umhluigh an cret&uacute;ir gan r&eacute;sun gan tuiccsin inacchaid nad&uacute;ra da cruthuigteor f&eacute;in &oacute;ir do sn&aacute;i an characc ro throm dogluaiste go direch ionnus gur b&oacute; gerr in aimser go ffacatar cuca h&iacute; ina deaghaidh, agus an clocc uirre. Agus ar ffaicsin na neithe iongantach sin do muinntir Decl&aacute;in do lionadh iatt o gr&aacute;dh D&eacute; agus don&oacute;ir a maigistreach .i. Declain. Agus adubairt D&eacute;clan go f&aacute;idheamhail leiccidh remhaibh an clocc ar se agus lenaidh go d&iacute;rech h&eacute;, agus mo theghdais espocoide agus as eistte rachat go flaithemhnas, agus as innte bhias meiseirge. Agus do ch&uacute;aid an clocc riasan luing agus do sccuir don triubhal m&oacute;r do rinne roimhe &oacute;ir do an s&eacute; becc&aacute;n roimhe an luing ionnus go ffaict&iacute; este &eacute; agus nach b&eacute;radh an long air. Agus do dhirigh an clocc roime cum n-Ereann ionnus gur gabh cuan isin taobh thes .i. is na Deisibh iMumhain ag an inis d&aacute;rab ainm Inis Aird na gCaorac an tansin. Agus do ghabh an long an port cedna amail adubairt Declan. Agus do ch&uacute;aidh an fer naemhta sin i tt&iacute;r agus tucc grasa agus mol&aacute;dh do Dhia ar son go ttainic se go h-ionad a eis&eacute;rge.
<pb n="28"/>

Agus is annsan inis sin do bhattar c&aacute;oirigh mna righ na nD&eacute;isi do ghn&aacute;th aga ccoimhett. Agus is uadha sin adeirti Inis Aird na Ccaorach. Agus do b&iacute; cnoc ard innte. Agus dob aoibinn deghmaisech &eacute;. Agus adubairt nech d&aacute; mhuinntir r&eacute; Decl&aacute;n ar ndol ar mullach an chnuic sin:&mdash;<q>Cionnus fh&eacute;adfas an t-ard becc so do phopulsa do chothuccadh?</q> Agus adubairt Declan: <q>Na habair sin a mheic gr&aacute;dhaigh, n&iacute; h-ard becc h&eacute; acht ard m&oacute;r.</q> Agus do len an t-ainm sin don chathair .i. Airdm&oacute;ir D&eacute;clain. Agus ina diaigh sin do ch&uacute;aidh Declan go righ na nD&eacute;isi agus do iarr an inis adubhramar air. Agus tuccadh do h&iacute;.</p></div1>

<div1 n="20" type="chapter">
<p>Agus do iompo Decl&aacute;n go hAit mBresail<note type="auth" n="7"><frn lang="en">Lacuna ends.</frn></note> mar ambittis loinges agus artrighe na h-innsi a port leth atuaidh anonn agus anall este. Agus do fhoilgettar muinnter na h-innsi a nartraige uile ionnus nach fedfad D&eacute;clan aittrebhad innte, &oacute;ir as m&oacute;r do b&iacute; eccla orra D&eacute;clan daittrebad innte deccla iatt f&eacute;in do sccrios este. Agus adubhrattar a dheiscipail re Declan:<q>A athair,</q> ar s&iacute;ad, <q>as m&oacute;r neithe reccar ales agus as minic imlochtadh cum na h-innse so agus budh mioncu andhiaigh tusa do dol ar nemh ina anosa agus guidhm&iacute;t t&uacute; go sechna t&uacute; h&iacute; n&oacute; dan go ffagha t&uacute; o D&iacute;a an fhairrge so do drud amach o tir ionnus go ffeadfaidhear dol do chosaiph thiormaibh innte, oir adubairt Criost gibe n&iacute; iarrfair ar mathairsi im ainm fein do bhera daibh &eacute;<note type="auth" n="8"><frn lang="en">John 15, 16.</frn></note> oir n&iacute; h-&eacute;idir an tionadsin daittreabadh go hurasa acht muna druiti an fhairrge amach uaithe. Agus ar an adbar sin ni h-&eacute;idir duitsi do chathair do chumhdach innte.</q> Do freccair Declan d&oacute;ibh agus adubairt: <q>Cionnus do fhedfainnsi an tionadh do gealladh damh o Dhia agus inar gealladh madhnacal agus meiseirge do bheith do shechna?</q> 'Agus an n&iacute; adeirt&iacute;si <pb n="30"/>

tr&eacute; dhocra aa aittreabaidh in &aacute;il libh go nguidhfinn D&iacute;a inacchaid athoile .i. agluasacht nad&uacute;rta f&eacute;in do b&uacute;ain don muir. Gidhedh ar bhar ffur&aacute;ilemhsa cuirfett urnaighthe cum D&eacute; agus gibe n&iacute; bus toil le Dia do gentar &eacute;.' Agus do &eacute;irgettar muinnter Declain agus adubrattar ris: <q>A athair gabh do bhachall cuccat amhail do rinne M&oacute;ysi, risin slait, agus b&uacute;ail an fhairrge dhi agus foills&eacute;ochaidh Dia athoil duit mar sin.</q> Agus do guidhettar a deisccipuil leis ar an adbar sin &oacute;ir doba dao&iacute;ne derbhta n&aacute;emhtha &iacute;att agus tuccadh an bhachall illamh Decl&aacute;in agus do bhuail an tuiscce le in ainm an Athar agus an Mic agus an Spiorait Naeimh. Agus do chuir comorta na croiche c&eacute;sta l&eacute; ar an uiscce. Agus go luath &oacute; fhur&aacute;ilemh agus &oacute; ched De do thionnsgain an fhairrge drud amach ona h-ionnadf&eacute;in comh luath sin go rabhattar piasta an mara ag snamh agus oc rith agus gurab ar eiccin rangattar amach leis an muir. Agus do fhaccaibh iascc iomda ar an traigh tirim le na lu&aacute;ithe do gluais. Agus do len D&eacute;clan an fhairrge roimhe mar sin agus a bhacaill ina laimh. Agus do lenattar a deiscipail eisiumh agus do b&iacute; g&aacute;is agus foghar m&oacute;r ag an muir agus ag na piastaibh ag imtecht. Agus an tan rainic D&eacute;clan an t-ionad ina bfuil crioch na fairrgi anossa adubairt lenab &oacute;cc da deisciplaibh se Declan dar bhainm Mainchin ar ngabh&aacute;il eccla d&oacute; roimh thorann an mhara agus ria ng&aacute;ir na bpiast nanaithnidh. Agus ambeoil osluiccthe<note type="auth" n="9"><frn lang="en">See this form in Keating (<title type="book">Three Shafts</title>) &amp;c.</frn></note> ag lenmain an uiscce: <q>A Athair</q> ar s&eacute;, <q>n&iacute; becc duit afhad ro dhiochuiris an mhuir &oacute;ir at&aacute; eccla na bpiart nadhuathmar so oruinn.</q> Agus mar do cualaidh Declan sin agus an mhuir ar nanmhain le breithir an leinimh nir maith leis h&eacute;, agus do iompo ris agus do bhuail do bhuille bhecc ara ssoin he. Agus do fearattar tri br&aacute;oin 
<pb n="32"/>

fhola uadha co l&aacute;r fo cosaibh Declain attri hionadaibh. Agus do bheannuigh Decl&aacute;n ashr&oacute;n agus do sccuir an fhuil go luath. Agus adubairt D&eacute;clan: <q>n&iacute; meisi do d&iacute;chuir an fhairrge</q> ar s&eacute;, <q>acht ase D&iacute;a ona chumhachtaibh mora f&eacute;in do ionnarb &iacute;, agus do dhenadh n&iacute; bud m&oacute; muna abart&aacute;sa an dubartais.</q> Agus an t-ionadh inar thuitettar na tri br&aacute;oin sin do muighettar tri topair bhecca duisge milis sholas fo chosaibh Declain. Agus maraitt na toipre sin f&oacute;s. Agus do c&iacute;ther go hannamh i ndath fola iad do cuimniucchad na miorbal sin. Agus ata mile ar leithett san traigh sin do tiormaighedh on uiscce. Agus as fada an tslicche ar fad h&iacute; agus ina timcell agus as maith agus as torthach an ferann treabtha, agus feir h&iacute; sin fo mainistir Declain. Agus an bhachall do b&iacute; ill&aacute;imh D&eacute;cl&aacute;in ag denamh na miorbal sin is&eacute; as ainm dhi .i. <q>an fhertach D&eacute;cl&aacute;in</q> ona fertaibh agus ona miorbuilibh dorinnedh uaithe. Agus ad&eacute;ram tuilledh da miorbhuilib in ionadh ele inar ndiaigh.</p></div1>

<div1 n="21" type="chapter">
<p>Agus a ndiaigh an mara do thiormuccadh mar adubramar don naomh oirderc sin edh&oacute;n Decl&aacute;n sa ainm agus acl&uacute; do chuaidh fo Erinn ona fhiortaibh moraibh examhlaibh do thionnscain a mhainistir m&oacute;r do chumhdach don taoibh thes don tssuth ata tre san mis isin fairrgi. Agus as onorach deghmaisech an mainistirsin. Agus is&eacute; as ainm dhi Airdm&oacute;ir Declain, mar a dubhramar. Agus na diaigh sin tangatar daoine iomda a rannaiph imchiana Ereann fo cl&uacute; anaomhtachta agus a deighbhes an t&iacute; Declain agus tuccattar iatt fein ettar anam agus chorp do D&iacute;a agus do D&eacute;cl&aacute;n. Agus do cenglattar &iacute;ad f&eacute;in fo chuing agus fo riaghail d&oacute;, agus do cumhdaighedh leis ina duthaig fein sna D&eacute;isibh in gach aon aird teampuil agus mainistreacha agus ni hedh amain <pb n="34"/>

ina d&uacute;thaig fein acht itt&iacute;ribh ele Ereann fo cuairt. Agus as mor do m&iacute;ltib do mnaibh agus dferaibh do b&iacute; fona cuing agus fona riaghail is na hionadaibh sin adubramar ar fud Ereann aga ttuccattar ambetha as go conaigh. Agus ro ordaigh drong da dheisciplaibh ina nespuccaibh agus do chuir &iacute;ad is na h-ionadaib sin do sh&iacute;oladh creidmhe agus crabaidh inntu. Agus do bfollus b&uacute;idhe agus socharthanaighe in epscop naemhtha D&eacute;clan an m&eacute;itte sin gomadh ferr le na deiscipal a bheith fona smacht agus fona riaghail agus ina dheiscipal aicce ina neach d&iacute;bh do bheith ina uachtar&aacute;n imainistir ele.</p></div1>

<div1 n="22" type="chapter">
<p>Na diaigh sin tainic an t-epscop naemhtha glormhar cend irse agus creidmhe insi Ga&oacute;ideal in Erinn .i. Patraicc &oacute; Chelest&iacute;nus Papa, agus do chuaid Aengus mac Natfraich ina choinne mar do cualaidh a thuarusccb&aacute;il da ionnsaighidh agus tucc leis maille re gloir agus le hon&oacute;ir m&oacute;ir da catraigh rioghda f&eacute;in go Caiseal h&eacute;. Agus do bhaistt Patraicc eisuimh agus do bhennuigh &eacute; f&eacute;in agus a cinedh agus a chathair. Agus do cualaidh Patraicc go raibhe r&iacute; na nD&eacute;isi gan creidemh na baistedh do gabail cuicce agus gur eirigh es&aacute;enta etar he agus D&eacute;clan, agus gur eittigh foircetal do ghabhail uadha. Agus do chu&aacute;id Patraicc do shenmoir &ampersir; an cetrar easpoc adubramar do bi in Erinn roimh Patraicc, agus do b&iacute; san Roimh. Agus n&iacute; rabattar d&aacute;ontoil le Patraicc acht Declan amhain gidedh do chenglattar s&iacute;dh agus pairt fris iar sin. Agus do umhlaigettar do. Ciaran imorro do rinne gach uile aiditte agus umhla d&oacute; agus do bi d&aacute;ontoil fris da lathair agus rechtair. Ailbe imorro
<pb n="36"/>

mar do connairc righa agus ticcernaidhe Ereann acc umhluccadh do Patruicc agus ag techt ina coinne tainic fein go Caisiol da ionnsaicchid. Agus do umhlaigh d&oacute;, agus do ghabh mar maighistir chuicce he hi fiadhnuise an r&iacute;gh agus c&aacute;ich uile. Agus biodh a fhios accaibh gurab &eacute; Ailbe do ordaighettar an drong na&eacute;mheaspocc sin ina mhaighistir orra. Agus ar an adbhar sin tainic ar t&uacute;s mar arraibhe Patraicc ionnus nach beitt&iacute;s sion asa ucht accontrardhacht do, agus go mbudh usaitte leo teacht fona smacht agus fona riaghail eisiumh ar tus do theacht ann. Espocc lubair imorro n&iacute;r fhaomh s&eacute; ar chor ar bith umlaccadh do Phatruicc &oacute;ir n&iacute;r b&aacute;il leis cineadhaig ele do bheith ina bpatrunaibh in Erinn. Agus is amhlaidh do bai Patruicc do ba Bretnach &eacute; iar mbunadhus. Agus do hoiledh in Eirinn &eacute; ar na tabairt i mbraighdenus innte in aois a mhacdachta. Agus do b&iacute; eas&aacute;enta agus cennairrce ar neirge etar Patruicc agus espocc lubhair o t&uacute;s gidhedh ar ttecht daingeal na siodha ettorra do ronsat com&aacute;enta agus braithreas do cengal ettorra; agus do bhattar reidh o sin s&uacute;as. Agus n&iacute;r b&aacute;il le Decl&aacute;n contrardacht do Patruicc ar aon modh oir do cenglattar muinnterus re ceile ar slighidh na hEtaille agus is amhlaidh do aithin an t-aingeal de techt go Patruicc agus a thoil do dhenam.</p></div1>

<div1 n="23" type="chapter">
<p>Tainic aingeal D&eacute; chum Declain agus adubairt ris: <q>Eircc go luath mar a bfuil Patruicc agus toirmiscc uime do chinedh agus duthaig do mallacadh oir ata attredhenus ar ar in r&iacute;gh anocht san magh ra raiter an Inneoin. Agus da mallaighe s&eacute; do chinedh beitt mallaighthi go brath.</q> Is ann sin do ghluais Declan maille re deithneiss m&oacute;r ar furailemh an aingil go hInneoin .i. &aacute;it sin at&aacute; ar lar Maighe feimhin isin rann tuaidh dona D&eacute;isibh. Agus do ghab tarsna na sleibhe Cua agus tar S&iacute;uir agus rainic isin maidin ar na marach mar a raibhe <pb n="38"/>

Patruicc. Agus mar do ch&uacute;alaidh Patruicc agus a dheiscipail go raibhe Declan da nionnsaicche doba forff&aacute;ilidh iad roimhe, &oacute;ir do chualatar nar b&aacute;il leis techt. Agus do gabh Patruicc agus a phopul &eacute; maille le hon&oacute;ir m&oacute;ir. Agus do gabh Patruicc agus a phopul &eacute; maille le hon&oacute;ir m&oacute;ir. Agus do umhlaigh Decl&aacute;n do Phatruicc agus do ghuidh &eacute; go d&uacute;trachtac nach dernadh s&eacute; a chinedh desccaine na do mhallachadh n&aacute; an talamh da raibhe se. Agus do gheall a thoil f&eacute;in d&oacute; d&aacute; chinn sin. Agus a dubairt Patruicc ar son do ghuidhesi ni hedh amh&aacute;in nach mailleoch &iacute;att acht do gh&eacute;n a mbennachadh. Agus do chuaidh Declan an tan sin mar a raibhe r&iacute; na nDeisi d&oacute; bi accomhfhoccus do. Agus do thaircuisnig Patruicc agus n&iacute;r fhaomh creidemh d&oacute; ar impide D&eacute;cl&aacute;in agus do gheall Decl&aacute;n luaighidheacht d&oacute; do chind dola mar a raibhe Patruicc agus baisttedh do ghabhail agus an creideamh daontucchad agus nir faomhsomh sin ar chor ar bith n&oacute; &oacute; r&eacute;sun ar domhan. Agus o do chonnairc Declan sin .i. r&iacute; na nDeisi, Ledban ar nanmain, ina micreidem agus ina diabhaltacht ro iompo gus an oireachtus deccla go mailleocad Patruicc a chinedh, agus a duthaig beitt&iacute;s f&eacute;in malluighthi ara shon, <q>&Oacute;ir do bhaistesa sibhsi agus do bennaigheas agus teccaidh lim,</q> ar s&eacute;,<q> dionnsaige Patraicc neoch do chuir Dia cuccaibh da bhar mbennucchad &oacute;ir ata sein ar na togha ina airdespocc agus ina ardpatr&uacute;n in Erinn uile &oacute;ir dlighimse mhatharda f&eacute;in agus a bheith im righ oruibh inar dligheas an fer &uacute;tt.</q><note type="auth" n="10"><frn lang="en">Declan's alleged speech is of course a paraphrase from the writer's purpose of the judgment of Moses on Core and his impious adherents.</frn></note> Agus leis an nguthso do eirgettar agus do leanattar Declan. Agus rucc Declan iatt dionnsaighe Patruicc, agus adubairt ris: <q>An ffaicenn tu
<pb n="40"/>

mar tangatar cinedha na nDeisi liumsa mar tigerna do tionnsaighe agus mar do faccbatar an ticcerna malluighthi aga rabhatur. Agus biodh a fhios agatt go ffuilit siatt ullamh chum onora do d&eacute;nam duitsi agus chum do thola do choimhlionadh &oacute;ir as uaimsi do gabhattar siatt baisteadh chuca.</q> Agus do &eacute;irigh Phatraicc ina sesamh leis an mbhreithir sin agus a dheiscipuil maille fris agus do bhennuigh cinedh na nDeisi agus n&iacute; headh amh&aacute;in acht a ccoillte agus a nuiscce agus a ttalamh. Agus adubhratar maithe na nDeisi agus a n&uacute;aisle an tan sin: <q>Cia b&uacute;s r&iacute; n&oacute; b&uacute;s tigerna orrain anossa?</q> Agus adubairt Declan: <q>As meisi as tigherna oraibh, agus gibe nech oird&eacute;ocas meise oruibh ina thigernae beinneochaid Patruicc h&eacute; agus do genam uile a bhennuccadh. Agus biaidh ina righ oruibh uile</q>. Agus is&eacute; nech do ordaigh Declan annsin Fergal mac Corbmaic nech &oacute;cc do cinedh na nDeisi agus f&aacute; do gh&aacute;ol D&eacute;clain f&eacute;in eisein. Agus do chuir s&eacute; i medh&oacute;n c&aacute;ich in ionad righ &eacute;. Agus do thaitin le c&aacute;ch uile, agus do bheannuigh Patruicc agus Declan &eacute; agus do ghoir gach nech dibh fo leith ina righ &eacute;. Agus adubhairt Patruicc ris an occlach gomadh crodha laidir i ccataibh agus go madh torthach an talamh re a lind. Agus is amhlaidh sin b&iacute;d r&iacute;ghu na nD&eacute;isi do gnath.</p></div1>

<div1 n="24" type="chapter">
<p>Ina diaigh sin tucc Declan agus Fergal mac Corbmaic .i. r&iacute; na nD&eacute;isi agus a chin&eacute;l ferann mor do Phatruicc accomhfoccus do Magh Feimhin agus ata aga chomhardaibh osin alle, agus tigernas mor ann. Agus ni fada on tSiuir an tionadh tuccadh d&oacute;. Ata topar mor rolas ann re nabarthar topar Patruicc agus rob ionmain re Patruicc an topar sin. Agus ina dhiaigh sin ar cceilebhradh da cheile maille le bennachtain do ch&uacute;aidh Patruicc go Caisiol aris accenn Aengusa mic Natfraich agus do chuaidh Declan leis.</p></div1>

<div1 n="25" type="chapter">
<p>Do rinneadh m&iacute;orbuile an tan sin ar Dheclan tre
<pb n="42"/>

impidhe Phatraic agus tre na guidhe, &oacute;ir do b&iacute; D&eacute;clan ag siubhal go nemhaireach isin slighidh, agus t&aacute;rla iarann g&eacute;r fris agus do gherra chos, agus do theilg fuil go d&aacute;sachtach agus do thionnsccain Declan beith bacach agus do b&iacute; Ailbhe Imlig do lathair na miorbuile sin agus Sechnall espucc descipal Patruicc agus aderar gurab &eacute; sin ceid-espucc do cuaidh fo &uacute;ir Ereann riamh. Agus do ba naemhta eccnaidh &eacute; agus do chuir orra go m&oacute;r an cnedh sin tarla ar Declan. Agus do hinniseadh do Patruicc in ni sin; agus dob olc leis. Agus adubairt: <q>Sl&aacute;nuigh a thiccerna cos do sherbhontaidhe f&eacute;in fhuilinges m&oacute;r do dh&uacute;adh agus do dochar ar do shon.</q> Agus do ghlac Patruicc an chos agus do chuir comharta na croiche c&eacute;sta ar an ccneidh agus do sccuir a fuil go luath, agus rucc b&eacute;l na cneidhe chum a ch&eacute;ile agus ticc sele fuirre agus do bi slan agus do eirigh Declan ina sesamh agus a chos slan leis. Agus tuccatar uile moladh do D&iacute;a. Na sluaigh, agus na ceiterna do b&iacute; ar an latair annsin tuccatar g&aacute;ir mor os aird ag moladh D&eacute; agus na naemh.</p></div1>

<div1 n="26" type="chapter">
<p>Ar mbeith do Patruicc agus dona naomaibh sin ar aon ris i cCaisel .i. Ailbe agus D&eacute;clan cona ndeisciplaibh i ffarradh Aengusa mic Natfraich do cuireadh leo moran do geinntlighecht agus do shechr&aacute;n an creidimh ar c&uacute;l. Agus do iomp&oacute;idhettar &iacute;att cum an chreidimh Chriostaidhe. Agus do orduigh Patruicc agus &Aacute;engus mac Natfraich i fiadhnuise c&aacute;ich uile a ccoitcinne airdespuccoide Muman do beith ag Ailbe, agus do &oacute;rdaighettar do Dh&eacute;clan mar an ccedna a chen&eacute;l fein .i. na D&eacute;isi, &oacute;ir is&eacute; do iomp&oacute; &iacute;ad ona sechran agus ambeith aicce ina paraiste agus ina espuccoide. Agus mar do dh&eacute;ndais &Eacute;re do Patruicc gur ab amhlaidh sin do dh&eacute;nd&aacute;is na D&eacute;isi do D&eacute;clan da bp&aacute;trun f&eacute;in agus adubairt Patraicc an rann:&mdash;

<text type="poem">
<body>
<lg type="verse">
<l>Ailbhe umhal; Patraicc Muman, m&oacute; gachrath,</l>
<l>D&eacute;clan, Patraicc na nD&eacute;isi: na D&eacute;isi ag Declan gan brath.<note type="auth" n="11"><frn lang="en">Thus in text; usually</frn> go br&aacute;th.</note></l></lg></body>
</text>
<pb n="44"/>

Agus as ionann sin re a r&aacute;dha agus gur ab&eacute; Ailbhe an dara Patruicc na Muman, agus gur ab&eacute; D&eacute;clan dara Patruicc na nDeisi. Ina diaig sin ar cceilebradh don sigh doibh agus doibh uile le c&eacute;le do chuattar na naoimhsin da n&iacute;athaibh f&eacute;in do sh&iacute;oladh an chreidmhi.</p></div1>

<div1 n="27" type="chapter">
<p>Tarla Declan agus Fergal mac Corbmaic le ceile .i. r&iacute; na nDeisi cona sluag agus cona coimhtionol dona D&eacute;isib ag Indeoin agus do daingnigettar an recht Criostaidhe isin popal. Agus an r&iacute; adubhramar romhainn .i. Ledban diultaight&eacute;oir anma Cr&iacute;ost do dichuisedh o gach aon &eacute; agus do cuaidh ar neimhtn&iacute; gan fios asc&eacute;l mar ata scriobhtha do naimtibh an chreidimh:&mdash;<q>Go ttiagat a ccuimhne as mar fhoghar</q>.<note type="auth" n="12"><frn lang="en">Psalm 9, 8.</frn></note> Agus do ordaigh Declan agus Fergal
 agus Maithe na nD&eacute;isoch gurab annsan ionad sin do goirfidhe r&iacute; ar na D&eacute;isib go brath, do br&iacute;g gurab ann do bhennuigh Patruicc agus Declan an ri sin .i. Fergal agus adubhrattar na senndaoine gurb annsin doriogthaoi riogha agus do chaithdis afflaiteas roimh creidemh is na D&eacute;isibh.</p></div1>

<div1 n="28" type="chapter">
<p>Is in aimsir sin tainic plaigh gr&aacute;nna isin Mumain agus do b&iacute; i cCaisiol n&iacute; badh m&oacute; ina in ionad ele. Agus is amhlaidh doniodh ris na daoinibh andath do claochlad imbuidhecht ar t&uacute;s agus amarbadh ainnsein. Agus do bhattar moirseiser do braigdibh uaisle ag &Aacute;engus hi cCaisiol don taoibh thiar do Chaisiol san &aacute;it re nabarthar Raith na nIrlann, agus tarla doibh oidhce ann go ffuarattar b&aacute;s don pl&aacute;igh adubhramar. Agus rob olc lasin r&iacute;gh a mb&aacute;s agus adubairt a cheilt deccla go n&eacute;reochad sccannail no coccadh tr&iacute;otha oir do bh&aacute;tar inaccloinn dona daoinibh fa treise agus fa nertmhaire do b&iacute; san Mumain. Agus tainic Declan go Caisiol ar na m&aacute;rach. Agus do labhair re hAengus agus doba f&aacute;il&iacute;dh an r&iacute; roimhe agus do goir chuicce he. Agus adubairt ris hi ffiadnuise druinge d&aacute; c&aacute;irdibh f&eacute;in:&mdash;'Guidim t&uacute;, a Dh&eacute;clain, a searbhontuidhe D&eacute;, go tti
<pb n="46"/>

diot in ainm Criost an moirsheiser braghat do bi agam imbraighdenus &oacute; thigernadhaibh Muman anaithb&eacute;ougadh damh oir at&aacute;id ar ffaghail b&aacute;is don plaighsi do chluine agus is eccail lemsa anaithre do th&oacute;ccb&aacute;il coccaidh agus cennairrce imagaidh, &oacute;ir as d&aacute;oine nertmara l&aacute;idire &iacute;att, agus as n&aacute;r linn go deimhin a mb&aacute;s, &oacute;ir aderaitsion gur ab d&iacute;nn f&eacute;in tainic a mb&aacute;s.' Do freaccair Declan don r&iacute;gh agus adubairt:&mdash;<q>A leith&eacute;ite sin do ch&aacute;s .i. daoine daithbeougadh o bh&aacute;s go bethaid as ris an ccumhachta nd&iacute;adha amh&aacute;in bhenus. Agus an n&iacute; bhenus rimsa de .i. dol mar a bfuilit a ccuirp agus urnaighe do chur cum D&eacute; arason do ghen &eacute;. Agus do d&eacute;na Dia mar as ferr do c&iacute;fidher d&oacute; annridhe.</q> Agus do ch&uacute;aid D&eacute;clan agus drong ele maille r&eacute;na deisciplaibh agus luct eolais an r&iacute;gh rempu<note type="auth" n="13">Le, <frn lang="en">as alternative, above line.</frn></note> mar a rabattar cuirp na muinntire sin tesda. Agus do len an r&iacute; &iacute;att ar a lorcc ionnus go ffaca se uadha cuirp na ndaoine marbh. Agus do ch&uacute;aid Declan ar na lionadh on chreidimh d&iacute;ada isin tigh irrabhattar, agus do croith uiscce coisrecctha orra, agus do rinne urnaighe hi ffiadhnuise caich agus adubairt:&mdash;<q>A thiccerna, a losa Criost, a &aacute;oin meic De bi in on&oacute;ir tanma fein d&uacute;isigh na mairbh so ionnus go ndaingnightar iad isin creidemh Chatoilice tr&eacute; nar noificne.</q> Ina dh&iacute;aigh sin do haithbheoaighedh an drong sin do D&eacute;clan agus do bhattus ag gl&uacute;asacht a bfabhradh agus a dubairt Declan ri&uacute;:&mdash;<q>In ainm Criost ar slanaighteora &eacute;irghidh in bhar sesamh agus bennaighidh D&iacute;a, agus tabraid gl&oacute;ir d&oacute;.</q> Agus do &eacute;irghettar leis an nguth rin go luath agus do labratar r&eacute; ch&aacute;ch agus do f&oacute;ccair Declan don r&iacute;gh iatt ar mbeith slan beo doibh. Agus ar ffaicsin na miorbailedh niongantach sin do ch&aacute;ch tuccattar uile gloir agus molad do Dia agus rainic cl&uacute; Decl&aacute;in fo Erinn de sin agus roba f&aacute;ilid an ri r&eacute;san aisecc sin fuair.</p></div1>

<div1 n="29" type="chapter">
<p>Ina dhiaigh sin do ghuidhettar popal Caisil espocc De go mbennaighed s&eacute; an chathair agus go nd&iacute;ochuiredh s&eacute; an
<pb n="48"/>

plaigh uatha agus go nguidhedh s&eacute; chum D&eacute; air shon na ndaoine do bi esl&aacute;n isin teidhm sin gan dol de. Agus air ffaicsin creidme na druinge sin do Dh&eacute;clan do ghuidh D&iacute;a, agus do chomharthaigh &oacute; comarda na croiche cesta ceithre hairde an aeoir. Agus as deimhin gur bo follus briatra Criost re na deisciplaib an tansin mar adubairt aga bfagb&aacute;il agus ag dol do chum nimhe:<q><frn lang="la">Super egros manus imponent et bene habebunt</frn>,</q><note type="auth" n="14"><frn lang="en">Mark 16, 18.</frn></note> .i. cuirfead mo lamha ar na heslanaibh agus beitt sl&aacute;n. Agus d&eacute;is an ae&oacute;ir do chomhartucchadh &oacute; chomhartha na croiche cesta do D&eacute;clan gach duine do bi eassl&aacute;n do bhattar slan, agus n&iacute; h&iacute;ad am&aacute;in do b&iacute; slan acht an t&iacute;r uile ina timceall gibe hionad ina rabhattar daoine esl&aacute;na do bh&aacute;ttar sl&aacute;n. Agus do dichuiredh an phlaigh sin o gach uile t&iacute;r agus do ba m&oacute;r gairdechus c&aacute;ich tr&iacute;ttsin agus tres na d&aacute;oinibh marba adubhramar daithbeoucchad. Agus do orduigh an r&iacute; c&iacute;os agus onoir uadha, agus o gach r&iacute;gh do ghebadh Caisiol ina diaigh do Dh&eacute;clan agus do luct a ionad. Agus ina dhiaigh sin do bhennuig an t-epscop gl&oacute;rmhar Declan an r&iacute; A&eacute;ngus cona catair agus cona chinedh agus do iompo iassin do chum a ionaid f&eacute;in.</p></div1>

<div1 n="30" type="chapter">
<p>Do bai D&eacute;clan oidhche &aacute;iridhe ar aidhigecht ittig duine saidhbhir isin rann thes do Muigh Feimhin agus is amlaidh do b&iacute; an fer sin agus &eacute; ina aincriostaidhe gan creidemh do ghabhail chuicce. Agus is &eacute; do bainm do dercan. Agus do bhrethnuigh s&eacute; fan&aacute;matt do d&eacute;namh fona criostaigibh oir adubairt re na sherbhfogantaidhe madadh do marbadh gan fhios agus a cheann agus a chosa do bh&uacute;ain de agus a ffolach i ttalmain agus a fheoil do bruith go maith agus a tabairt do muinntir D&eacute;cl&aacute;in da caithemh agus adubairt ri&uacute; an madadh do bheith meith go maith, go ngabdais a fheoil mar fheoil caorach. Agus an tan roba bruite tuccaidh hi ffiadhnaise Declain agus a mhuinntire maille re haran agus le biadhaibh ele. Agus do b&iacute; a choladh ar ttuitim ar Declan an tan sin agus do duisccedh h&eacute;<pb n="50"/>

le na deiscioplaibh do bhennachad accoda. Agus adubairt ri&uacute; <q>Go firinnech do c&iacute;mse frith&aacute;ilemh an d&iacute;abail attimcell na feola utt.</q> Agus do fiafraigh don luct frith&oacute;lmha cred h&iacute; an fh&eacute;oil no cionnus fr&iacute;th &iacute;. Agus a dubhrattar san:&mdash;<q>Ar tticcerna adubairt rinn reithe m&eacute;ith do mharbadh daibhsi agus do rinnemairne sin air.</q> Agus adubairt Declan: <q>Ar ttighernaine Iosa Criost &ampersir; foillsighedh duinn cr&eacute;ad dobheir timthirecht an diabhail attimcell na feola so agus toirmiscc do sherbontaidhe &oacute; bh&iacute;adhaibh urcoidecha do caithemh doibh.</q> Agus do connairc D&eacute;clan, ar na radh sin ionga an mhadaigh imescc na feola oir do bruithettar cethramha an mhadaigh cona cois f&eacute;in uirre gan fios doibh f&eacute;in. Agus do saoilettar gur foilghettar i ttalmain mar do ronsatt na cosa ele. Agus adubhairt Declan:&mdash;<q>N&iacute; coss c&aacute;orach so acht coss mhadaigh.</q> Agus mar do cuallattar an luct fritholm sin do chuattar go luath dionnsuighe a tticcerna agus do insettar sin d&oacute;. Agus tainic Dercan dionnsaige Declain agus do creid d&oacute; agus do gabh baistedh uadha, agus tucc &eacute; f&eacute;in agus a shlioct do Declan go brath. Agus tucc an baile sin do Declan agus do baisttedh a mhuintir. Agus do iarr ar Dhecl&aacute;n n&iacute; eiccin do bhennachadh isin mbaile sin do hainmneochtaoi d&oacute; f&eacute;in go brath. Agus do bhennaigh Declan clocc do connairc s&eacute;; agus is &eacute; as ainm d&oacute; &mdash; clocc Dercain. Agus adubhairt Declan &mdash; <q>Faccbaim mar bhuadaibh ar in cclocc so da ngabha r&iacute; na nD&eacute;isi na timcheall agus &eacute; ag dol do chathuccadh l&eacute; na easccairdibh n&oacute; do dioghail a indlighid go ttiucfa se sl&aacute;n agus go mbera buaidh.</q> Agus do f&iacute;radh sin go minic gidhedh na daoine diomsacha tionnsgnas dol hiccath no i ndeabaidh go haindlightheach agus gabas ina thimceall n&iacute; b&uacute;aid beirit s&iacute;att acht fagbhaitt buaid ga naimhdibh. Agus is&eacute; fa hainm don bhaile sin Tech Dercain. Agus is&eacute; a ainm anois Coningen<note type="auth" n="15"><frn lang="en">Note on margin:</frn>&mdash;Coinionga potius &oacute; ioiguin na con. <frn lang="en">The text has</frn> ingin, <frn lang="la">filia</frn>, <frn lang="en">and the marginal note is thus corrective and not explanatory.</frn></note> &oacute; ingin na con, n&oacute; an mhadaidh a dubhramar. Is annsin tangatar an drong naomhso mar a raibhe<pb n="52"/>

Declan .i. Coman, agus Ult&aacute;n mac Eirc, agus Mocoba, agus mac Laisrein, agus tuccattar iatt f&eacute;in do Dia agus dochuattar fo riaghail agus fo smacht Declain.</p></div1>

<div1 n="31" type="chapter">
<p>Agus do rinne Declan mainistir isin mbaile sin a Coningin agus do &oacute;rduig s&eacute; an drong naomhso innte maille le buidhin ele da deisciplaibh gidhedh ruccs&eacute; Ult&aacute;n leis f&eacute;in mar a ndeachaid.</p>
</div1>
<div1 n="32" type="chapter">
<p>Aimsir ele ina diaigh sin do cuaidh Declan go Breghaibh .i. a c&eacute;dduthaigsiumh ria nionnarbadh a sinser. Agus fuair on&oacute;ir m&oacute;r &oacute; r&iacute;gh Temrach agus &oacute; thiccernadhaibh na Midhe oir dob ionmain leo h&eacute; do brigh gur ab uatha fein do chuattar a shinnsir agus gur b&iacute; an t&iacute;rsin a d&uacute;thaig firinnech agus gurab innte ata Temhair. Agus do cumhdaigh D&eacute;clan mainistir chan&aacute;nach ann sin a bferann fuair r&eacute; &oacute;n r&iacute;gh. Agus is uadha ainmnigter an t-ionad. Agus do facaibh mionn no leabhar cumhdaigh agus soisc&eacute;l on&oacute;rach do b&iacute;dh aicce f&eacute;in do gnath ar iomchar ann sin. Agus at&aacute; an soiscel inonoir m&oacute;ir isin ionadsin agus do gn&iacute;ther miorbuile uadha. Agus ina diaigh sin do iomp&oacute; s&eacute; isin Muman.</p>
</div1>
<div1 n="33" type="chapter">
<p>Do bi Declan la acc siubhal tre Osraighe agus do b&aacute;il leis anadh iccaisl&eacute;n ann. Agus tuccattar luct an chaislean. <sup resp="PP">The text wants a few lines at this place. A translation of the approximate missing portion has however been supplied on the other side, from the Latin Life.</sup> Agus tangattar na fir agus na mna sin ar na marach go humhal mar a raibhe Declan. Agus do innsettar d&oacute; a truaighe fuaratar an drong sin b&aacute;s mar do b&iacute; afhios aicce sion. Agus do ronsatt sin aitricche agus tuccatar ionad onorach do D&eacute;cl&aacute;n ina nderna s&eacute; mainistir agus fuair tuilleadh ele ferainn agus tucc fo dera na mairbh sin dadhlacadh mar anderna an mainistir. Agus is&eacute; as ainm don mainistir Ceall Colaim Deircc. Agus is amhlaidh do bi an Colaim Dercc sin ina fhear b&uacute;idh naomhtha do dheiscipal do Decl&aacute;n don rann toir do cuigedh Laighen iar mbunadhas .i. do D&aacute;l Messcorb. Agus is uadha ainmnigter an <pb n="54"/>

mhainistir sin agus a ndiaigh an t-ionad sin do lesuccadh tainicc da ionadh fein tar a ais .i. dona Deisibh.</p>
</div1>
<div1 n="34" type="chapter">
<p>La n&aacute;en tainic Declan gus in ionad ris araiter ait mBreasail agus nis leiccettar aittrebaigh an bhaile sin ina ccaislen h&eacute;, agus do fhoilgettar anartraighe uile ionnus nach fedfadh dol da inis f&eacute;in &oacute;ir tuccatar an drong sin fu&aacute;th ro m&oacute;r d&oacute;, gidedh do rinne Dia na nuile chumhacht ar son naomhthacta a&oacute;ccl&aacute;igh f&eacute;in do guidh &eacute; maille le foighittin gur ionnt&oacute; s&eacute; an mhuir na talamh tirim mar do chualabair th&uacute;as, agus do an D&eacute;cl&aacute;n an oidhce sin ist&aacute;pla fholamh do b&iacute; amuigh ar in ffaithce agus n&iacute; fh&uacute;air teine am&aacute;in o luct an bhaile. Agus as oirches t&aacute;inic inneachadh o Dh&iacute;a orrasan o nach raibhe do trocaire ionnta tene do thabairt do dheiscipal D&eacute; &oacute;ir tainic teine do nimh orrasan do loiscc iatt uile etir baile agus caisl&eacute;n ionnus go ffuil oshoin ina f&aacute;sach mallaigti mar at&aacute; sccriobhtha on f&aacute;idh:&mdash;<q><frn lang="la">Ciuitates eorum destrusti</frn></q><note type="auth" n="16"><frn lang="en">Psalm 9, 7.</frn></note> .i. discaoiltear cathracha na ndaoine m&iacute;otr&oacute;cairech.</p></div1>

<div1 n="35" type="chapter">
<p>La ele do b&iacute; Declan ina duthaig fein ag suibhal Sleibhe C&uacute;a is na D&eacute;isibh. Agus do bacaighedh aeach &oacute; adhbhar eiccin, ionnus nar bheidir l&eacute; siubhal do dhenamh. Agus do connairc D&eacute;clan almha fhiadh acc siubhal an tsleibhe do thaobh dhe. Agus a dubairt le neach da mhuinntir: <q>eirig agus tabhair cuccam f&iacute;adh dibh sutt fom carpat in ionad mheich agus beir an bhraigdeach so let ar a cend.</q> Agus do imtigh an deisciopal agus n&iacute;s chuir sin a cconntabairt no go rainic an fiadhach, agus do anattar go min cendsa ris, agus do ghlac an fiadh do ba m&oacute; agus rer cosmaile beith l&aacute;idir dibh. Agus tucc leis h&eacute;, agus do chuir fon carpat agus do iomchair an fiadh go cennsa l&aacute;idir easpoc Declain no go rainic s&eacute; Magh Feimhin. Agus do ghabh tech leaptha ann sin agus do leicc an fiadh uadha, agus adubairt ris a denamh amhail fa gnath leis. Agus le breithir an fh&iacute;reoin do iomp&oacute; an fiadh iffiadhnaise c&aacute;ich <pb n="56"/>

uile sin slighid cedna tar a ais. Agus an neach a dubramar tucc an f&iacute;adh chum D&eacute;clain is&eacute; fa hainm d&oacute; Dormanach agus do bhennuigh Declan h&eacute; agus tucc ferann d&oacute; isin rann tuaidh do na Deisibh leth le hEoghanact agus mairid a slioct gus an&iacute;u isin ionad sin.</p>
</div1>
<div1 n="36" type="chapter">
<p>La ele do baoi Declan ag siubal agus cuidecta m&oacute;r maille ris mar fa gnath leis, agus do thuit neach dibh isin slighidh agus do brisedh a lurcca ar d&oacute; agus do connairc D&eacute;clan sin agus do ghabh trocaire do e agus adubart le nech ele an chos do chengal gunach faghadh se b&aacute;s &oacute; rom&eacute;d a tinnis agus ateilccin fola. Agus adubhrattar uile nar fhettattar tr&eacute; uathmairecht na cneidhe. Agus do bi nech ele don chuidectain d&aacute;r bhainm Dal&uacute;adh agus do cuaidh go d&aacute;na l&aacute;idir do cum na cneidhe agus adubairt <q>In ainm Criost agus Declain ar bp&aacute;truin biaidh meisi im liaigh ag in ccois so</q> agus as d&aacute;bhoct adubairt sin: gidhed do chengail go maith an chos agus do bhennaig go maith &iacute; in ainm D&eacute; &ampersir; Declain hi fiadhnuise c&aacute;ich agus fa ferr sa c&aacute;c do bi s&iacute; an uair sin f&eacute;in. Agus accionn tamaill bicc do chnesaigh an chnedh agus do b&iacute; slan. Agus tuccatar uile moladh do Dia, agus a dubairt Declan re Daluadh, <q>Do ghellais go mbeithea it liaigh ag in ccois sin in ainm Criost agus im ainmsi agus tucc Dia dhi bheith slan ris na briatraibh sin. Agus ar an adbhar sin biaidh tusa it liaigh dearbhtha, agus bhiaidh do cland agus do s&iacute;ol it d&iacute;aigh go brath. Agus gibe do shaothrochad leighes in ainm De agus im ainmsi act nach raibhe fuath agaibh na saint iomarcach im luach leighis do bh&eacute;ra Dia agus meisi furtacht d&oacute;.</q> Agus do coimhlionadh briatra Declain don druing sin.</p>
</div1>
<div1 n="37" type="chapter">
<p>La ele do bi Declan ag siubhal isin rann tuaidh iMuigh Feimhin laimh le Si&uacute;r, agus tarla doibh duine aga raibhe lenab becc g&aacute; breith dia baistedh agus a dubairt Declan re na muinntir: <q>Anaidh ann so go mbaisttinedh an naoidhe &uacute;tt,</q><note type="auth" n="17"><frn lang="la">Recte</frn>, go mbaisttim &amp;. <frn lang="en">The original had</frn> ann annro go mbaisttim annaoidhe &uacute;tt <frn lang="en">but the scribe's eye went back to the first</frn> ann, <frn lang="en">and instead of writing the letters preceding the second</frn> ann, <frn lang="en">he wrote what preceded the first.</frn></note> <pb n="58"/>

&oacute;ir do foillsigedh d&oacute; on Spirat Naomh gur ab do do<note type="auth" n="18"><frn lang="en">Thus the MS.&mdash;i.e. dittography.</frn></note> Dh&iacute;a do  fhoigh&eacute;nadh s&eacute;. Agus adubairt an tocclach ris nach raibhe soidhtech no salann aicce chum an bhaistthe. Agus a dubairt Declan, <q>At&aacute; soidthech fairsing aguinn an tSi&uacute;ir agus do bh&eacute;ra Dia salann d&uacute;inn chum na n&aacute;iden so &oacute;ir b&aacute;dh naemhtha miorbhuilech &eacute;.</q> Agus do thoccaibh Declan lan a dhuirn d&uacute;ir na talman agus do rinne urnaighe ina inntinn cum D&eacute; agus do chomharthaigh o chomharta na croiche cesta h&iacute;. Agus do r&oacute;nadh saland tirim geal di agus tuccattar c&aacute;ch uile aga fhaiccsin sin moladh agus on&oacute;ir do Dhia agus do Declan. Agus do basttedh an naoidhe ainnsein agus tuccadh C&iacute;aran dainm fair. Agus a dubairt Decl&aacute;n: <q>Oilidh go friochnam<note type="auth" n="19"><frn lang="en">Probably</frn> 'friochnamach'.</note> an mac spioratalta so accamsa, agus cuiridh do denamh leighinn in a&oacute;is iomcubaidh &eacute;, chum duine craibhdhigh aga mb&iacute;a an creidemh go maith &oacute;ir bud solas dealraighteach an posta isin ecclais e.</q> Agus dob &iacute; an naoidhe sin Ciaran mac Eachac do chumhdaigh iar ffoirbhthiugadh d&oacute; mainistir onorach as a ndeachaid fein chum nimhe agus inaid ele maille fria; agus do rinne m&oacute;ran do mhiorbhuilibh agus do chomharthaibh naomhtachta. Agus is&eacute; ar ainm don mainistir sin&mdash; Tiprut, agus is ann at&aacute; s&iacute; isin leith th&iacute;ar dona Deisibh in Uibh Faithidh ettar Sl&iacute;abh Crot agus Sl&iacute;abh Cua agus is deaspuccoidecht Declain h&iacute;.</p>
</div1>
<div1 n="38" type="chapter">
<p>La ele tainic bean do mhainistir D&eacute;clain agus ni fada &oacute;n chathair mar ambiodh a comnuidhe. Agus do rinne gadaighect an l&aacute; sin isin mainistir mar do rinne go minic remhe, agus ise n&iacute; do goid s&iacute; .i. habellum, agus do imtigh on mbaile agus sin l&eacute; agus tarla uirre luct sliccedh moire agus do shluicc an talamh ina fiadhnaise h&iacute; agus do teilcc si an tabellum asa huct, agus do ronadh cloch dhe go luath agus do thoccbhattar luct na sliccedh an cloch agus ruccattar leo h&iacute; chum D&eacute;clan agus do conaircc Declan f&eacute;in go spioratalta gach n&iacute; da ndearnadh ann sin ar in mna&oacute;i sin in inneachadh na <pb n="60"/>

gadaighecta agus as m&oacute;r do m&eacute;adaighead ainm Declain ona miorbuilibh sin agus do gabh eccla c&aacute;ch uile ina fiadhnaise agus don taoibh amuigh de. Agus maraidh f&oacute;s an cloch sin irreilic Decl&aacute;in ina bhaile f&eacute;in in Ardm&oacute;r Declain agus h&iacute; ar na suidhiuccadh in ionad ard innte accuimhniuccadh na m&iacute;orbuili sin.</p>
</div1>
<div1 n="39" type="chapter">
<p>Duine saidhbir dar bhainm Fionntan do bi gan cloinn aige d&aacute;igh ba haimritt aben aimser m&oacute;r do bliadhnaibh, agus tainic f&eacute;in agus abhen cum Declain, agus do gheallsat almsana iomda do, agus gnathucchad dhegh oibreach, agus eisiumh do guidhe ara son chum cloinne df&aacute;gail doibh oir doba deimhin leosam act go nguidedh Declan ara son go ttiubradh D&iacute;a clann doibh. Agus adubairt Declan an sin ar nguidhe D&eacute; agus ar mbennachad na deisi sin: <q>Tiaghaidh d&aacute; bhar ttigh agus do ghebt&aacute;oi clann othiodlachad D&eacute;.</q> Agus do imghettar an lanamhain sin maille le gairdechus m&oacute;r an bhennaighthe, agus gheallta ar cloinn d&aacute; ttigh for cc&uacute;laibh agus anoidche ina diaigh sin do chodail Fionntan a bfochair amhn&aacute; agus do gabh s&iacute; toirrces chuice agus rucc dias mac .i. Fiacha agus Aodh, agus do battar s&iacute;ad, maille le na ccloinn agus le na slioct, fo chios agus fo mhancine do D&iacute;a agus do Declan.</p>
</div1>
<div1 n="40" type="chapter">
<p>Ar na fhios do neoch naomtha .i. dAilbhe Imligh lubhair dardeaspoc Muman go rabattar a laithe deighioncha a bfoccus d&oacute;, adubhairt lena deiscioplaib: <q>A braithre gradhacha is&eacute; do bail limsa mo chompanach rogradhach dfiossucchad n&iacute; as taoscca ina do g&eacute;bh b&aacute;s .i. Declan.</q> Ina diaigh sin do ghl&uacute;ais Ailbe chum a slighedh agus tainic aingel D&eacute; chum D&eacute;clain agus do innis d&oacute; Ailbhe do bheith ar slighidh da ionnsaighe. Agus do fhurail Declan la breithir an aingil ar na deiscioplaibh an tegh dullmugadh fa comhair Ailbe. Agus do ch&uacute;aid ind airrcis Ailbhe gus an ionad re nabarthar Druim Luctraidh. Agus tangattar le ceile don bhaile agus do b&aacute;s go roon&oacute;rach ris ag Declan, agus aga phopul agus do b&iacute; Ailbhe ina focair ceithre la d&eacute;g in on&oacute;ir agus in gairdeachus. Agus ina dhiaigh sin do iomp&oacute;<pb n="62"/>

an senn&aacute;omh tar a ais ar&iacute;s da cathraigh fein go hImlech lubhair. Agus tainic D&eacute;clan agus d&aacute;oine iomda lais go Druim Luchtaradh do thiodlacadh Ailbhe. Agus do fhurail Ailbe ar Decl&aacute;n iomp&oacute;dh da catraig f&eacute;in agus do b&iacute; a fhios ag an d&iacute;as sin nach faicfittis a chele go brath ar&iacute;s ar an saoghal so. Agus ag delucchad le cele doibh do theilgettar dera treundoilge agus do chenglattar pairt agus cumann ettar luct anionad ina ndiaigh go brath. Agus do bhennaigh Ailbhe cathair Decl&aacute;in agus a cl&iacute;ar, agus a popul agus do rinne D&eacute;clan mar sin d&oacute;san. Agus tuccattar pocca a ccomarta gradha agus sioda da ceile agus tainig gach neach aca da chatraig fein iarsin.</p>
</div1>
<div1 n="41" type="chapter">
<p>La n&aacute;en do ghabh teine caislen righ na nDeisi .i. Cinaedh, agus do las go dasactach. Agus tarla go raibhe Declan ag dol dionnsaighe an chaislein le gnouigibh eiccin, agus rob olc leis mar do connairc an caislen ar lasadh agus tucc urchar don bachaill adubramar leis ar traighedh an muir dionnsaighe an chaislein agus do ch&uacute;idh si ona scciatanaibh diadha ar foluamhain isin aer go rainicc medhon na lasrach agus do much go hopann an lasair uaithe fein do grasaibh D&eacute;, agus tre miorbhuilibh na bachlae agus Declain ag a raibhe s&iacute;. Agus dob fada an mile on ionadh asar chaith Decl&aacute;n an bhachall gus an ccaislen agus ar bfaicsin na m&iacute;orbuili sin don r&iacute;gh .i. do Chinaed agus do ch&aacute;ch uile rob iongnadh leo h&eacute;. Agus tuccattar buidechus do Dh&iacute;a agus do Dheclan ar na aithne doibh gur ab e do rinne sin. Agus n&iacute; fada on tSiuir an t-ionad ina bfuil an caislen sin .i. don taobh theas dhi. Agus is ann at&aacute; an t-ionadh asar chaith Declan abachall laimh sir an ath at&aacute; ar an Siuir, no sruth gabhus laimh sir an mainistir do rinneattar na hogha naomhtha ingheana righ na nDeisi, .i. Cinaodh, a nonoir do Dhia dar ab ainm Madlaca agus ata carn cloch agus cros annsan ionad sin do cuimniughad na m&iacute;orbhuile sin.</p>
</div1>
<div1 n="42" type="chapter">
<p>Araile aimser tainic cobhlac eactrann dionnsaighe cathrach D&eacute;cl&aacute;in agus as&eacute; doba s&uacute;n doibh an baile do milleadh<pb n="64"/>

agus do creacad ettar d&aacute;oinibh agus cetruibh oir doba daoine do b&iacute; inacchaid an creidimh &iacute;att. Agus tangattar m&oacute;ran do luct an baile le deibidh<note type="auth" n="20"><frn lang="en">Thus in the text it ought be</frn> deabaidh.</note> m&oacute;ir d&aacute; innsin do Dh&eacute;cl&aacute;n an coblach sin do bheith ag tect dionnradh an bhaile agus da r&aacute;dh furtact D&eacute; diarraidh in anaghaid. Do b&iacute; a fhios ag Decl&aacute;n an nech doba naomhtha conaighe d&aacute; deisciplaibh f&eacute;in agus tar attangamar t&uacute;as .i. Ult&aacute;n, agus do fhur&aacute;il air guidhe D&eacute; do denamh in acchaid in cobhlaigh. Agus do gabh trocaire Ultan don phopal Criostaighe agus do cuaidh Ultan go luath le breithir Decl&aacute;in in acchaid in chobluigh agus do togaibh a laimh cl&iacute; ina nacchaid. Agus ar in lathair sin do shluig an fhairrge &iacute;att mar shacaibh l&aacute;n do luaighe. Agus do tionnt&oacute;idhedh na mairnealaigh d&eacute;is a mb&aacute;itte hi cclochaibh m&oacute;ra. Agus n&iacute; fada amach o t&iacute;r an t-ionad ina bfuilit imb&eacute;l an chu&aacute;in agus as follus iad isin bfairrge go hard &oacute; shin an&uacute;as agus gac uile Criostaighe do connairc sin do gabh g&aacute;irdechas agus luathgaire iad, agus tuccatar moladh agus gloir do Dhia agus do Declan da bpatr&uacute;n f&eacute;in da ttainic na iniorbuile sin do dh&eacute;namh agus mor&aacute;n do mh&iacute;orbhuilibh ele maille friu. Agus do b&iacute; imresain etar Ultan agus Declan f&aacute;n m&iacute;orbhail sin &oacute;ir is a leith Declain do chuireadh Ult&aacute;n iad, agus is ar Ultan do chuireadh Declan &iacute;ad. Agus ata mar shenfhocal ar cuimhne in Erinn an tan docluinit periacail no guasact con abraitt siatt:&mdash;<q>L&aacute;mh cl&eacute; Ult&aacute;in it aghaidh.</q> Agus do b&iacute; Ultan indiaigh b&aacute;is Declain ina abb miorbhuilech ar m&oacute;ran do mhancaibh naomtha ele.</p>
</div1>
<div1 n="43" type="chapter">
<p>Do chuir an t-airdespoc naomhtha gl&oacute;rmar .i. Patraicc neach da deiscioplaibh fein cum Declain le cumhactaibh agus le haithne an airdespuic. Agus ar ndol d&oacute; isin rann teas dona Deisibh do baidhedh in abhainn ainnsein he da mile &oacute; chathair Declain. Agus ar na chlos sin do Declan rob olc leis agus adubairt:&mdash;'Go deimhin as olc lim deiscipal D&eacute; agus Patraicc do chuir dom ionnsaighe &eacute; (abhann im d&uacute;thaig f&eacute;in da bhathad) d&eacute;is Ereann do shiubhal d&oacute; agus gabaidh mo carpat damh <pb n="66"/>

go luath go ndechainn dfechain a thaise ionnus go ccluinedh Patraic deithite agus toirsi do bheith agam fa bh&aacute;s a deiscipail.' Agus do t&oacute;ccbadh roimh Declan an corp ag daoinibh ele do bi accomhfoccas d&oacute;. Agus do cuiredh in eletrom &eacute; d&aacute; bhreith cum Ci&aacute;rain da adhnacal agus tarla do Declan i&aacute;tt isin sliccid. Agus do fhurail an corp do thurnamh go lar. Agus do ba doigh leosamh gur abe a ord marbh dob &aacute;il leis do radha. Agus do chuaid mar a raibe an teiletrom agus do toccaibh an brat do bi ar acchaid agus do connairc teimlighthi mign&eacute;thech &iacute; mar b&iacute;d aighthe na ndaoine b&aacute;itter. Agus do rinne urnaighthe and sin cum D&eacute; agus do dhoirt dera agus n&iacute; ch&uacute;ala &eacute;nduine ni da ndubhairt. Agus a dubhairt ina diaigh sin:&mdash;<q>In ainm na Trinoide, in ainm an Athar agus an Meic agus an Spiorait Naoimh d&aacute; niomchuirimse cuing crabaidh eirigh cuccainn oir do aisic Dia do bheatha damsa.</q> Agus do eirigh go luath leis an nguth sin agus do bhennaig do Dhecl&aacute;n agus do c&aacute;ch uile. Agus do ghabh Declan &eacute; maille le hon&oacute;ir agus a dheiscipuil. Agus do b&iacute; s&eacute; ann sin gan beith slan<note type="auth" n="21">uile <frn lang="en">is written above the line.</frn></note> act mar dhuine ar n&eacute;irge a heslainte no go ttainic se an diaigh achele chum slainte. Agus do ch&uacute;aid le Decl&aacute;n agus do b&iacute; aimser ina fhocair agus do fh&aacute;s gairdechas m&oacute;r iccathair Declain dona miorbuilibh sin agus do lethnaigh a ainm agus a cl&uacute; fona criocaibh accoitcinne. Agus do b&eacute; ainm an deiscipail sin Phatraic, Baillin. Agus do iomp&oacute; chuicce maille le gairdechas m&oacute;r agus ro innis d&oacute; D&eacute;clan d&iacute;a aithbh&eacute;ougadh agus do innis do mh&oacute;ran ele narbh&eacute;. Agus ar ccloistin na m&iacute;orbhuile sin do Phatraicc hi ffiadnaise m&oacute;ran do dhaoinibh tucc grasa agus moladh do Dh&iacute;a agus do mhe&aacute;daigh ainm Declain.</p>
</div1>
<div1 n="44" type="chapter">
<p>An diaigh na miorbhuile nemhgnathacha sin do dh&eacute;nam do Decl&aacute;n dob &aacute;il lind crioc do cur ar ar comrada. Agus na<pb n="68"/>

miorbuile iomda do rinne s&eacute; nach scriobhthar annso do tuiccsin agus daithne as an m&eacute;itt do scriobhamar dibh. Agus dob ail linn f&oacute;s a fhios do bheith aguibh gus sl&aacute;nuigh s&eacute; daoine essl&aacute;na agus gur shoillrigh s&eacute; s&uacute;ile daoine ndall, agus gur ghlan daoine &oacute; lubhra agus go ttucc siubhal do bhacachaibh agus go ffuair eistect do bhodhraibh agus moran decsamlact tinnis in ionadhaibh iomda ele ar fud Erinn do shl&aacute;nucchad ag nach sccriobhtar annso iatt lena ffad, agus ar a lionmairect le na scriobhadh deccla go madh eimhilt le lucht a legtha no a neistecta moran do labairt daon pearsain amh&aacute;in. Agus ar an adhbhar sin leiccfem torainn &iacute;att.</p>
</div1>
<div1 n="45" type="chapter">
<p>Agus ar na thuiccsin do Dheclan gur b&oacute; gerr alaithe deighioncha uadha agus go rabhattar angar d&oacute; tuccs&eacute; a dhalta f&eacute;in da ionnsuighe .i. Macliag as an mainistir ata san taoibh toir dona Deisibh ar chomair Fhear-nGailian ionnus go ngabadh se Corp Criost agus a Fhuil agus Sacramainti na hEcclaise asa lamhaib in uair a bh&aacute;is. Agus do foillsig se la a b&aacute;is da dheisciplaibh agus do fhurail a breith da catraigh fein oir ni hinnte do b&iacute; an tansin act i sella bhecc onorach do ordaigh se do denamh d&oacute;, etar an cnoc re nabarthar &Aacute;rdmor D&eacute;clain agus an mhuir in ionad chumang ar bruach na fairrge agus as laimh ris gabhas an srutan glan solus on cnoc&aacute;n anuas chum an mhara agus at&aacute;d croinn agus biledha aga timchealladh re nabartar Diseart Declain. Agus as becc an mile uadha go nuicce an cathair. Agus ise adhbhar far gnataigh Declan beith ann do theichead o triobl&oacute;id agus o chong&aacute;ir, ionnus go ffetfad s&eacute; bheith ag leghadh agus acc urnaighe agus ag tr&eacute;dhenas ann, agus nir burasa do beith annsin fein ger bu&aacute;ignech e ar iomat a dheiscipal agus a bhocht agus a oilitrech agus a ceithirne do b&iacute;dh ina diaigh. Agus do b&iacute; se deigheinigh b&uacute;idh trocaireach, agus ar an adhbhar sin aderar ona senndaoinibh go mb&iacute;ttis <pb n="70"/>

sl&uacute;agh mor do ghnath i ccoimhitecht Declain agus do ba ro ionmhain leis an sealla becc ar an adhbhar sin adubhramar agus aittreabait daoine iomda crabhaidh ann do gnath.<note type="auth" n="22"><frn lang="en">The corresponding chapter in the Latin Life ends thus</frn> <frn lang="la"><q>Ipse enim largus ualde pius et clemens erat et inde fertur nobis ab antiquis ejis discipulis quia magnus exercitus in comitatu ipsius consuete fuerat. Et predictam suam cellulam multum diligebat in qua poterat saltim breui tempore theorice Deo uaccare, et uiri religiosi semper in ipso loco habitant</q></frn>.</note></p></div1>

<div1 n="46" type="chapter">
<p>Iar mbeith do Declan easlan agus anbfann ina bhrioghaibh do leith a chuirp agus slan &oacute; dotcus agus &oacute; creidemh agus o gradh De tainic da chatraigh fein ar ccrunniucchadh a phopail agus a deiscipal agus a chleirech ina timhcell. Agus de shenmoir doibh aithenta D&eacute;. Agus do teccaiscc doibh a mbetha do thabarth as go maith andiaigh a bh&aacute;is f&eacute;in agus beith umhal dona huactar&aacute;naibh agus a lorcc fein do lenmain mar as m&oacute; do fedfatt&aacute;is agus achathair do coimh&eacute;att i staid agus irriaghail crabaidh. Agus ar neistect an chomr&aacute;id sin do cach do chuir orra go mor a fhis do beith aca go rab trit adubairt siumh sin go raibhe a fhios aicce gur gherr in aimser go rachadh s&eacute; chum nimhe uatha f&eacute;in. Agus do chuir solas orra o bhriatraibh cennsa agus tuccadh chuicce ann sin an nech naomtha adubhramar .i. Macliag a dubairt fein agus do ghabh s&eacute; Corp Criost agus a Fhuil agus Sacraimint na hEcclaise da l&aacute;imh etar a naomhaibh agus a dheisciplaibh agus do bhennuigh a phopul agus &aacute; serbh&oacute;ntaidhe agus a dheiblein agus do p&oacute;cc &iacute;att a ccomhartha gradha agus siodha. Agus mar sin ar sccrios iomh&aacute;ighedh agus edbartha na na modal agus ar hiomp&oacute;dh morain do phoiplibh chum creidimh agus ar norducchad mainistreach agus &oacute;rd na hecclaisi in ionadhaibh ecsamhlaibh agus ar ccaithemh a aimsire go conaigh agus go naomhtha do cuaid an t-epscop glormar sin .i. Declan, leis na hainglibh go flaithemhnas gl&oacute;rmhar isin n&aacute;omhadh Kl<note type="auth" n="23"><frn lang="en">i.e. Kalends.</frn></note> do m&iacute; August agus do naomadh a chorp agus do hon&oacute;raigeadh o Aiffrionnaibh agus o channtairecht le naomhaibh agus le popal na nD&eacute;isi agus le na mhanchaibh agus lena dheisciplaibh fein ar ttiomarccain chuicce as gach aird in aimsir abhais.<pb n="72"/>

Agus do hadhlaicedh go honorach e ina catraigh fein in aird Declain isin tumba do comhartaigh se fein o fhurailemh an aingil neoch do n&iacute; miorbuile agus comharthadha naomhta osin an&uacute;as agus do cuaid in &aacute;entadh an Athar agus an Mheic agus an Spirait Naoimh in scecula sceculorum, Amen. Finis.</p></div1>

<closer>An brathair boct Michel O Clerigh ro scriobh an betaso D&eacute;cclain icCaiseal an ceidfeacht as leabhar Eochada Ui Ifearnain. Aois Criost an tr&aacute;th do scriobhadh an seinleabhar sin Eochada 1582. Agus ro aithsccriobhas anosa an bheta cettna i cconueint na mbrathar ag Dhrobhao&iacute;s aois tigerna an tansa, 27 Febru 1629.</closer>
</div0>
</body>
</text>
</TEI.2>
