<!DOCTYPE TEI.2 PUBLIC "-//TEI P3//DTD Main Document Type 1994-05//EN" [

<!ENTITY % TEI.extensions.dtd PUBLIC "-//CELT//DTD Extensions to the TEI//EN">
<!ENTITY % TEI.corpus       'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.prose       'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.transcr      'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.textcrit      'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.names.dates    'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.linking      'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.figures      'INCLUDE'>

<!ENTITY % ISOlat1 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 1//EN">
<!ENTITY % ISOlat2 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 2//EN">
<!ENTITY % ISOnum public "ISO 8879:1986//ENTITIES Numeric and Special
Graphic//EN">
<!ENTITY % ISOpub public "ISO 8879:1986//ENTITIES Publishing//EN">
<!ENTITY % ISOdia public "ISO 8879:1986//ENTITIES Diacritical Marks//EN">
%ISOlat1; %ISOlat2; %ISOnum; %ISOpub; %ISOdia;

<!ENTITY % TEI.extensions.ent PUBLIC "-//CELT//ENTITIES Extensions to the
TEI//EN">
]>
<TEI.2 id="G600009C">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="update" date.created="2009-09-02"  date.updated="2011-03-09">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Regimen na Sl&aacute;inte</title>
<title type="original" lang="la">Regimen Sanitatis Magnini Mediolanensis</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<editor id="JaC">S&eacute;amus &Oacute; Ceithearnaigh</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name id="BF">Beatrix F&auml;rber</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>Proof corrections by</resp>
<name>M&iacute;che&aacute;l &Oacute; Geallabh&aacute;in and Beatrix F&auml;rber</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft, revised and corrected.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">41590</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2009</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G600009C</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only. </p>
<p>Copyright for this edition lies with the estate of James Carney. The electronic version has been made available by kind permission of the copyright holder. </p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>MS sources for Irish translations of 'Regimen na Sl&aacute;inte'</head>
<bibl n="1" id="P">Dublin, Royal Irish Academy, MS 24 P 26; 486 pages; the text is on pp 353&ndash;486, dated 1469. 'With the exception of pp. 470&ndash;482, and occasional short passages, there appears to be only one hand &mdash; that of <name type="person:scribe">Donnchad &oacute;g &Oacute; h&Iacute;ceadha</name> &mdash; in the textual portion of the book.' (&Oacute; Ceithearnaigh, 'Regimen' p xxv). <emph>Digital images of this manuscript are available on the ISOS Project, Dublin Institute for Advanced Studies, see: http://www.dias.ie/isos/.</emph></bibl>
<bibl n="2" id="Q">Dublin, Royal Irish Academy, MS 12 Q 4 (a 19th-century transcript of H).</bibl>
<bibl n="3" id="H">Dublin, Trinity College Library, MS H 2 13; 222 pages, written in double columns; the text is on pp 126&ndash;186. On p. 121b, a note dates the MS to 'anno domini 1486' and a colophon follows, however from this the name of the scribe has been erased.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Printed sources for Latin text</head>
<bibl n="1" id="J">Regimen Sanitatis Magnini Mediolanensis medici famosissimi attrebacensi episcopo directum. ... printed in Paris by Felix Baligault for Claude Jaumar and Thomas Julian; undated 'but treated by bibliophiles an an incunabulum and given the approximate date 1500; vide Brunet, Manuel du Libraire' (&Oacute; Ceithearnaigh 'Regimen' p xii).</bibl>
<bibl n="2" id ="T">Regimen Sanitatis Arnaldi de Villa nova quem Magninus Mediolanensis sibi appropriauit addendo et immutando nonulla. [in the collected works of Arnaldus de Villanova, edited and annotated by Nicholas Taurellus, printed at Basle, 1585.]</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>English translation</head>
<bibl n="1">[Of parts of volume 1, lines 388&ndash;436; 566&ndash;606; 2486&ndash;2544; 2656&ndash;2683:] Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Irish medical writing, 1400-1600' in: Angela Bourke et al (ed.), The Field Day anthology of Irish writing 4, 350-352.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Selected secondary literature</head>
<bibl n="1">Carl Gottlob K&uuml;hn, Claudii Galenii opera omnia, (Lipsiae [Leipzig] 1821&ndash;33; repr. Hildesheim: Olms 1985).</bibl>
<bibl n="2">Oswald Cockayne (ed. &amp; trans.), Leechdoms, wortcunning and starcraft of early England; being a collection of documents, for the most part never before printed, illustrating the history of science in this country before the Norman Conquest. 3 vols. (Rerum Britannicarum Medii Aevi Scriptores, 35). 1864&ndash;1866.</bibl>
<bibl n="3">James J. Walsh, Medieval medicine. London: Black 1920.</bibl>
<bibl n="4">John D. Comrie, History of Scottish medicine, London, Published for the Wellcome historical medical museum by Bailli&egrave;re, Tindall &amp; Cox 1932.</bibl>
<bibl n="5">Lynn Thorndike,  'A mediaeval sauce-book', Speculum 9 (1934) 183&ndash;190.</bibl>
<bibl n="6">Erich Sch&ouml;ner, Das Viererschema in der antiken Humoralpathologie (Wiesbaden 1964).</bibl>
<bibl n="7">Francis Shaw, S. J., 'Irish medical men and philosophers', in: Seven Centuries of Irish Learning, 1000&ndash;1700, ed. by Brian &Oacute; Cu&iacute;v (Cork: Mercier Press 1971) 94.</bibl>
<bibl n="8">Vivian Nutton, 'The chronology of Galen's early career', Classical Quarterly 23 (1973) 158&ndash;171.</bibl>
<bibl n="9">Owsei Temkin, Galenism. Rise and Decline of a Medical Philosophy (Ithaca/London 1973).</bibl>
<bibl n="10">Edward Grant (ed.), A source book in medieval science. (Cambridge, Massachussetts: Harvard University Press 1974).</bibl>
<bibl n="11">Nessa N&iacute; Sh&eacute;aghda, 'Translations and Adaptations in Irish' (Statutory Lecture 1984, School of Celtic Studies), (Dublin: Institute for Advanced Studies 1984).</bibl>
<bibl n="12">Terence Scully, 'The "Opusculum de saporibus" of Magninus Mediolanensis', Medium Aevum 54 (1985) 178&ndash;207.</bibl>
<bibl n="13">Peter Brain, Galen on bloodletting: A study of the origins, development and validity of his opinions, with a translation of three works (Cambridge 1986).</bibl>
<bibl n="14">Marilyn Deegan and D. G. Scragg (eds.), Medicine in early medieval England. Centre for Anglo-Saxon Studies, University of Manchester 1989.</bibl>
<bibl n="15">Nancy G. Siraisi, Medieval and Early Renaissance Medicine. (London: Univ. of Chicago Press 1990).</bibl>
<bibl n="16">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Irish medical manuscripts', Irish Pharmacy Journal 69/5 (May 1991) 201&ndash;2.</bibl>
<bibl n="17">Fridolf Kudlien and Richard J. Durling (edd), Galen's Method of Healing. Proceedings of the 1982 Galen Symposium (Studies in Ancient Medicine 1) (Leiden: Brill 1991).</bibl>
<bibl n="18">Sheila Campbell, Bert Hall, David Klausner (eds.), Health, disease and healing in medieval culture. (London: Macmillan 1992).</bibl>
<bibl n="19">P. N. Singer, Galen. Selected Works. Translated with an introduction and commentary. (Oxford: Oxford University Press 1997).</bibl>
<bibl n="20">Margaret R. Schleissner (ed.), Manuscript sources of medieval medicine: a book of essays. (New York: Garland 1995).</bibl>
<bibl n="21">Carol Rawcliffe, Medicine &amp; society in later medieval England. [1066&ndash;1485] (Stroud: Alan Sutton Publications 1995).</bibl>
<bibl n="22">Faye Getz, Medicine in the English Middle Ages. (Princeton 1998).</bibl>
<bibl n="23">Mirko D. Grmek (ed.), Western Medical Thought from Antiquity to the Middle Ages. (Cambridge, Massachusetts, 1999).</bibl>
<bibl n="24">Jerry Stannard, Herbs and Herbalism in the Middle Ages and Renaissance; edited by Katherine E. Stannard and Richard Kay. (Aldershot 1999).</bibl>
<bibl n="25">Jerry Stannard, Pristina medicamenta: ancient and medieval botany; edited by Katherine E. Stannard and Richard Kay. (Aldershot 1999).</bibl>
<bibl n="26">D. R. Langslow, Medical Latin in the Roman Empire, (Oxford: Oxford University Press 2000).</bibl>
<bibl n="27">Fergus Kelly, 'Medicine and Early Irish Law', in: J. B. Lyons (ed.), Two thousand years of Irish medicine (Dublin 1999) 15&ndash;19. Reprinted in Irish Journal of Medical Science vol. 170 no. 1 (January-March 2001) 73&ndash;76.</bibl>
<bibl n="28">Mirko D. Grmek, Bernardino Fantini, (eds) Western Medical Thought from Antiquity to the Middle Ages. [Translated from the Italian by Anthony Shuugar.] (Cambridge, Massachussetts:  Harvard University Press 1999).</bibl>
<bibl n="29">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Medical writing in Irish', in: J. B. Lyons (ed.), Two thousand years of Irish medicine (Dublin 1999) 21&ndash;26. Published also in Irish Journal of Medical Science 169/3 (July-September 2000) 217&ndash;20 (available online at http://www.celt.dias.ie/gaeilge/staff/rcsi1.html).</bibl>
<bibl n="30">Helen M. Dingwall: A History of Scottish Medicine: Themes and Influences. (Edinburgh: Edinburgh University Press 2003).</bibl>
<bibl n="31">Lea T. Olsan, 'Charms and prayers in medieval medical theory and practice', Social History of Medicine, 16/3 (2003). Oxford: Oxford University Press 2003. (A link to this article is available online on http://www3.oup.co.uk/sochis/hdb/Volume_16/Issue_03/).</bibl>
<bibl n="32">Luis Garc&iacute;a Ballester, Roger French, Jon Arrizabalaga and Andrew Cunningham (eds), Practical medicine from Salerno to the black death (Cambridge: Cambridge University Press 1994).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Regimen na Sl&aacute;inte (Regimen Sanitatis Magnini Mediolanensis)</title>
<editor id="JCa">S&eacute;amus &Oacute; Ceithearnaigh</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>3 volumes</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Oifig an tSol&aacute;thair [Stationery Office]</publisher>
<pubPlace> Baile &Aacute;tha Cliath [Dublin]</pubPlace>
<date>1942</date>
</publicationStmt>
<seriesStmt>
<title>Leabhair o L&aacute;imhsgr&iacute;bhnibh</title>
<idno type="volume">13</idno>
</seriesStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts </p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>The present text represents pages 1-161 of volume 3: Footnotes are retained and integrated into the apparatus, except where they do not provide substantial information. The Latin text is available in a separate file. The references to the corresponding pages of the Latin text in the Irish translation have been rendered as supplied text <emph>sup resp="JCa" infra 110-111</emph> as there is no one to one correspondance in the structure of the Latin text and Irish translation. </p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="high">
<p>Text has been checked and proofread four times. All corrections and supplied text are tagged. Corrections to the text made by the author to the original text from manuscript P are marked <emph>corr sic resp=""</emph>. The apparatus has been constructed from the variants selected by the editor. </p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text. Text supplied by the editor is marked <emph>sup resp="JCa"</emph>; and where mentioned in the edition, the source for the supplied text is indicated. The hardcopy uses italics to denote expansions; in the digital text <emph>ex</emph> tags are used instead. Latin text is printed in italics in the hardcopy. </p>
</normalization>
<quotation>
<p>There are no quotations. </p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. Words containing a hard or soft hyphen crossing a page-break or line-break have been placed on the line on which they start. </p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the whole text; <emph>div1</emph>=the part; <emph>div2</emph>=the chapter; <emph>div3</emph>=the subsection. Paragraphs are numbered in line with the printed edition, page-breaks are marked <emph>pb n=""</emph>; milestones are marked <emph>mls unit="MS P page" n=""</emph>. </p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Editorial additions in author's notes, such as 'etc.', 'om.',  are in square brackets. Reference to manuscript foliation appears beside each line of text in the hardcopy. The corresponding milestone has been placed at the start of the line. Line numbering on the odd pages has been brought to the left side of each line. Latin terms have been tagged. </p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="div2" freq="1" label="chapter" unit="number">
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>The Latin original was written between 1329 and 1334; the translation c. 1469</creation>
<langUsage> 
<language id="ga">The text and footnotes are in (Early) Modern Irish.</language>
<language id="en">The front matter is in English.</language>
<language id="la">Some words and phrases are in Latin or Greco-Latin.</language>
<language id="gr">Some terms are in Greek.</language>
</langUsage>
<handList>
<hand id="H1" hand="main" scribe="Donnchad &oacute;g &Oacute; h&Iacute;ceadha">
<hand id="H2" hand="supplementary" scribe="unknown">
<hand id="H3" hand="supplementary" scribe="unknown">
</handList>
<!--<textClass>
<keywords>
<term>medical</term> 
<term>didactic</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>scholarship</term>
<term>adaptation</term>
<term>translation</term>
</keywords>
</textClass>-->
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2011-07-15</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Name encoding improved; new wordcount made.</item>
</change>
<change>
<date>2011-03-09</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additions to bibliography made.</item> 
</change>
<change>
<date>2009-10-16</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Handlist inserted in all 3 volumes; SGML and HTML versions created.</item>
</change>
<change>
<date>2009-10-13</date>
<respStmt>
<name id="ANicD">Professor Aoibheann Nic Dhonnchadha</name>
<resp>consultancy</resp>
</respStmt>
<item>Identification of some corrupt words, and of the milestone on p. 159.</item>
</change>
<change>
<date>2009-10-13</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Expansions and Latin terms, apparatus and annotations integrated to end; XML file parsed.</item>
</change>
<change>
<date>2009-10-01</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Expansions and Latin terms integrated to page 92; apparatus and annotations to page 112; divisions, lineation, and MS foliation to end.</item>
</change>
<change>
<date>2009-09-02</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>XML header created using that of volume 2; structural and content markup added, including divisions, lineation, MS foliation, annotations, expansions, Latin text, Latin terms and apparatus.</item>
</change>
<change>
<date>2006-05-15</date>
<respStmt>
<name id="MOG">M&iacute;che&aacute;l &Oacute; Geallabh&aacute;in</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Irish text of volume 3 proofed three times; page breaks, paragraphs and Latin phrases encoded.</item>
</change>
<change>
<date>2004</date>
<respStmt>
<name id="BH">Benjamin Hazard</name>
<resp>data capture</resp>
</respStmt>
<item>Volume 1-3 scanned.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G600009C">
<front>
<div lang="en" type="front matter">
<witList>
<witness sigil="P">Dublin, Royal Irish Academy, MS 24 P 26.</witness>
<witness sigil="Q">Dublin, Royal Irish Academy, MS 12 Q 4.</witness>
<witness sigil="H">Dublin, Trinity College Library, MS H 2 13.</witness>
</witList>
</div>
</front>
<body>
<div0 type="med-tract" lang="la">
<pb n="1">
<head><sup resp="JaC">Regimen na Sl&amacr;inte</sup></head>
<div1 type="part" n="3"><head>An naemad caibidil d&emacr;g: d'imurcrachaib na n-ainmintid</head>
<div2 type="chapter" n="19">
<p><sup resp="JaC">infra 165-6</sup>
<lb n="6325"><frn lang="la">Dicamus de animalium superfluitatibus &ampersir; cetera</frn> .i. Labr<ex>a</ex>m d'imurcrach<ex>aib</ex> na n-ainmintid, mur at&amacr;, bainne &ampersir; c&amacr;isi, im &ampersir; <ex>uigi</ex>. </p> 
<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab mait<ex>h</ex> an bainne &ampersir; gurab urusa a d&imacr;l<ex>eagad</ex> d&amacr; caitear &emacr; mur reagar 
<lb n="6330">a leas; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> oilius &ampersir; is m&omacr;r a oil<ex>eamain</ex> &ampersir; is 
beac a imurcrac<ex>h</ex>a, ar an adbur sin reamraig<ex>id</ex> 
s&emacr; na cuirp &ampersir; imdaig<ex>id</ex> an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn> &ampersir; togairm<ex>id</ex> in c<ex>h</ex>oimriachtain. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a choimpl<ex>ex</ex> &ampersir; a oibr<ex>iugad</ex> 
&emacr;xam<ex>ail</ex> do r&emacr;ir &emacr;xamlachta na n-ainmintid ana 
<lb n="6335">nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &eacute;, &ampersir; do r&macr;ir &emacr;xamlacht <app><lem>aims<ex>ear</ex></lem><rdg wit="H">aimsire</rdg></app> na 
bl<ex>iadn</ex>a &ampersir; na cluana, &ampersir; do r&emacr;ir a f<ex>h</ex>ad <ex>n&omacr;</ex> a g<ex>irr</ex>a 
&omacr; aims<ex>ir</ex> an toirrc<ex>h</ex>easa. </p> 
<p><frn lang="la">Et</frn> is imda gn&emacr; ar an mbainne, mur at&amacr;, bainne 
mn&amacr; &ampersir; camuill &ampersir; <app><lem>easail</lem><rdg wit="H">asail</rdg></app> &ampersir; gab<ex>air</ex> &ampersir; caer<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; b&omacr;;
<lb n="6340">&ampersir; n&imacr; d&emacr;nmuid n&imacr; do bainne na n-ainmintid <ex>eile</ex> 
ar son n&amacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>mid iat. <frn lang="la">Et</frn> do r&emacr;ir mur at&amacr;it 
na hainminti <app><lem>&omacr;na</lem><rdg wit="H">o</rdg></app> mblit<ex>h</ex>ear an bainne &emacr;xam<ex>ail</ex>, 
at&amacr; an bainne blit<ex>h</ex>ear uat<ex>h</ex>a &emacr;m<ex>ail</ex> ana c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>
 
<pb n="2">
<sup resp="JCa">infra l66</sup><lb>
&ampersir; ana oibr<ex>iugad</ex>, &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns ana mait<ex>h</ex>ius. </p>
<lb n="6345"> <p><frn lang="la">Et</frn> is &emacr; bainne na mn&amacr; is fearr d&imacr;b ar son porsi&omacr;in &ampersir; cusm<ex>ailis</ex> a mbainne r&emacr;nar c<ex>or</ex>puib-ne, &ampersir; ana diaid sin bainne in c<ex>h</ex>amuill, &ampersir; 'na diaid sin bainne an easail, &ampersir; 'na diaid sin bainne na ngobar. Bainne na caerach &ampersir; na b&omacr;, <ex>immorra</ex>, is &emacr; is measa d&imacr;b. </p>
<lb n="6350"> <p><frn lang="la">Et</frn> is &emacr; is reime &ampersir; is m&omacr; ana mb&imacr; do s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> c<ex>h</ex>&amacr;iseam<ex>ail</ex> &ampersir; d'im d&imacr;b a n-aitf<ex>h</ex>&emacr;g<ex>ad</ex> in <app><lem>midg</lem><rdg wit="H">meidhg</rdg></app> do dligfead beith co m&omacr;r ann; ar an adb<ex>ar</ex> sin gortaig<ex>id</ex> s&emacr; co m&omacr;r an drong b&imacr;s ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m coimriachtana, &ampersir; d&umacr;nuid b&emacr;l na cuisl<ex>eann</ex>, &ampersir; is
<lb n="6355"> luath do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear c&amacr;isi de annsa <ex>gaile</ex>, &ampersir; is mall oilius; ar an adbur sin is &emacr; is measa d&imacr;b. Gid eadh, is reime bainne na mb&omacr; n&amacr; bainne na caer<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; is luga a meadg, &ampersir; is m&omacr; a im. Ar an adbar sin is d&omacr;ich lim gurab m&omacr; t<ex>h</ex>igearn<ex>uig</ex>ius im a 
<lb n="6360"> mbainne na mb&omacr; a n-ait<ex>h</ex>f<ex>h</ex>&emacr;g<ex>ad</ex> in midg n&amacr; a mbainne na caer<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. Gid eadh, ar ngab<ex>&amacr;il</ex> aen-c<ex>h</ex>aindiachta do bainne na caerach &ampersir; do bainne na mb&omacr;, is lia do c<ex>h</ex>&amacr;isi b&imacr;s a mbainne na caer<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n&amacr; a mbainne na mb&omacr; <app><lem>&ampersir; is mo</lem><rdg wit="P">&ampersir; is mo &ampersir; is mo</rdg></app> d'im le<sup resp="JCa">i</sup>s. Et
<lb n="6365"> &omacr; t&amacr;it na tr&imacr; neithe sin a mbainne na mn&amacr; gu m&omacr;r, .i. meadg &ampersir; c&amacr;isi &ampersir; im, as &emacr; is m&omacr; is inmolta d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> gac<ex>h</ex> m&emacr;id d&amacr; mb<ex>eid</ex> na tr&imacr; neithe sin ad<ex>ubramar</ex> a mbainne na n-ainmintid <ex>eile</ex>, as &imacr; in m&emacr;&imacr;de sin as inmolta &eacute;. </p>
<lb n="6370"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, &emacr;xam<ex>ail</ex>tear an bainne f&amacr; &emacr;xamlacht 
<mls unit="MS P page" n="399"> <ex>ceathr</ex>a n-aimsear na bl<ex>iadna</ex>; ar an adbur sin as 

<pb n="3">
<sup resp="JCa">infra 167</sup><lb>

&emacr; bainne deirid an earruid bainne is fearr d&imacr;b, &ampersir; ana diaid sin bainne m<ex>ead&omacr;in</ex> an tsamraid; bainne in f<ex>h</ex>odmuir &ampersir; bainne in geimr<ex>id</ex> as &emacr; as ro-measa <lb n="6375">d&imacr;b.  </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, &emacr;xam<ex>ail</ex>tear an bainne f&amacr; &emacr;xamlacht na cluana, &omacr;ir gach s&emacr;ime &ampersir; gach feabus d&amacr; <app><lem>mbia</lem><rdg wit="H">mb&eacute;</rdg></app> in c<ex>h</ex>luain, as &imacr; in m&emacr;ide sin bus inmolta an bainne. <frn lang="la">Et</frn> gac<ex>h</ex> cruaidi &ampersir; gach tirma d&amacr; mbia in c<ex>h</ex>luain, <lb n="6380">as &imacr; in m&emacr;ide sin beas an bainne r<ex>eam</ex>ur. <ex>Agus</ex> <app><lem>is</lem><rdg wit="H">is</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> annsan earrac<ex>h</ex> is s&emacr;ime &ampersir; is fl<ex>ich</ex>i an c<ex>h</ex>luain, ar an adbur sin, bainne na haimsiri sin, is &emacr; is s&emacr;ime &ampersir; is fl<ex>ich</ex>i d&imacr;b &ampersir; is luga d&amacr; nd&emacr;ntur c&amacr;isi annsa gh<ex>aile</ex>; &ampersir; teagmuid a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin annsan <lb n="6385">f<ex>h</ex>odmur &ampersir; annsa geimr<ex>ead</ex>, &ampersir; is a mod inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> eaturra sin b&imacr;s annsa tsamr<ex>ad</ex>. </p>
<p><ex>Agus</ex> na hainminti <app><lem>t<ex>h</ex>s&amacr;sait<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">tsastur</rdg></app> &omacr; luib<ex>ib</ex> m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>e, as &emacr; a mbainne sin is fearr; &ampersir; annsa mod so is m&omacr; at&amacr; bainne na ngobur molta. <frn lang="la">Et</frn> bainne na n-ainmintid ithius droch-luibi is olc &emacr;, mur is <lb n="6390"> follus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> mait<ex>h</ex> bainne na mban c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>ius droc<ex>h</ex>-biad, &omacr;ir is deacair fuil mait<ex>h</ex> do gein<ex>eam</ex>uin &omacr;n <app><lem>droch-oil<ex>eamain</ex></lem><rdg wit="H">drochbiadh</rdg></app>; m&amacr;s ead, is deacair bainne m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do gein<ex>eam</ex>uin &omacr;n <app><lem>droch-f<ex>h</ex>uil</lem><rdg wit="H">drochoil<ex>eamain</ex></rdg></app>. </p>
<lb n="6395"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab &emacr; an bainne 
is gaire d&amacr; bleagan bainne is fearr d&imacr;b ar son gurab luat<ex>h</ex> claec<ex>h</ex>luigt<ex>h</ex>ear &emacr;, &ampersir; gurab ro-luat<ex>h</ex>

<pb n="4">
truailltear, &omacr;ir claec<ex>h</ex>l<ex>uigid</ex> &ampersir; gortaig<ex>id</ex> co luat<ex>h</ex> &ampersir; tromaig<ex>id</ex> an <ex>gaile</ex>; ar an adbur sin d&amacr;m<ex>a</ex>d
<lb n="6400"> &emacr;idir an bainne do <app><lem>sh&umacr;gad</lem><rdg wit="H"><ex>tsug</ex>ad<ex>h</ex></rdg></app> as na c&imacr;gib is aml<ex>aid</ex> is m&omacr; bud imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr;. </p>
<p>Do br<ex>&imacr;g</ex> an bainne, <ex>immorra</ex>: &omacr;ir in uair ibt<ex>h</ex>ear an bainne annsa <ex>gaile</ex> t<ex>h</ex>e c<ex>h</ex>oilear<ex>d</ex>a is urusa a innt&omacr;g a ndeath<ex>aig</ex>ib, &ampersir; inntaigthear annsa g<ex>ail</ex>i <lb n="6405"> f<ex>huar</ex> &emacr; a n-aig&emacr;ideacht, ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an bainne d&omacr;ib, n&amacr; don droing g&amacr; mb&imacr;t cinn teinne anfanna n&amacr; teimil ara s&umacr;ilib, &omacr;ir is deathmur &emacr;. <frn lang="la">Et</frn> urc<ex>h&omacr;id</ex>ig<ex>id</ex> don droing g&amacr; mb&imacr;t f&emacr;ithe f<ex>uar</ex>a anfhanna ar son gurab urusa <lb n="6410"> a innt&omacr;g a n-aig&emacr;ideacht, &omacr;ir is m&omacr;r at&amacr; an bainne fuilingt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; is urusa a c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex>; ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; don droing at&amacr; ull<ex>am</ex> chum tuitme a f<ex>iabras</ex> morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i, &omacr;ir at&amacr; an bainne lastach &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> <app><lem>cuirrineach</lem><rdg wit="H"><ex>cuiri</ex>n<ex>ach</ex></rdg></app> f&omacr;n sgairt c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex>, <lb n="6415"> ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; don droing at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m coilica. Tuill<ex>ead</ex>, sleamnaig<ex>id</ex> an bainne an br&umacr; &ampersir; is urusa a innt&omacr;g a l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>, ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don droing ara mb&imacr; <term lang="la">flux</term> coilear<ex>d</ex>a &emacr;. <frn lang="la">Et</frn> is urusa a innt&omacr;g a <lb n="6420"> n-aig&emacr;ideacht mur ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>, ar an adb<ex>ar</ex> sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don droing ara mb&imacr; <term lang="la">flux</term> l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> &eacute;, m&amacr;s ead, seac<ex>h</ex>aintear an bainne, &omacr;ir f&emacr;duid m&omacr;r&amacr;n d'urc<ex>h</ex>&omacr;idib teac<ex>h</ex>t &omacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im an bainne. </p>
<lb n="6425"> <p>M&amacr;s ead, is &emacr;igin a t<ex>hui</ex>csin na neithe is &emacr;igin 

<pb n="5">
<sup resp="JCa">infra 167</sup><lb>
do c<ex>h</ex>oim&emacr;d a cait<ex>h</ex>im an bainne. An c<ex>&emacr;id</ex>-n&imacr; d&imacr;b, gan a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> biaduib <ex>eile</ex>; an <ex>dara</ex> <app><lem>n&imacr;</lem><rdg wit="P">m<ex>od</ex></rdg></app>, d&amacr; caitear &emacr;, gan a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a ndiaid b&imacr;d acht a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roime; an <ex>treas</ex> <app><lem>n&imacr;</lem><rdg wit="P">m<ex>od</ex></rdg></app>, an drong <lb n="6430">g&amacr; mb&imacr;t g<ex>ailid</ex>i n<ex>eam</ex>-glana l&amacr;n do droch-l<ex>eannaib</ex> nach dl<ex>ig</ex>id a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-mod, &omacr;ir inntaigt<ex>h</ex>ear a ndeathuigib &emacr; inntu sin, &ampersir; a n-aig&emacr;ideacht &ampersir; a ndroch-l<ex>eann</ex>uib; an <ex>ceathramad</ex> <app><lem>n&imacr;</lem><rdg wit="P">m<ex>od</ex></rdg></app> .i. n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur gl<ex>ua</ex>sacht do d&emacr;n<ex>u</ex>m 'na diaid acht <lb n="6435">cumasanad; an <ex>c&umacr;igead</ex> <app><lem>n&imacr;</lem><rdg wit="P">m<ex>od</ex></rdg></app> .i. n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur codl<ex>ad</ex> do d&emacr;nam 'na diaid gu grod. An <ex>seisead</ex> <app><lem>n&imacr;</lem><rdg wit="P">m<ex>od</ex></rdg></app> .i. co ndl<ex>eag</ex>ur cainndiacht b<ex>ea</ex>c don bainne d'&omacr;l ar t&umacr;s d&amacr; dearb<ex>ad</ex> a' ndingnad urc<ex>h</ex>&omacr;id, mur at&amacr;, gaet<ex>h</ex>muireacht &ampersir; g&amacr;irfidach do d&emacr;num f&omacr;n sgairt <lb n="6440">c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex>; &ampersir; d&amacr; ndearna s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear &emacr;, &ampersir; muna dearna ibt<ex>h</ex>ear an <ex>dara</ex> l&amacr; a cainndiacht is m&omacr; ag&amacr; dearb<ex>ad</ex> mur do-rinneadh ar t&umacr;s; &ampersir; muna dearna s&emacr; urc<ex>h&omacr;id</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur oil<ex>eamain</ex> &emacr;. </p> 
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab mait<ex>h</ex> mil &ampersir; <lb n="6445"><app><lem>si&umacr;cra</lem><rdg wit="H">sucra</rdg></app> do c<ex>hear</ex>tug<ex>ad</ex> mail&imacr;si an bainne, &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n saluinn innus co <app><lem>toirme&omacr;sgad</lem><rdg wit="H">toirmiscid</rdg></app> a t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> annsa g<ex>ail</ex>i &ampersir; gein<ex>eam</ex>uin a gaet<ex>h</ex>muireachta annsna taebuib &ampersir; annsna haeib. Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad gurab m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an bainne d&amacr; <lb n="6450"> mbeantur a im don droing ag&amacr; mb&imacr;t g<ex>ailid</ex>i t<ex>easaid</ex>i coilear<ex>d</ex>a, mar at&amacr;, bainne goirt, &omacr;ir n&imacr; hinntaigt<ex>h</ex>ear a ndeath<ex>aig</ex>ib &emacr; &ampersir; claec<ex>h</ex>l<ex>uigid</ex> an coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i,

<pb n="6">

<sup resp="JCa">infra 170-1</sup><lb>
&ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na a <term lang="la">flux</term> c<ex>h</ex>oilear<ex>d</ex>a na bronn. <ex>Agus</ex> is l&omacr;r lim na neithe at<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umaire <lb n="6455"> so don bainne. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="400"><ex>Agus</ex> ad<ex>&emacr;r</ex> neithe at<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umaire <ex>eile</ex> don c<ex>h</ex>&amacr;isi. An c&amacr;isi nuad, <ex>immorra</ex>, is f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> &emacr;, &ampersir; is <app><lem>reamur</lem><rdg wit="H">ram<ex>ur</ex></rdg></app> a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex>, &ampersir; is deacair a d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; geinid cloc<ex>h</ex>a &ampersir; d&umacr;inti, m&amacr;s ead, n&imacr; m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <lb n="6460"> &emacr; mar biad a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. An sean-c<ex>h</ex>&amacr;isi, <ex>immorra</ex>, is t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> &emacr; ar son in tsaluinn, &ampersir; ardaig<ex>id</ex> in losgad, &ampersir; is deacair a d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilius, &ampersir; is olc &ampersir; is animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i &emacr; n&amacr; an c&amacr;isi nuad; gid eadh, is aml<ex>aid</ex> is mait<ex>h</ex> in c&amacr;isi <lb n="6465"> idir beith arsaig &ampersir; nuad, &ampersir; rigne s<ex>h</ex>obristi do beith ann, &ampersir; a beith inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> idir buga &ampersir; cruas, &ampersir; a' claenad c<ex>h</ex>um millseachta, &ampersir; gan a beith &emacr;drum acht a beith trom, &ampersir; blas &ampersir; bal<ex>ad</ex> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do beith air, &ampersir; gan comn<ex>uid</ex>e fada do d&emacr;num annsa <lb n="6470"> g<ex>ail</ex>i d&omacr;, &ampersir; a d&emacr;num do bainne m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> in c&amacr;isi beas mur sin &ampersir; is intogt<ex>h</ex>a idir na biaduib &emacr;. </p>
<p><ex>Agus</ex> an uair caitear i ndiaid an b&imacr;d &emacr; n&imacr; hanimc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i &emacr;, &omacr;ir d&amacr; caitear cainndiacht b<ex>ea</ex>c don c<ex>h</ex>&amacr;isi tar &emacr;is b&imacr;d, c&umacr;isig<ex>id</ex> <lb n="6475"> tuitim an b&imacr;d &omacr; b&emacr;l an gh<ex>ail</ex>i c<ex>hu</ex>m a &imacr;chtair, &ampersir; toirmisc<ex>id</ex> &emacr;irgi na ndeathaig<ex>ead</ex>, &ampersir; iaduidh b&emacr;l an gh<ex>aile</ex>, &ampersir; calm<ex>uigid</ex> &ampersir; toirrm<ex>is</ex>cid an n<ex>eam</ex>-t<ex>h</ex>oc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> &ampersir; in millseacht &ampersir; in olamlacht b&imacr;s isna biad<ex>aib</ex>h. <ex>Agus</ex> cait<ex>h</ex>id na da&imacr;ne eagn<ex>uid</ex>i an c&amacr;isi mait<ex>h</ex> <lb n="6480"> a cainndiacht bic do t<ex>h</ex>oirmeasc na neith<ex>ead</ex>

<pb n="7">
<sup resp="JCa">infra 171-2</sup><lb>
so ad<ex>ubramar</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&amacr; caitear ar aen-mod a tosach na coda &emacr; acht mu<ex>n</ex> bud &amacr;il linn <term lang="la">flux</term> na bronn do c<ex>h</ex>osg, &omacr;ir at&amacr; s<ex>u</ex>bstaint stip<ex>i</ex>cda aigi gan cuntab<ex>air</ex>t, ar an adbur sin n&imacr; himchub<ex>aid</ex> &emacr; a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na <lb n="6485"><app><lem>coda</lem><rdg wit="H">coda<ex>c</ex>h</rdg></app>. </p>
<p><frn lang="la">De butiro</frn> .i. don im. <ex>Agus</ex> b&imacr;th a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; mur biad ar son a f<ex>h</ex>l<ex>ich</ex>i &ampersir; a olamlachta; &ampersir; d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uige</ex> neac<ex>h</ex> im do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a cainndiacht inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig c&umacr;isig<ex>id</ex> <lb n="6490">aduat<ex>h</ex>muireacht &ampersir; an biad do s<ex>h</ex>n&amacr;m a mb&emacr;l an g<ex>ail</ex>i, &ampersir; laguid an br&umacr; n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; an c<ex>h</ex>&omacr;ir. Ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> im do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a cainndiacht inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig mur biad, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi i ndiaid biad <ex>eile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; mur s<ex>h</ex>absa <lb n="6495"> <ex>n&omacr;</ex> mur annlann leis na biad<ex>aib</ex>h <ex>eile</ex> mar is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> ola na holiua, acht g&emacr; te&omacr; &ampersir; c&emacr; fl<ex>ich</ex>i in t-im n&amacr; an ola. <frn lang="la">Et</frn> an uair gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> in t-im mur annlann le<sup resp="JCa">i</sup>s na biaduib <ex>eile</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur <lb n="6500"> a b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> <app><lem>in</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> com&omacr;r risin ol<ex>aid</ex>; &omacr;ir is fuilingt<ex>h</ex>i &emacr; n&amacr; an ola, ar an adbur sin an uair b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear co m&omacr;r &emacr; d&imacr;sga&imacr;ltear a br<ex>&imacr;g</ex> <app><lem>i ndeathaig</lem><rdg wit="H">a ndeataigibh</rdg></app> co huil<ex>id</ex>i.  </p>
<p>An ola, <ex>immorra</ex>, is m&omacr; is rigin &imacr; &ampersir; is luga is sod&imacr;sga&imacr;lti &imacr; n&amacr; an t-im, ar an adbur sin is m&omacr; f<ex>h</ex>uilngius s&imacr; do g&emacr;iri na te<sup resp="JCa">i</sup>neadh n&amacr; an t-im, &ampersir; <lb n="6505"> is m&omacr; c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>ear co fuirfi h&imacr; ris na biad<ex>aib</ex>h ar an adbur sin n&amacr; an t-im. <frn lang="la">Et</frn> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an t-im co m&omacr;r don lucht ara mb&imacr; cosachtach

<pb n="8">
<sup resp="JCa">infra 172-3</sup><lb>
f<ex>hua</ex>r t<ex>h</ex>ir<ex>im</ex>, &ampersir; boguid s&emacr; <app><lem>uille</lem><rdg wit="H">uil<ex>id</ex>i</rdg></app> an gh<ex>ail</ex>i, &ampersir; is m&omacr; <lb n="6510"> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an t-im nuad c<ex>hu</ex>m an oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i sin n&amacr; an t-im arsaid. </p>
<p><frn lang="la">De sero</frn> .i. don meadg. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i at&amacr; aigi do r&emacr;ir <app><lem>inntinne</lem><rdg wit="H">inntinneadh</rdg></app> na n-eacnuideadh, &ampersir; is f&imacr;r sin ar son na g&emacr;iri &ampersir; na saillteachta do-gabur ann, &ampersir; is don r&emacr;s&umacr;n sin <lb n="6515"> adearuid na da&imacr;ne eagnuidi go cr<ex>ui</ex>n<ex>nig</ex>inn an bainne be&omacr;il na na&imacr;din &omacr;g, &ampersir; ar an adbur c<ex>&emacr;d</ex>na adearar co lagann an br&umacr;. </p>
<p>An meadg, <ex>immorra</ex>, is luga oilius s&emacr; n&amacr; oilius in c&amacr;isi &ampersir; in t-im. <ex>Agus</ex> folm<ex>uigid</ex> s&emacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> &ampersir; <lb n="6520"> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> &ampersir; na l<ex>eann</ex>a loisgt<ex>h</ex>i, ar an adb<ex>ar</ex> sin is mait<ex>h</ex> &emacr; a sgabies &ampersir; a lubra &ampersir; a ngor&amacr;nuib an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; a n-ycterisia &ampersir; a salc<ex>h</ex>uraib <ex>eile</ex> an c<ex>h</ex>roicinn. </p>
<p><frn lang="la">De ouis</frn> .i. do na h<ex>uig</ex>ib. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is <lb n="6525"> agad gurab iat <ex>uigi</ex> na c<ex>earc</ex> &ampersir; <ex>uigi</ex> fasiana, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair b&imacr;t siat m&emacr;it<ex>h</ex> &omacr;g, is fearr a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin do na huidib <ex>eile</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a mbeith nuad. <frn lang="la">Et</frn> idir <ex>uig</ex>ib na c<ex>ear</ex>c is iat na h<ex>uigi</ex> fada b<ex>ea</ex>ca <lb n="6530"> nuada is fearr d&imacr;b. Tuill<ex>ead</ex>, is fearr na h<ex>uigi</ex> treamula n&amacr;id na h<ex>uigi</ex> cruaidi &ampersir; na h<ex>uigi</ex> boga, &omacr;ir is m&omacr;r &ampersir; is mait<ex>h</ex> oil<ex>eamain</ex> na <app><lem>n-uid<ex>ead</ex>h</lem><rdg wit="H">nugh</rdg></app> so &ampersir; is urusa a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; ge<sup resp="JCa">i</sup>nid m&omacr;r&amacr;n d'f<ex>h</ex>uil m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a mbuid&emacr;in. </p>

<pb n="9">
<p><sup resp="JCa">infra 173-4</sup>
<lb n="6535">Na h<ex>uigi</ex> cruaduidt<ex>h</ex>ear a luait<ex>h</ex> <ex>n&omacr;</ex> pri&amacr;iltear a <app><lem>n-oidin</lem><rdg wit="H">aigin</rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> coma cruaid iat, is olc an oil<ex>eamain</ex> do-b<ex>eir</ex>id siat don c<ex>hor</ex>p a n-ait<ex>h</ex>fh<ex>&emacr;gad</ex> na n-ogh <mls unit="MS P page" n="401">treamula; &ampersir; is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; is urusa a n-innt&omacr;g a ndeathaighib &ampersir; a truaill<ex>iugad</ex>. Na <lb n="6540">h<ex>uigi</ex> boga, <ex>immorra</ex>, is urusa a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; m&imacr;nid<ex>it</ex> an t-ucht &ampersir; an sgam&amacr;n, &ampersir; laguid an br&umacr;, &ampersir; is luga oil<ex>id</ex> n&amacr; oilid na h<ex>uigi</ex> treamula. </p>
<p>Na h<ex>uigi</ex> cruaidi, <ex>immorra</ex>, is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; is mall f<ex>h</ex>&amacr;guid an g<ex>aili</ex>; <ex>uigi</ex> na lachan &ampersir; na <lb n="6545">ng&emacr;dh &ampersir; na <app><lem>sdorc</lem><rdg wit="P">sdorg</rdg><rdg wit="H">sdorc</rdg></app><note type="auth" n="1">I ngach ls. <ex>or</ex>=o sgr&iacute;obhtha &oacute;s cionn na litre at&aacute; roimhe [storg=<q>stork</q> an bh&eacute;arla, acht <q>ostrich</q> (<q>strutio</q>) at&aacute; sa t&eacute;ax Laidne].</note> &ampersir; na n-&emacr;n <ex>eile</ex>, is luga is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr;id na h<ex>uigi</ex> ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>; &ampersir; mar an c<ex>&emacr;d</ex>na do na huid<ex>ib</ex>h r&emacr; n-abur <term lang="la">oua uenti</term>, is animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an blas b&imacr;s orra, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uilid siat coiml&imacr;nta n&amacr; <lb n="6550">d&imacr;l<ex>eagth</ex>a mur at&amacr;it na h<ex>uigi</ex> <ex>eile</ex>, &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns is animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iat n&amacr;id na huigi <ex>eile</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab do na neith<ex>ib</ex> is usa do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l&omacr;d co luat<ex>h</ex> na h<ex>uigi</ex> &ampersir; an bainne; &ampersir; n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na h<ex>uigi</ex> do na corp<ex>aib</ex>h n<ex>eam</ex>-gl<ex>an</ex>a <lb n="6555">b&imacr;s l&imacr;nta do droch-l<ex>eannaib</ex>, &omacr;ir truailltear iat co ro-luat<ex>h</ex> &ampersir; inntaigt<ex>h</ex>ear a morg<ex>ad</ex> &ampersir; a ndeathuidib iat. <ex>Agus</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a cait<ex>h</ex>im &ampersir; an g<ex>aile</ex> l&amacr;n do biad, &omacr;ir is urusa a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, ar an adbur sin is luait<ex>h</ex>i d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat n&amacr;id na biada <lb n="6560"><ex>eile</ex>, &ampersir; an uair b&imacr;t n&imacr;sa shia na an c<ex>h</ex>&omacr;ir annsa 

<pb n="10">
g<ex>aile</ex> truailltear i<ex>a</ex>t, &ampersir; &omacr;n truaill<ex>iugad</ex> sin truailltear na biada <ex>eile</ex>; ar an adbur sin n&imacr; mait<ex>h</ex> a cait<ex>h</ex>im ar aen-shl<ex>ig</ex>i risna biad<ex>aib</ex>h <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co cait<ex>h</ex>fidi, is mait<ex>h</ex> a cait<ex>h</ex>im roim in cuid; &ampersir; <lb n="6565"> is f&imacr;rinn<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> so co sp<ex>eit</ex>sialta ag lab<ex>air</ex>t do na huidib boga, gib&emacr; n&imacr; do-g&emacr;ntur ris na h<ex>uig</ex>ib <ex>eile</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; hind&emacr;nta sibal n&amacr; codl<ex>ad</ex> tair &emacr;s na n-<ex>uigea</ex>d mbog do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im mur nach ind&emacr;nta tar &emacr;s an bainne. </p>
<lb n="6570"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, adeirim an drong at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m tuitme a f<ex>iabras</ex>, <ex>n&omacr;</ex> ag&amacr; mb&imacr; replexion l<ex>eann</ex>ann, nac<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <ex>uigi</ex> d&omacr;ib &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> fe&omacr;il, &omacr;ir l&imacr;nuid &ampersir; t&emacr;ig<ex>i</ex>t na h<ex>uigi</ex> in c<ex>or</ex>p. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, ar smuaineadh <app><lem>aib&imacr;ci</lem><rdg wit="H">aibidi</rdg></app> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p, .i. <lb n="6575"> a beith m&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>th <ex>n&omacr;</ex> fe&omacr;lmur, n&imacr; <app><lem>hintuca</lem><rdg wit="H">intucta</rdg></app> na h<ex>uigi</ex> i<sup resp="JCa">n</sup> tan sin. Gid ead, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do na da&imacr;nib truaga. <frn lang="la">Et</frn> ar tuicsin in c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>a is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iat do lucht in c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>a fuair n&amacr; do lucht in c<ex>h</ex>oimplexa t<ex>easaid</ex>i, &ampersir; do lucht na <lb n="6580"> coimpl<ex>ex</ex> tir<ex>im</ex> n&amacr; do lucht na coimpl<ex>ex</ex> fl<ex>iuch</ex>; m&amacr;s ead, &omacr; t&amacr;it na sean-da&imacr;ne f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> is d&omacr;ib is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na <app><lem>h<ex>uigi</ex> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na h<ex>uig</ex>i</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> treamula. </p></div2>

<div2 n="20"><head>An <ex>ficheadmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Do na sabsaib</head>
<p><sup resp="JCa">infra 176-7</sup><lb>
<frn lang="la">Dicendum est de condimentis et saporibus</frn> .i. &omacr; <lb n="6585"> do luaideamur don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n do na biaduib

<pb n="11">
labr<ex>a</ex>m anois do na sabsaib &ampersir; do na blasaib. &Omacr;ir n&imacr; b<ex>ea</ex>c an tarba do-n&imacr;t na neithe d&amacr; nd&emacr;ntur na sabsaidi le<sup resp="JCa">i</sup>s na biaduib a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, &omacr;ir do n&imacr;t<ex>h</ex>ear na biada toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don blas le<sup resp="JCa">i</sup>s <lb n="6590">na <app><lem>sabsaib</lem><rdg wit="H">sabsaigibh</rdg></app> &ampersir; sod&imacr;l<ex>eagth</ex>a do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns. Tuill<ex>ead</ex>, c<ex>ear</ex>taidt<ex>h</ex>ear a mail&imacr;s &ampersir; m&emacr;daigt<ex>h</ex>ear a mait<ex>h</ex>ius &omacr; na sabsaib. </p>

<p><ex>Agus</ex> is iat so na neithe d&amacr; nd&emacr;ntur annlann <ex>n&omacr;</ex> sabus, mur at&amacr;, salann &ampersir; ola &ampersir; im. <frn lang="la">Et</frn> teag<ex>uis</ex>cid <lb n="6595">an dearb<ex>ad</ex> na biada cait<ex>ear</ex> gan salann co mb&imacr;t siat gan blas annsa b&emacr;l, &ampersir; gurab b<ex>ea</ex>c t<ex>h</ex>oc<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>ius an g<ex>aile</ex> iat. An salann, <ex>immorra</ex>, do-b<ex>eir</ex> s&emacr; blas mait<ex>h</ex> ar na neithib caitear, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> s&emacr; in mail&imacr;s b&imacr;s isna biaduib &omacr;n f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex> <lb n="6600">n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a uisgeam<ex>ail</ex> b&imacr;s inntu; &ampersir; is tr&imacr;t sin as fuirfi d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> na mbiad maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> salann n&amacr; gan salann. <ex>Agus</ex> at&amacr; in d&imacr;sleacht so ag an tsalann .i. na fl<ex>iuchad</ex>a imurcrac<ex>h</ex>a eachtrannacha do t<ex>h</ex>irm<ex>ugad</ex>, &ampersir; an <lb n="6605">f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex> mairius do c<ex>h</ex>eang<ex>al</ex>. <frn lang="la">Et</frn> bud follus co l&omacr;r c&emacr; hiat na biada rig a leas m&omacr;r&amacr;n saluinn mur <app><lem>s<ex>h</ex>absa</lem><rdg wit="H">sab<ex><!--check-->3</ex></rdg></app> &ampersir; c&emacr; hiat na biada rig a leas b<ex>ea</ex>c&amacr;n: &omacr;ir na biada g&amacr; mb&imacr; imurcaid do f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex> r<ex>eamuir</ex> rigid a leas m&omacr;r&amacr;n saluinn, &ampersir; na biada <lb n="6610">t<ex>irm</ex>a s&emacr;ime is b<ex>ea</ex>c do <app><lem>s<ex>h</ex>alann</lem><rdg wit="H">tsal<ex>ann</ex></rdg></app> rigid a leas; &ampersir; is mur sin is follus co fuil in salann &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> salann &ampersir; uis<ex>g</ex>i mar 

<pb n="12">
<sup resp="JCa">infra 177-8</sup><lb>
s<ex>h</ex>absa n&amacr; mur annlann, an uair b&imacr;s uireasb<ex>aid</ex> na <lb n="6615"> fe&omacr;la ar na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;its</ex>ib <ex>n&omacr;</ex> ar na praiseach<ex>aib</ex>, acht dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> ola <ex>n&omacr;</ex> im do c<ex>h</ex>ur ann in tan sin; &omacr;ir at&amacr; n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> <frn lang="la">melangcolica</frn> t<ex>h</ex>alm<ex>aid</ex>i ag na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib &ampersir; ag na pot<ex>&amacr;its</ex>&imacr;b, m&amacr;s ead, is mait<ex>h</ex> a measrug<ex>ad</ex> l&emacr; neith<ex>ib</ex> olamla beanfus a ng&emacr;iri &ampersir; <lb n="6620"> a talm<ex>aid</ex>eacht astu &ampersir; c<ex>h</ex>&umacr;ise&omacr;c<ex>h</ex>us blas &emacr;drum inmolta orra, &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns <app><lem>ullm&omacr;c<ex>h</ex>us</lem><rdg wit="H">ullmeoch<ex>us</ex></rdg></app> c<ex>hu</ex>m d&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; chum oil<ex>eamn</ex>a co m<ex>ai</ex>th i<ex>a</ex>t. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="402"> Ola na holiua, <ex>immorra</ex>, n&imacr; f<ex>h</ex>uil do na holaduib l&emacr; c&omacr;irit<ex>h</ex>ear an biad ola is millsi n&amacr; as measurda <lb n="6625"> n&amacr; as cairdeamla don n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> n&amacr; h&imacr;. </p>
<p>Ola nuca, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&imacr; t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> co m&omacr;r, &ampersir; mar an c<ex>&emacr;d</ex>na d'ol<ex>aid</ex> an l&imacr;n; &ampersir; n&imacr; f<ex>h</ex>uil blas cairdeam<ex>ail</ex> orra am<ex>ail</ex> at&amacr; ar ol<ex>aid</ex> na holiua. </p>
<p>Ola in <app><lem>phoipin</lem><rdg wit="H">popin</rdg><rdg wit="P">poipin</rdg></app><note type="auth" n="2">l&iacute;ne tr&eacute; bhun na dara <hi rend="ital">p</hi> (i P), amhail is d&aacute; mba <hi rend="ital">poiperin</hi> a thuig an sgr&iacute;obhaidhe.</note>, <ex>immorra</ex>, is mait<ex>h</ex>, a bl<ex>as</ex> &ampersir; a <lb n="6630"> bal<ex>ad</ex>; &ampersir; claenuid b<ex>ea</ex>c&amacr;n &emacr;igin c<ex>hu</ex>m f<ex>uaraideacht</ex>a, ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a foll<ex>amnugad</ex> na nda&imacr;neadh sl&amacr;n &imacr;. </p>
<p>Ola na n-alm<ex>on</ex>t milis, is l&omacr;r a cairdeamlacht &ampersir; a gaire do measurdacht. <frn lang="la">Et</frn> an uair b&imacr;s easb<ex>aid</ex> <lb n="6635"> na fe&omacr;la ar na praiseac<ex>h</ex>uib <app><lem>gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">gnath-maid</rdg></app> na hol<ex>ad</ex>a annsna biaduib mar s<ex>h</ex>absa ar son na <app><lem>c&umacr;isid</lem><rdg wit="H">c<ex>uis</ex>e</rdg></app> ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. </p>
<p><frn lang="la">De saporibus</frn> .i. do na <app><lem>sabsaduib</lem><rdg wit="H">sabs<ex>ai</ex>b</rdg></app>. <ex>Agus</ex> b&imacr;th a

<pb n="13">
f<ex>h</ex>is agad do r&emacr;ir inntinne <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> sa <ex>dara</ex> l<ex>eabar</ex> <lb n="6640">don Oil<ex>eamain</ex> gurab m&omacr; do-n&imacr; an bl<ex>as</ex> toltanach co m<ex>in</ex>ic urc<ex>h</ex>&omacr;id n&amacr; do-n&imacr; an b<sup resp="JCa">l</sup>as saillti, &omacr;ir cait<ex>h</ex>id na da&imacr;ne biada n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur dl<ex>ig</ex>id ar son a mbeith dead-blasta; &ampersir; cait<ex>h</ex>id droc<ex>h</ex>-biad <ex>eile</ex> l&emacr; sabsaib n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cait<ex>h</ex>fidis 'na 
n-&emacr;gmuis; &ampersir; <lb n="6645">cait<ex>h</ex>id &omacr; na sabsaib n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur reaguid a leas, &omacr;ir is m&omacr; is l<ex>eigeas</ex> iat n&amacr; is biad. Gid eadh, n&imacr; lugaidi is tarbac<ex>h</ex> in sabsa sin do c<ex>hear</ex>tug<ex>ad</ex> mail&imacr;si na <app><lem>mbiad</lem><rdg wit="H">mbia</rdg></app>. <frn lang="la">Uerbi <ex>gra</ex>tia</frn> .i. d&amacr; mbia in f<ex>h</ex>e&omacr;il r<ex>eam</ex>ur rigin dl<ex>ig</ex>id in sabsa beith gearrt<ex>h</ex>ach <lb n="6650">deal<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin do na <app><lem>fe&omacr;laib</lem><rdg wit="H">feol<ex>ann</ex>aibh</rdg></app> <ex>eile</ex>. An <ex>dara</ex> tarba at&amacr; ag an sabsa .i. is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; do na da&imacr;nib easl<ex>&amacr;n</ex>a g&amacr; mb&imacr; toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> anfhann arna trasgairt, &omacr;ir f&emacr;daid siat biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im co mait<ex>h</ex> in tan sin; &ampersir; is mur sin is fuirfe d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur <lb n="6655">&emacr;, &omacr;ir an n&imacr; is toltanaigi caitear, as &emacr; is fuirfe d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur. Tuill<ex>ead</ex> .i. f&emacr;dtur sabsa do c<ex>h</ex>&omacr;rug<ex>ad</ex> c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex>, ar an adbur sin f&amacr;ct<ex>h</ex>ur nach m&imacr;-t<ex>h</ex>arbach tr&amacr;chtad do na blasaib &ampersir; do na sabsaib. </p>
<lb n="6660"> <p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it neithe as inc<ex>h</ex>oim&emacr;da a timc<ex>h</ex>ill na sabsa An c<ex>&emacr;id</ex>-n&imacr; d&imacr;b .i. gurab b<ex>ea</ex>c in c<ex>h</ex>ainndiacht dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im d&imacr;b ar son gurab n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> l<ex>eigis</ex> at&amacr; acu. Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; dl<ex>ig</ex>id na da&imacr;ne sl&amacr;na neithe l<ex>eigeas</ex>am<ex>l</ex>a do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im acht a cainndiacht <lb n="6665">big; &ampersir; n&imacr; m&omacr;r is r&emacr;s&umacr;nta na neithe l<ex>eigeas</ex>amla do c<ex>hu</ex>musc risna biaduib acht a cainndiacht bic;

<pb n="14">
<sup resp="JCa">infra 179-80</sup><lb>
&ampersir; gac<ex>h</ex> m&emacr;id bus &emacr;cosm<ex>ail</ex> in blas risin mbiad as &imacr; in m&emacr;ide sin is lugaidi dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im de. </p> 
<p>An <ex>dara</ex> n&imacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> do t<ex>hui</ex>csin .i. co ndl<ex>eag</ex>ur <lb n="6670"> <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabsa</rdg></app> t<ex>easaid</ex>i do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im annsna haesaib &ampersir; annsna coimpl<ex>ex</ex>aib &ampersir; annsna haimsearaib f<ex>uar</ex>a, &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin do na haesaib &ampersir; do na coimpl<ex>ex</ex>aib &ampersir; do na haimsearuib t<ex>easaid</ex>i. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> is d&imacr;b so do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear na <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabsaighi</rdg></app> f<ex>huar</ex>a, mur <lb n="6675"> at&amacr;, agresta &ampersir; f&imacr;n na n-uball ngr&amacr;in<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; aig&emacr;id &ampersir; s&umacr;g an ubuill buidi &ampersir; ar&amacr;n arna r&omacr;stad &ampersir; arna t<ex>h</ex>uma a fin&emacr;gra &ampersir; alm<ex>oin</ex>t millsi &ampersir; uis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;ise</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n cain&emacr;l &ampersir; p<ex>er</ex>sille. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> is iat so na neithi d&amacr; nd&emacr;ntar na <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabs<ex>aid</ex>hi</rdg></app> <lb n="6680"> t<ex>easaid</ex>i gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> annsna haims<ex>ear</ex>aib f<ex>uar</ex>a, mur at&amacr;, musdard &ampersir; ruib &ampersir; sinns<ex>&emacr;r</ex> &ampersir; pibur, cain&emacr;l &ampersir; <app><lem>clobus</lem><rdg wit="H">clous</rdg></app>, gairl<ex>e&omacr;g</ex> &ampersir; s&amacr;itsi &ampersir; minntus &ampersir; p<ex>er</ex>sille &ampersir; f&imacr;n &ampersir; eanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la &ampersir; aig&emacr;d gan beith l&amacr;idir acht beith a ngaire do n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> f<ex>h</ex>&imacr;na. </p>
<lb n="6685"> <p><ex>Agus</ex> annsna haims<ex>ear</ex>aib inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a is <app><lem>sab<ex>us</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">sabs<ex>aid</ex>hi inmeadhon<ex>a</ex>c<ex>h</ex></rdg></app><note type="auth" n="3">sic</note> dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im innti. </p>
<p><ex>Agus</ex> an <ex>treas</ex> n&imacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> do t<ex>hui</ex>csin .i. gurab iat na biada inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a is luga rig a leas r&emacr; sabsa &ampersir; r&emacr; blasaib, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h <lb n="6690"> sl<ex>&amacr;n</ex>a, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, dl<ex>ig</ex>id bl<ex>as</ex> na mbiad beit<ex>h</ex> a ngaire do measurdacht in m&emacr;id bus &emacr;idir; &ampersir; d&amacr; mbia bl<ex>as</ex> an b&imacr;d t<ex>ui</ex>tmeach, dl<ex>ig</ex>id na <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabs<ex>aid</ex>hi</rdg></app>

<pb n="15">
<sup resp="JCa">infra 180-1</sup><lb>
beith a' claenad 'na <app><lem>aduid</lem><rdg wit="H">aig<ex>id</ex></rdg></app>. Ar an <ex>a</ex>dbur sin d&amacr; mbia an biad r<ex>eam</ex>ur, rigin, f<ex>uar</ex>, fl<ex>iuch</ex>, dl<ex>ig</ex>id in <lb n="6695">sabsa beith t<ex>easaid</ex>i, tir<ex>im</ex>, s&emacr;imigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, gearrt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; <app><lem>mbeith</lem><rdg wit="H">mb<ex>eid</ex></rdg></app> na biada t<ex>easaid</ex>i, tir<ex>im</ex>, gontach, g&emacr;r, dl<ex>ig</ex>id in <app><lem>sabus</lem><rdg wit="H">sabsa</rdg></app> beith f<ex>uar</ex>, fl<ex>iuch</ex>, a' claenad c<ex>hu</ex>m millseachta <ex>n&omacr;</ex> c<ex>hu</ex>m <app><lem>insipita</lem><rdg wit="H">incipita</rdg></app>. </p>
<p><ex>Agus</ex> as iat <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabs<ex>aid</ex>hi</rdg></app> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na n-ainm<ex>in</ex>tid <lb n="6700">coillti &ampersir; na laeg &ampersir; na fearb&omacr;g b<ex>ear</ex>bt<ex>h</ex>ar a n-uis<ex>g</ex>i .i. na <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabs<ex>aid</ex>hi</rdg></app> uaine do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear annsa tshamr<ex>ad</ex> l&emacr; haig&emacr;d &ampersir; l&emacr; hagresta &ampersir; l&emacr; har&amacr;n r&omacr;staigt<ex>h</ex>i arna t<ex>h</ex>uma inntu maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n sp&imacr;sraid, mur at&amacr;, b<ex>ea</ex>c&amacr;n sinns<ex>&emacr;ir</ex> &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n <app><lem>clob<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">clouis</rdg></app>. Annsa <lb n="6705">geimr<ex>ead</ex>, <ex>immorra</ex>, d&emacr;ntar in sabsa c<ex>&emacr;d</ex>na maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> m&omacr;r&amacr;n sp&imacr;sraid &ampersir; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n gairl<ex>e&omacr;ig</ex>i &ampersir; r&emacr; f&imacr;n ro-m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> &ampersir; r&emacr; be<sup resp="JCa">a</sup>c&amacr;n agresta. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="403"><app><lem>Sab<ex>us</ex> fhe&omacr;la</lem><rdg wit="H">sabsa feola</rdg></app> in daim beirbt<ex>h</ex>ear a n-uis<ex>g</ex>i .i. <term lang="la">pip<ex>er</ex>at<ex>u</ex>m</term>. <ex>Agus</ex> is mur so do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &emacr; .i. g<ex>a</ex>b <lb n="6710">pipur &ampersir; ar&amacr;n arna r&omacr;stad &ampersir; eanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la &ampersir; beac&amacr;n agresta; &ampersir; is annsa geimr<ex>ead</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i &emacr;. Annsa tsamrad, <ex>immorra</ex>, caitear &imacr; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n pibair &ampersir; r&emacr; m&omacr;r&amacr;n agresta. <ex>Agus</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> in <app><lem>sab<ex>us</ex></lem><rdg wit="H">sabsa</rdg></app> sin l&emacr; fe&omacr;il muici a n-aimsir <lb n="6715">geimr<ex>id</ex> co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi; &ampersir; an tan beas easb<ex>aid</ex> na neith<ex>ead</ex> so ad<ex>ubramar</ex> orainn, gabt<ex>h</ex>ur musdard &ampersir; ruib ana n-inad. <ex>Agus</ex> f&emacr;tur in f<ex>h</ex>e&omacr;il sin

<pb n="16">
<sup resp="JCa">infra 181</sup><lb>
ad<ex>ubramar</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> halle at&amacr; geal, coms<ex>h</ex>uig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear l&emacr; gairl<ex>e&omacr;ig</ex> &ampersir; l&emacr; cnoib &ampersir; l&emacr; seins&emacr;r <lb n="6720"> arna b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fe&omacr;il, &ampersir; f&emacr;dtur b<ex>ea</ex>c&amacr;n <app><lem>uin&emacr;gir</lem><rdg wit="H">uinegra</rdg><rdg wit="P">uinh-s</rdg></app> do c<ex>hu</ex>musc ria annsa tsamr<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; ndearntur pastae do na fe&omacr;luib ad<ex>ubramar</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi don f<ex>h</ex>e&omacr;il daim &ampersir; muici, is mait<ex>h</ex> uinn<ex>eam</ex>an geal arna gearrad co min &ampersir; p&umacr;dur sp&imacr;srad <lb n="6725"> l&amacr;idir do c<ex>h</ex>ur inntu &ampersir; agresta. Annsa tsamrad, <ex>immorra</ex>, curt<ex>h</ex>ar p<ex>&umacr;d</ex>ur sp&imacr;srad milis a cainndiacht bic gan uinn<ex>eam</ex>ain inntu. <app><lem><frn lang="la">Et</frn> f&emacr;dtur c&amacr;isi a mbia im do chur ann <ex>n&omacr;</ex> uinn<ex>eam</ex>an b<ex>ea</ex>c a caindigheacht bic.</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app><note type="auth" n="4">P f&aacute;gadh ar l&aacute;r ar dt&umacr;is &eacute;, acht scr&iacute;obhadh isteach n&iacute;os d&eacute;anaighe &eacute; ar imeall-bharr an leathanaigh, &aacute;it a bhfuil s&eacute; dol&eacute;ighte indiu.</note> <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; ndearntur pastae do <lb n="6730"> na fe&omacr;laib s&emacr;ime mur at&amacr;it na h&emacr;in, n&amacr; curt<ex>h</ex>ar uinn<ex>eam</ex>ain inntu. Gid eadh, curt<ex>h</ex>ar bainne alm<ex>on</ex>t maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> p&umacr;dur sp&imacr;srad milis annsa tsamr<ex>ad</ex> inntu, &ampersir; f&emacr;dtur a ndeireadh in tsamr<ex>aid</ex> ogh br&umacr;ithi maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hagresta do c<ex>h</ex>ur ann. <frn lang="la">Et</frn> curt<ex>h</ex>ar <lb n="6735"> annsa geimr<ex>ead</ex> f&imacr;n &ampersir; n&imacr;sa m&omacr; do sp&imacr;srad a n-inad an agresta. </p>
<p><ex>Agus</ex> as iad so <app><lem>sabuis</lem><rdg wit="H">sabhs<ex>aid</ex>hi</rdg></app> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na c<ex>oin</ex>&imacr;ne &ampersir; na ngearrcach <app><lem>r&omacr;st<ex>aigth</ex>e</lem><rdg wit="H">rosd&mdash;hi</rdg><rdg wit="P">rosth-e</rdg></app> .i. <term lang="la">camelina</term> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear d'ar&amacr;n &ampersir; do c<ex>h</ex>ostus &ampersir; d'agresta arna tuma a <lb n="6740"> n-aig&emacr;id &ampersir; a cain&emacr;l, &ampersir; annsa geimr<ex>ead</ex> a t<ex>u</ex>ma a f&imacr;n &ampersir; a mb<ex>ea</ex>c&amacr;n aig&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>di. </p>

<pb n="17">
<p><sup resp="JCa">infra 182-5</sup><lb>
<frn lang="la">De <app><lem>piscibus</lem><rdg wit="H P">pisibus</rdg></app></frn> &ampersir; .i. don iasg. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co gener&amacr;lta, g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> reime &ampersir; gac<ex>h</ex> dod&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&emacr;id <app><lem>d'imurcrach<ex>aib</ex></lem><rdg wit="H">imurcraidh</rdg></app> beas aigi &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="6745">fl<ex>ich</ex>i d&amacr; mbia ann, as &imacr; in m&emacr;ide sin dl<ex>ig</ex>id a <app><lem>s<ex>h</ex>ab<ex>us</ex></lem><rdg wit="H">sabs<ex>aid</ex>hi</rdg></app> beith g&emacr;r, t<ex>easaid</ex>i. M&amacr;s ead, t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear na h&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>sg rigne ar nach b&imacr;t lanna, mur at&amacr;it esgainn, co ndl<ex>ig</ex>id a <app><lem>sab<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">sabhs<ex>aid</ex>hi</rdg></app> beith d'f<ex>h</ex>&imacr;n &ampersir; do sp&imacr;sraib l&amacr;idiri annsa geimr<ex>ead</ex>, &ampersir; beith do sp&imacr;sraib anfhanna &ampersir; <lb n="6750">d'agresta &ampersir; d'aig&emacr;id annsa tshamr<ex>ad</ex>. </p>
<p><app><lem>Sabsa</lem><rdg wit="H P">Sabsa</rdg></app> na part&amacr;n, <ex>immorra</ex>, dl<ex>ig</ex>id siat beith d'aig&emacr;id aenda annsa tsamrad &ampersir; beith d'fh&imacr;n <ex>n&omacr;</ex> d'aig&emacr;id maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> p&umacr;dur sp&imacr;sraid annsa geimrid. </p></div2>

<div2 n="21"><head>An <ex>t-aenmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>fhichead</ex>: <app><lem>Dona deoch<ex>aib</ex></lem><rdg wit="p">[om.]</rdg></app></head>
<p><frn lang="la">Postquam determinauimus de <app><lem>cibis</lem><rdg wit="H">cipis</rdg></app></frn> .i. &omacr; do <lb n="6755">luaidim<ex>ur</ex> don taeb t<ex>h</ex>uas <app><lem>d&imacr;n</lem><rdg wit="H">din<ex>n</ex></rdg></app> co sp<ex>eit</ex>sialta do na biaduib labr<ex>u</ex>m anois do na deoch<ex>aib</ex>. Ar an adbur sin b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co fuil cuid do na deoch<ex>aib</ex> is l<ex>eigeas</ex> am&amacr;in, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> is deoch &ampersir; is l<ex>eigeas</ex> ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> is deoch am&amacr;in. <lb n="6760">Deoch is l<ex>eigeas</ex> am&amacr;in, mur at&amacr;, sir<ex>&omacr;ip</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> 

<pb n="18">
<sup resp="JCa">infra 185-6</sup><lb>
<ex>n&omacr;</ex> lacc<ex>thach</ex>, <ex>n&omacr;</ex> nect&aacute;r, <ex>n&omacr;</ex> cl&amacr;ir&emacr;d, n&omacr; deoch do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do sp&imacr;srad do-beirit drong a ndeiread na coda do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht na br<ex>&imacr;g</ex>e d&imacr;l<ex>eagthaig</ex>i. Deoc<ex>h</ex> is deoch &ampersir; is l<ex>eigeas</ex>, mur at&amacr;, sir<ex>&omacr;ip</ex> na <lb n="6765"> <term lang="la">uiola</term> <ex>n&omacr;</ex> in <term lang="la">r&omacr;sa</term>, do-bearar annsa tshamrad do m&imacr;niug<ex>ad</ex> in tarta &ampersir; do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> an droch-coimpl<ex>exa</ex> t<ex>easaid</ex>i. Deoch is deoch am&amacr;in, mar at&amacr;, in deoch do-bearar do <app><lem>c<ex>hu</ex>musc</lem><rdg wit="H">com<ex>us</ex>c</rdg></app> an b&imacr;d <ex>n&omacr;</ex> d'&imacr;sliug<ex>ad</ex> an aint<ex>eas</ex>a tre&omacr;r<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &omacr;n biad annsa <lb n="6770"> gh<ex>aile</ex>; &ampersir; is cumain lim co ndub<ex>ar</ex>t sin don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;m. </p>
<p><ex>Agus</ex> at&amacr;it d&amacr; mod ar an dig sin .i. deoch n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; deoch eal<ex>adnach</ex>. An deoch n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, <ex>immorra</ex>, at&amacr;it d&amacr; mod uirre .i. f&imacr;n <ex>n&omacr;</ex> uis<ex>g</ex>i, &ampersir; gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear <lb n="6775"> na deoc<ex>h</ex>a so againne. <frn lang="la">Et</frn> is do na deoch<ex>aib</ex> so do-rinne<sup resp="JCa">a</sup>dar eagnaidi na <app><lem>n-Araip<ex>ea</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">naraipt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex></rdg></app> &ampersir; na Gr&emacr;igi <frn lang="la">mensi&omacr;n</frn>, an uair do luaidid<ex>ur</ex> do na deochaib, acht c&emacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>id cinead &emacr;igin bainne a n-in<ex>a</ex>d digi, &ampersir; cine<sup resp="JCa">a</sup>d <ex>eile</ex> ola, &ampersir; cine<sup resp="JCa">a</sup>d <ex>eile</ex>
<lb n="6780"> sir<ex>&omacr;ip</ex>i. Gid ead, n&imacr; gn&amacr;th<ex>a</ex>c<ex>h</ex> againne na deoc<ex>h</ex>a sin, ar an adbur sin n&imacr; d&emacr;num cuimniug<ex>ad</ex> d&imacr;b ann so. Deoc<ex>h</ex> eal<ex>adna</ex>c<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, gn&amacr;th<ex>uig</ex>id drong againne, mur at&amacr;, linn &ampersir; <term lang="la">pomerium</term> &ampersir; <term lang="la">cerasarium</term> &ampersir; <term lang="la">mellicratum</term>. <ex>Agus</ex> ad<ex>ubramar</ex> co l&omacr;r <lb n="6785"> don uis<ex>g</ex>i don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n annsa c<ex>h&emacr;d</ex>-c<ex>hai</ex>b<ex>idil</ex> <mls unit="MS P page" n="404"> don <ex>dara</ex> p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex> &ampersir; n&imacr; hinr&amacr;id aen-r&eacute;d de anois ach b<ex>ea</ex>c&amacr;n. Gid eadh, <app><lem>laibe&omacr;rm<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">laibeorum</rdg></app> don f<ex>h</ex>&imacr;n g&emacr;

<pb n="19">
<sup resp="JCa">infra 186-7</sup><lb>
do-rinneam<ex>ur</ex> <frn lang="la">mensi&omacr;n</frn> co gener&amacr;lta de don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n. </p>
<lb n="6790"> <p>B&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i in t-uis<ex>g</ex>i mur dig do b&amacr;t<ex>ha</ex>d in tarta n&amacr; an f&imacr;n, gid eadh, ar t<ex>ui</ex>csin gac<ex>h</ex> aen-neit<ex>h</ex> <ex>eile</ex>, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i in f&imacr;n mur dig n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, ac<ex>h</ex> g&emacr; t<ex>h</ex>eacmus co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> gurab fearr m&imacr;n<ex>ig</ex>hius <lb n="6795">in t-uis<ex>g</ex>i in tart (ar son gurab eadh is tart ann <app><lem>&amacr;lgus</lem><rdg wit="H">ailgis</rdg></app> na neith<ex>ead</ex> f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> &ampersir; co fuil in t-uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>) n&amacr; do-n&imacr; an f&imacr;n; gid eadh, do c<ex>hu</ex>musc an b&imacr;d &ampersir; d&amacr; leat<ex>h</ex>nug<ex>ad</ex> ar na ball<ex>aib</ex> is fearr in f&imacr;n n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i, tr&emacr; mar at&amacr; <app><lem>s&emacr;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> s&emacr;im <lb n="6800">ana s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; ana gn&imacr;m, c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>ear co hurusa &emacr; risin mbiad, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi furba&imacr;ltig<ex>id</ex> an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> reime; ar an adbur sin tairrng<ex>i</ex>d &ampersir; c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>cid ris na biaduib &emacr;. <ex>Agus</ex> as aml<ex>aid</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an c<ex>u</ex>musc sin tr&emacr; f<ex>h</ex>iuch<ex>ad</ex>, &ampersir; furtachtaig<ex>id</ex><lb n="6805"> an f&imacr;n co m&omacr;r c<ex>h</ex>ugi sin ar son a beith te do r<ex>&emacr;ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>e; &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> in t-uis<ex>g</ex>i &emacr; tr&emacr;na beit<ex>h</ex> fuar. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> is mar sin is follus gurab fearr an f&imacr;n do c<ex>hu</ex>musc an b&imacr;d n&amacr; in t-uis<ex>g</ex>i; <app><lem>&ampersir; mar an c<ex>&emacr;d</ex>na</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> <lb n="6810">is fearr &emacr; do leat<ex>h</ex>nug<ex>ad</ex> na hoil<ex>eam</ex>na ar na ball<ex>aib</ex> n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i; &omacr;ir is &emacr; in f&imacr;n tollt&omacr;ir na n-uile ball, &omacr;ir do-n&imacr; s&emacr; sin do leith s<ex>h</ex>&emacr;ime a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex>i &ampersir; t<ex>eas</ex>a a br<ex>&imacr;g</ex>e (&omacr;ir at&amacr;it na neithe sin tolltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> co m&omacr;r) &ampersir; do r<ex>&emacr;ir</ex> c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns is m&omacr; d&imacr;sga&imacr;lius an <lb n="6815">f&imacr;n n&amacr; do-n&imacr; an t-uis<ex>g</ex>i, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil br<ex>&imacr;g</ex> t<ex>heasaid</ex>i 

<pb n="20">
<sup resp="JCa">infra 187-8</sup>
ann &omacr; a&emacr;r n&amacr; &omacr; t<ex>h</ex>einid, ar an adbur sin toirm<ex>is</ex>cid in t-uis<ex>g</ex>i g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile gluasacht. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> .i. at&amacr; gluasacht na hoil<ex>eam</ex>na c<ex>hu</ex>m na mball &omacr; br<ex>&imacr;g</ex> at<ex>airr</ex>aingt<ex>h</ex>ig na mball. Ar an <lb n="6820"> adbur sin is m&omacr; gr&amacr;daidit na boill in f&imacr;n n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i, m&amacr;s ead, is m&omacr; f<ex>h</ex>urtachtaidius an f&imacr;n c<ex>hu</ex>m sga&imacr;lti na hoil<ex>eam</ex>na ar na ball<ex>aib</ex> n&amacr; do-n&imacr; an t-uis<ex>g</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> .i. n&imacr; f<ex>h</ex>uil in t-uis<ex>g</ex>i imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur <lb n="6825"> dig mar at&amacr; an f&imacr;n, &omacr;ir toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> an t-uis<ex>g</ex>i an biad do dol a n-oil<ex>eamain</ex> ar son n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> oilinn s&emacr; leis f&emacr;in, &ampersir; ar an adbur sin g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uisgeamlacht d&amacr; mbia an biad is lugaidi oilius; m&amacr;s ead, is mait<ex>h</ex> an f&imacr;n do c<ex>hu</ex>musc an b&imacr;d, &omacr;ir n&imacr; t<ex>h</ex>oirmiscinn s&eacute; an <lb n="6830"> oileamain acht furtachtaig<ex>id</ex> &ampersir; at<ex>airr</ex>ngid &ampersir; at<ex>h</ex>nuaig<ex>id</ex> co m&omacr;r &ampersir; oil<ex>id</ex> co ro-luath. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> an f&imacr;n an teas &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> &ampersir; t&emacr;igid in c<ex>or</ex>p uile; &omacr;ir is m&omacr;r m&emacr;d<ex>uig</ex>hius sin an oil<ex>eamain</ex>; &ampersir; c&umacr;isigid in t-uis<ex>g</ex>i <lb n="6835"> <app><lem>pairil<ex>is</ex></lem><rdg wit="H">paralisis</rdg></app> do leith a f<ex>h</ex>uaire &ampersir; marb<ex>aid</ex> &ampersir; sgrisaid oibr<ex>igth</ex>i na n<ex>&amacr;d&umacr;ire</ex> co huil<ex>id</ex>i, ar an adbur sin n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn an t-uis<ex>g</ex>i a c<ex>h</ex>os do c<ex>h</ex>ur a n-oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ib na n<ex>&amacr;d&umacr;ire</ex> maill<ex>e</ex> <ex>ris</ex> f&emacr;in; ar an adbur sin, gid b&emacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius uis<ex>g</ex>i leis f&emacr;in as dimolta h&eacute;, acht <lb n="6840"> muna t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ar &emacr; annsna fiabrasaib g&emacr;ra. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: at&amacr; tarba <ex>eile</ex> ag an f&imacr;n nach fuil ag an uis<ex>g</ex>i, &omacr;ir toll<ex>aid</ex> co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; gearraid &ampersir; d&imacr;sga&imacr;l<ex>id</ex> l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> <corr sic="gin" resp="ANicD">rigin</corr>, &ampersir; folm<ex>uigid</ex>

<pb n="21">
<sup resp="JCa">infra 188</sup><lb>
l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> l&emacr; fual &ampersir; l&emacr; hallus, &ampersir; bogaid l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> &ampersir; <lb n="6845">innarb<ex>aid</ex> &eacute; &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> <app><lem>a</lem><rdg wit="H">an</rdg></app> urc<ex>h&omacr;id</ex>, &ampersir; d&imacr;sga&imacr;l<ex>id</ex> na hadbuir t<ex>h</ex>&eacute;chtaigt<ex>h</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: soillsig<ex>id</ex> an f&imacr;n an t-inntleacht, &ampersir; ceartaig<ex>id</ex> an f<ex>h</ex>earg, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> an dubr&omacr;n, &ampersir; togairm<ex>i</ex>d an gairdeac<ex>h</ex>us, &ampersir; d&umacr;isgid an dr&umacr;is, &ampersir; <lb n="6850">sgrisaid in meirtnigi, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> an be&omacr;dacht, &ampersir; sgrisaid an tshaint, &ampersir; tre&omacr;r<ex>uig</ex>id an tshub&amacr;ltaigi. <ex>Agus</ex> adeirim so co hat<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umair co nd&emacr;in an f&imacr;n duine fearrda do leith c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; anma, &ampersir; do-n&imacr; an t-uis<ex>g</ex>i an c<ex>or</ex>p bannda; ar an adbar sin gid b&emacr; <lb n="6855">n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ibinn f&imacr;n b&imacr;t<ex>h</ex> s&emacr; bannda a n-aithf<ex>h</ex>&emacr;gad na droingi ibius &emacr;; &ampersir; do dearb<ex>ad</ex> so ar neach n&amacr;r ib f&imacr;n ar t&umacr;s &ampersir; do gn&amacr;th<ex>uig</ex> a &omacr;l ainns&emacr;in &ampersir; do b&imacr; inmolta do leith <app><lem>a chuirp &ampersir; a anma</lem><rdg wit="H">c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; anmo</rdg></app>. Ar an adbur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aide</ex> f&imacr;n mur dig a foll<ex>amnugad</ex> <lb n="6860">na sl&amacr;inti n&amacr; uis<ex>g</ex>i, &omacr;ir n&imacr; moluim deoch uis<ex>g</ex>i aenda a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it na d&imacr;sleachta sin ag an f&imacr;n d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear co measurda &emacr;. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear co hainmeasurda &eacute;, innus co c&umacr;isiginn s&eacute; me<sup resp="JCa">i</sup>sgi, m&umacr;ch<ex>aid</ex> solus <lb n="6865">an anma r&emacr;s&umacr;nta &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> m&imacr;r&emacr;s&umacr;nta &ampersir; iarasibile &ampersir; concupisibile .i. an br<ex>&imacr;g</ex> tsannt<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; an br&imacr;<ex>g</ex> f<ex>h</ex>eargach, &ampersir; do-n&imacr; s&emacr; an r&emacr;s&umacr;n anumal an tan sin, &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> an c<ex>or</ex>p an tan sin mur luing ar muir gan fear foll<ex>am</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i uirre; ar an <lb n="6870">adbur sin gab<ex>aid</ex> s&emacr; ag <app><lem>a<sup resp="JCa">n</sup></lem><rdg wit="H">i<ex>n</ex></rdg></app> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> nach ingab<ex>&amacr;l</ex>a, &ampersir; 

<pb n="22">
<sup resp="JCa">infra 189</sup><lb>
<mls unit="MS P page" n="405"> moluid an n&imacr; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> inmolta, &ampersir; labraid droch-n&imacr; co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> f<ex>eir</ex>g &ampersir; r&emacr; huabur, &ampersir; do-n&imacr; droch-oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, mur at&amacr;, adalltrannus doc<ex>h</ex>raid. Tuill<ex>ead</ex>: an uair ibt<ex>h</ex>ear an f&imacr;n co <lb n="6875"> hainimc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> is m<ex>&imacr;r</ex>buil<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gortaigius an inc<ex>h</ex>inn &ampersir; na f&emacr;ithe, &ampersir; tre&omacr;r<ex>uig</ex>id pairil<ex>is</ex> &ampersir; sdupur &ampersir; easl<ex>&amacr;in</ex>ti <ex>eile</ex> na f&emacr;ith<ex>ead</ex>. <ex>Agus</ex> co hat<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umair marbt<ex>h</ex>ur &ampersir; arsaidt<ex>h</ex>ear an drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius sin co luat<ex>h</ex>, &ampersir; do bud fearr d&omacr;ib an tan sin uisgi d'&omacr;l n&amacr; f&imacr;n; ar <lb n="6880"> an adbur sin as inc<ex>h</ex>uir riaglacha bus inc<ex>h</ex>oim&emacr;da a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex> an fh&imacr;na innus nac<ex>h</ex> c&umacr;ise&omacr;ch<ex>aide</ex> seac<ex>h</ex>r&amacr;n &omacr; t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an f<ex>h</ex>&imacr;na. </p>
<p>An c<ex>h&emacr;id</ex>-riag<ex>ail</ex> d&imacr;b .i. n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> inibt<ex>h</ex>i f&imacr;n &ampersir; an gaile folam &ampersir; an c<ex>or</ex>p gort<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> <lb n="6885"> do t<ex>h</ex>uitim a <term lang="la">spasmus</term> &ampersir; a seac<ex>h</ex>r&amacr;n meanman. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> tart do beith ar neach &ampersir; an g<ex>aile</ex> folam, f&emacr;ch<ex>ad</ex> an neach ara mbia an tart sin an tart f&imacr;rinneach <ex>n&omacr;</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &emacr;. &Omacr;ir as ead as tart n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> ann ainnteas do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear annsa gh<ex>aile</ex> &omacr; <lb n="6890"> c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im na mbiad, &ampersir; n&imacr; b&imacr; sin annsa gh<ex>aile</ex> fholum ara mb&imacr; tart, m&amacr;s ead, n&imacr; hinibt<ex>h</ex>i f&imacr;n annsa tart sin acht muna caitear n&imacr; &emacr;igin le<sup resp="JCa">i</sup>s. Gid eadh, do m&imacr;niug<ex>ad</ex> in tarta sin f&emacr;tur <app><lem>iulep</lem><rdg wit="H">iulip</rdg></app> d'&omacr;l <ex>n&omacr;</ex> sir<ex>&omacr;ip</ex> <ex>eile</ex> at&amacr; d&imacr;leas ana aig<ex>id</ex>. Gid eadh, n&amacr; <lb n="6895"> hibt<ex>h</ex>ear an f&imacr;n ar aen-mod &ampersir; an g<ex>aile</ex> folam. </p>
<p>An <ex>dara</ex> r<ex>iagail</ex> .i. nach dl<ex>eag</ex>ur f&imacr;n d'&omacr;l idir d&amacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im &ampersir; an biad do <app><lem>caith<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">caithim</rdg></app> ar <app><lem>t&umacr;s</lem><rdg wit="H">d<ex>&uacute;s</ex></rdg></app> d&imacr;b gan

<pb n="23">
<sup resp="JCa">infra 190-1</sup><lb>
beith d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> an f&imacr;n an tan sin an biad n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a d'f<ex>h</ex>&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> an g<ex>aile</ex>. </p>

<lb n="6900"> <p>An <ex>treas</ex> r<ex>iagail</ex> .i. n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> inibt<ex>h</ex>i an f&imacr;n gan inm<ex>ead&omacr;n</ex> d'&emacr;s tsaet<ex>h</ex>air m&omacr;ir <ex>n&omacr;</ex> fot<ex>h</ex>raigt<ex>h</ex>i, &omacr;ir gortaig<ex>id</ex> an f&imacr;n na f&emacr;ithe &ampersir; an inc<ex>h</ex>inn co m&omacr;r an tan sin. </p>
<p>An <ex>ceathramad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. nach dl<ex>eag</ex>ur in f&imacr;n <lb n="6905">d'&omacr;l maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> droch-biaduib n&amacr; l&emacr; tort<ex>h</ex>aib, n&amacr; gu gar tar &emacr;s a cait<ex>h</ex>me; &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi gan f&imacr;n s&emacr;im d'&omacr;l, &omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> an f&imacr;n mail&imacr;s na mbiad do t<ex>h</ex>oll<ex>ugad</ex> co luath c<ex>hu</ex>m na mball. <ex>Agus</ex> is f&imacr;r sin d&amacr; caitear a caindiacht m&omacr;ir &eacute;, gid eadh, d&amacr; <lb n="6910">n-ibt<ex>h</ex>ear a caindiacht bic &eacute; f&amacr; r&emacr;s&umacr;n an b&imacr;d, ceartaig<ex>id</ex> mail&imacr;s an b&imacr;d uile. </p>
<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> r<ex>iagail</ex> .i. d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uige</ex> neach f&imacr;n anfhann &ampersir; f&imacr;n l&amacr;idir d'&omacr;l ar aen-bord, ibt<ex>h</ex>ear an f&imacr;n anfann ar t&umacr;s &ampersir; an f&imacr;n l&amacr;idir f&amacr; de&omacr;ig, &omacr;ir is <lb n="6915">fuirfe iatur b&emacr;l an g<ex>aile</ex> &omacr;n ord sin &ampersir; cruinnidt<ex>h</ex>ear an biad annsa g<ex>aile</ex>. Gid eadh, d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear an f&imacr;n l&amacr;idir ar t&uacute;s &ampersir; an f&imacr;n anfhann f&amacr; de&omacr;ig dobu cunntaburtach an f&imacr;n l&amacr;idir do leith treisi a gn&imacr;ma d'f<ex>h</ex>&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> an gh<ex>aile</ex> roim an d&imacr;l<ex>eagad</ex> do beith <lb n="6920">fuirfe &ampersir; an biad n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a do t<ex>h</ex>arrang leis. &Omacr;ir is m&omacr; gr&amacr;duigid na boill co huil<ex>id</ex>i an f&imacr;n l&amacr;idir n&amacr; an f&imacr;n anfann, ar an adbur sin tairrngid co luath &eacute; mar amant&umacr;r. </p>
<p>An <ex>s&emacr;mad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. an f&imacr;n ibt<ex>h</ex>ear do c<ex>hu</ex>musc <lb n="6925">an b&imacr;d co ndl<ex>eag</ex>ur a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-shl<ex>ig</ex>i risin mbiad &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur fuir<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> risin tart. <ex>Agus</ex>

<pb n="24">
<sup resp="JCa">infra 191-2</sup><lb>
an f&imacr;n ibt<ex>h</ex>ear do b&amacr;th<ex>ad</ex> an tarta, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a &omacr;l co deireadh in c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n <ex>n&omacr;</ex> m&omacr;r&amacr;n d'&omacr;l d&eacute; an tan sin <app><lem>f&amacr; m&emacr;id <ex>n&omacr;</ex> f&amacr;</lem><rdg wit="H">fo m&emacr;id <ex>n&omacr;</ex> fo</rdg></app> laig<ex>ead</ex> in tarta.<lb n="6930"> <frn lang="la">Et</frn> an f&imacr;n is deoch t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each is ann dl<ex>eag</ex>ur a h&omacr;l, ar coiml&imacr;n<ex>a</ex>d an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n roim an <ex>da</ex>ra biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im. <frn lang="la">Et</frn> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an deoch so co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair <app><lem>b<ex>eid</ex></lem><rdg wit="H">bit</rdg></app> na biada caitear roimpe r<ex>eam</ex>ur a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; a ngn&imacr;m; &ampersir; <lb n="6935"> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur fuir<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> risin tart gan an deoch so d' &omacr;l, &omacr;ir ullm<ex>uig</ex>id an deoch sin an g<ex>aile</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> an b&imacr;d <ex>eile</ex> &ampersir; furtachtaig<ex>id</ex> do t<ex>h</ex>oll<ex>ugad</ex> an b&imacr;d do <app><lem>caithid</lem><rdg wit="H">caitim</rdg></app> c<ex>hu</ex>m na n-ae; &ampersir; n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn an deoch sin beith a caindiacht m&omacr;ir innus comad usaidi a <lb n="6940"> d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsa gh<ex>aile</ex> sul do t<ex>h</ex>osgaig<ex>ead</ex> s&imacr; c<ex>hu</ex>m na n-ae. </p>
<p>An <ex>seachtmad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> reime &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> treisi d&amacr; mbia an biad as &imacr; in m&emacr;ide sin dl<ex>eag</ex>ur an deoch t<ex>h</ex>reor<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each <ex>n&omacr;</ex> an deoch c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>i do <lb n="6945"> beith m&omacr;r, &ampersir; econ<ex>tra</ex> .i. g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s&emacr;ime &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> te&omacr; &ampersir; gach fl<ex>ich</ex>i d&amacr; mbia an biad, gurab &imacr; an m&emacr;ide sin dl<ex>ig</ex>ius an deoch beit<ex>h</ex> beac, mur at&amacr;, an deoch t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; an deoch c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>i. Ar an adbur sin is c&omacr;ra in f&imacr;n l&amacr;idir d'&omacr;l l&emacr; fe&omacr;il <app><lem>daim</lem><rdg wit="H">doim</rdg></app> n&amacr; <lb n="6950"> l&emacr; fe&omacr;il gearrcach, &ampersir; is c&omacr;ra a &omacr;l l&emacr; hiasg n&amacr; l&emacr; fe&omacr;il. </p>
<p>An <ex>t-ochtmad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. an uair b&imacr;s neach l&amacr;n do t<ex>h</ex>art dl<ex>ig</ex>id <app><lem>a f<ex>h</ex>&imacr;n</lem><rdg wit="H">an fin</rdg></app> beith s&emacr;im anfhann a

<pb n="25">
<sup resp="JCa">infra 192-3</sup><lb>
<mls unit="MS P page" n="406">ndath &imacr;sil. <ex>Agus</ex> an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b&imacr; tart m&omacr;r ar <lb n="6955">n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>ig</ex>id <app><lem>a fh&imacr;n</lem><rdg wit="H">an fin</rdg></app> beith l&amacr;idir dearg, &omacr;ir n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na f&imacr;nta l&amacr;idiri do b&amacr;th<ex>ad</ex> in tarta. </p>

<p>An <ex>naemad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>ig</ex>id na m<ex>a</ex>c&amacr;im n&amacr;id na banaltranna f&imacr;n d'&omacr;l , acht b<ex>ea</ex>c&amacr;n d'f<ex>h</ex>&imacr;n anfhann uisgeam<ex>ail</ex>. Na sean-da&imacr;ne , <ex>immorra</ex>, as <lb n="6960">imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> f&imacr;n l&amacr;idir, deadh-bal<ex>aid</ex>, deadh-blasta d&omacr;ib. &Omacr;ir d&amacr; t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ar f&imacr;n do na m<ex>a</ex>c&amacr;muib, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi f&imacr;n l&amacr;idir, is te<sup resp="JCa">i</sup>ne a ceann teineadh &eacute;, &omacr;ir at&amacr;it f&emacr;ithe anfanna ag na m<ex>a</ex>c&amacr;muib &ampersir; inc<ex>h</ex>inn f<ex>h</ex>om&amacr;muidt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> anfann; ar an adbur sin <lb n="6965">gortaigt<ex>h</ex>ear co hurusa &omacr;n f<ex>h</ex>&imacr;n iat, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil in f&imacr;n cudruma do c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> na m<ex>a</ex>c&amacr;m do leith a <app><lem>t<ex>h</ex>irmachta</lem><rdg wit="H">tirm<ex>aid</ex>eachta</rdg></app>, &omacr;ir at&amacr;it na m<ex>a</ex>c&amacr;im fl<ex>iuch</ex> co m&omacr;r &ampersir; cait<ex>h</ex>id biada is urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; at&amacr; d&imacr;l<ex>eagad</ex> l&amacr;idir acu &ampersir; sp<ex>irad</ex>a imda. Na m<ex>a</ex>c&amacr;im, <ex>immorra</ex>, &ampersir; <lb n="6970">co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi ara c<ex>&emacr;d</ex>-oil<ex>eamain</ex>, n&imacr; hinc<ex>h</ex>eaduigt<ex>h</ex>i ar aen-mod f&imacr;n d&omacr;ib acht ro-b<ex>ea</ex>c&amacr;n. <frn lang="la">Et</frn> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&emacr;id tosgaidit ana n-aimsir, as &imacr; in m&emacr;ide sin as innile fh&emacr;duid f&imacr;n d'&omacr;l, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>id biada r<ex>eam</ex>ra is deacair do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; is deacair do <lb n="6975">t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>ugad</ex> c<ex>hu</ex>m na mball. </p>
<p>An <ex>deachmad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. gib&emacr; g&amacr; mb&imacr; inc<ex>h</ex>inn anfhann co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> <ex>n&omacr;</ex> co haic<ex>&imacr;d</ex>each, n&amacr; hib<ex>ead</ex> f&imacr;n l&amacr;idir acht a caindiacht b<ex>i</ex>c, gid ead, f&emacr;duid f&imacr;n anfhann uisgeam<ex>ail</ex> d'&omacr;l. <ex>Agus</ex> mur an <ex>c&emacr;d</ex>na <lb n="6980">don droing g&amacr; mb&imacr;t ae &ampersir; g<ex>ailid</ex>i t<ex>easaid</ex>i, dl<ex>ig</ex>id f&imacr;n l&amacr;idir t<ex>easaid</ex>i do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na. <ex>Agus</ex> mar an

<pb n="26">
<sup resp="JCa">infra 193-5</sup><lb>
c<ex>&emacr;d</ex>na don droing aitreabus isna r&emacr;gi&omacr;nuib t<ex>easaid</ex>i &ampersir; g&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i, as b<ex>ea</ex>c dl<ex>ig</ex>id d'&omacr;l d'f<ex>h</ex>&imacr;n l&amacr;idir t<ex>heasaid</ex>i t<ex>h</ex>sh&emacr;im. <ex>Agus</ex> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> <lb n="6985"> so don droing aitreabus <app><lem>a r&emacr;gi&omacr;n f<ex>huar</ex></lem><rdg wit="H">isna region<ex>aib</ex>h f<ex>uar</ex>a</rdg></app> &ampersir; g&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex>. </p>
<p>An <ex>t-aenmad</ex> r<ex>iagail</ex> <ex>d&emacr;g</ex> .i. co ndl<ex>eag</ex>ur na se<sup resp="JCa">i</sup>n-f<ex>h</ex>&imacr;nta do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, co m&omacr;r a <app><lem>slig<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">slighi</rdg></app> digi, &omacr;ir is m&omacr; is l<ex>eigeas</ex> iat n&amacr; as deoch. <ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na as ins<ex>h</ex>eac<ex>h</ex>anta na f&imacr;nta <app><lem>nuada</lem><rdg wit="H">nu&aacute;a</rdg></app>, &omacr;ir at&amacr;it siat <lb n="6990"> n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, n<ex>eam</ex>-glan, gaet<ex>h</ex>mur, &ampersir; gein<ex>i</ex>d d&umacr;inti &ampersir; c&umacr;isigid <term lang="la">disinteria</term>. Na f&imacr;nta a n-a&imacr;s inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d, <ex>immorra</ex>, &ampersir; arna ngl<ex>an</ex>ad co mait<ex>h</ex>, as iat as intogt<ex>h</ex>a a coitc<ex>h</ex>inne d&imacr;b. </p>
<p>An <ex>dara</ex> r<ex>iagail</ex> <ex>d&emacr;g</ex> .i. d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear an f&imacr;n n&imacr; <lb n="6995"> mur dig am&amacr;in dl<ex>eag</ex>ur a &omacr;l acht d'oil<ex>eamain</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; d&amacr; reamrug<ex>ad</ex> &ampersir; d&amacr; athnuaig<ex>ead</ex> mur rigid a leas na da&imacr;ne b&imacr;s truag co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> <ex>n&omacr;</ex> co haic<ex>&imacr;d</ex>each. <ex>Agus</ex> is f&imacr;nta millsi, reamra, deadh-datha dl<ex>eag</ex>ur d'&omacr;l an tan sin, &omacr;ir oil<ex>id</ex> na f&imacr;nta <lb n="7000"> sin co l&omacr;r, &ampersir; at<ex>h</ex>nuaigid an n&imacr; do mill<ex>ead</ex>, &ampersir; reamraig<ex>id</ex> na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p. A c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so d&amacr; <app><lem>t<ex>eag</ex>m<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">t<ex>eag</ex>ma</rdg></app> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> iat na neithe so do-b&emacr;rmais d&amacr;r n-&umacr;id, acht an c<ex>or</ex>p do c<ex>h</ex>na&imacr; <ex>n&omacr;</ex> do <app><lem>t<ex>h</ex>ruag<ex>ugad</ex></lem><rdg wit="H">truadh</rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> do t<ex>h</ex>irmug<ex>ad</ex>,
mur is c&omacr;ir do d&emacr;num risna da&imacr;nib r<ex>eam</ex>ra m&emacr;ithi; <lb n="7005"> &omacr;ir is f&imacr;nta s&emacr;ime a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; a ngn&imacr;m dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d&omacr;ib, &ampersir; gan a mbeith mil<ex>is</ex> acht a

<pb n="27">
<sup resp="JCa">infra 195-7</sup><lb>
mbeith <app><lem>poinnticda</lem><rdg wit="H">poinnth-a <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> stip<ex>i</ex>cda a' claenad m&emacr;id &emacr;igin c<ex>hu</ex>m gile. </p>
<p>An <ex>treas</ex> r<ex>iagail</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: d&amacr; t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ar an f&imacr;n do <lb n="7010">c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht na spirad &ampersir; do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> na mbr<ex>&imacr;g</ex>, dl<ex>eag</ex>ur f&imacr;n s&emacr;im deadh-bal<ex>aid</ex> do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t an tan sin, ara mb&imacr; blas toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; ara mb&imacr; dath inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; ana mb&imacr; neart imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur an f&imacr;n sin d'&omacr;l maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n b&imacr;d &ampersir; <lb n="7015">dl<ex>ig</ex>id beith gl<ex>an</ex> co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> &omacr;na imurcach<ex>aib</ex> &ampersir; dl<ex>eag</ex>ur a &omacr;l a caindiacht bic. </p>
<p>An <ex>ceathramad</ex> r<ex>iagail</ex> <ex>d&emacr;g</ex> .i. d&amacr; tuct<ex>h</ex>ar f&imacr;n do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht br<ex>&imacr;g</ex>e fostaigt<ex>h</ex>i an g<ex>ail</ex>i &ampersir; na n-inneadh as iat f&imacr;nta dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>oga an tan <lb n="7020">sin .i. f&imacr;nta dearga reamra poinntica mur iart<ex>h</ex>ur don droing ara mb&imacr; <term lang="la">flux</term> bronn &omacr; anfainne br<ex>&imacr;g</ex>e fostaigt<ex>h</ex>i an gh<ex>ail</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; <app><lem>togram</lem><rdg wit="H">tagram</rdg></app> an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> f&imacr;nta s&emacr;ime a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; a ngn&imacr;m do t<ex>h</ex>oga in tan sin, &ampersir; a <lb n="7025">mbeith deadh-bal<ex>aid</ex>, &ampersir; m&emacr;id &emacr;igin g&emacr;iri maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n millsi do beith inntu. </p>
<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> r<ex>iagail</ex> <ex>d&emacr;g</ex> .i. gurab fearr an f&imacr;n do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear anfann &omacr; c<ex>hu</ex>musc uis<ex>g</ex>i ris n&amacr; an f&imacr;n <lb n="7030">b&imacr;s anfhann co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; a c<ex>h</ex>ur anfann a c&emacr;im inann, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an tan b&imacr;s an f&imacr;n anfann co <mls unit="MS P page" n="407">n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>; &omacr;ir na f&imacr;nta b&imacr;s anfhann co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> is usa a truaill<ex>iugad</ex> &ampersir; is luga oil<ex>id</ex> an c<ex>or</ex>p n&amacr;

<pb n="28">
<sup resp="JCa">infra 194, 197-8</sup><lb>
oilius an f&imacr;n l&amacr;idir anfainnigt<ex>h</ex>ear &omacr; c<ex>hu</ex>musc <lb n="7035"> uis<ex>g</ex>i ris: &ampersir; teag<ex>uis</ex>gid an dearb<ex>ad</ex> sin co l&omacr;r. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad ag tab<ex>air</ex>t na f&imacr;ntad gurab iat na f&imacr;nta duba ag&amacr; mb&imacr; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> reamur r&emacr; cum<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>ear m&emacr;id &emacr;igin uis<ex>g</ex>i is luait<ex>h</ex>i c<ex>h</ex>uirius neach ar me<sup resp="JCa">i</sup>sgi, &omacr;ir is luath t&emacr;id s&emacr; c<ex>hu</ex>m na <lb n="7040"> f&emacr;ith<ex>ead</ex> &ampersir; is luath t&emacr;id a death<ex>aige</ex> c<ex>hu</ex>m na hinc<ex>h</ex>inne; ar an adbur sin g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s&emacr;ime &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> toltan<ex>aig</ex>hi d&amacr; mbia an f&imacr;n is <app><lem>luait<ex>h</ex>idi</lem><rdg wit="H">l<ex>uath</ex>aide</rdg></app> c<ex>h</ex>uirius neach ar meisgi, gid eadh, as urusa in me<sup resp="JCa">i</sup>sgi sin do d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex>. An me<sup resp="JCa">i</sup>sgi do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &omacr;n <lb n="7045"> f<ex>h</ex>&imacr;n r<ex>eam</ex>ur, <ex>immorra</ex>, is mall tic &ampersir; is deacair a hinnarb<ex>ad</ex>. Na f&imacr;nta reamra anfanna, is cian uat<ex>h</ex>a meisgi do d&emacr;n<ex>u</ex>m. Na f&imacr;nta s&emacr;ime l&amacr;idiri, at&amacr;it siat ro-ull<ex>u</ex>m c<ex>hu</ex>m na me<sup resp="JCa">i</sup>sgi. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> ad<ex>ubradar</ex> drong &emacr;igin d&amacr;r n-eacnuidib-ne <lb n="7050"> gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a coim&emacr;d na s<ex>l&amacr;int</ex>i beith uair <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; uair annsa m&imacr; ar meisgi, innus co c&umacr;ise&omacr;ch<ex>aid</ex>e codl<ex>ad</ex> fada &omacr;n meisgi sin &ampersir; co mbedais na br<ex>&imacr;g</ex>a ainmidi a c<ex>u</ex>msanad annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> sin &ampersir; co n-innarbt<ex>h</ex>aigi na himurcracha tr&emacr; allus, <ex>n&omacr;</ex> tr&emacr; <lb n="7055"> sgeat<ex>h</ex>raig, <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; fual, <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; fearad, &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p mar sin. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn in meisgi sin beith m&omacr;r n&amacr; anorduigt<ex>h</ex>i &omacr; n-anfainne&omacr;ch<ex>aid</ex>i an inc<ex>h</ex>inn co m&omacr;r, &omacr;ir ullm<ex>uig</ex>id in meisgi sin n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> c<ex>hu</ex>m pairil<ex>is</ex>i <ex>n&omacr;</ex> c<ex>hu</ex>m apopl<ex>ex</ex>ia. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn beith <lb n="7060"> ana meisgi le&omacr;manda n&amacr; mucam<ex>ail</ex>, acht beith ana meisgi t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>uig</ex>ius l&umacr;t<ex>h</ex>gh&amacr;ir &ampersir; 

<pb n="29">
<sup resp="JCa">infra 198-200, 203</sup><lb>
gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us &ampersir; ana diaig sin tre&omacr;r&omacr;c<ex>h</ex>us codl<ex>ad</ex>, <ex>n&omacr;</ex> sgeathrach, <ex>n&omacr;</ex> allus, <ex>n&omacr;</ex> fearad. <ex>Agus</ex> n&imacr; moluim-si an tsligi sin acht annsa droing gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius <lb n="7065">droch-<term lang="la">regim<ex>en</ex></term>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad d&amacr; tugam d&amacr;r n-&umacr;id in t-ucht <ex>n&omacr;</ex> an sgam&amacr;n do glanad &ampersir; an br&umacr; do lag<ex>ad</ex>, as iat na f&imacr;nta g&amacr; mb&imacr; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; bl<ex>as</ex> milis is m&omacr; is intogt<ex>h</ex>a d&imacr;b in tan sin. <frn lang="la">Et</frn> <lb n="7070">d&amacr; t<ex>u</ex>cam d&amacr;r n-&umacr;id <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, dl<ex>ig</ex>id in f&imacr;n beith inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> <ex>n&omacr;</ex> cudruma idir beith nua &ampersir; arsaid, &ampersir; beith solus <app><lem>a'</lem><rdg wit="H">ag</rdg></app> claenad c<ex>hu</ex>m deirgi, ara mb&imacr; bal<ex>ad</ex> mait<ex>h</ex> &ampersir; bl<ex>as</ex> cudruma, gan beith aig&emacr;idigt<ex>h</ex>i n&amacr; g&emacr;r n&amacr; ro-milis, &ampersir; gan beith deathmur <lb n="7075">n&amacr; r<ex>eam</ex>ur, &ampersir; gan a f<ex>h</ex>&amacr;s a n-inaduib cloc<ex>h</ex>amla n&amacr; sl&emacr;ibtigi, n&amacr; a tal<ex>am</ex> ro-s<ex>h</ex>ocair s<ex>h</ex>oaradachta, acht a f<ex>h</ex>&aacute;s a tal<ex>am</ex> t<ex>h</ex>irim s<ex>h</ex>l&emacr;ibtigi beas a fiadnuise gr&emacr;ine, &ampersir; a <app><lem>adaid</lem><rdg wit="H">aig<ex>id</ex></rdg></app> ar an aird bu deas, &ampersir; gan a fh&amacr;s a <app><lem><term lang="la">r&emacr;gi&omacr;n</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">r&emacr;gi&omacr;n</term></rdg><rdg wit="P">regio</rdg></app> ro-t<ex>heasaid</ex>i n&amacr; ro-f<ex>h</ex>uar. <frn lang="la">Et</frn> is &emacr;idir a <lb n="7080">c<ex>h</ex>oncl<ex>&umacr;id</ex>iug<ex>ad</ex> as sin n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>a&iacute;d</ex> na f&imacr;nta ro-l&amacr;idiri, mur at&amacr;, f&imacr;n an t&imacr;re r&emacr; n-abur <pn type="country">Cipria</pn>, &ampersir; <pn type="country">na Gr&emacr;igi</pn>, a fholl<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. </p>
<p><ex>Agus</ex> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aid ana diaid sin na f&imacr;nta eal<ex>adna</ex>c<ex>h</ex>a gn&amacr;th<ex>uig</ex>id drong &emacr;igin, mur at&amacr;, an <lb n="7085">f&imacr;n r&emacr; n-abur <term lang="la">saluiatum</term> <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">enulatum</term> <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">r&oacute;sat<ex>u</ex>m</term>. &Omacr;ir is n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> l<ex>eigis</ex> at&amacr; ag na f&imacr;ntaib sin, m&amacr;s ead, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iad a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i acht a caindiacht b<ex>i</ex>c. An f&imacr;n ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear

<pb n="30">
<sup resp="JCa">infra 203-4</sup><lb>
s&amacr;itsi, r&emacr; n-abur <term lang="la">saluiat<ex>u</ex>m</term>, f&emacr;tur a gn&amacr;th<ex>ugad</ex> a <lb n="7090"> caindiacht b<ex>i</ex>c gan urc<ex>h</ex>&omacr;id annsa geimr<ex>ead</ex>. &Omacr;ir an f&imacr;n ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear s&amacr;itsi gab<ex>aid</ex> t<ex>easaideacht</ex> &ampersir; <app><lem>stip<ex>i</ex>cacht</lem><rdg wit="H">stip<ex>ea</ex>cdacht</rdg></app> &ampersir; deadh-bal<ex>ad</ex> &emacr;igin c<ex>h</ex>ugi, innus gurab &emacr;idir a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im annsa geimrid do t<ex>h</ex>&emacr;ig<ex>ea</ex>d an gh<ex>aile</ex>. <ex>Agus</ex> comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> an g<ex>ail</ex>i &ampersir; <lb n="7095"> an inc<ex>h</ex>inn &ampersir; na baill <ex>eile</ex> do leith a stip<ex>i</ex>cdachta &ampersir; a deadh-bal<ex>aid</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> m&omacr;r&amacr;n d'&omacr;l de do b&amacr;th<ex>ad</ex> an tarta, &omacr;ir at&amacr; an s&amacr;itsi t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>ugad</ex> n&amacr; do c<ex>hu</ex>musc an b&imacr;d &eacute;, &omacr;ir do c<ex>h</ex>laenfad s&eacute; an biad <lb n="7100"> uile c<ex>hu</ex>m t<ex>easaideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m tir<ex>maideacht</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> an uair beas an f&imacr;n t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> &ampersir; an s&amacr;itsi t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> co m&omacr;r, is m&omacr;r t<ex>h</ex>osgaidius a c<ex>u</ex>musc r&emacr; c<ex>h</ex>&emacr;ile c<ex>hu</ex>m t<ex>easaideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m tir<ex>maideacht</ex>a, ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute; a foll<ex>amnugad</ex> <lb n="7105"> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>: d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear f&imacr;n ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear s&amacr;itsi a caindiacht m&omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> <app><lem>an biad</lem><rdg wit="P">an biad an biad</rdg></app> d'f<ex>h</ex>&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> an gh<ex>ail</ex>i &ampersir; na n-ae sul d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &eacute; co fuirfe, &omacr;ir at&amacr; br<ex>&imacr;g</ex> diuereticach t<ex>h</ex>sh&emacr;imigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> ann &ampersir; an uair b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear ar dig <lb n="7110"> &eacute; togairm<ex>id</ex> an fual &ampersir; an f<ex>h</ex>uil m<ex>&imacr;sta</ex>; ar an adbur sin n&imacr; hinibt<ex>h</ex>i <term lang="la">saluiatum</term> ar aen-mod a caindiacht m&omacr;ir. <ex>Agus</ex> gid b&emacr; ara mbia easl<ex>&amacr;int</ex>i f&emacr;ith<ex>ead</ex> <mls unit="MS P page" n="408"> n&amacr; easl<ex>&amacr;int</ex>i f<ex>huar</ex> na hinc<ex>h</ex>inne, mur at&amacr;, pairil<ex>is</ex>, f&emacr;duid siat f&imacr;n ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear s&amacr;itsi do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im <lb n="7115"> a caindiacht m&omacr;ir &ampersir; a sl<ex>ig</ex>i l<ex>eigis</ex>; is fearr d&omacr;ib an

<pb n="31">
<sup resp="JCa">infra 204-6</sup><lb>
f&imacr;n ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear s&amacr;itsi d'&omacr;l a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an m&imacr;s<note type="auth" n="5">leg. 'na coda'; n&iacute; fol&aacute;ir n&oacute; bh&iacute; truailli&uacute; i dt&eacute;ax bhunaidh Laidne an aistrighthe&oacute;ra .i. <frn lang="la">mensis</frn> i n-&aacute;it <frn lang="la">mensae</frn>.</note> n&amacr; 'na deireadh. </p>
<p>An f&imacr;n ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear eillinn r&emacr; n-abur <app><lem><term lang="la">enlatum</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">enulatum</term></rdg></app> is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaigius s&emacr; an cra<ex>id</ex>i &ampersir; na <lb n="7120">boill adras de; ar an adbur sin gib&emacr; g&amacr; mb&imacr; cra<ex>id</ex>i anfann <ex>n&omacr;</ex> g<ex>ail</ex>i anfann &omacr; f<ex>huaraideacht</ex> &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex> gn&amacr;th<ex>uigead</ex> s&emacr; an f&imacr;n r&emacr; n-abur <app><lem><term lang="la">enalat<ex>u</ex>m</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">enulat<ex>u</ex>m</term></rdg></app> a caindiacht big mur ad<ex>ubramar</ex> do <term lang="la">s<ex>h</ex>aluiat<ex>u</ex>m</term>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; f<ex>h</ex>uil cunntab<ex>air</ex>t gurab <lb n="7125">imc<ex>h</ex>ub<ex>aide</ex> <app><lem><term lang="la">enalat<ex>u</ex>m</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">enulat<ex>u</ex>m</term></rdg></app> a m&omacr;r&amacr;n <app><lem>do c<ex>h</ex>&umacr;isib</lem><rdg wit="H">din<ex>a</ex>daib</rdg></app> n&amacr; <term lang="la">saluiat<ex>u</ex>m</term>. </p>

<div3 type="subsection"><head><frn lang="la">De ceruisia</frn> .i. don linn</head>
<p><ex>Agus</ex> as inlaburt<ex>h</ex>a de &ampersir; do na deoch<ex>aib</ex> ele, mur at&amacr;, <term lang="la">pumerium</term> (.i. deoch do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na luib<ex>ib</ex>) &ampersir; <term lang="la">cerasarium</term> (.i. deoch do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na <ex>seir</ex>&imacr;nib) &ampersir; a <lb n="7130">cusm<ex>ail</ex>e. <ex>Agus</ex> at&amacr; drong do na da&imacr;nib gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius na deocha so d'uireasb<ex>aid</ex> an f<ex>h</ex>&imacr;na; gid eadh, n&imacr; com-imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat risin f&imacr;n mur dig. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;th a fhis ag<ex>a</ex>t gurab &emacr;idir linn do d&emacr;num do c<ex>h</ex>oirci &ampersir; d'e&omacr;rna &ampersir; do c<ex>h</ex>ruit<ex>h</ex>neacht; &ampersir; do r&emacr;ir <lb n="7135">mur b&imacr;s s&emacr; d'&emacr;xamlacht na ngr&amacr;n is d&amacr; r&emacr;ir sin b&imacr;s coimpl<ex>ex</ex> &emacr;xam<ex>ail</ex> aigi &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns oibr<ex>iugad</ex> &emacr;xam<ex>ail</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an linn arna d&emacr;num d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-gr&amacr;n bud gairbi &eacute; n&amacr; an f&imacr;n &ampersir;

<pb n="32"> 
<sup resp="JCa">infra 206-7</sup><lb>
bu <app><lem>deacra</lem><rdg wit="H">deocra</rdg></app> a d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <ex>Agus</ex> gein<ex>i</ex>d d&umacr;inti &ampersir; <lb n="7140"> gaet<ex>h</ex>muireacht annsna hinnib, &ampersir; toga<sup resp="JCa">i</sup>rm<ex>id</ex> teinneas an c<ex>h</ex>inn &ampersir; <term lang="la">flux</term> bronn co gn&amacr;t<ex>h</ex>ac<ex>h</ex>. Gid eadh, is f&imacr;rinneach d&amacr; nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> &emacr; gurab m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> oilius. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> an linn do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na gr&amacr;nuib c<ex>h</ex>&umacr;isigius <lb n="7145"> in meisgi, mur at&amacr;, an linn do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear don gr&amacr;n r&emacr; n-abur cogal, as ro-olc &eacute;, &omacr;ir geinid teinneas cinn &ampersir; gortaig<ex>id</ex> na f&emacr;ithe. <ex>Agus</ex> &emacr;xam<ex>ail</ex>tear an linn f&amacr; &emacr;xamlacht na ngr&amacr;n. &Omacr;ir an linn do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear d'e&omacr;rna &ampersir; do c<ex>h</ex>oirci as b<ex>ea</ex>c geinius s&emacr; <lb n="7150"> gaet<ex>h</ex>muireacht &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilius. <ex>Agus</ex> an linn do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do c<ex>h</ex>r<ex>uithneacht</ex> claenuid c<ex>hu</ex>m t<ex>easaideacht</ex>a, &ampersir; oil<ex>id</ex> n&imacr;sa m&omacr;. <ex>Agus</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> reime d&amacr; mbia an linn as &imacr; in m&emacr;ide sin is dimolta &eacute;, &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s&emacr;ime &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> glaine d&amacr; mbia is f<ex>eirr</ex>di. </p>
<lb n="7155"> <p><ex>Agus</ex> at&amacr;it deocha <ex>eile</ex> eal<ex>adna</ex>c<ex>h</ex>a ann do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do mil, <ex>no</ex>c<ex>h</ex> at&amacr; t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex>. <ex>Agus</ex> gein<ex>i</ex>d d&umacr;inti annsna haeib &ampersir; annsna cuisl<ex>eann</ex>aib &ampersir; annsa tsheilg &ampersir; gein<ex>i</ex>d m&omacr;r&amacr;n <app><lem>gaet<ex>h</ex>muireachta</lem><rdg wit="H">gaethm<ex>ur</ex>achta</rdg></app> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair b&imacr;s caindiacht m&omacr;r meala <lb n="7160"> inntu. <ex>Agus</ex> an tan n&amacr; b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear an mil co fuirfi lagaid an br&umacr;, ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na deocha sin a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, acht is m&omacr; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat don droing g&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; mbia l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> ana ngail<ex>id</ex>ib <lb n="7165"> &ampersir; ana n-innib, &omacr;ir at&amacr; br<ex>&imacr;g</ex> gearrt<ex>h</ex>ach t<ex>h</ex>irm<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>

<pb n="33">
<sup resp="JCa">infra 207-8</sup><lb>
annsa mil, ar an <ex>a</ex>dbur sin glanuid &ampersir; tirm<ex>uigid</ex> an br&umacr;. </p>
<p><term lang="la">Cerasarium</term> .i. an deoch do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na s<ex>eir</ex>&imacr;nib &ampersir; do <term lang="la">p<ex>h</ex>umerium</term>, as gaire do n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> f&imacr;na iat n&amacr; <lb n="7170">an linn. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; mu d&omacr;ich gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iat a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr; an linn, mur is follus don droing dearbus a mblas <app><lem>&ampersir; a mbal<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> &ampersir; a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>; &omacr;ir at&amacr;it siat cusm<ex>ail</ex> co m&omacr;r risin f&imacr;n annsna cuingill<ex>aib</ex> sin, acht c&emacr; luga a t<ex>eas</ex> &ampersir; a n-oil<ex>eamain</ex> <lb n="7175">&ampersir; a comf<ex>h</ex>urtacht &ampersir; a ndeadh-bal<ex>ad</ex>, n&amacr; t<ex>eas</ex> &ampersir; oil<ex>eamain</ex> &ampersir; comf<ex>h</ex>urtacht &ampersir; deadh-bal<ex>ad</ex> an f<ex>h</ex>&imacr;na; ar an <ex>a</ex>dbur sin is luga as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr; an f&imacr;n. Ar an <ex>a</ex>dbur sin na deocha so &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e f&emacr;dm<ex>aid</ex> a mol<ex>ad</ex> <lb n="7180">do b&emacr;l am&amacr;in, gid eadh, as toltanach linn &ampersir; l&emacr;nar lucht ingr&amacr;duidt<ex>h</ex>i an f&imacr;n do r&emacr;ir oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i &ampersir; craidi. </p></div3></div2>

<div2 n="22"><head>An <ex>dara</ex> caib<ex>idil</ex> <ex>fhichead</ex>: Do c<ex>hu</ex>mduigib in c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p</head>
<p><frn lang="la">Indumentorum usus est nisisarius in regimine sanitatis</frn> .i. at&amacr; gn&amacr;th<ex>ugad</ex> an &emacr;d<ex>aig</ex>h &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i; ar an <ex>a</ex>dbur sin laibe&omacr;rm<ex>aid</ex> <lb n="7185">d&imacr;b, <frn lang="la">et</frn> cuirfim<ex>id</ex> riadlacha bus inc<ex>h</ex>oim&emacr;da <mls unit="MS P page" n="409">do na h&emacr;d<ex>aig</ex>hib &ampersir; do na c<ex>u</ex>mduigib <ex>eile</ex> ann so. </p> 
<p>An c<ex>h&emacr;d</ex>-riag<ex>ail</ex> d<ex>&imacr;b</ex> .i. gurab &emacr; is c<ex>&umacr;is</ex> do na

<pb n="34">
<sup resp="JCa">infra 208-9</sup><lb>
h&emacr;d<ex>aig</ex>hib &ampersir; do na c<ex>u</ex>mduigib <ex>eile</ex> .i. na baill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a do d&imacr;n &omacr; na hurc<ex>h</ex>&omacr;idib fuirimeall<ex>ach</ex>a, <lb n="7190"> mur at&amacr;, t<ex>eas</ex> &ampersir; fuacht. &Omacr;ir dubt<ex>h</ex>ur na baill &omacr; shibal na n-aimsear t<ex>easaid</ex>i gan &eacute;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; loisgt<ex>h</ex>ear an croicinn &ampersir; t&emacr;igt<ex>h</ex>ear na baill n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; in c<ex>h</ex>&omacr;ir. <ex>Agus</ex> d&amacr; sibl<ex>aig</ex>i n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a n-aimsir fhuair maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n &emacr;duig, tromaig<ex>id</ex> sin in <lb n="7195"> c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i, mur f<ex>h</ex>oill<ex>sig</ex>ius an dearb<ex>ad</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co <app><lem>nd&imacr;tninn</lem><rdg wit="H">ndidinn</rdg></app> in t-&emacr;dach in c<ex>or</ex>p &omacr;n f<ex>h</ex>uacht ar tr&imacr; moduib: an c<ex>&emacr;d</ex>-m<ex>od</ex> d&imacr;b, i. co toirm<ex>is</ex>ginn s&emacr; in t-aer f<ex>uar</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>rp innus nach teagm<ex>ann</ex> an f<ex>uacht</ex> teacm<ex>uisea</ex>c<ex>h</ex> gan <lb n="7200"> inm<ex>ead&omacr;n</ex> d&amacr;r c<ex>or</ex>puib; an <ex>dara</ex> m<ex>od</ex> .i. inntaigid &ampersir; connmuid na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi na death<ex>aig</ex>e &ampersir; na l<ex>eann</ex>a t<ex>easaid</ex>i a fuirimeall in c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p, &ampersir; arna n-imdug<ex>ad</ex> mur so a fuirimeall an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p t&emacr;igid siat an c<ex>or</ex>p. <sup resp="JCa"><frn lang="la">Tertio calefaciunt corpus nostrum</frn></sup><note type="auth" n="6">d'fh&aacute;g an t-aistrighthe&oacute;ir, n&oacute; sgr&iacute;obhaidhe &eacute;igin, roinnt fhocal ar l&aacute;r ann so.</note> <lb n="7205"> &omacr; t<ex>heasaideacht</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> sp<ex>ir</ex>aidi &ampersir; do r&emacr;<ex>ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>e; &ampersir; tre&omacr;r<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> sin &omacr; t<ex>heasaideacht</ex> &ampersir; &omacr; sp<ex>irad</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p d<ex>aen</ex>a &omacr; c<ex>hu</ex>machtain c<ex>hu</ex>m gn&imacr;ma, mur do-n&imacr; p&umacr;dur pib<ex>air</ex> arna c<ex>h</ex>onnm&amacr;il annsa l&amacr;im an l&amacr;m do t<ex>h</ex>&emacr;ig<ex>ead</ex> &omacr; t<ex>heasaideacht</ex> do <lb n="7210"> r<ex>&emacr;ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>e, &ampersir; tre&omacr;r<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an t<ex>easaideacht</ex> sin &omacr; c<ex>hu</ex>machtain c<ex>hu</ex>m gn&imacr;ma &omacr; <ex>theasaideacht</ex> na l&amacr;ime. <ex>Agus</ex> as mur sin f<ex>h</ex>&emacr;duid na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi co m<ex>in</ex>ic an c<ex>or</ex>p do t<ex>h</ex>&emacr;ig<ex>ead</ex> do t<ex>heas</ex> gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir;

<pb n="35">
<sup resp="JCa">infra 209-10</sup>
f<ex>uir</ex>meamuil, mur at&amacr; so: an uair t&emacr;igt<ex>h</ex>ear na <lb n="7215">h&emacr;d<ex>aig</ex>hi r&emacr; tein<ex>id</ex>h &ampersir; gabus n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> uime iat annsa t<ex>eas</ex> gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sin, &omacr;ir is luath tosg<ex>uig</ex>ius an t<ex>eas</ex> gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sin do t<ex>h</ex>&emacr;ig<ex>ead</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; mairid do r<ex>&emacr;ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>e &ampersir; <app><lem>esi</lem><rdg wit="H">ese</rdg></app> annsa c<ex>hor</ex>p arna t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>ugad</ex> mur sin &omacr; c<ex>hu</ex>machtain c<ex>hu</ex>m gn&imacr;ma. </p>
<lb n="7220"> <p>An <ex>dara</ex> r<ex>iagail</ex> .i. gach fuaire &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gaet<ex>h</ex>muire beas an aimsear &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s&emacr;ime beas in t-aer, as &imacr; in m&emacr;ide sin dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> m&omacr;r&amacr;n &emacr;duigh do beith againn, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>ith</ex>i an uair beas an c<ex>or</ex>p t<ex>ear</ex>c fo&amacr;m<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; an coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex>. Annsa geimr<ex>ead</ex>, <lb n="7225"><ex>immorra</ex>, at&amacr; m&omacr;r&amacr;n do na h&emacr;duigib &ampersir; do na c<ex>u</ex>mdaigib &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ann, &ampersir; n&imacr;sa m&omacr; annsan oidc<ex>h</ex>i n&amacr; sa l&omacr;, &ampersir; n&imacr;sa m&omacr; an uair t<ex>h</ex>sh&emacr;idius in gaet<ex>h</ex> n&amacr; an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> s&emacr;dinn, &ampersir; n&imacr;sa m&omacr; annsa doininn n&amacr; sa soininn, &omacr;ir is c<ex>u</ex>machtaigi t<ex>h</ex>&emacr;idius an <lb n="7230">salann<note type="auth" n="7">N&iacute; fol&aacute;ir n&oacute; l&eacute;igh an t-aistrighthe&oacute;ir <frn lang="la">sal</frn> san &aacute;it 'nar ch&oacute;ir dh&oacute; <frn lang="la">sol</frn> do l&eacute;igheadh.</note> annsa soininn n&amacr; sa doininn. Tuill<ex>ead</ex>: na da&imacr;ne g&amacr; mb&imacr;t coimpl<ex>exa</ex> t<ex>ear</ex>ca, mur at&amacr;it, na da&imacr;ne g&amacr; mb&imacr;t <app><lem>musgail&iacute;</lem><rdg wit="H">m<ex>us</ex>guil<ex>id</ex>i</rdg></app> &emacr;dl&umacr;it<ex>h</ex>i, mur at&amacr;, a mbeith p&omacr;iream<ex>ail</ex>, &ampersir; ag n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil fe&omacr;il c<ex>h</ex>ruaid acht a beith bog, is d&omacr;ib sin is baedl<ex>aig</ex>i in fuacht, <lb n="7235">&ampersir; is iat is m&omacr; rig a leas r&emacr; h&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na do na seanda&imacr;nib &ampersir; do lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex>, is m&omacr; reaguid siat a leas r&emacr; h&emacr;d<ex>aig</ex>hib, &omacr;ir is m&omacr;r gortaigt<ex>h</ex>ear an drong so &omacr;na cusm<ex>ail</ex>ius &ampersir; furtachtaigt<ex>h</ex>ear &omacr;na con<ex>tr&amacr;rda</ex>; ar an adbur

<pb n="36">
<sup resp="JCa">infra 210-2</sup><lb>
<lb n="7240"> sin as iat lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> &ampersir; f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i is luga rig a leas r&emacr; h&emacr;d<ex>aig</ex>hib. </p>
<p>An <ex>treas</ex> r<ex>iagail</ex> .i. gurab luga rig a leas lucht in tshaet<ex>h</ex>uir &emacr;dach n&amacr; lucht in c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>e; &omacr;ir t&emacr;igt<ex>h</ex>ear na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur &ampersir; <lb n="7245">cna&imacr;tear imurcrac<ex>h</ex>a fl<ex>iuch</ex>a na mball &ampersir; cruaduidt<ex>h</ex>ear na boill m&emacr;id &emacr;igin &ampersir; do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear n<ex>eam</ex>-f<ex>h</ex>o&amacr;m<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> iat. A lucht in c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>e, <ex>immorra</ex>, b&imacr;t a mboill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a &ampersir; a t<ex>eas</ex> a' c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d, &ampersir; is &emacr;igin co comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>h</ex>ear iat <lb n="7250"> &omacr;na cl&umacr;dad, &ampersir; tre&omacr;ir<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> m&emacr;id &emacr;igin &omacr;n c<ex>h</ex>l&umacr;dad sin &omacr; c<ex>hu</ex>machtain c<ex>hu</ex>m gn&imacr;ma.  </p>
<p>An <ex>ceathramad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. na da&imacr;ne gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius stufaidi, in uair t<ex>h</ex>eagmus aer f<ex>uar</ex> d&omacr;ib, ana diaid sin is m&omacr;r rigid a leas r&emacr; cl&umacr;dad ar son co
<lb n="7255"> ngortaigt<ex>h</ex>ear iat co hurusa &omacr;n f<ex>h</ex>uacht, &omacr;ir do gn&amacr;th<ex>uigead</ex>ur co m&omacr;r t<ex>eas</ex> roime sin; &omacr;ir mur n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b&imacr; fulang &omacr;n gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, as tr&imacr;t sin an uair t<ex>h</ex>eagmus n&imacr; con<ex>tr&amacr;rda</ex> n<ex>eam</ex>-gn&amacr;th<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex> d&amacr;r c<ex>or</ex>puib b&imacr;t fo&amacr;m<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each air gu m&omacr;r. <ex>Agus</ex> <lb n="7260"> teagm<ex>aid</ex> sin don droing gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius fot<ex>h</ex>ragad tir<ex>im</ex>, &omacr;ir at&amacr;it p&omacr;ire osgailti tearca acu, &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns an f<ex>uacht</ex> teacm<ex>uisea</ex>c<ex>h</ex> beanus <mls unit="MS P page" n="410"> <app><lem>r&umacr;</lem><rdg wit="H">riu</rdg></app>, t&emacr;id co luath &ampersir; co fuirfi ana mball<ex>aib</ex> &ampersir; gortaigt<ex>h</ex>ear iat. Ar an adbur sin reagur a leas <lb n="7265"> m&omacr;r&amacr;n &eacute;duigh annsa c<ex>h&emacr;d</ex>-f<ex>h</ex>uacht teagmus tar &emacr;s an f<ex>h</ex>ot<ex>h</ex>raigt<ex>h</ex>i, ar son co mb&imacr; claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> obann c<ex>hu</ex>m an f<ex>h</ex>uachta acu. </p>

<pb n="37">
<p><sup resp="JCa">infra 212</sup> </p>
<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> r<ex>iagail</ex> .i. gurab m&omacr; reagur a leas cl&umacr;dad annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> n&amacr; annsa n<ex>eam</ex>-chodl<ex>ad</ex>. <lb n="7270">&Omacr;ir tarraingt<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> c<ex>hu</ex>m na mball inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> a n-inad an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; mairit na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a lomnacht &omacr; t<ex>heas</ex> &ampersir; &omacr; sp<ex>ir</ex>aduib a n-ait<ex>h</ex>fh&emacr;g<ex>ad</ex> mur b&imacr;t ana nd&umacr;sacht, &ampersir; mur sin at&amacr;it siat ullum c<ex>hu</ex>m a ngortaigt<ex>h</ex>i &omacr; fhuacht <lb n="7275">an a&emacr;ir t<ex>h</ex>eagmus d&omacr;ib. <ex>Agus</ex> an ball at&amacr; ro-f<ex>h</ex>uar as ro-m&omacr;r rig s&emacr; a leas a c<ex>h</ex>l&umacr;d<ex>a</ex>d, &ampersir; as &imacr; sin an inc<ex>h</ex>inn. Ar an adbur sin is m&omacr;r rig a leas an ceann a c<ex>h</ex>l&umacr;dad, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>ith</ex>i a n-aims<ex>ir</ex> in c<ex>h</ex>odalta, &omacr;ir &emacr;irgit death<ex>aig</ex>e c<ex>hu</ex>m na hinc<ex>h</ex>inne <lb n="7280">a n-aims<ex>ir</ex> in c<ex>h</ex>odalta f<ex>h</ex>uarus in ceann; &omacr;ir inntaigt<ex>h</ex>ear na death<ex>aig</ex>hi sin a n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> uis<ex>g</ex>i; ar an adbur sin as &imacr; mo t<ex>hui</ex>csin gurab m&omacr; dl<ex>eag</ex>ur an ceann do c<ex>h</ex>l&umacr;d<ex>ad</ex> a n-aims<ex>ir</ex> in c<ex>h</ex>odalta n&amacr;id na baill <ex>eile</ex>. Gid eadh, is c&omacr;ra na baill <ex>eile</ex> do <lb n="7285">c<ex>h</ex>l&umacr;d<ex>a</ex>d a n-aims<ex>ir</ex> in n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odalta, &omacr;ir curt<ex>h</ex>ar m&omacr;r&amacr;n do t<ex>heas</ex> &ampersir; do sp<ex>irad</ex>uib c<ex>h</ex>um na hinc<ex>h</ex>inne ar son na mb<ex>r&imacr;g</ex> ainm<ex>id</ex>hi inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir is annsan inc<ex>h</ex>inn be&omacr;aigt<ex>h</ex>ear na br<ex>&imacr;g</ex>a sin, &ampersir; is tr&imacr;t sin is l&omacr;r a t<ex>eas</ex> a n-aims<ex>ir</ex> an n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odalta; <lb n="7290">&ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin a n-aims<ex>ir</ex> in c<ex>h</ex>odalta, mur ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. </p>
<p>Rainn an ochta, <ex>immorra</ex>, is m&oacute;r dl<ex>eag</ex>ur a chl&umacr;d<ex>ad</ex> &ampersir; n&imacr; hannsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> am&amacr;in sin acht annsa n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>; &omacr;ir is deacair rainn an ochta do <lb n="7295"><note type="auth" n="8" resp="BF">The line numering is faulty from here onwards, omitting line numbers 7300 to 7535. No text is missing.</note>d&imacr;n &omacr;n f<ex>h</ex>uacht, &omacr;ir atairrngid a&emacr;r f<ex>uar</ex> do gn&amacr;th &ampersir; t<ex>ui</ex>tid <term lang="gr">reuma</term> do gn&amacr;th &omacr;n inc<ex>h</ex>inn c<ex>hu</ex>m rann

<pb n="38">
<sup resp="JCa">infra 213</sup><lb>
an ochta &ampersir; c<ex>hu</ex>m an sgam&amacr;in. <ex>Agus</ex> is m&omacr;r in c<ex>h</ex>aindiacht <app><lem>c<ex>h</ex>n&amacr;m</lem><rdg wit="H">cnama</rdg></app> at&amacr; annsna rann<ex>aib</ex>h sin, &ampersir; is f<ex>uar</ex> iat; m&amacr;s ead, dl<ex>eag</ex>ur baill an ochta do c<ex>h</ex>l&umacr;d<ex>ad</ex> co m&omacr;r ar son na <app><lem>c&umacr;isid</lem><rdg wit="H">c<ex>uis</ex>e</rdg></app> ad<ex>ubramar</ex>, acht <lb n="7540"> g&emacr; at&amacr; in cra<ex>id</ex>i te. </p>
<p>Na boill f<ex>h</ex>uirimeallacha, <ex>immorra</ex>, is b<ex>ea</ex>c rig<ex>i</ex>t a leas a cl&umacr;d<ex>ad</ex>, mur at&amacr;it, na l&amacr;ma &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a n-aims<ex>ir</ex> an neam-c<ex>h</ex>odalta; &omacr;ir is b<ex>ea</ex>c n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil<ex>id</ex> siat a c<ex>u</ex>msg<ex>ugad</ex> do sh&imacr;r, &omacr;ir is org&amacr;in at&amacr; <lb n="7545"> arna n-ullm<ex>ugad</ex> c<ex>hu</ex>m gluasachta iat. <ex>Agus</ex> is luga rigid a leas na l&amacr;mha cl&umacr;d<ex>ad</ex> n&amacr;id na cosa ar son co toirm<ex>is</ex>ct<ex>h</ex>ear a n-oibr<ex>iugad</ex> (<ex>n&omacr;</ex> cuid de) &omacr;n &emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; ar son a mbeith a ngar do t<ex>h</ex>obar an t<ex>eas</ex>a. Tuill<ex>ead</ex>: at&amacr;it m&omacr;r&amacr;n d'airt<ex>ir</ex>ib a fogus <lb n="7550"> do na l&amacr;muib ana <app><lem>fhadur</lem><rdg wit="H">fagt<ex>ur</ex></rdg></app> puls l&amacr;idir &ampersir; m&omacr;r&amacr;n do t<ex>heas</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i. Ar an adbur sin na hoibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i c<ex>hu</ex>m ar horduideadh na l&amacr;ma &omacr;n n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>, mur at&amacr;, saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r, c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear t<ex>eas</ex> &ampersir; sp<ex>irad</ex> inntu &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur sin &ampersir; &omacr; br<ex>&imacr;g</ex> f<ex>h</ex>oll<ex>am</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i an c<ex>hu</ex>ir<ex>p</ex>; <lb n="7555"> ar an <ex>a</ex>dbur sin n&imacr; rigid a leas cl&umacr;d<ex>ad</ex> mur rigid a leas na boill <ex>eile</ex>. </p>
<p>Na cosa, <ex>immorra</ex>, at&amacr;it siat arna n-ordug<ex>ad</ex> c<ex>hu</ex>m gluasachta &ampersir; c<ex>hu</ex>m oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i, &ampersir; an uair b&imacr;t arna c<ex>u</ex>mdach co ro-m&omacr;r &omacr; &emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n&imacr; fh&emacr;duid na <lb n="7560"> hoibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i sin d'fhoirfiug<ex>ad</ex> co <app><lem>m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">mor</rdg></app>; ar an adbur sin n&imacr; rigid a leas m&omacr;r&amacr;n cl&umacr;d<ex>aid</ex> acht c&emacr; m&omacr; rig<ex>i</ex>d a leas r&emacr; clud<ex>ad</ex> n&amacr;id na l&amacr;ma. </p>

<pb n="39">
<p><sup resp="JCa">infra 213-4</sup><lb>
An b&emacr;l &ampersir; an <app><lem>aduid</lem><rdg wit="H">aig<ex>id</ex></rdg></app>, <ex>immorra</ex>, n&imacr; rig<ex>i</ex>d a leas c<ex>u</ex>mdach acht muna t&imacr; &emacr;igintus m&omacr;r, &omacr;ir cuirid <lb n="7565">an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> m&omacr;r&amacr;n t<ex>eas</ex>a c<ex>hu</ex>m na haigt<ex>h</ex>i ar son oibrigthi na c<ex>&emacr;d</ex>f<ex>ad</ex>, at&amacr; a rannuib na <app><lem>haithi</lem><rdg wit="H">haidhce</rdg></app> co m&omacr;r; &omacr;ir n&imacr; h&emacr;idir na hoibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i sin d'f<ex>h</ex>oirfiug<ex>ad</ex> co himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &ampersir; c<ex>u</ex>mdach im an aduid. </p>
<p>An <ex>s&emacr;mad</ex> r<ex>iagail</ex> do-gabur &imacr; &omacr;n <app><lem>aib&imacr;c</lem><rdg wit="H">aibid</rdg></app>. &Omacr;ir <lb n="7570">an drong g&amacr; mb&imacr;t boill f<ex>h</ex>uirmeall<ex>ach</ex>a f<ex>h</ex>e&omacr;lmura is b<ex>ea</ex>c do c<ex>h</ex>l&umacr;d<ex>ad</ex> rig<ex>id</ex> a leas a n-ait<ex>h</ex>fh&emacr;g<ex>ad</ex> na droingi g&amacr; mb&imacr;t a mbaill lomnacht &omacr; fhe&omacr;il; &omacr;ir is luga gortaigt<ex>h</ex>ear an drong sin &omacr; fuacht n&amacr; gortaigt<ex>h</ex>ear an drong ara mb&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n fe&omacr;la. </p>
<lb n="7575"> <p>An <ex>seachtmad</ex> r<ex>iagail</ex> do-gabur &imacr; &omacr; &emacr;xamlacht imda in c<ex>h</ex>l&umacr;d<ex>aid</ex> &ampersir; an &emacr;d<ex>aigh</ex>. &Omacr;ir at&amacr; cuid do na h&emacr;duigib te co m&omacr;r, &ampersir; cuid te co b<ex>ea</ex>c, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>. Na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na croicnib is m&omacr; t<ex>h</ex>&emacr;ig<ex>i</ex>d siat co coitc<ex>h</ex>inn n&amacr; do-n&imacr;d <lb n="7580">na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi <ex>eile</ex>; &ampersir; ana diaig sin na c<ex>u</ex>mdaigi do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na h&emacr;duidib olla b&imacr;s cael bog dl&umacr;ith; ana diaid sin na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do bombax; <mls unit="MS P page" n="411">&ampersir; ana diaid sin na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do sh&imacr;da; &ampersir; f&amacr; de&omacr;ig na h&emacr;d<ex>aig</ex>hi do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do l&imacr;n, &ampersir; is iad <lb n="7585">so is luga is te co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> &emacr;xam<ex>ail</ex>tear m&emacr;id <ex>n&omacr;</ex> loigid t<ex>eas</ex>a an &emacr;duid do leith an eal<ex>ad</ex>hn&omacr;ra: &omacr;ir do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear in t-&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d'fhinnf<ex>ad</ex> c<ex>h</ex>ael <ex>n&omacr;</ex> r<ex>eam</ex>ur, <ex>n&omacr;</ex> fidt<ex>h</ex>ear &eacute; co dl&umacr;ith <ex>n&omacr;</ex> co tana, <app><lem>n&omacr;</lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg></app> b&imacr;t<ex>h</ex> in t-&emacr;dach d&umacr;b<ex>luigth</ex>i <ex>n&omacr;</ex> aenda,

<pb n="40">
<sup resp="JCa">infra 214-5</sup><lb>
<lb n="7590"> <ex>n&omacr;</ex> nua <ex>n&omacr;</ex> arsaid. <frn lang="la">Et</frn> &emacr;gsaml<ex>uig</ex>id so c<ex>u</ex>machta claec<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i an &emacr;duig; &omacr;ir an cumd<ex>a</ex>ch do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear don f<ex>h</ex>innf<ex>ad</ex> c<ex>h</ex>ael &ampersir; fhidt<ex>h</ex>ear co tana &ampersir; beas nua, is luga t<ex>h</ex>&emacr;igius n&amacr; an tan b&imacr;s a mod c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> d&omacr; so. <ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, tidluicid <lb n="7595"> na croicinn t<ex>ea</ex>s b<ex>ea</ex>c <ex>n&omacr;</ex> m<ex>&omacr;</ex>r d&amacr;r c<ex>or</ex>puib-ne do r&emacr;ir mur ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat, &omacr;ir d&amacr; n-ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> bran &ampersir; l&emacr; met<ex>h</ex>rad nua is luga t<ex>h</ex>&emacr;igid n&amacr; an uair ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hael &ampersir; l&emacr; m&emacr;t<ex>h</ex>rad arsaid saillti. Tuill<ex>ead</ex>: na croicinn b&imacr;s <lb n="7600"> arna folach d'fhinnf<ex>ad</ex> tidluicius t<ex>ea</ex>s do na c<ex>or</ex>puib, &emacr;xam<ex>ail</ex>tear iat co m&omacr;r, &omacr;ir g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl&umacr;it<ex>h</ex>i &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ca&imacr;le d&amacr; mbia an finna as &imacr; an m&emacr;ide sin is te&omacr; iat. <frn lang="la">Et</frn> &emacr;xam<ex>ail</ex>tear co m&omacr;r na croicinn f&amacr; &emacr;xamlacht na n-ainm<ex>in</ex>tid d&amacr; mbeantur iat. <frn lang="la">Et</frn> ar t<ex>ui</ex>csin <lb n="7605"> na cuingill ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex> &ampersir; n<ex>&amacr;duire</ex> na n-ainmintid, tuicm<ex>id</ex> gurab iat croicinn na ngabur is luga is te d&imacr;b. Croicinn na sinnach, is t<ex>easaide</ex> tir<ex>im</ex> iat co m&omacr;r, &ampersir; is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>i</ex>d na f&emacr;ithe; ar an <ex>a</ex>dbur sin is m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat <lb n="7610"> do lucht na pairil<ex>is</ex>i &ampersir; arteitica, &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do lucht easl<ex>&amacr;int</ex>i na f&emacr;ith<ex>ead</ex> co huil<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat co m&omacr;r don droing at&amacr; m&emacr;ith, l&emacr;rb &amacr;il a c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p do t<ex>h</ex>ruag<ex>ugad</ex> &ampersir; do t<ex>h</ex>irm<ex>ugad</ex>. Croicinn na coin&imacr;neadh &ampersir; na m&imacr;ltad, <lb n="7615"> as cusm<ex>ail</ex> iat r&emacr; croicnib na sinnach ach n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> co<sup resp="JCa">m</sup>-m&omacr;r t<ex>h</ex>irm<ex>uig</ex>id. Ar an adbur sin as &imacr; mu t<ex>hui</ex>csin gurab iat is m&omacr; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i croicinn na caer<ex>a</ex>c<ex>h</ex>; as t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i

<pb n="41">
<sup resp="JCa">infra 216</sup><lb>
iat, &omacr;ir leanuid coimpl<ex>ex</ex> an ainm<ex>id</ex>hi, ar an adbur <lb n="7620">sin is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaigid siat an c<ex>or</ex>p &ampersir; an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, &ampersir; m&emacr;ith<ex>ig</ex>hid in c<ex>or</ex>p; ar an <ex>a</ex>dbur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat co m&omacr;r do lucht l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> &ampersir; do na da&imacr;nib truaga tirma, gid eadh, ge<sup resp="JCa">i</sup>n<ex>i</ex>t m&imacr;la co m&omacr;r. Ar an adbur sin adearar so am&amacr;in, <lb n="7625">co leanann g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile croicinn <ex>n&amacr;d&umacr;ir</ex> an ainm<ex>id</ex>hi darub croicinn &eacute;. &Omacr;ir an uair b&imacr;t siat ana croicnib tiuga dl&umacr;ithi &ampersir; m&omacr;r&amacr;n finnf<ex>aid</ex> orra as m&omacr;r t<ex>h</ex>&emacr;igid, &ampersir; d&amacr; mbia finnf<ex>ad</ex> garb cruaid orra tirm<ex>uigid</ex>, &ampersir; d&amacr; mbia finnf<ex>ad</ex> m&imacr;n orra m&emacr;ithigid &ampersir; fl<ex>iuch</ex>aid; <lb n="7630">&ampersir; is f&imacr;rinneach so uile ag labairt d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile &emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> f&emacr;dtur a c<ex>h</ex>oncl&umacr;idiug<ex>ad</ex> as na r&amacr;itib sin gurab &emacr;duigi n&omacr;id <app><lem>f<ex>ur</ex>raidi</lem><rdg wit="H">furaidhi</rdg></app> s&emacr;ime ara mb&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n d'fhinnf<ex>ad</ex> tearc rigid a leas na da&imacr;ne g&amacr; mb&imacr; <lb n="7635">coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i, &ampersir; a mbeith a n-a&imacr;s &omacr;ig &ampersir; a r&emacr;igi&omacr;n t<ex>easaid</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin do na da&imacr;nib g&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex>, &ampersir; b&imacr;s a n-a&imacr;s arsaid, &ampersir; a n-aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex>, &ampersir; a r&emacr;gi&omacr;n f<ex>huar</ex>, &ampersir; g&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p t<ex>h</ex>ruaga t<ex>h</ex>earca, as <app><lem>furraidi</lem><rdg wit="H">f<ex>ur</ex>raidhi</rdg></app> tiuga ara mb&imacr; <app><lem>m&omacr;r&amacr;n d' <lb n="7640">fhinnfad dl&umacr;ith</lem><rdg wit="H">mo<ex>r</ex>an finnf<ex>ai</ex>d maith dluith</rdg></app> rigid a leas. <ex>Agus</ex> mad &amacr;il linn an c<ex>or</ex>p do t<ex>h</ex>irm<ex>ugad</ex> &ampersir; imurcacha na mball do c<ex>h</ex>na&imacr; is mait<ex>h</ex> <app><lem>cumdaigi</lem><rdg wit="H">qmd<ex>aig</ex>hti</rdg></app> cruaidi garba b&imacr;s tearc co m&omacr;r &ampersir; a mbeith a ngaire don f<ex>h</ex>e&omacr;il co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi. Ar an adbur sin gib&eacute; l&emacr;rab &amacr;il a c<ex>hor</ex>p do

<pb n="42">
<sup resp="JCa">infra 217</sup><lb>
<lb n="7645">t<ex>h</ex>ruagug<ex>ad</ex> &ampersir; imurcac<ex>h</ex>a na <app><lem>mball</lem><rdg wit="H">mball do cna&iacute; &ampersir;</rdg></app> do t<ex>h</ex>irm<ex>ugad</ex> dl<ex>ig</ex>id siat &emacr;duigi garba dl&umacr;it<ex>h</ex>i reamra l&imacr;n do gab<ex>&amacr;il</ex> <app><lem>impu</lem><rdg wit="H">umpa</rdg></app> &ampersir; a claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> go m<ex>in</ex>ic. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin don droing g&amacr; mb&imacr;t baill truaga ana mb&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n imurcach. <frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; l&emacr;rab &amacr;il a <lb n="7650"> c<ex>hor</ex>p do reamrug<ex>ad</ex> dl<ex>ig</ex>id siat &emacr;d<ex>aig</ex>hi boga tiuga l&imacr;n do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. <ex>Agus</ex> is l&omacr;r <app><lem>linn</lem><rdg wit="H">linn</rdg></app> sin do na h&emacr;duidib. </p></div2>

<div2 n="23"><head>An <ex>treas</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>fhichead</ex>: Don droing l&emacr;rb &amacr;il a mbeatha do c<ex>h</ex>oim&emacr;d</head>
<p><frn lang="la">Quoniam quidam sunt comendabiles seu uenerabiles</frn> .i. at&amacr; drong do na da&imacr;nib l&emacr;rb &amacr;il a mbeatha do <lb n="7655"> breit<ex>h</ex> as co <app><lem>han&omacr;r<ex>a</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">hanorach</rdg></app> inmolta, innus gurb &amacr;il le&omacr; beith sl&amacr;n, ar an adbur sin do-b<ex>&emacr;r</ex> dom aire aen-c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> at<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>mair do <app><lem>g&emacr;num</lem><rdg wit="H">denum</rdg></app> don <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> is fearr do-ch&imacr;bh d&omacr;ib. Ar an adbur sin as <mls unit="MS P page" n="412"> int<ex>uic</ex>t<ex>h</ex>i, acht g&emacr; at<ex>&amacr;</ex> gn&imacr;m na coimriachtana <lb n="7660"> tarbach a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i, gid eadh, n&imacr; f<ex>h</ex>uil s&emacr; &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex>; ar an <ex>a</ex>dbur sin drong &emacr;igin do na sean-da&imacr;nib do luaid d'fholl<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, n&imacr; dearnad<ex>ur</ex> siat <frn lang="la">mensi&omacr;n</frn> don c<ex>h</ex>oimriachtain. &Omacr;ir b&imacr;t m&omacr;r&amacr;n do na da&imacr;nib mairius sl&amacr;n gan <lb n="7665"> c<ex>h</ex>oimriachtain mur mairid drong <ex>eile</ex> sl&amacr;n maill<ex>e</ex> 

<pb n="43">
<sup resp="JCa">infra 218</sup><lb>
<ex>r&emacr;</ex> coimriachtain, ar an adbur sin n&imacr; f<ex>h</ex>uil in c<ex>h</ex>oimriachtain &emacr;igintach do c<ex>h</ex>oim&emacr;d <app><lem><term lang="la">indiuiduum</term></lem><rdg wit="H">andiuiduum</rdg></app>, g&emacr; at&amacr; s&imacr; &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do c<ex>h</ex>oim&emacr;d na gn&eacute;&eacute;. Ar an adbur sin f&emacr;d<ex>aid</ex>h duine beith sl<ex>&amacr;n</ex> gan c<ex>h</ex>oimriachtain <lb n="7670">mur f<ex>h</ex>&emacr;duid da&imacr;ne <ex>eile</ex> beith sl<ex>&amacr;n</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> coimriachtain, mur is follus a m&omacr;r&amacr;n d'&omacr;gaib annsan aims<ex>ir</ex> so &ampersir; annsan aims<ex>ir</ex> do-c<ex>h</ex>uaid torainn. M&amacr;s ead, as inc<ex>huir</ex> riadlacha ann so l&emacr; f&emacr;dfuidi duine do c<ex>h</ex>oim&emacr;d sl<ex>&amacr;n</ex> co himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <lb n="7675">gan c<ex>h</ex>oimriachtain. </p>
<p>An c<ex>h&emacr;id</ex>-riag<ex>ail</ex> d<ex>&imacr;b</ex> do-gabur &imacr; do leith in gn&amacr;th<ex>uigth</ex>i. M&amacr;s ead, as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i gurab do na neithib c<ex>h</ex>oim&emacr;dus duine sl<ex>&amacr;n</ex> n<ex>eam</ex>-gn&amacr;th<ex>ugad</ex> gn&imacr;ma na coimriachtana, mur is follus annsna <lb n="7680">mn&amacr;ib an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>id bainne do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t <app><lem>d&amacr;</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> leanbaib nach geintear bainne 'na c&imacr;gib, &ampersir; is tr&imacr;t sin n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;idir le&omacr; na <app><lem>lein<ex>m</ex></lem><rdg wit="H">leinim</rdg></app> d'oil<ex>eamain</ex>. <frn lang="la">Et</frn> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>id boill na gein<ex>eam</ex>na gn&imacr;m na coimriachtana, n&imacr; <lb n="7685">himduidt<ex>h</ex>ear <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term> inntu &ampersir; n&imacr; geintear uat<ex>h</ex>a, &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns n&imacr; d&umacr;isgt<ex>h</ex>ear c<ex>hu</ex>m na coimriachtana iat. <ex>Agus</ex> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uigead</ex> neach coimriachtain r&emacr; haimsir fada, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> innil an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> sin do <lb n="7690">c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> co hobann acht tar &emacr;s a c<ex>h</ex>&emacr;ile, &omacr;ir is r&emacr;d guasachtach a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> co hobann. <ex>Agus</ex> mad

<pb n="44">
<sup resp="JCa">infra 218-9</sup><lb>
&amacr;il l&emacr; neach in gn&amacr;th<ex>ugad</ex> sin do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> f&emacr;dtur a d&emacr;nam mur so: .i. in c<ex>h</ex>oimriachtain do d&emacr;nam <lb n="7695"> n&imacr;sa annma n&amacr; mur do gn&amacr;th<ex>uig</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi risin droing at&amacr; doc<ex>h</ex>raid r&emacr;na f&emacr;c<ex>h</ex>ain, &ampersir; ym&amacr;igit<ex>h</ex>ear co doc<ex>h</ex>raid; &ampersir; muna f&emacr;dtur a c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> mur sin, cusm<ex>ail</ex>tear iat risna hainmintib bruideamla &ampersir; risna piastaib, oir n&imacr; geintear gn&imacr;m <lb n="7700"> n&amacr; aib&imacr;c t<ex>h</ex>shub&amacr;lta innainn &omacr; gn&amacr;th<ex>ugad</ex> m&omacr;r na <app><lem>coimriachtana</lem><rdg wit="H">coim<ex>r</ex>iachtan</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> co <app><lem>sp<ex>eit</ex>sialta</lem><rdg wit="H">spisielta</rdg></app> t<ex>arr</ex>aingt<ex>h</ex>ear in duine &omacr; m&omacr;r&amacr;n d'oibreach<ex>aib</ex> na sub&amacr;ltaigi <app><lem>&omacr;n gn&imacr;m sin</lem><rdg wit="H">&omacr;n gn&imacr;m sin</rdg></app><note type="auth" n="9">Sgr&iacute;obhadh an m&eacute;id seo san imeall agus ba dheacair &eacute; l&eacute;igheadh gan chabhair &oacute; H.</note>, &omacr;ir gaidig an bean cra<ex>id</ex>i in eagnuid. <frn lang="la">Et</frn> ar t<ex>ui</ex>csin na neith<ex>ead</ex> sin uile &ampersir; arna <lb n="7705"> ngn&amacr;th<ex>ugad</ex>, f&emacr;d<ex>aid</ex>h neach &eacute; f&emacr;in do c<ex>h</ex>oim&emacr;d co mait<ex>h</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad, in drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius fiad<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; gn&emacr;it<ex>h</ex>i na cluit<ex>h</ex>id &ampersir; cuisl<ex>eann</ex>a &ampersir; d&imacr;niti, co coim&emacr;dann sin na da&imacr;ne &ampersir; co comf<ex>h</ex>urtachtaiginn <lb n="7710"> co m&omacr;r iat, &ampersir; do-n&imacr; in <app><lem>fheallsamnacht</lem><rdg wit="H P">feall-lacht <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> &ampersir; stuid<ex>&emacr;r</ex> na leitreach in c<ex>&emacr;d</ex>na; &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi do-n&imacr;d na d<ex>eid</ex>h-b&emacr;sa &ampersir; in t-allus in c<ex>&emacr;d</ex>na, &ampersir; do-n&imacr;d na cathanna &ampersir; a gn&imacr;murt<ex>h</ex>a in c<ex>&emacr;d</ex>na, &omacr;ir furtachtaigid na neithe sin co m&omacr;r &ampersir; coim&emacr;duid duine geanmnuid. </p>
<lb n="7715"> <p>Tuill<ex>ead</ex>: is m&omacr;r c<ex>h</ex>oim&emacr;duid so duine geanmnuid, mur at&amacr;, cuisle &ampersir; fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> tir<ex>im</ex> &ampersir; saet<ex>h</ex>ur l&amacr;idir &ampersir; fot<ex>h</ex>ragad. <ex>Agus</ex> na da&imacr;ne n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>inn

<pb n="45">
<sup resp="JCa">infra 219-20</sup><lb>
fothra<ex>gad</ex>, is m&omacr; dl<ex>ig</ex>id siat in c<ex>h</ex>uisle do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, &ampersir; is minca dl<ex>ig</ex>id fot<ex>h</ex>ragad tir<ex>im</ex> do <lb n="7720">d&emacr;nam &ampersir; m&omacr;r&amacr;n saet<ex>h</ex>air n&amacr; dl<ex>ig</ex>id in drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius &imacr;, &omacr;ir cna&imacr;tear &ampersir; tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &ampersir; toirm<ex>is</ex>ct<ex>hear</ex> imdug<ex>ad</ex> an <frn lang="la">sperma</frn> annsna c<ex>or</ex>puib &omacr; na neith<ex>ib</ex> sin uile. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: gib&emacr; l&emacr;rb &amacr;il beith geanmnuid s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nad <lb n="7725">s&emacr; biada d&umacr;isgius neach c<ex>hu</ex>m coimriachtana, &ampersir; teas mur in c<ex>&emacr;d</ex>na, <ex>n&omacr;</ex> sp<ex>ir</ex>uid, <ex>n&omacr;</ex> gaet<ex>h</ex>muireacht arna timurg<ex>ad</ex> a mball<ex>aib</ex> na gein<ex>eam</ex>na. <ex>Agus</ex> na biada do-n&imacr; sin do sgr&imacr;bam<ex>ur</ex> iat don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n annsa <ex>dara</ex> pair<ex>teagal</ex> don l<ex>ea</ex>bur so <lb n="7730">annsa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> do-rinneam<ex>ur</ex> do riadlach<ex>aib</ex> foll<ex>am</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i na sl<ex>&amacr;int</ex>i do-gabur &omacr; &emacr;xamlacht na mball, &ampersir; at&amacr; sin a ndeireadh na caib<ex>idleach</ex>. <ex>Agus</ex> in drong l&emacr;rb &amacr;il beith geanmnuid, seac<ex>h</ex>nuid siat na neithe sin uile; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> na neithe gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius <lb n="7735">in <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term> do t<ex>h</ex>irm<ex>ugad</ex> annsa c<ex>h&umacr;is</ex> sin. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="413"><frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> na neithe fhuarus &ampersir; tirm<ex>uig</ex>ius baill na gein<ex>eam</ex>na, do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> annsa c<ex>h</ex>&amacr;s so. <ex>Agus</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co nd&umacr;ise&omacr;ch<ex>ad</ex> gaet<ex>h</ex>muireacht neac<ex>h</ex> c<ex>hu</ex>m coimriachtana ar son &emacr;irgi na slaiti, <lb n="7740">m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> na neithe gaet<ex>h</ex>mura do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na &ampersir; na neithe brisis in gaet<ex>h</ex>muireacht do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> &ampersir; tirm<ex>uig</ex>ius an <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr; cuid d&imacr;b sin f<ex>uar</ex> &ampersir; cuid <ex>eile</ex> tir<ex>im</ex>. Na neithe f<ex>uar</ex>a, <ex>immorra</ex>, mur at&amacr;, lentes &ampersir; a n-eanbruit<ex>h</ex>i arna b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> <lb n="7745">maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> sene &ampersir; r&emacr; s&imacr;l cn&amacr;ibi, &ampersir; <term lang="la">coriandrum</term>, &ampersir; s&imacr;l <term lang="la">lactuca</term>, &ampersir; meadg bainne gan im &ampersir; &emacr; goirt co m&omacr;r,

<pb n="46">
<sup resp="JCa">infra 220-1</sup><lb>
&ampersir; aig&emacr;id, &ampersir; s&imacr;l <term lang="la">portulaca</term>, &omacr;ir tirm<ex>uig</ex>id so arna cait<ex>h</ex>im an <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term>. <ex>Agus</ex> d&emacr;ntur p&umacr;dur d&imacr;b so <ex>n&omacr;</ex> lictab&amacr;ire <ex>n&omacr;</ex> deoch, &ampersir; gib&emacr; l&emacr;rab &amacr;il a <lb n="7750"> geanmnuideacht do c<ex>h</ex>oim&emacr;d gn&amacr;th<ex>uig</ex>eadh na neithe sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d co tirm<ex>uig</ex>id na neithe so an <term lang="la">sperma</term> d&amacr; n-ongt<ex>h</ex>ur baill na gein<ex>eam</ex>na &ampersir; na dub&amacr;in le&omacr;, mur at&amacr;, ola poip&imacr;n &ampersir; ola gaifne; <lb n="7755"> &ampersir; do-n&imacr; lile &ampersir; s&imacr;l ruibi in c<ex>&emacr;d</ex>na, &ampersir; duill<ex>eab</ex>ur &ampersir; s&imacr;l <app><lem><term lang="la">angnus castus</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">aghnuis castus</term></rdg></app>, &ampersir; calam<ex>in</ex>t, &ampersir; euf<ex>ur</ex>bium, m<ex>irr</ex>, &ampersir; cuim&imacr;n; ar an adbur sin tirm<ex>uig</ex>id an lictab&amacr;ire r&emacr; n-abur <term lang="la">diasiminum</term> adbur an <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an drong g&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i; &ampersir; <lb n="7760"> caitear &emacr; a n-aims<ex>ir</ex> t<ex>heasaid</ex>i maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;d a f<ex>h</ex>is agud gurab do na neith<ex>ib</ex>h t<ex>h</ex>oirm<ex>is</ex>cius toil na coimriachtana boill na gein<ex>eam</ex>na do c<ex>h</ex>ur a n-uis<ex>g</ex>i f<ex>huar</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; mbia sin ann annsan aims<ex>ir</ex> a nd&umacr;isgt<ex>h</ex>ear &imacr; c<ex>hu</ex>m <lb n="7765"> na coimriachtana. Tuill<ex>ead</ex>: an drong g&amacr; mb&imacr;t dub&amacr;in t&eacute; &ampersir; boill na gein<ex>eam</ex>na, pl&amacr;ta <app><lem>luaidi</lem><rdg wit="H">luighi</rdg></app> do c<ex>h</ex>ur ara ndub&amacr;nuib &ampersir; a pholl<ex>ad</ex> co min, &ampersir; a n-ongad l&emacr; hol<ex>aid</ex> &emacr;igin f<ex>huair</ex> t<ex>h</ex>ir<ex>im</ex>, &ampersir; d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear sin is m&omacr;r muc<ex>h</ex>us s&emacr; toil na <lb n="7770"> coimriachtana. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; dl<ex>ig</ex>id biada na droingi l&emacr;rb &amacr;il beith geanmnuid m&omacr;r&amacr;n oil<ex>eam</ex>na do beith inntu n&amacr; beith t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i, acht dl<ex>ig</ex>id siat b<ex>ea</ex>c&amacr;n

<pb n="47">
<sup resp="JCa">infra 221-2</sup><lb>
oil<ex>eam</ex>na do beith inntu &ampersir; beith a' claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m <lb n="7775">f<ex>uaraideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m tir<ex>maideachta</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: an drong l&emacr;rb &amacr;il beith geanmn<ex>aid</ex>, b&imacr;t siat n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odalt<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; cait<ex>h</ex>id n&imacr;sa luga n&amacr; <app><lem>a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex></lem><rdg wit="H">i<ex>n</ex> gnath<ex>ugad</ex></rdg></app>, &ampersir; n&amacr; b&imacr;t<ex>h</ex> siat d&imacr;ma&imacr;n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir ullm<ex>uig</ex>id in d&imacr;ma&imacr;nius an oil<ex>eamain</ex> c<ex>hu</ex>m locht, <lb n="7780">&ampersir; n&imacr; c<ex>hu</ex>m na dr&umacr;isi am&amacr;in acht c<ex>hu</ex>m m&omacr;r&amacr;in do lochtaib <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> moluim an drong l&emacr;rb &amacr;il beith geanmn<ex>aid</ex> gn&amacr;th<ex>ugad</ex> d'<term lang="la">angnus castus</term> a fot<ex>h</ex>ragad &ampersir; a ndeath<ex>aig</ex>ib &ampersir; c<ex>hu</ex>m a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me. <frn lang="la">Et</frn> deisigt<ex>h</ex>ear a <app><lem>se&omacr;mra</lem><rdg wit="H P">seoma</rdg></app><note type="auth" n="10"><sup resp="BF">{with raised a}</sup> (=seomradha?)</note> &ampersir; a leapt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>a d'<term lang="la">angnus <lb n="7785">castus</term>, &omacr;ir at&amacr; d&imacr;sleacht c<ex>hu</ex>machtach aigi do m&emacr;dug<ex>ad</ex> na geanmnuideachta, mur b<ex>ear</ex>uid na heagnuidi <app><lem>fiadnuise</lem><rdg wit="H">dfiaghnuisi</rdg></app>. </p>
<p><ex>Agus</ex> as m&omacr;r do na da&imacr;nib n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>inn coimriachtain ag&amacr; mbid <app><lem>g<ex>ailid</ex>i</lem><rdg wit="H">gail<ex>id</ex>i</rdg></app> &ampersir; cra<ex>id</ex>i &emacr;gruaidi <lb n="7790">anfanna; m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> d&umacr;in ar n-aire do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht an g<ex>ail</ex>i leis na l<ex>eigeas</ex>uib itear &ampersir; ibt<ex>h</ex>ear, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na do na ceir&imacr;n<ex>ib</ex>h t<ex>easaid</ex>i <ex>n&omacr;</ex> f<ex>uar</ex>a <ex>n&omacr;</ex> measurda mur do-c&imacr;fit<ex>hear</ex> don liaig do r&emacr;ir &emacr;xamlacht an <lb n="7795">c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex> &ampersir; na haimsiri &ampersir; na ha&imacr;si &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e; &ampersir; ad<ex>ubramar</ex> na neithe so co l&omacr;r don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n sa <ex>dara</ex> pair<ex>teagal</ex> don l<ex>eab</ex>ur so sa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> labras do c<ex>h</ex>oim&emacr;d na mball, mur a laburt<ex>h</ex>ar do c<ex>h</ex>oim&emacr;d an g<ex>ail</ex>i, &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear an c<ex>&emacr;d</ex>na don c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i.

<pb n="48">
<sup resp="JCa">infra 222-3</sup><lb>
<lb n="7800"> Tuill<ex>ead</ex>: moluim don droing sin m&omacr;r&amacr;n saet<ex>h</ex>uir do d&emacr;nam l&emacr;na mball<ex>aib</ex> uachtaracha, mur at&amacr;, t&omacr;gb<ex>&amacr;il</ex> c<ex>h</ex>loch &ampersir; co coitc<ex>h</ex>inn g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile shaet<ex>h</ex>ur l&emacr; ngluaistear baill an ochta &ampersir; na l&amacr;ma n&imacr;sa m&omacr; n&amacr;id na boill &imacr;chtaracha, &omacr;ir cna&imacr;tear na fl<ex>iuchad</ex>a <lb n="7805"> &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur sin annsna ball<ex>aib</ex> uachtar<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; n&imacr; himduidt<ex>h</ex>ear na himurcacha &omacr; s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na na coimriachtana in tan sin. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur na boill &imacr;chtarac<ex>h</ex>a d'ongad &ampersir; ceir&imacr;na do c<ex>h</ex>ur r&uacute; do neithib f<ex>uar</ex>a tir<ex>m</ex>a t<ex>h</ex>irmuigius an <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term>, &ampersir; <lb n="7810"> is iat so is m&omacr; cait<ex>h</ex>fear do d&emacr;nam f<ex>h</ex>urtachta annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so, &ampersir; is riag<ex>al</ex>ta na ceir&imacr;na &ampersir; na huinnem<ex>in</ex>ti so do beith a' claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m f<ex>uaraideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m tir<ex>maideacht</ex>a do s<ex>h&imacr;r</ex>. <ex>Agus</ex> an uair <app><lem>do-c<ex>h</ex>&imacr;thfeam</lem><rdg wit="H">docifim</rdg></app> gur <app><lem>cna&imacr;deadh</lem><rdg wit="H">cnaidh</rdg></app> adbur na <lb n="7815"> gaet<ex>h</ex>muireachta &omacr; na ceir&imacr;naib sin is &emacr;idir linn an tan sin neithe t<ex>easaid</ex>i s&emacr;imigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a do c<ex>h</ex>ur r&emacr; ball<ex>aib</ex> na gein<ex>eam</ex>na, mur at&amacr;, <term lang="la">camam<ex>illa</ex></term> &ampersir; <mls unit="MS P page" n="414"> <app><lem><term lang="la">angnus castus</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">agnus castus</term></rdg></app> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. </p>
<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i an <lb n="7820"> sgeat<ex>h</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don droing l&emacr;rb &amacr;il a ngeanmnuideacht do choim&emacr;d n&amacr;id na l<ex>eigis</ex> lacc<ex>thach</ex>a eile, &omacr;ir <app><lem>dobu</lem><rdg wit="H">dobudh</rdg></app> baedal tosg<ex>ugad</ex> an adb<ex>uir</ex> s&imacr;s &omacr;n l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>. Tuill<ex>ead</ex>: .i. is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> cuisli do ligean do s<ex>h</ex>ofena don taeb astig do na haltaib don droing <lb n="7825"> ara mb&imacr; anfainne cra<ex>id</ex>i &ampersir; g<ex>ail</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>at</ex> co nd&emacr;in <term lang="la">smargadus</term> &ampersir; safir duine geanmnaid innraic. </p></div2>

<pb n="49">

<div2 n="24"><head>An <ex>ceathramad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>fichead</ex>: Do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> lucht an tshiubuil</head>
<p><sup resp="JCa">infra 223-4</sup><lb>
<frn lang="la">Consequenter dicendum est de <app><lem>regimine</lem><rdg wit="P">regimene</rdg></app><note type="auth" n="11">P regimene arna cheart&uacute; &oacute; regemene.</note> iter agencium</frn> .i. labr<ex>u</ex>m anois do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> lucht an <lb n="7830">tsiubail, &ampersir; cuirfim<ex>id</ex> <app><lem>riaglacha</lem><rdg wit="P">riaglacha riaglacha</rdg></app> air ann so. </p>
<p>An c<ex>h&emacr;id</ex>-r<ex>iagail</ex> d<ex>&imacr;b</ex> .i. in t&emacr; t<ex>h</ex>shanntaigius siubal do d&emacr;nam do r&emacr;ir &emacr;igintuis dl<ex>ig</ex>id s&emacr; a gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> a mod a bheathad. </p>
<p>Riag<ex>ail</ex> <ex>eile</ex> .i. is mod ar leith dl<ex>ig</ex>ius lucht an <lb n="7835">tsiub<ex>ail</ex> do beith acu &omacr; lucht an c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>hi, &omacr;ir do <app><lem>budh</lem><rdg wit="H">budh</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app>, baedal droc<ex>h</ex>-easl<ex>&amacr;int</ex>i do gein<ex>eam</ex>ain &omacr; t<ex>h</ex>einnius &ampersir; &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur t<ex>h</ex>eagmus do lucht an tsiub<ex>ail</ex> acht m<ex>un</ex>a claec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> sin do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> <lb n="7840">co hobann acht do r&emacr;ir uird; ar an adbur sin is &emacr;igin gib&emacr; shanntuigius siub<ex>al</ex> do d&emacr;nam ord do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an tshiub<ex>ail</ex> d&emacr;ntur b<ex>ea</ex>c&amacr;n saet<ex>h</ex>uir, &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>thear mur sin d'&emacr;s a <ex>ch&emacr;ile</ex> <ex>n&omacr;</ex> co tinnsgaintear an siub<ex>al</ex>; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear <lb n="7845">a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin don tart &ampersir; don ocras. <frn lang="la">Et</frn> is n&imacr; ard annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex>. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id s&emacr; an biad thshanntaigius s&emacr; do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> a n-aims<ex>ir</ex> an tsiub<ex>ail</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is m&omacr; an guasacht at&amacr; do lucht an tshiub<ex>ail</ex> annsna neithib n&amacr;r gn&amacr;th<ex>uig</ex>id<ex>ur</ex> <lb n="7850">siat &ampersir; do na da&imacr;nib &emacr;gruaidi &ampersir; do na da&imacr;nib 

<pb n="50">
<sup resp="JCa">infra 224-5</sup><lb>
arsaidi n&amacr; do lucht <app><lem>a ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>i</lem><rdg wit="H">a ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>i</rdg><rdg wit="P">a gnath<ex>uigth</ex>i</rdg></app> &ampersir; do na da&imacr;nib l&amacr;idiri &ampersir; do na da&imacr;nib &omacr;ga; &ampersir; an drong is m&omacr; d&amacr; nd&emacr;nuid so guasacht as iat is m&omacr; dl<ex>ig</ex>ius a s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>na, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> a ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>e &ampersir; c<ex>hu</ex>m<note type="auth" n="12">&ampersir; chum, <frn lang="la">recte</frn> chum.</note> na <lb n="7855"> neitheadh at&amacr; &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do lucht an tshiub<ex>ail</ex>. </p>
<p>An <ex>dara</ex> r<ex>iagail</ex> do-gabur &imacr; do leith an b&imacr;d, &omacr;ir dl<ex>ig</ex>id s&emacr; beith so-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do beith aigi &ampersir; beith a caindiacht fhog<ex>uis</ex> gan beith m&omacr;r. <ex>Agus</ex> at&amacr; aen-n&imacr; agum <app><lem>d&amacr;</lem><rdg wit="H">ga</rdg></app> r&amacr;d f&amacr; c<ex>h</ex>eann <lb n="7860"> oil<ex>eam</ex>na na droingi so .i. co ndl<ex>ig</ex>inn s&imacr; beith mur so .i. co .i. d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &eacute; co luat<ex>h</ex> &ampersir; co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> &ampersir; n&amacr; timairct<ex>h</ex>ear imurcacha isna cuisl<ex>eann</ex>aib; &ampersir; na biada at&amacr; mur sin ad<ex>ubramar</ex> iat don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n sa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> labras do na biaduib &ampersir; do na <lb n="7865"> deoch<ex>aib</ex> co gener&amacr;lta </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat marcaideacht do d&emacr;nam &ampersir; an g<ex>ail</ex>i l&amacr;n do biad innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> truaillfidi an biad annsa g<ex>ail</ex>i, &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bud &emacr;igin d&omacr;ib uis<ex>g</ex>i d'&omacr;l innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dearnad s&eacute; fodar n&amacr; gaet<ex>h</ex>muireacht <lb n="7870"> ana m<ex>ead&omacr;n</ex>. <ex>Agus</ex> fuirigt<ex>h</ex>ear gan biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im an tan sin co huair in c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me; &ampersir; mad &emacr;igin an biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im caitear b<ex>ea</ex>c&amacr;n de innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bud &emacr;igin deoch d'&omacr;l; ar an adbur sin dl<ex>ig</ex>id siat in deoch do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an t-uis<ex>g</ex>i. </p>
<lb n="7875"> <p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>id lucht an tsiub<ex>ail</ex> na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; na tort<ex>h</ex>a do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n&imacr; geinius l<ex>eann</ex>a oma, acht muna t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ur iat do leith l<ex>eigis</ex>. </p>

<pb n="51">
<p><sup resp="JCa">infra 225-6</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; dl<ex>ig</ex>id lucht <app><lem>n<ex>eam</ex>-&amacr;lg<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">n<ex>eam</ex>ailgis</rdg></app> an b&imacr;d siub<ex>al</ex> do t<ex>h</ex>innsgaint; m&amacr;s ead, codluid siat ar t&umacr;s <lb n="7880">innus co l<ex>eigis</ex>tigi an fastidium. </p>
<p><ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na n&imacr; dl<ex>ig</ex>id lucht na gorta saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num, &omacr;ir an lucht ara mb&imacr; gorta &ampersir; &emacr;igintus m&omacr;r n&imacr; dl<ex>ig</ex>id saet<ex>h</ex>ur n&amacr; siub<ex>al</ex> do d&emacr;num, &omacr;ir as &imacr; an br&imacr;g dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht <lb n="7885">ar t&umacr;s. Gid eadh, f&emacr;dtur an t-&emacr;igintus do laigdiug<ex>ad</ex> ar t&umacr;s a' laigdiug<ex>ad</ex> na gorta innus co sgristur co l&emacr;ir <app><lem>&amacr;lgus</lem><rdg wit="H">ailgis</rdg></app> an c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me <ex>n&omacr;</ex> laigdigt<ex>h</ex>ear &eacute; co m&omacr;r, m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im l&emacr; f&emacr;dann duine breith as co fada gan biad; m&amacr;s <lb n="7890">ead, as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i na biada do-n&imacr;t<ex>h</ex>ir<note type="auth" n="13">Arna sgr&iacute;obhadh &oacute;s cionn an l&iacute;ne.</note> do na haeib r&omacr;st<ex>aigth</ex>e &ampersir; pill<ex>idi</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear d'alm<ex>ont</ex> &ampersir; d'ol<ex>aid</ex> alm<ex>on</ex>t &ampersir; do g<ex>eir</ex> mairt, d&amacr; caitear <app><lem>pille</lem><rdg wit="H">pill-</rdg><rdg wit="P">pill-i</rdg></app> d&imacr;b sin as fada fhuilingt<ex>hear</ex> gorta d&amacr; &emacr;is. Tuill<ex>ead</ex>: ola <term lang="la">uiola</term> ana curt<ex>h</ex>ar g<ex>eir</ex> mairt coisgid an gorta, &ampersir; <lb n="7895">dobud &emacr;idir l&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do <app><lem>c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>fead</lem><rdg wit="H">cait<ex>im</ex></rdg></app> <app><lem>.2.</lem><rdg wit="H"><!--check--> .3.</rdg></app> de sin breith as gan <app><lem>&amacr;lgus</lem><rdg wit="H">&amacr;lgus</rdg></app> inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aid r&emacr; feadh <ex>deich</ex> l&amacr; acht b<ex>ea</ex>c&amacr;n. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> mur adearar don gorta t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin don tart. <frn lang="la">Et</frn> &omacr;s &emacr;igin an tart d'fhulang <lb n="7900">as int<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>a l<ex>eigeas</ex> c<ex>h</ex>oisgius in tart, mur at&amacr;, in t-aen-l<ex>eigeas</ex> urusa &emacr;drum so .i. gabt<ex>h</ex>ur s&imacr;l portolaca <mls unit="MS P page" n="415">tr&imacr; <!--check-->.3., &ampersir; bris maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id &ampersir; r&emacr; huis<ex>g</ex>i an m&emacr;id 

<pb n="52">
<sup resp="JCa">infra 226-7</sup><lb>
bus l&omacr;r, &ampersir; eabur &ampersir; coisg<ex>id</ex> an tart. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear na neithe c<ex>h</ex>&umacr;isigius in tart, mur at&amacr;, iasg &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex>
<lb n="7905"> uile n&imacr; saillti &ampersir; m&omacr;r&amacr;n comr&amacr;id &ampersir; siub<ex>al</ex> l&amacr;idir &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia tart m&omacr;r ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ibeadh s&eacute; uis<ex>g</ex>i maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id, &omacr;ir is m&omacr;r c<ex>h</ex>oisgius in deoch sin an tart. </p>
<p>An <ex>treas</ex> r<ex>iagail</ex> do-gabur &iacute; do leith na cuisl<ex>inn</ex>i <lb n="7910"> &ampersir; do leith an l<ex>eigis</ex> l<ex>agthaig</ex>, &omacr;ir d&amacr; rigi a leas neach r&emacr; neac<ex>h</ex>tur d&imacr;b so do leith an l&imacr;nta ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat sul tinnsgaintear an siub<ex>al</ex>; &ampersir; muna hullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear is baedal d&omacr;ib f<ex>iabras</ex> &ampersir; neasc<ex>&omacr;id</ex> &ampersir; gortaigt<ex>h</ex>i na mball fuirimeall<ex>ach</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an aimsear <lb n="7915"> fuar, fl<ex>iuch</ex>, truaill<ex>igth</ex>i, &ampersir; gan beith te co m&omacr;r, &ampersir; na baill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a l&amacr;idir, &ampersir; na l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra &ampersir; iat loisgt<ex>h</ex>i m&emacr;id &emacr;igin, as baedal lubra an tan sin. M&amacr;s ead, is mait<ex>h</ex>, sul tinnsgaintear an siub<ex>al</ex>, an l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> <ex>n&omacr;</ex> an c<ex>h</ex>uisle do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t <lb n="7920"> do r&emacr;ir mur do-c<ex>h</ex>&imacr;fi an liaig, &ampersir; c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p umal uat<ex>h</ex>a sin &ampersir; innil &omacr; na heasl<ex>&amacr;int</ex>ib. <ex>Agus</ex> gib&emacr; lenab &amacr;il siub<ex>al</ex> do d&emacr;n<ex>a</ex>m n&amacr; d&emacr;nad &emacr; ar mod ar doman gan comuirle leaga m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>. </p>
<p>An <ex>ceathramad</ex> r<ex>iagail</ex> do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> lucht an <lb n="7925"> tsiub<ex>ail</ex>: &ampersir; do-gabur &eacute; do leith t<ex>eas</ex>a b&imacr;s isna c<ex>or</ex>puib &omacr; easb<ex>aid</ex> na coimriachtana. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; drong do na da&imacr;n<ex>ib</ex>h darab &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> siub<ex>al</ex> do d&emacr;nam a n-aims<ex>ir</ex> th&eacute;, &ampersir; dl<ex>ig</ex>id siat co m&omacr;r a n-inc<ex>h</ex>inn do c<ex>h</ex>oim&emacr;d &omacr; t<ex>h</ex>eas innus nach gortuigt<ex>h</ex>ear h&imacr;. Omacr;ir <lb n="7930"> is m<ex>ein</ex>ic t<ex>h</ex>eagmus teinnius m&omacr;r cinn do lucht an tsiub<ex>ail</ex> &omacr;n t<ex>eas</ex> sin, &ampersir; fiabras efem<ex>er</ex>a, <ex>n&omacr;</ex> f<ex>iabras</ex>

<pb n="53">
<sup resp="JCa">infra 227-8</sup><lb>
morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i, &ampersir; m&omacr;r&amacr;n d' easl<ex>&amacr;int</ex>ib <ex>eile</ex>; m&amacr;s ead, cl&umacr;dtur <app><lem>a cinn</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> &ampersir; d&imacr;ntur in ceann an m&emacr;id bus &emacr;idir. Tuill<ex>ead</ex> .i. d&amacr; mbia an aimsear te <app><lem>b&imacr;t<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">bitar</rdg></app> <lb n="7935">co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> f&amacr; c<ex>h</ex>eann an ochta, ar eagla co t<ex>ir</ex>m&omacr;ch<ex>aide</ex> an t-ucht <ex>n&omacr;</ex> co t&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>gfidi &omacr;n tshaet<ex>h</ex>ur m&omacr;r &emacr; ar son an a&emacr;ir t<ex>heasaid</ex>i do t<ex>h</ex>arrang. M&amacr;s ead, dl<ex>ig</ex>id siat epitima do c<ex>h</ex>ur ara n-ochtannaib &ampersir; a n-ong<ex>a</ex>d, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a cra<ex>id</ex>i &ampersir; an r&emacr;gi&omacr;n at&amacr; <lb n="7940">fa&imacr; an c&imacr;gh cl&emacr;; &ampersir; as epitime f<ex>uar</ex>a fl<ex>iuch</ex>a dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t an tan sin, mur at&amacr;, biamlacht <term lang="la">psillium</term>, &ampersir; s&umacr;g <term lang="la">portulaca</term>, &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>: annsan aims<ex>ir</ex> t<ex>heasaid</ex>i n&amacr; caith<ex>ead</ex> s&emacr; aen-diet gan b<ex>ea</ex>c&amacr;n d'it<ex>h</ex>i ar t&umacr;s. <ex>Agus</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> gan <lb n="7945">gorta do beith ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> m&emacr;id &emacr;igin d'it<ex>h</ex>i, do r&emacr;ir riachtan<ex>uis</ex> a leas na haims<ex>ir</ex>e, do c<ex>h</ex>oim&emacr;d an teasa, mur at&amacr;, s&umacr;g e&omacr;rna &ampersir; sir&omacr;ip do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do t<ex>h</ex>orthuib, &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e; &omacr;ir an uair do-n&imacr;t siat m<ex>ur</ex>caideacht, &ampersir; n&amacr; b&imacr; biad ana <app><lem>ngail<ex>ib</ex></lem><rdg wit="H">ngail<ex>id</ex>ib</rdg></app>, is <lb n="7950">m&omacr;r anfainnigt<ex>h</ex>ear iat &omacr;n d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> &ampersir; gan aen-n&imacr; acu <app><lem>do-d&emacr;nad at<ex>h</ex>nuaig<ex>iugad</ex></lem><rdg wit="H">do denum athnuaig- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app>. M&amacr;s ead, caitear n&imacr; &emacr;igin d&amacr; ndubram<ex>ur</ex>, <ex>n&omacr;</ex> a cusm<ex>ail</ex>e, &ampersir; n&amacr; tinnsgnaid aen-biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im <ex>n&omacr;</ex> co f&amacr;guid sin b&emacr;l an g<ex>ail</ex>i. </p>
<lb n="7955"> <p>Tuill<ex>ead</ex>: is mait<ex>h</ex> do lucht an tshiub<ex>ail</ex> uinnem<ex>in</ex>ti <ex>n&omacr;</ex>id olada do beith ar imc<ex>h</ex>ur acu do gn&amacr;th, mur at&amacr;, ola r<ex>&omacr;is</ex> &ampersir; <term lang="la">uiola</term> &ampersir; nenufar &ampersir; uinnem<ex>in</ex>t <app><lem>populion</lem><rdg wit="H">pupulioin</rdg></app>, asa n-ongt<ex>h</ex>ur an t-ucht uair a ndiaid

<pb n="54">
<sup resp="JCa">infra 228-9</sup><lb>
uaire. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it drong furtachtaigt<ex>h</ex>ear co m&omacr;r &omacr; <lb n="7960"> f<ex>h</ex>ot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex> an uair t<ex>h</ex>eagmus gortug<ex>ad</ex> &emacr;igin d&omacr;ib &omacr; t<ex>heas</ex>; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> gan sin do d&emacr;num co hobann ach m&emacr;id &emacr;igin comn<ex>uid</ex>hi do d&emacr;num; ainns&emacr;in eirgid co horduigt<ex>h</ex>i annsan uis<ex>g</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: d&amacr; mbia eagla droch-bal<ex>aid</ex> ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &omacr; <lb n="7965"> a&emacr;r <ex>n&omacr;</ex> &omacr; ga&imacr;t<ex>h</ex> truaill<ex>igth</ex>i, iatur an tsr&omacr;n. <frn lang="la">Et</frn> sul caitear biad in tan sin, eabur bainne d&amacr; mbeantur a im, ana mbia uinneaman gearrt<ex>h</ex>ur co min, &ampersir; is mur sin is luga do-n&imacr; an droch-bal<ex>ad</ex> urch&omacr;id. <frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> bal<ex>ad</ex> ola r&oacute;is<note type="auth" n="14">P <hi rend="ital">.r.</hi> agus s&iacute;neadh fada ar an <hi rend="ital">r</hi>; H <hi rend="ital">.r.</hi> gan aon ts&iacute;neadh.</note>, &ampersir; a h&omacr;l annsa c<ex>h</ex>&amacr;s <lb n="7970"> so, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> an urc<ex>h&omacr;id</ex> do-n&imacr; in gaet<ex>h</ex> truaill<ex>igth</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> urc<ex>h&omacr;id</ex> &omacr;n droch-bal<ex>ad</ex> sin, <app><lem>c<ex>r</ex>otar</lem><rdg wit="H">cur<ex>tur</ex></rdg></app>
uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> ar na ball<ex>aib</ex> fuirimeall<ex>ach</ex>a, &ampersir; innailtear an aig<ex>id</ex> as. <frn lang="la">Et</frn> ongt<ex>h</ex>ur an ceann leis na holaduib f<ex>uar</ex>a ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. <ex>Agus</ex> an uair do-d&emacr;na <lb n="7975"> s&emacr; comn<ex>uid</ex>hi tar &emacr;is an tshiub<ex>ail</ex>, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d&omacr; f&imacr;n measurda do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht na br<ex>&imacr;g</ex>e &ampersir; do c<ex>h</ex>eannsug<ex>ad</ex> an tarta. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iasg saillti do t<ex>h</ex>ogairm t<ex>h</ex>ochl<ex>uigth</ex>i an g<ex>ail</ex>i. </p>
<p><ex>Agus</ex> d&amacr; mbia tart m&omacr;r ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> tar &emacr;is death<ex>aig</ex> <lb n="7980"> an a&emacr;ir t<ex>h</ex>ruaill<ex>igth</ex>i, d&emacr;ntur garg<ex>r</ex>aisim <ex>n&omacr;</ex> innlad don b&emacr;l do shi&umacr;cra, &ampersir; sloigt<ex>h</ex>ear b<ex>ea</ex>c&amacr;n tair &emacr;is a c<ex>h</ex>&emacr;ile de. <ex>Agus</ex> as mait<ex>h</ex> don droing at&amacr; arna ngortug<ex>ad</ex> &omacr; t<ex>heas</ex>, comn<ex>uid</ex>hi do d&emacr;nam a n-inad <mls unit="MS P page" n="415a"> f<ex>huar</ex> &ampersir; na cosa do nigi a huis<ex>g</ex>i f<ex>huar</ex>; &ampersir; d&amacr; mbia

<pb n="55">
<sup resp="JCa">infra 229-30</sup><lb>
<lb n="7985">tart orra, ibid uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> &ampersir; oiltear iat l&emacr; hoil<ex>eamain</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur co luath. </p>
<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> r<ex>iagail</ex> do-gabur &imacr; do leith na haimsiri f<ex>uair</ex>i; &omacr;ir an drong <app><lem>shiubl<ex>uig</ex>ius</lem><rdg wit="H">siblus</rdg></app> a n-aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex> is m&omacr;r an t-adbur eagla &eacute;, acht c&emacr; m&omacr;r <lb n="7990">c<ex>h</ex>oim&emacr;dus an aimsear f<ex>huar</ex> lucht an tshiubail. &Omacr;ir stup&amacr;ilt<ex>ear</ex> an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i &omacr;n f<ex>h</ex>uacht &ampersir; c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear <term lang="la"><term lang="la">spasmus</term> </term> <ex>n&omacr;</ex> apopl<ex>ex</ex>ia &ampersir; b&amacr;s f&amacr; deoig &omacr;n f<ex>h</ex>uacht sin. Na baill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a, <ex>immorra</ex>, mur at&amacr;it, na cosa &ampersir; na l&amacr;ma &ampersir; na s&umacr;ile, gall<ex>ruig</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="7995">iat co gn&amacr;t<ex>h</ex>ac<ex>h</ex> &omacr;n f<ex>h</ex>uacht an m&emacr;ide so innus co morg<ex>ai</ex>d &ampersir; co t<ex>ui</ex>tid a toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> madram<ex>ail</ex>; m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> don droing l&emacr;rb &amacr;il siub<ex>al</ex> do d&emacr;nam &emacr;d<ex>aig</ex>hi t<ex>easaid</ex>i do beith acu, d&amacr;r labram<ex>ur</ex> don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n a caib<ex>idil</ex> c<ex>hu</ex>mdaig na c<ex>or</ex>p. &Omacr;ir <lb n="8000">gn&amacr;th<ex>uigid</ex> an f<ex>uacht</ex> dul a n-inm<ex>ead&omacr;n</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p tr&imacr;t an sr&omacr;in &ampersir; tr&imacr;t an mb&emacr;l &ampersir; tr&imacr;t na cluasaib &ampersir; tr&imacr; p<ex>h</ex>&omacr;irib an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p; m&amacr;s ead, is mait<ex>h</ex> na p&omacr;ire do d&umacr;n<ex>a</ex>d mur is fearr fh&emacr;dfair innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <app><lem>deacha</lem><rdg wit="H">d<ex>ea</ex>ca</rdg><rdg wit="P">deach- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> an fuacht a n-inm<ex>ead&omacr;n</ex>; &omacr;ir at&amacr;it m&omacr;r&amacr;n sligt<ex>h</ex>id <lb n="8005">annsa c<ex>h</ex>eann &ampersir; annsan <app><lem>aduid</lem><rdg wit="H">adhaigh</rdg></app> tr&emacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>inn an fuacht siub<ex>al</ex> co hinm<ex>ead&omacr;n</ex>; m&amacr;s ead, dl<ex>ig</ex>id an liaig beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a' c<ex>u</ex>mdach an c<ex>h</ex>inn &ampersir; na haigt<ex>h</ex>i air eagla an fhuachta, &omacr;ir idir na ball<ex>aib</ex> fuirimeall<ex>ach</ex>a as iat na s&umacr;ile &ampersir; an <app><lem>aduid</lem><rdg wit="H">aig<ex>id</ex></rdg></app> baill is <lb n="8010">uaisle d&imacr;b. <ex>Agus</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>id siat gortug<ex>ad</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> c<ex>h</ex>ucu &omacr;n f<ex>h</ex>uacht, mur at&amacr;, d<ex>eargus</ex> &ampersir;

<pb n="56">
<sup resp="JCa">infra 231-2</sup><lb>
teasbach &ampersir; neasc<ex>&omacr;id</ex>i co m<ex>in</ex>ic &ampersir; teinneas m&omacr;r; m&amacr;s ead, dl<ex>eag</ex>ur beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ag&amacr; coim&emacr;d. Ar an <ex>a</ex>dbur sin c<ex>u</ex>mdaigt<ex>h</ex>ear na s&umacr;ile l&emacr; br&emacr;id <lb n="8015"> l&imacr;n cael mur so innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bia aen-r&emacr;d <app><lem>ris</lem><rdg wit="H">sas</rdg></app> d&imacr;b, acht an m&emacr;id bus &emacr;igin; &ampersir; s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear an ad<ex>aig</ex>h ar gn&imacr;m na ga&imacr;t<ex>h</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>id an liaig beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> co m&omacr;r a coim&emacr;d na mball fuirimeall<ex>ach</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi <lb n="8020"> na cos; m&amacr;s ead, c<ex>u</ex>mdaigt<ex>h</ex>ear na cosa l&emacr; h&emacr;duidib t<ex>easaid</ex>i, mur adu<ex>bramar</ex> an c<ex>or</ex>p uile do c<ex>hu</ex>mdach le&omacr;. <frn lang="la">Et</frn> sul tinnsgnus n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> siub<ex>al</ex> do d&emacr;nam, coimiltear na cosa co m&omacr;r l&emacr; hol<ex>aid</ex> na holiua, innus comad feir<sup resp="JCa">r</sup>di do coim&emacr;dfuidi an t<ex>eas</ex> arna <lb n="8025"> t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>ugad</ex> &omacr; c<ex>hu</ex>machtain c<ex>hu</ex>m gn&imacr;ma an c<ex>h</ex>oimilt sin. <ex>Agus</ex> ana diaid sin gabt<ex>h</ex>ur olann c&imacr;rt<ex>h</ex>a &ampersir; curt<ex>h</ex>ar ar na bonnuib &imacr;, &ampersir; gab<ex>ad</ex> as&amacr;in t<ex>easaid</ex>i uime ana diaid sin &ampersir; buatuisi fairsingi, innus com<ex>a</ex>d &emacr;id<ex>ir</ex> leis a c<ex>h</ex>osa &ampersir; me&omacr;ir a c<ex>h</ex>os do gluasacht; &ampersir; <lb n="8030"> is do na neithib c<ex>h</ex>oim&emacr;dus na cosa &omacr;n f<ex>h</ex>uacht sin. <frn lang="la">Et</frn> an uair fuart<ex>h</ex>ar na cosa &ampersir; me&omacr;ir na cos in m&emacr;ide so innus n&amacr; gluaistear iat co fuirfe, gan comn<ex>uid</ex>he coimiltear &ampersir; ongt<ex>h</ex>ur iat mur ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. <ex>Agus</ex> ad<ex>ear</ex>uid drong <ex>eile</ex> gurab m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> <lb n="8035"> na baill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a do c<ex>h</ex>ur a n-uisgi f<ex>uar</ex>, &ampersir; co n-inntaiginn s&emacr; iat c<ex>hu</ex>m a n<ex>&amacr;d&umacr;ire</ex> f&emacr;in; &ampersir; d&amacr; curt<ex>h</ex>ar c<ex>hu</ex>m tinead iat is b<ex>eac</ex> do t<ex>h</ex>arba do-n&imacr; d&omacr;ib. Ar an adbur sin is fearr a cur a n-uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> n&amacr; a cur a ngaire na teineadh, &omacr;ir t&emacr;igt<ex>h</ex>ear

<pb n="57">
<sup resp="JCa">infra 232-4</sup><lb>
<lb n="8040">an ball f<ex>uar</ex> arna c<ex>h</ex>ur a n-uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> a mod c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex>, &omacr;ir comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> f<ex>uacht</ex> an uis<ex>g</ex>i ar mod &emacr;igin do leith a f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex>a an ball at&amacr; arna stup&amacr;il &ampersir; ar t&emacr;chtad acht b<ex>ea</ex>c&amacr;n, a' cur an boill a mbuigi, mur do-c<ex>h</ex>&imacr;am<ex>aid</ex> co leagann an <lb n="8045">t-oigread curt<ex>h</ex>ar annsan uis<ex>g</ex>i. <ex>Agus</ex> is mur sin calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>h</ex>ear t<ex>eas</ex> an baill &omacr;na c<ex>h</ex>ur a n-uis<ex>g</ex>i fuar, mur is follus as in r&amacr;d so: <frn lang="la">Unum quoque contrarium in presencia sui contrari <app><lem>fortificatur</lem><rdg wit="H">fortificatur</rdg><rdg wit="P">furtificatur</rdg></app></frn> .i. an uair curt<ex>h</ex>ur n&imacr; con<ex>tr&amacr;rda</ex> <lb n="8050">a fiadnuise a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear a oibr<ex>iugad</ex>; ar an adbur sin an uair calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> co fuirimeall<ex>ach</ex> is m&omacr; t<ex>h</ex>&emacr;igius s&emacr; ann sin n&amacr; do-n&imacr; ar t&umacr;s, &omacr;ir is m&omacr; at&amacr; s&eacute; ullam c<ex>hu</ex>m an t<ex>eas</ex>a do gab<ex>&amacr;il</ex> ar son co mbogt<ex>h</ex>ur &emacr; &omacr;n uis<ex>g</ex>i an tan sin <lb n="8055">n&imacr; as m&omacr; n&amacr; ar t&umacr;s. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> .i. gib&emacr; t<ex>h</ex>shanntaigius siub<ex>al</ex> do d&emacr;nam a n-aims<ex>ir</ex> f<ex>h</ex>uair n&amacr; siubl<ex>uig</ex>id s&emacr; <ex>n&omacr;</ex> co cait<ex>h</ex>i s&emacr; biad, &ampersir; <ex>n&omacr;</ex> co n-ibe s&emacr; f&imacr;n deadh-bal<ex>aid</ex> s&emacr;im. <ex>Agus</ex> n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti d&omacr; biad tair &emacr;is repl<ex>et</ex>i&omacr;in. Gid <lb n="8060">eadh, tar &emacr;is na n<ex>&amacr;d&umacr;ire</ex> do gn&imacr;mug<ex>ad</ex> ar an mbiad t&emacr;igt<ex>h</ex>ear in c<ex>or</ex>p in tan sin innus gurab &emacr;idir an siub<ex>al</ex> do t<ex>h</ex>innsgaint. <ex>Agus</ex> mad &emacr;igin an siub<ex>al</ex> do d&emacr;nam gan inm<ex>ead&omacr;n</ex> tair &emacr;is in c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me, caitear b<ex>ea</ex>c&amacr;n in tan sin. <ex>Agus</ex> n&imacr; hingluaisti <lb n="8065">&ampersir; n&imacr; hintshiubl<ex>uigt</ex>hi co l&amacr;idir an tan sin air eagla co <app><lem>truaillfidi</lem><rdg wit="H">truaill-fighi</rdg></app> an d&imacr;l<ex>eagad</ex>, acht siub<ex>al</ex> m&imacr;n do d&emacr;nam <ex>n&omacr;</ex> co nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur an biad ar mod &emacr;igin.

<pb n="58">
<sup resp="JCa">infra 234-5</sup><lb>
An siub<ex>al</ex> l&amacr;idir, <ex>immorra</ex>, is c&umacr;is &emacr; d'innarb<ex>ad</ex> <mls unit="MS P page" n="415b"> an b&imacr;d asin g<ex>ail</ex>i sul d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur co fuirfi &eacute;, &omacr;ir <lb n="8070"> truailltear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> uada sin. <ex>Agus</ex> an uair c<ex>h</ex>oiml&imacr;nus n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> caithim a c<ex>h</ex>oda far&emacr;na c<ex>h</ex>omp&amacr;nac<ex>h</ex>uib annsan &omacr;sda, n&imacr; hindula d&omacr; c<ex>hu</ex>m teine<ex>ad</ex>h acht comn<ex>uid</ex>hi do d&emacr;num a n-inad te a fad &omacr; t<ex>h</ex>ein<ex>id</ex>h. </p>
<lb n="8075"> <p><ex>Agus</ex> d&amacr; mbia c<ex>or</ex>p f<ex>ir</ex> an tshiub<ex>ail</ex> stup&amacr;ilti ar t&eacute;chtad, as inc<ex>h</ex>oimilta an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i an tan sin a n-in<ex>a</ex>d te, &ampersir; ongt<ex>h</ex>ur iat l&emacr; hol<ex>ad</ex>uib t<ex>easaid</ex>i deadh-bal<ex>aid</ex>, mur at&amacr;, ola ain&emacr;di &ampersir; ola an c<ex>h</ex>amam<ex>illa</ex> &ampersir; ola sticados &ampersir; ola lile &ampersir; ola ain<ex>&emacr;id</ex>e <lb n="8080"> &ampersir; ola c<ex>ui</ex>min. <frn lang="la">Et</frn> ana diaid sin curt<ex>h</ex>ar a leabuid buig &emacr;, &ampersir; curt<ex>h</ex>ar c<ex>u</ex>mduidi uime beas te do r&emacr;ir br<ex>&imacr;g</ex>i &ampersir; gn&imacr;ma, &ampersir; leagur d&omacr; mur sin c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d &ampersir; codl<ex>ad</ex> do d&emacr;nam. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; faicim co mbia &emacr;igintus m&omacr;r ag f<ex>ear</ex> an tshiubh<ex>ail</ex> r&emacr;na c<ex>h</ex>l&umacr;dad, curt<ex>h</ex>ar <lb n="8085"> da&imacr;ne g&amacr; mb<ex>eid</ex> c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p t<ex>heasaid</ex>i lomnachta g<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a taeba de <ex>n&omacr;</ex> co t&emacr;igt<ex>h</ex>ear &emacr;, &ampersir; coimiltear a m<ex>ead&omacr;n</ex> &ampersir; a shliasta &ampersir; a ucht; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> ana diaid sin <app><lem><term lang="la">asa fetida</term></lem><rdg wit="H"><term lang="la">asa fetida</term></rdg></app><note type="auth" n="15">P <frn lang="la">fetita</frn> arna cheart&uacute; &oacute; <frn lang="la">fedita</frn></note> &ampersir; m<ex>irr</ex> &ampersir; pibur maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> f&imacr;n mait<ex>h</ex> d&omacr;ib. <frn lang="la">Et</frn> tair &emacr;is c<ex>h</ex>odalta d&omacr; &ampersir; at<ex>h</ex>nuaig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i a shl&amacr;inti, <lb n="8090"> eirgid a fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> &ampersir; d&emacr;nad comn<ex>uid</ex>hi fada ann. <ex>Agus</ex> coimiltear ainns&emacr;in &emacr; &ampersir; ongt<ex>h</ex>ar &emacr; l&emacr; hol<ex>aid</ex> &emacr;igin d&amacr; nd<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex> &ampersir; c<ex>u</ex>muisct<ex>h</ex>ear na neithe so ris na hol<ex>ad</ex>aib sin, mar at&amacr;, <term lang="la">castorium</term> &ampersir; <term lang="la">costus</term> &ampersir; <term lang="la">muscus</term> &ampersir; <term lang="la">euf<ex>ur</ex>bium</term>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagmad <lb n="8095"> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> beith fear an tsiubail arna stup&amacr;il, acht 

<pb n="59">
<sup resp="JCa">infra 235-6</sup><lb>
fuacht m&omacr;r do beith air, is l&omacr;r d&omacr; an tan sin fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> &ampersir; coimilt; &ampersir; d&amacr; mbia fuacht is luga n&amacr; sin air, is l&omacr;r do comn<ex>uid</ex>hi do d&emacr;num r&emacr; feadh uaire a n-inad te <ex>n&omacr;</ex> co mbia s&emacr; a ngar don ord <lb n="8100">imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> is iat so na biada dl<ex>ig</ex>ius fear an tsiub<ex>ail</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a n-aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex> .i. na biada beas te do r&emacr;ir gn&imacr;ma &ampersir; do r<ex>&emacr;ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>i, &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear cn&omacr; &ampersir; <app><lem>g&amacr;irl<ex>e&omacr;g</ex></lem><rdg wit="H">gairleoc</rdg></app> &ampersir; uinn<ex>eam</ex>ain &ampersir; lus do c<ex>h</ex>ur ana <lb n="8105">mbiaduib. <ex>Agus</ex> at&amacr; d&imacr;sleacht c<ex>hu</ex>machtach ag na cnoib do lucht an tsiub<ex>ail</ex>, ar an <ex>a</ex>dbur sin imc<ex>h</ex>raid cn&omacr; annsan aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex> c<ex>hu</ex>m a cait<ex>h</ex>me. <frn lang="la">Et</frn> is ar an adbur c<ex>&emacr;d</ex>na d&amacr; mbristear cn&omacr; &ampersir; g&amacr;irl<ex>e&omacr;g</ex> co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>, &ampersir; a c<ex>u</ex>musc r&emacr; heanbruit<ex>h</ex>i <lb n="8110">fe&omacr;la inmolta, &ampersir; a cait<ex>h</ex>im mur biad <ex>n&omacr;</ex> mur dig, t&emacr;igid in c<ex>or</ex>p co m&omacr;r &ampersir; d&imacr;dnid <app><lem>&omacr;</lem><rdg wit="H">on</rdg></app> f<ex>h</ex>uacht &eacute;. <ex>Agus</ex> fodnuid na comshuig<ex>igth</ex>i t<ex>easaid</ex>i <ex>eile</ex> do lucht an tshiub<ex>ail</ex> annsan aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex>, &omacr;ir n&imacr; dl<ex>ig</ex>id ar aen-mod beith 'na n-&emacr;gmuis. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; f&imacr;n <lb n="8115">m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> arna &omacr;l a m&emacr;id m&omacr;ir an c<ex>&emacr;d</ex>na maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> biaduib olamla, &ampersir; is m&omacr;r in furtacht do-n&imacr;t sin annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> .i. ongt<ex>h</ex>ur nuca &ampersir; cn&amacr;ma in muin&imacr;l &omacr; uair co huair l&emacr; huinnem<ex>in</ex>tib t<ex>easaid</ex>i, mar <lb n="8120">ad<ex>ubramar</ex> don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n, &omacr;ir n&imacr; dl<ex>ig</ex>id lucht an tshiub<ex>ail</ex> beith ana n-&emacr;cmuis ar aen-mod annsan aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex>. Ar an adbur sin curt<ex>h</ex>ar &emacr;duigi t<ex>easaid</ex>i do r&emacr;ir gn&imacr;ma &ampersir; do r<ex>&emacr;ir</ex> br<ex>&imacr;g</ex>e im an c<ex>or</ex>p

<pb n="60">
<sup resp="JCa">infra 233, 236-7</sup><lb>
uile, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi im an muin&emacr;l, &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a <lb n="8130"> c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin do rann<ex>aib</ex>h na hinc<ex>h</ex>inne uile. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co ndl<ex>ig</ex>id lucht an tsiub<ex>ail</ex> neithe deadh-bal<ex>aid</ex> d'imc<ex>h</ex>ur annsan aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex>, mur at&amacr;, <term lang="la">muscus</term> &ampersir; <term lang="la">ambra</term> &ampersir; lignum aloeis &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad <lb n="8135"> gurab dona neithib t<ex>h</ex>oirmiscius gortug<ex>ad</ex> lucht an tsiub<ex>ail</ex> &omacr;n fhuacht innlad na mball fuirmeall<ex>ach</ex> moc<ex>h</ex>-t<ex>h</ex>r&amacr;th &ampersir; r&emacr; laigi a huis<ex>g</ex>i t<ex>h</ex>e t<ex>h</ex>shaillti, &omacr;ir t&emacr;igt<ex>h</ex>ear na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a uada sin, &ampersir; cruaduidt<ex>h</ex>ear &ampersir; cna&imacr;tear na himurcacha innta, &ampersir; <lb n="8140"> b&imacr;t siat <sic corr="neamfho&amacr;muigtheach" resp="JCa" >fo&amacr;m<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each</sic> tr&imacr;t sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, an drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius siub<ex>al</ex> an tsneachta teagm<ex>aid</ex> saeb<ex>ad</ex> d&amacr; s&umacr;il<ex>ib</ex> &ampersir; neam-gluasacht &ampersir; uireasb<ex>aid</ex> raduirc &omacr; gile ainmeasarda in tshneachta &ampersir; &omacr;na f<ex>huacht</ex> imurcaid, ar son an <lb n="8145"> d&imacr;sga&imacr;lti do-bearar ar an s&umacr;il &omacr; gile imurc<ex>aid</ex> an tsneachta; ar an adbur sin is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do lucht an tsiub<ex>ail</ex> a n-aims<ex>ir</ex> an tsneachta &emacr;duigi duba do beith <app><lem>impu</lem><rdg wit="H">umpa</rdg></app>, &ampersir; a cinn do c<ex>hu</ex>mdach l&emacr; h&emacr;duigib duba, &ampersir; &emacr;duigi duba do beith ana l&amacr;muib beas <lb n="8150"> acu d&amacr; f<ex>&emacr;</ex>c<ex>h</ex>ain. </p>
<p>An <ex>seisead</ex> r<ex>iagail</ex> do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> lucht an tsiub<ex>ail</ex>, &ampersir; do-gabur &imacr; on &emacr;gruas &ampersir; &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur t<ex>h</ex>eagmus d&omacr;ib co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> an uair t<ex>h</ex>eagmus saet<ex>h</ex>ur <mls unit="MS P page" n="416"> m&omacr;r &ampersir; cort<ex>h</ex>acht <app><lem>d'fir</lem><rdg wit="H">do lucht</rdg></app> an tsiub<ex>ail</ex>, an uair t<ex>h</ex>ec&eacute;mus <lb n="8155"> &omacr;sda d&omacr;, d&emacr;nad comn<ex>uid</ex>hi uair <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; uair ann;

<pb n="61">
<sup resp="JCa">infra 237-8</sup><lb>
&ampersir; eirgid a fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> ainns&emacr;in &ampersir; d&emacr;nad comn<ex>uid</ex>hi ann <ex>n&omacr;</ex> co ndearga &ampersir; co m&imacr;nigi a f<ex>h</ex>e&omacr;il. <ex>Agus</ex> ana diaig sin coimiltear a c<ex>hor</ex>p uile co m&imacr;n &ampersir; ongt<ex>h</ex>ar &emacr; l&emacr; hol<ex>aid</ex> t<ex>easaid</ex>i, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na hailt annsa <lb n="8160">geimrid, mur at&amacr;, ola ain&emacr;ide &ampersir; ola <term lang="la">camam<ex>illa</ex></term> &ampersir; ola sdicados, &ampersir; ola r<ex>&omacr;is</ex> &ampersir; <term lang="la">camam<ex>illa</ex></term> annsa tsamrad, &ampersir; codl<ex>ad</ex> &ampersir; c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d ainns&emacr;in a leab<ex>aid</ex> buig, &ampersir; c<ex>u</ex>mdaig<ex>ead</ex> &emacr; f&emacr;in co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> d'&emacr;duigib. <frn lang="la">Et</frn> an uair &emacr;ire&omacr;c<ex>h</ex>us s&emacr; asa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> coimiltear ar&imacr;s &eacute;, &ampersir; <lb n="8165">eirgid a fhot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex>, &ampersir; is mur sin innt&omacr;char c<ex>hu</ex>m a gn&amacr;th<ex>uigth</ex>i &eacute;. </p>

<p>An <ex>tseachtmad</ex> r<ex>iagail</ex> do-gabur &imacr; do leith an uis<ex>g</ex>i as &emacr;igin do lucht in tshiub<ex>ail</ex> do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. Gid ead, do luaideam<ex>ur</ex> don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n do na <lb n="8170">huis<ex>g</ex>ib m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>e &ampersir; do na droch-uis<ex>g</ex>ib, &ampersir; mur beantur a n-urc<ex>h</ex>&omacr;id astu a riadlach<ex>aib</ex> <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na sl<ex>&amacr;int</ex>i do-gabur &omacr; &emacr;xamlacht na <ex>ceathra</ex> nd&umacr;l; ar an <ex>a</ex>dbur sin rit<ex>h</ex>im c<ex>hu</ex>m na caib<ex>idleach</ex> sin. </p>
<p>Gid eadh, b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co nd&emacr;nuid uinn<ex>eam</ex>ain <lb n="8175">&ampersir; g&amacr;irl<ex>e&omacr;g</ex> &ampersir; <term lang="la">lactuca</term>, arna cait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id, duine innil &omacr; mail&imacr;s an uis<ex>g</ex>i, &ampersir; is mait<ex>h</ex> c<ex>hu</ex>m an neith c<ex>h&emacr;d</ex>na uis<ex>g</ex>ida &emacr;xamla do c<ex>hu</ex>musc maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an t-uis<ex>g</ex>i saillti &ampersir; com<ex>a</ex>d &emacr;igin a &omacr;l, curt<ex>h</ex>ar na tort<ex>h</ex>a so ann, .i. <lb n="8180"><term lang="la">sorbe</term> &ampersir; <term lang="la">sitonea</term>, &ampersir; eabur maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id iat. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; <app><lem>mbia</lem><rdg wit="H">mbe</rdg></app> 'na uis<ex>g</ex>i locha &ampersir; truaill<ex>iugad</ex> do beith ann, c<ex>u</ex>muisct<ex>h</ex>ear s&umacr;g ubuill gr&amacr;<ex>inig</ex> ris, &ampersir; s&umacr;g uball ngoirt, &ampersir; eabur mar sin &eacute;; &ampersir; s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear

<pb n="62">
<sup resp="JCa">infra 239</sup><lb>
biada t<ex>easaid</ex>i do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i risin <lb n="8185"> uis<ex>g</ex>i sin, &ampersir; n&amacr; hibt<ex>h</ex>ear f&imacr;n ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i ris acht muna bia s&eacute; anfann, &omacr;ir is m&omacr;r c<ex>h</ex>&umacr;isigid na huis<ex>g</ex>i f<ex>iabrasa</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbeam a cunntab<ex>air</ex>t in mbeith sangis sugi <ex>n&omacr;</ex> p<ex>&emacr;ist</ex>i beaca do-t<ex>h</ex>achmuici annsan uis<ex>g</ex>i, <lb n="8190"> eabur an t-uis<ex>g</ex>i tr&emacr; &emacr;dach tana l&imacr;n ar eagla na piast do t<ex>h</ex>shlug<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia <term lang="la">fasdidium</term> ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> eab<ex>ar</ex> an t-uis<ex>g</ex>i maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> s&umacr;g na n-uball ngr&amacr;<ex>ineach</ex>. </p></div2>

<div2 n="25"><head>An <ex>c&umacr;igead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>fichead</ex>: D'fholl<ex>amnugad</ex> lucht tsiub<ex>ail</ex> in mara</head>
<p><frn lang="la">Oportet qui per mare uult transire &ampersir; cetera</frn> .i. <lb n="8195"> gib&emacr; t<ex>h</ex>shanntuigius dul ar muir is &emacr;igin d&omacr; laeit<ex>h</ex>i roim <app><lem>dul</lem><rdg wit="H">dol</rdg></app> ar muir cuisle do ligin, &ampersir; n&imacr;sa luga n&amacr; ar gn&amacr;th<ex>uig</ex> s&emacr; roime sin do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im; &ampersir; gn&amacr;th<ex>uigead</ex> biada c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius an g<ex>ail</ex>i ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex> a caib<ex>idil</ex> c<ex>h</ex>oim&emacr;da an g<ex>ail</ex>i don taeb <lb n="8200"> t<ex>h</ex>uas d&imacr;n. Tuill<ex>ead</ex>, gib&emacr; <app><lem>l&emacr;rb</lem><rdg wit="H">lenab</rdg></app> &amacr;il dul ar fairgi oil<ex>ead</ex> s&emacr; &emacr; f&emacr;in l&emacr; hubl<ex>aib</ex> gr&amacr;<ex>ineacha</ex> &ampersir; l&emacr; hor&amacr;itsib &ampersir; l&emacr; hublaib fiad&amacr;in, &ampersir; r&emacr; f&imacr;n mait<ex>h</ex> deadh-bal<ex>aid</ex>, &ampersir; r&emacr; hiasguib b<ex>ea</ex>ca saillti, &ampersir; leisin comshuig<ex>iugad</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do p<ex>h&emacr;ir</ex>eaduib &ampersir; d'or&amacr;itsib &ampersir; d'aig&emacr;id <lb n="8205"> &ampersir; do sp&imacr;sraib, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na im<ex>ur</ex>c<ex>h</ex>ad s&emacr;

<pb n="63">
<sup resp="JCa">infra 239-40</sup><lb>
neithe t<ex>h</ex>ogairmius in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> do s<ex>h</ex>&imacr;r, &ampersir; na neithe is mait<ex>h</ex> a n-aig<ex>id</ex> na sgeat<ex>h</ex>raigi. Ar an adbur sin b<ex>eir</ex>id le&omacr; oliua saillti, &ampersir; cait<ex>h</ex>id pr&emacr;ma c<ex>h</ex>oisgius an sgeat<ex>h</ex>rach tar &emacr;is na coda, &ampersir; caitear iat co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id &ampersir; r&emacr; salann a <lb n="8210">caindiacht b<ex>i</ex>c. </p>

<p><ex>Agus</ex> an c&emacr;d-l&amacr; <app><lem>reac<ex>h</ex>us</lem><rdg wit="H">r<ex>a</ex>c<ex>us</ex></rdg></app> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar muir n&amacr; f<ex>&emacr;</ex>c<ex>h</ex>ad s&emacr; an t-uis<ex>g</ex>i &ampersir; n&amacr; t&omacr;gad a c<ex>h</ex>eann co hard, &ampersir; n&amacr; hit<ex>h</ex>id &ampersir; n&amacr; hib<ex>ead</ex> acht b<ex>ea</ex>c&amacr;n; &ampersir; is do na neit<ex>h</ex>ib c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius an g<ex>ail</ex>i so &ampersir; s<ex>h</ex>rianuidius an <lb n="8215">sgeat<ex>h</ex>rach. <ex>Agus</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co mbeith buaid<ex>ear</ex>t annsa g<ex>ail</ex>i c<ex>hu</ex>m sgeat<ex>h</ex>raigi, leagur d&omacr; m&emacr;id &emacr;igin sgeat<ex>h</ex>raigi do d&emacr;nam &ampersir; n&imacr; <app><lem>d&emacr;na</lem><rdg wit="H">dein</rdg></app> urc<ex>h</ex>&omacr;id. <frn lang="la">Et</frn> is d&omacr;ich co coisgfid na neithe so an sgeat<ex>h</ex>rach imurcach, mur at&amacr;it, ubla gr&amacr;<ex>ineacha</ex> &ampersir; ubla <lb n="8220">buidi, &ampersir; ar&amacr;n r&omacr;staigt<ex>h</ex>i arna t<ex>hu</ex>ma a fin&emacr;gra m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co coisginn s&imacr;l m<ex>eir</ex>si an sgeat<ex>h</ex>rach, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; mbia s&emacr; arna gearrad &ampersir; arna t<ex>h</ex>uma a n-aig&emacr;id. <frn lang="la">Et</frn> is do na neithib c<ex>h</ex>oisgius an sgeat<ex>h</ex>rach <app><lem>aipsint</lem><rdg wit="H">aibsint</rdg></app> d'&omacr;l, <ex>n&omacr;</ex> ceir&imacr;n <lb n="8225">do d&emacr;num di, <ex>n&omacr;</ex> a bal<ex>ad</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, is mait<ex>h</ex> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> d'oil<ex>eamain</ex> l&emacr; neithib aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius b&emacr;l an g<ex>ail</ex>i &ampersir; toirmiscius na death<ex>aig</ex>e d'&emacr;irgi c<ex>hu</ex>m na hinc<ex>h</ex>inne, mur at&amacr;it so, .i. len<ex>n</ex>tes arna mbearb<ex>ad</ex> <ex>n&omacr;</ex> arna r&omacr;stad <lb n="8230">maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id &ampersir; a cait<ex>h</ex>im, <app><lem><ex>n&omacr;</ex></lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hagresta <mls unit="MS P page" n="417">&ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n do p<ex>h</ex>&umacr;dur cailim<ex>in</ex>t do c<ex>hu</ex>musc <app><lem>ris</lem><rdg wit="H">riu</rdg></app>. 

<pb n="64">
<sup resp="JCa">infra 241</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> ar&amacr;n r&omacr;staigt<ex>h</ex>i do t<ex>hu</ex>ma a f&imacr;n maith deadh-bal<ex>aid</ex> &ampersir; a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im c<ex>hu</ex>m an neith c<ex>h&emacr;d</ex>na </p></div2>

<div2 n="26"><head>An <ex>seisead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>fichead</ex>: Do na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>ib &ampersir; d&amacr; ngn&amacr;th<ex>ugad</ex></head>
<lb n="8235"> <p><frn lang="la">Sciendum quod hom<sup resp="JCa">i</sup>nes sani comuniter utuntur confexionibus ante cibum &ampersir; post</frn> .i. b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne sl<ex>&amacr;n</ex>a, na coms<ex>h</ex>uig<ex>igt</ex>hi roim an mbiad &ampersir; 'na diaid, &ampersir; an g<ex>ail</ex>i l&imacr;nta <ex>n&omacr;</ex> folam, &ampersir; a n-aims<ex>ir</ex> f<ex>huair</ex> <ex>n&omacr;</ex> t<ex>h</ex>e; m&amacr;s ead, is <lb n="8240"> mait<ex>h</ex> aen-c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> sp<ex>eit</ex>sialta do d&emacr;nam do na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>ib. </p>
<p>M&amacr;s ead, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne co coitc<ex>h</ex>inn na comshuig<ex>igth</ex>i ana sl<ex>&amacr;int</ex>i do leith a toile, ar an adbur sin do r&emacr;ir mu t<ex>hui</ex>csina <lb n="8245"> is m&omacr; d'urc<ex>h</ex>&omacr;id do-n&imacr;t a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr; do t<ex>h</ex>arba; &ampersir; d&amacr;mad imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h sl<ex>&amacr;n</ex>a ar aen-mod is do c<ex>h</ex>oim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i &ampersir; do t<ex>h</ex>eagm<ex>&amacr;il</ex> d'urc<ex>h</ex>&omacr;idib &emacr;igin teagmus co c<ex>u</ex>machtach do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h. Gid eadh, n&imacr; har an adbur sin <lb n="8250"> gn&amacr;th<ex>uigid</ex> na da&imacr;ne iat acht do <app><lem>c<ex>h</ex>oiml&imacr;nad</lem><rdg wit="H">coim<ex>ed</ex></rdg></app> na toile, &omacr;ir gn&amacr;th<ex>uigid</ex> siat na comhshuig<ex>igth</ex>i innus com<ex>a</ex>d m&omacr;idi do ibdais do dig iat; &ampersir; is &emacr; in t-ar&amacr;n bud fearr d&omacr;ib in tan sin. <ex>Agus</ex> as ar an adbur

<pb n="65">
<sup resp="JCa">infra 241-2</sup><lb>
sin gn&amacr;th<ex>uigid</ex> na da&imacr;ne na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i; m&amacr;s <lb n="8255">ead, n&imacr; hurusa an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> sin do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex>; ar an adbur sin dob &amacr;il lim a s&amacr;sug<ex>ad</ex> l&emacr; gn&amacr;th<ex>ugad</ex> bus fearr n&amacr; sin. </p>
<p>M&amacr;s ead, b&imacr;th a f<ex>h</ex>is agad gurab iat so na comshuig<ex>igth</ex>i is fearr gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &ampersir; is <app><lem>toltan<ex>aig</ex>hi</lem><rdg wit="H">talltan<ex>aig</ex>h</rdg></app>, <lb n="8260">mur at&amacr;, sins<ex>&emacr;r</ex> &ampersir; si&umacr;cra maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> mil &ampersir; cn&omacr;. <frn lang="la">Et</frn> is mait<ex>h</ex> ain&imacr;s mur s<ex>h</ex>absa leis na biaduib, <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>carabuaid</lem><rdg wit="H">carauaidh</rdg></app>, <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">coriandrum</term>, <ex>n&omacr;</ex> si&umacr;cra <term lang="la">rosarum</term>, <ex>n&omacr;</ex>id cn&omacr; arna c<ex>u</ex>musc maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> mil &ampersir; r<ex>&emacr;</ex> si&umacr;cra, &ampersir; <term lang="la">dactuli</term>. </p>
<lb n="8265"> <p><ex>Agus</ex> at&amacr; cuid do na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>ib <ex>n&omacr;</ex> do na <app><lem>s<sup resp="JCa">abs</sup>aib</lem><rdg wit="H">sabsaib- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> annsa geimr<ex>ead</ex> &ampersir; do lucht na coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex> &ampersir; annsan a&imacr;s arsaid. <ex>Agus</ex> is iat na comshuig<ex>igth</ex>i t<ex>easaid</ex>i fhodnus in tan sin, mur at&amacr;, <term lang="la">sensibratum</term>, &ampersir; sinns<ex>&emacr;r</ex> arna c<ex>hu</ex>musc <lb n="8270">maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> mil, &ampersir; cn&omacr;, &ampersir; si&umacr;cra, &ampersir; cl&omacr;bus, &ampersir; mil, &ampersir; coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i <ex>eile</ex> t<ex>easaid</ex>i. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it cuid <ex>eile</ex> is luga is te n&amacr; sin d&imacr;b, mur at&amacr;, si&umacr;cra r<ex>o</ex>s<ex>arum</ex> &ampersir; dia sitrum f<ex>h</ex>odnus co m&omacr;r annsa tshamrad &ampersir; do lucht <app><lem>an</lem><rdg wit="H">an</rdg><rdg wit="P">na</rdg></app> c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex> t<ex>easaid</ex>i <lb n="8275">&ampersir; na ha&imacr;si &omacr;igi. <frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> p<ex>&emacr;ir</ex>ida mur s<ex>h</ex>absa c<ex>hu</ex>m an neith c<ex>h&emacr;d</ex>na, &ampersir; <term lang="la">cucurbita</term> &ampersir; <term lang="la">coriandrum</term>; &ampersir; is luga is te na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i <app><lem>so</lem><rdg wit="H">so</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> <app><lem>n&amacr;</lem><rdg wit="H">n<ex>ai</ex>d</rdg></app> na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid do na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>ib as

<pb n="66">
<sup resp="JCa">infra 242-3</sup><lb>
<lb n="8280"> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> co m&omacr;r a n-aims<ex>ir</ex> an tr&emacr;igean<ex>uis</ex> an uair b&imacr;s an g<ex>ail</ex>i folum &omacr; biad &ampersir; &omacr; dig, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> is m&omacr; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> tair &emacr;is b&imacr;d gan inm<ex>ead&omacr;n</ex>, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> co gar roime. <frn lang="la">Et</frn> as iat so na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i do lucht an tr&emacr;igean<ex>uis</ex> .i. na <lb n="8285"> coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i as luga t<ex>h</ex>irm<ex>uig</ex>ius iat, &ampersir; is luga at&amacr; g&emacr;r, &ampersir; is m&omacr; ana f&amacr;gt<ex>h</ex>ur n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> oil<ex>eamn</ex>a, mur at&amacr;it so .i. <term lang="la">pineatum</term>, &ampersir; si&umacr;cra <term lang="la">r<ex>osarum</ex></term>, &ampersir; cn&omacr; arna c<ex>u</ex>musc maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> mil mait<ex>h</ex> arna spum&amacr;il &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n sp&imacr;sraid do c<ex>h</ex>ur tr&imacr;t; &ampersir; do-n&imacr;d <term lang="la">dactuli</term> <lb n="8290"> an c<ex>&emacr;d</ex>na. <ex>Agus</ex> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i sin a n-aims<ex>ir</ex> an tr&emacr;igean<ex>uis</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi maill<ex>e</ex> <ex>ris</ex> na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>ib <ex>eile</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear don ar&amacr;n; &omacr;ir d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear m&omacr;r&amacr;n digi, gan biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im l&emacr;, gortaigt<ex>h</ex>ear an g<ex>ail</ex>i &ampersir; an inc<ex>h</ex>inn &ampersir; an c<ex>or</ex>p
<lb n="8295"> co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; d&amacr; caitear na sp&imacr;sraid ad<ex>ubramar</ex> innarb<ex>aid</ex> an urc<ex>h&omacr;id</ex> do-n&imacr; an f&imacr;n &ampersir; coisg<ex>id</ex> gorta an g<ex>ail</ex>i m&emacr;id &emacr;igin, &ampersir; n&imacr; tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p &omacr;n c<ex>h</ex>&omacr;ms<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> sin. Gid eadh, d&amacr; caitear na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i so at&amacr; g&emacr;r <app><lem>t<ex>easaid</ex>i</lem><rdg wit="H">teighis</rdg></app> &ampersir; tirm<ex>uig</ex>ius an <lb n="8300"> c<ex>or</ex>p n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; do-n&imacr;t na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i <ex>eile</ex>, &ampersir; is luga ana fuil n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> oil<ex>eamn</ex>a, n&imacr; c<ex>h</ex>oisgid siat an urc<ex>h</ex>&omacr;id do-n&imacr; an f&imacr;n mur do-n&imacr;t na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i <ex>eile</ex>; ar an adbur sin d&amacr; cait<ex>h</ex>id lucht an tr&emacr;igean<ex>uis</ex> sinns<ex>&emacr;r</ex> mur s<ex>h</ex>absa <ex>n&omacr;</ex> a comshuig<ex>iugud</ex>, &ampersir; carabuaid <lb n="8305"> &ampersir; ain&imacr;s, n&imacr; m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat a n-aigid an <app><lem>gortuigthi</lem><rdg wit="PH">gorth-i <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> do-n&imacr; an f&imacr;n ar an g<ex>ail</ex>i. Gid eadh, mad &amacr;il l&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>omshuig<ex>igth</ex>ib

<pb n="67">
<sup resp="JCa">infra 243-4</sup><lb>
do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht an g<ex>ail</ex>i &ampersir; an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; co sp<ex>eit</ex>sialta do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht b&emacr;il an g<ex>ail</ex>i, at&amacr; <lb n="8310">f<ex>uar</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; anfann c<ex>hu</ex>m a nd&imacr;l<ex>eagth</ex>a, gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an coms<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> so gan inm<ex>ead&omacr;n</ex> tair &emacr;is b&imacr;d, mur at&amacr;, sinns<ex>&emacr;r</ex> &ampersir; <term lang="la">sinnsibratum</term> &ampersir; a <mls unit="MS P page" n="410">cusm<ex>ail</ex>e do c<ex>h</ex>omshuig<ex>igthib</ex> <ex>eile</ex> at&amacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> sa c<ex>h</ex>&amacr;s so, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear f&imacr;n m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> <lb n="8315">a caindiacht big le&omacr;. </p>

<p><ex>Agus</ex> <app><lem>m&amacr;</lem><rdg wit="H">m<ex>a</ex>d</rdg></app> do gn&amacr;th<ex>uig</ex> neach &emacr;igin br&umacr;chtach <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>gaet<ex>h</ex>muireacht</lem><rdg wit="H">gaethmuire<ex>acht</ex></rdg></app> do moth<ex>ugad</ex> ana g<ex>ail</ex>i, <ex>n&omacr;</ex> biada gaet<ex>h</ex>mura do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, <ex>n&omacr;</ex> g<ex>ail</ex>i gaet<ex>h</ex>mur do beith aigi co huil<ex>id</ex>i, as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> tair &emacr;is b&imacr;d an <lb n="8320">tan sin ain&imacr;s &ampersir; carabuaid do <app><lem>gn&amacr;th<ex>ugad</ex></lem><rdg wit="H">gn&amacr;th<ex>ugad</ex> gn&amacr;th<ex>ugad</ex></rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia b&emacr;l an g<ex>ail</ex>i anfann co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> ag n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear <term lang="la">coriandrum</term> tair &emacr;is b&imacr;d, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsa geimrid maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> p<ex>&umacr;d</ex>ur sp&imacr;sraid, &ampersir; annsa tshamrad gan sp&imacr;srad. <ex>Agus</ex> tair &emacr;is <lb n="8325"><app><lem>b&emacr;l</lem><rdg wit="H P">b&emacr;l</rdg></app> an g<ex>ail</ex>i d'iad<ex>ad</ex>h n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti sp&imacr;srad &ampersir; n&imacr; hin&omacr;la deoch, acht g&emacr; at&amacr; gn&amacr;th<ex>ugad</ex> na maigistreach &ampersir; na nda&imacr;neadh <app><lem>con&amacr;ich</lem><rdg wit="H">conaith</rdg></app> 'na aig<ex>id</ex> so; &omacr;ir osgailtear b&emacr;l an g<ex>ail</ex>i uat<ex>h</ex>a so, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; <app><lem>mbia</lem><rdg wit="H">mbiadh</rdg></app> toil acu c<ex>hu</ex>m a cait<ex>h</ex>me, &ampersir; as c&umacr;is do t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> <lb n="8330">an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a an osgailt sin, <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; laigdiug<ex>ad</ex> annsa g<ex>ail</ex>i. <frn lang="la">Item</frn>, is luait<ex>h</ex>i d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i so n&amacr;id na biada <ex>eile</ex>, &ampersir; an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> f&emacr;daid siat an g<ex>ail</ex>i d'f<ex>h</ex>&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> anuid ann n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; an

<pb n="68">
<sup resp="JCa">infra 244-5</sup><lb>
c<ex>h</ex>&omacr;ir &ampersir; truailltear &eacute;, &ampersir; &omacr;n truaill<ex>iugad</ex> sin truailltear <lb n="8335"> an <app><lem>maist<ex>e</ex></lem><rdg wit="H P">mais. t.</rdg></app> uile in tan <app><lem>sin</lem><rdg wit="H">sin</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app>. </p>
<p><ex>Agus</ex> mad &amacr;il l&emacr; neach coms<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im idir d&amacr; biad &ampersir; gan an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex>, as iat na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i m&emacr;daigius an d&imacr;l<ex>eagad</ex> dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t an tan sin, &ampersir; at&amacr; s&emacr;im do <lb n="8340"> r&emacr;ir s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i &ampersir; gn&imacr;ma; &omacr;ir is luat<ex>h</ex> c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>hear</ex> na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i sin risin <app><lem>maist<ex>e</ex></lem><rdg wit="H P">mais. t.</rdg></app> &ampersir; is mur sin is luga t<ex>h</ex>oirm<ex>is</ex>cid siat an d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat leis na biaduib <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> adeirim nach imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <term lang="la">pineatum</term> &ampersir; <term lang="la">fisticat<ex>u</ex>m</term> &ampersir; <term lang="la">dactuli</term> &ampersir; cn&omacr; &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e <lb n="8345"> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i risin mbiad <app><lem>mur</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na neithe sin ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. Gid eadh, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> sinns<ex>&emacr;r</ex> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i risin <app><lem>mbiad</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app>. Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; drong do na da&imacr;nib g&amacr; mb&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> anfhann <lb n="8350"> <app><lem>ana ngaile</lem><rdg wit="P">ana. gi.</rdg><rdg wit="H">ana ng<ex>ai</ex>le</rdg></app><note type="auth" n="16">P ana. gi. arna athr&uacute; &oacute; an. gi.</note> co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; g&amacr; mb&imacr;t <app><lem>g<ex>ailid</ex>i</lem><rdg wit="H">gail<ex>ead</ex>a</rdg></app> f<ex>uar</ex>a gaet<ex>h</ex>mura, &ampersir; is mait<ex>h</ex> d&omacr;ib sin coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i t<ex>easaid</ex>i do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im uair roim an cuid brisis an gaet<ex>h</ex>muireacht; &ampersir; is mur sin is fearr d&imacr;l<ex>eag</ex>us an g<ex>ail</ex>i an biad gabus s&emacr; c<ex>h</ex>ugi. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id na <lb n="8355"> coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i sin ad<ex>ubramur</ex> r<ex>omainn</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roim an mbiad in m&emacr;ide so do sp&amacr;s innus co tre&omacr;r<ex>aigth</ex>e &omacr; c<ex>hu</ex>machtain c<ex>hu</ex>m gn&imacr;ma iat &omacr; t<ex>heas</ex> an g<ex>ail</ex>i, innus co t&emacr;igdis an g<ex>ail</ex>i &ampersir; co tuitidis ana &imacr;chtar. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; mo <ex>thui</ex>csin gurab l&omacr;r sp&amacr;s

<pb n="69">
<sup resp="JCa">infra 245-6</sup><lb>
<lb n="8360">uaire co leith <app><lem>c<ex>h</ex>ugi</lem><rdg wit="H">quigi</rdg></app> sin, &omacr;ir at&amacr;it na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i so s&emacr;im ana s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; ana ngn&imacr;m, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; caitear a caindiacht big iat is luat<ex>h</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat &ampersir; is luat<ex>h</ex> ullm<ex>uig</ex>id an g<ex>ail</ex>i c<ex>hu</ex>m na mbiad do gab<ex>&amacr;il</ex>; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n d'f<ex>h</ex>&imacr;n mait<ex>h</ex> d'&omacr;l <lb n="8365">ana diaid. <ex>Agus</ex> as iat so na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> in tan sin .i. na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i at&amacr; s&emacr;im t<ex>easaid</ex>i a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; a mbr<ex>&imacr;g</ex> &ampersir; c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius an g<ex>ail</ex>i &ampersir; brisis an gaet<ex>h</ex>muireacht. <ex>Agus</ex> as iat so na coms<ex>huigigth</ex>i at&amacr; mur sin .i. sinns<ex>&emacr;r</ex>, <lb n="8370">&ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an sinns<ex>&emacr;r</ex> f<ex>h</ex>&amacr;sus annsan <pn type="subcontinent">Innia</pn>, &ampersir; carabuaid &ampersir; ain&imacr;s &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e do c<ex>h</ex>oms<ex>huigigth</ex>ib <ex>eile</ex>. </p>
<p><ex>Agus</ex> is l&omacr;r lim na neithe at<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umaire sin do na coms<ex>huigigth</ex>ib. </p></div2></div1>

<div1 n="4"><head>An <ex>ceathramad</ex> p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex>: Do riagl<ex>a</ex>c<ex>haib</ex> foll<ex>amnuigth</ex>i na sl<ex>&amacr;int</ex>i do-gabur &omacr; na neithibh at&amacr; a n-aig<ex>id</ex> na n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>i</head>
<div2 n="1"><head>An c<ex>h&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> de: Biaid s&emacr; do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na c<ex>or</ex>p at&amacr; ullam c<ex>hu</ex>m tuitme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>i</head>
<p><frn lang="la">Deinceps determinare volumus de regimine <app><lem>c<ex>or</ex>pur<ex>u</ex>m</lem><rdg wit="H">c<ex>or</ex>pur<ex>u</ex>m</rdg></app> <lb n="8375"> que parata sunt <app><lem>caderi</lem><rdg wit="H">caderi</rdg></app> in egritudinem</frn> .i. &omacr; do luaideamur don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n do na riagl<ex>ach</ex>uib

<pb n="70">
<sup resp="JCa">infra 246-7</sup><lb>
do-gabur &omacr; na neithib n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, labrum ann so do na riagl<ex>a</ex>c<ex>haib</ex> do-gabur &omacr; na neithib at<ex>&amacr;</ex> a <lb n="8380"> n-aig<ex>id</ex> na n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>i. <ex>Agus</ex> dob &amacr;il linn anois luag do riaglach<ex>aib</ex> na c<ex>or</ex>p at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m t<ex>ui</ex>tme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>i, &ampersir; n&imacr; do r&emacr;s&umacr;n an t<ex>ui</ex>tme at&amacr; ana coimpl<ex>ex</ex>, &omacr;ir do labram<ex>ur</ex> co l&omacr;r de sin don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n annsa <ex>dara</ex> p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex> sa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> <lb n="8385"> luaidius do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> an droch-coimpl<ex>exa</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, <frn lang="la">et</frn> dob &amacr;il linn <frn lang="la">mensi&omacr;n</frn> do d&emacr;num annsa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> so do na c<ex>or</ex>puib at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m tuitme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>i a ngar ar son c&umacr;ise aic<ex>&imacr;d</ex>idi &emacr;igin at&amacr; inntu, &ampersir; <app><lem>ait<ex>h</ex>nem<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">aithnighm<ex>i</ex>d</rdg></app> na c&umacr;ise sin &omacr; aic<ex>&imacr;d</ex>ib &emacr;igin at&amacr; a <lb n="8390"> n-aig<ex>id</ex> na n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> gairt<ex>h</ex>ear <frn lang="la">neutrum</frn><note type="auth" n="17">PH an gn&aacute;th-chomhartha do neam (neim) &ampersir; + utrum.</note> <frn lang="la">desidensia</frn> d&amacr; leith&emacr;dib sin do c<ex>h</ex>orpuib, &omacr;ir b&imacr;t siat a leithid na sl<ex>&amacr;int</ex>i an tan sin. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="419"> <frn lang="la">Et</frn> as ind&emacr;nta aen-c<ex>h</ex>omr&amacr;d coitc<ex>h</ex>inn do na c<ex>or</ex>puib sin uile, &omacr;ir as inann coim&emacr;d dl<ex>eag</ex>ur do <lb n="8395"> t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d&omacr;ib annsan aims<ex>ir</ex> at&amacr; c<ex>h</ex>ugainn &ampersir; l<ex>eigeas</ex> annsan aims<ex>ir</ex> at&amacr; ar l&amacr;t<ex>h</ex>air; &omacr;ir is leis na l<ex>eigeas</ex>uib l&emacr; l<ex>eigis</ex>tear na heasl<ex>&amacr;int</ex>i co gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eigis</ex>tear an drong at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m tuitme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>i a fogus, &ampersir; is mur sin do-gabur a <lb n="8400"> foll<ex>amnugad</ex> co l&omacr;r &omacr; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> l<ex>eigis</ex>ius iat. M&amacr;s ead, n&amacr; heirgeam tar t&omacr;rannuib ar toile f&emacr;in .i. don <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> c<ex>h</ex>oim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; don <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> <app><lem>r&emacr;m-c<ex>h</ex>oim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">reimcoimed<ex>a</ex>c<ex>h</ex></rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> c&emacr;imne&omacr;chad co hat<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umair

<pb n="71">
<sup resp="JCa">infra 247-8</sup><lb>
d'f<ex>h</ex>oll<ex>amnugad</ex> c<ex>hor</ex>p na droingi sin &ampersir; do mod a <lb n="8405">furtachta &omacr;na n-aic<ex>&imacr;d</ex>ib &omacr;<sup resp="JCa">ir</sup> at&amacr;it siat f&omacr;s a leithid na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; l&emacr;rab &amacr;il a l<ex>eigeas</ex> so do t<ex>hui</ex>csin l&emacr;ighid s&eacute; leab<ex>ra</ex> na sean-da&imacr;nead annsna hinntinnib coitc<ex>h</ex>inna &ampersir; rann<ex>aid</ex>hi do-rinneadar don tsl<ex>&amacr;int</ex>i. </p>
<p>Ar an adbur sin b&imacr;th a fhis agad an drong at&amacr; <lb n="8410">ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m tuitme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>ib co mb&imacr;t siat ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m tuitme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>ib &omacr; <term lang="la">repl<ex>et</ex>ion</term> na l<ex>eann</ex>ann, <ex>n&omacr;</ex> &omacr; anmuine, <ex>n&omacr;</ex> &omacr; mail&imacr;s &emacr;igin b&imacr;s ana coimid<ex>eacht</ex>. C<ex>h</ex>um an c<ex>h&emacr;id</ex>-neith d&imacr;b sin is measraigt<ex>h</ex>i caindiacht na l<ex>eann</ex>ann. C<ex>h</ex>um an <lb n="8415"><ex>dara</ex> neith is measr<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i c&amacr;il<ex>id</ex>eacht na l<ex>eann</ex>ann tr&emacr; c<ex>h</ex>ontr&amacr;rdacht c<ex>hu</ex>m na cr&imacr;c<ex>h</ex>e so com<ex>a</ex>d &emacr;idir an c<ex>or</ex>p d'oil<ex>eamain</ex> uat<ex>h</ex>a, <ex>n&omacr;</ex> co <app><lem>mb<ex>ead</ex>ais umal</lem><rdg wit="H">mb<ex>eid</ex>is amal</rdg></app> don innarb<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> measraigt<ex>h</ex>ear caindiacht na l<ex>eann</ex>ann maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n b&imacr;d <handShift old="H1" new="H2"><note type="auth" n="18">L&aacute;mh &eacute;igin eile seachus l&aacute;mh an phr&iacute;omh-sgr&iacute;bhne&oacute;ra do sgr&iacute;obh an giota so.</note> &ampersir; dighi &ampersir; l&emacr; <app><lem>m&emacr;dugh</lem><rdg wit="H">m<ex>ed</ex>ug<ex>ad</ex></rdg></app> <lb n="8420">an tshaothair &ampersir; l&emacr; coimelt &ampersir; l&emacr; foth<ex>ragad</ex>; &ampersir; m<ex>a</ex>d &emacr;id<ex>ir</ex> le&omacr; allus <app><lem>do chur</lem><rdg wit="P">do c<ex>ur</ex> do chur</rdg></app> d&imacr;bh ullm<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> iat chum in all<ex>uis</ex> uair &emacr;igin, &ampersir; tar &eacute;s an all<ex>uis</ex> do chur d&imacr;bh n&amacr; tobhart<ex>h</ex>ar biadh d&omacr;ibh gu sp&amacr;s <ex>ceith</ex>ri n-uairead, acht munbhud <ex>eag</ex>ail lind gluasacht <lb n="8425">l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> chum an ghaile, &omacr;ir is c&omacr;ir in drong sin do bhiath<ex>ad</ex> roimh in fothr<ex>agad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; moth<ex>uig</ex>id in drong sin d&umacr;inti ana taebhaibh, gn&amacr;th<ex>uig</ex>id siad neithe <app><lem>aithinti</lem><rdg wit="H">aithinta</rdg></app> d&imacr;lsi d&amacr; coimplex

<pb n="72">
<sup resp="JCa">infra 248-9</sup><lb>
<lb n="8430"> oslaigius na d&umacr;inti. Gidh eadh, do fh&emacr;tfadh an mh&emacr;idi so do l&imacr;nadh l<ex>eann</ex>aighi beith ann n&amacr; budh <app><lem>leor</lem><rdg wit="H">leor</rdg></app> na neithi ad<ex>ubramar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex> acht gum<ex>a</ex>d &emacr;igin cuisli n&omacr; l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> do t<ex>h</ex>abh<ex>air</ex>t ann. <frn lang="la">Et</frn> dobudh &emacr;dir in m&emacr;idi so do p<ex>h</ex>eacughadh do beith a c&amacr;il<ex>id</ex>eacht na l<ex>eann</ex>ann n&amacr; bud <app><lem>l&omacr;r</lem><rdg wit="H">l&omacr;r</rdg></app> <lb n="8435"> neithi con<ex>tr&amacr;rda</ex> cl<ex>aech</ex>l<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex><sup resp="JCa">a</sup>, d&omacr;ib acht g<ex>o</ex>m<ex>a</ex>d &emacr;igin d&omacr;ibh neithi con<ex>tr&amacr;rda</ex> d'fhag<ex>b&amacr;il</ex>. </p>
<p><handShift old="H2" new="H1"><frn lang="la">Et</frn> an drong at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m t<ex>ui</ex>tme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>ib, at&amacr;it aic<ex>&imacr;d</ex>i &ampersir; <app><lem>comartha&imacr;</lem><rdg wit="H">com-i <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg><rdg wit="P">com-e <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> t<ex>h</ex>eagmus d&omacr;ib do leith na n-easl<ex>&amacr;int</ex>id sin do-n&imacr; r&emacr;m-f<ex>h</ex>&amacr;isdine <lb n="8440"> d&omacr;ib. <ex>Agus</ex> dob &amacr;il lim lab<ex>air</ex>t co hat<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>mair d&amacr; n-aic<ex>&imacr;d</ex>ib &ampersir; d&amacr; comurt<ex>h</ex>aib annsa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> so, &omacr;ir is risin leabur labrus d'inntleacht na sl<ex>&amacr;int</ex>i beanus tr&amacr;chtad co sp<ex>eit</ex>sialta d&omacr;ib so. Ar an <ex>a</ex>dbur sin tinnsgnum &omacr; droch-&amacr;lgus r&emacr;m-f<ex>h</ex>oill<ex>sigtheach</ex> <lb n="8445"> na heasl<ex>&amacr;int</ex>i at&amacr; gener&amacr;lta annsna heasl<ex>&amacr;int</ex>ib <ex>eile</ex>, &ampersir; cuirfim<ex>id</ex> a l<ex>eigeas</ex> ainns&emacr;in. <ex>Agus</ex> as &emacr; an droch-&amacr;lgus sin <ex>n&omacr;</ex> an droch-fho&amacr;mug<ex>ad</ex> an saet<ex>h</ex>ur toileam<ex>ail</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad c<ex>hu</ex>m t<ex>ui</ex>csina a<sup resp="JCa">n</sup> neit<ex>h</ex> <lb n="8450"> so co fhuil<ex>id</ex> gn&emacr;ithe imda ar an saet<ex>h</ex>ur <ex>n&omacr;</ex> ar an cort<ex>h</ex>acht .i. saet<ex>h</ex>ur cr&emacr;chtac<ex>h</ex>, <ex>n&omacr;</ex> saet<ex>h</ex>ar <app><lem>ri<sup resp="JCa">g</sup>t<ex>h</ex>each</lem><rdg wit="H">rigt<ex>heac</ex>h</rdg></app>, <ex>n&omacr;</ex> saet<ex>h</ex>ur tromda, <ex>n&omacr;</ex> saet<ex>h</ex>ur neasc<ex>&omacr;id</ex>each (<ex>n&omacr;</ex> saet<ex>h</ex>ur lastac<ex>h</ex>), <ex>n&omacr;</ex> saet<ex>h</ex>ur tirm<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; gn&emacr;ithe <ex>eile</ex> coms<ex>h</ex>uig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear astu so.
<lb n="8455"> <frn lang="la">Et</frn> gairt<ex>h</ex>ear saet<ex>h</ex>ur cr&emacr;chtach in uair sha&imacr;lius

<pb n="73">
an duine co ngontur &eacute; l&emacr; sn&amacr;t<ex>h</ex>aid, <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; dealg, <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; neannt&omacr;ig; &ampersir; teacm<ex>aid</ex> sin &omacr; l<ex>inn</ex> g&emacr;r gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, mur at&amacr;, l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> <app><lem>gonus</lem><rdg wit="H">goinis</rdg></app> do leith a g&emacr;iri, <ex>n&omacr;</ex> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> gonus do leith a aig&emacr;ideacht, <lb n="8460"><ex>n&omacr;</ex> l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> <app><lem>gonus</lem><rdg wit="H">goinis</rdg></app> do leith a shaillteachta. <frn lang="la">Et</frn> is mur sin is follus gurab do leith droch-c&amacr;ile an l<ex>eann</ex>a p<ex>hea</ex>cuidius b&imacr;s an teinnius sin. </p>
<p>An teinnius s&imacr;nteach, <ex>immorra</ex>, <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>ri<sup resp="JCa">g</sup>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">ri<sup resp="JCa">g</sup>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex></rdg></app>, an uair t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear co mb&imacr;t na l&amacr;mha &ampersir; an c<ex>or</ex>p co <lb n="8465">huil<ex>id</ex>i ag&amacr; rigid am<ex>ail</ex> <app><lem>s<ex>h</ex>reing</lem><rdg wit="H">ts<ex>r</ex>ing</rdg></app> boga; &ampersir; is &emacr; is c&umacr;is d&omacr; sin, imad an adbuir arna sh&umacr;gad ann ag na ball<ex>aib</ex> moth<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a, mur at&amacr;it, na f&emacr;ithi &ampersir; lac<ex>er</ex>ti &ampersir; na muscuili. <frn lang="la">Et</frn> ar an adbur sin is ar &emacr;igin f<ex>h</ex>&emacr;duid siat a s&imacr;neadh, <ex>n&omacr;</ex> m&emacr;nfad<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do d&emacr;nam, <lb n="8470">ar son an l&imacr;nta imurcaid b&imacr;s annsna ball<ex>aib</ex> moth<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>a. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> is ris ad<ex>ear</ex>ar teinnius tromda, an uair do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex>ear don duine co mbr&umacr;idt<ex>h</ex>ear &ampersir; co trom<ex>ui</ex>dt<ex>h</ex>ear a c<ex>hor</ex>p mur do-g&emacr;ntaidi &omacr; eire t<ex>h</ex>rom; <mls unit="MS P page" n="420"> <lb n="8475">&ampersir; is &emacr; is adbur d&omacr; sin .i. m&omacr;r&amacr;n do l<ex>eann</ex>aib r<ex>eam</ex>ra rigne ar n-imdug<ex>ad</ex> annsna ball<ex>aib</ex>. </p>
<p>An teinnius neasc<ex>&omacr;id</ex>each, <ex>immorra</ex>, <ex>n&omacr;</ex> lastach, is aml<ex>aid</ex> b&imacr;s s&emacr; .i. co moth<ex>uig</ex>inn an duine &emacr; f&emacr;in tenn lastac<ex>h</ex> innus gurab ar &emacr;igin f<ex>h</ex>uilngius s&eacute; <lb n="8480">a glacad, &ampersir; moth<ex>uigid</ex> s&emacr; do gn&amacr;th lasad m&omacr;r ana shlinn&emacr;nuib; &ampersir; is &omacr; imdug<ex>ad</ex> l<ex>eann</ex>ann ag&amacr; mb&imacr;t droch-c&amacr;ile b&imacr;s sin. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t droch-inorduigt<ex>h</ex>i <ex>eile</ex> ar na c<ex>or</ex>puib, mur at&amacr;, m&emacr;nfadach, <ex>n&omacr;</ex> ridi,

<pb n="74">
<ex>n&omacr;</ex> s&imacr;neadh na mball, &ampersir; <term lang="la">horripillac<ex>i</ex>o</term>, &ampersir; rig<ex>ur</ex>, &ampersir; <lb n="8485"> tremar, &omacr;ir b&imacr;t f<ex>iabrasa</ex> a fogus d&omacr;ib sin. </p>
<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> inordug<ex>ad</ex> <ex>eile</ex> orro r&emacr; n-abur saet<ex>h</ex>ur tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each; &ampersir; n&imacr; b&imacr; teinnius n&amacr; cort<ex>h</ex>acht annsa gn&emacr; shaet<ex>h</ex>uir sin acht an croicinn do beith garb an uair glact<ex>h</ex>ur &emacr;, &ampersir; do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex>ear d&omacr; co tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="8490"> <ex>n&omacr;</ex> co cna&imacr;tear a c<ex>hor</ex>p; &ampersir; teagm<ex>aid</ex> sin &omacr; aipstinens, <ex>n&omacr;</ex> &omacr; s<ex>h</ex>aet<ex>h</ex>ur imurcach, &ampersir; mur sin do na neithib <ex>eile</ex> t<ex>h</ex>earcaidius &ampersir; tirm<ex>uig</ex>ius an c<ex>or</ex>p. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> teagmuid c<ex>&umacr;is</ex> na saet<ex>h</ex>ur sin ad<ex>ubramar</ex> <lb n="8495"> uair ann co fuirimeall<ex>ach</ex> &ampersir; uair <ex>eile</ex> co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>: co fuirimeall<ex>ach</ex>, mur at&amacr;, saet<ex>h</ex>ur imurcach, &omacr;ir leagt<ex>h</ex>ur &ampersir; d&imacr;sga&imacr;ltear na l<ex>eann</ex>a &ampersir; an <app><lem>g<ex>eir</ex></lem><rdg wit="H">geir</rdg></app> &ampersir; an m&emacr;t<ex>h</ex>r<ex>ad</ex>, &ampersir; an f<ex>h</ex>e&omacr;il do t<ex>h</ex>&emacr;chtad co nuad &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur. <frn lang="la">Et</frn> tosguigid so c<ex>hu</ex>m na <lb n="8500"> mball moth<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>eac<ex>h</ex> &ampersir; c&umacr;isigid <handShift old="H1" new="H2">muid &emacr;gsamhla na cort<ex>h</ex>achta do r<ex>&emacr;ir</ex> mar t<ex>h</ex> eagmaid siad do na ball<ex>aib</ex> fuirimeall<ex>ac</ex>ha <ex>n&omacr;</ex> inmeogh&amacr;nacha, <ex>n&omacr;</ex> do na ball<ex>aib</ex> moth<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>a <ex>n&omacr;</ex> n<ex>eam</ex>-moth<ex>uigt</ex>heacha, do r<ex>&emacr;ir</ex> mar at<ex>&amacr;</ex>it na c<ex>&umacr;is</ex>i so &omacr; droch-c&amacr;il <lb n="8505"> truaill<ex>igth</ex>i <ex>n&omacr;</ex> &omacr; c<ex>h</ex>aindigheacht imarcaigh. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; foth<ex>ragad</ex> an n&imacr; c&eacute;dna so, &ampersir; t<ex>eas</ex> gr&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>ni <ex>n&omacr;</ex> tineadh, <ex>n&omacr;</ex> f<ex>uacht</ex> a&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>r, <ex>n&omacr;</ex> coimelt, <ex>n&omacr;</ex> coimhriachtain imarcach, &ampersir; gach uili n&imacr; at&amacr; leath amuich don c<ex>hor</ex>p noch ghenis iat. </p>
<lb n="8510"> <p>Na c<ex>&umacr;is</ex>i inmeogh&amacr;nacha, <ex>immorra</ex>, &omacr; ngentear

<pb n="75">
cort<ex>h</ex>acht as iad so iad .i. na l<ex>eann</ex>a c<ex>h</ex>uirius in n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> c<ex>h</ex>um na mball, &ampersir; genidh s&imacr; na l<ex>eann</ex>a sin uair and do leith na droch-c&amacr;ile, &ampersir; uair eli &omacr; c<ex>h</ex>ainndieacht imarcaidh, &ampersir; uair eli uatha araon. <lb n="8515"><ex>Agus</ex> m<ex>a</ex>d &omacr; na l<ex>eannaib</ex> bheas an tenneas tuict<ex>hear</ex> ar an modh so &eacute;: &omacr;ir d&amacr; n-inntaighi in croiceann c<ex>hu</ex>m gili, dearb<ex>aid</ex> sin adbhar l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> do beith ann &ampersir; an chorthacht do ch&umacr;isiug<ex>ad</ex> uadha; &ampersir; d&amacr; n-indtaighi c<ex>hu</ex>m datha in luaighi, is &emacr; l<ex>inn</ex> <lb n="8520">d<ex>ub</ex> bhus c<ex>&umacr;is</ex> do; &ampersir; mad c<ex>hu</ex>m buigheacht inntaighius, is &emacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>; &ampersir; m<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m d<ex>eirg</ex>i is &imacr; f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex>; &omacr;ir foill<ex>sigid</ex> d<ex>a</ex>th in c<ex>h</ex>roicinn tigearnus na l<ex>eann</ex>onn, &ampersir; is f&imacr;or so acht muna biad s&emacr; fol<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex> a ndoimhni in ch<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p. <frn lang="la">Et</frn> <lb n="8525">uair eli <app><lem>athantar</lem><rdg wit="H">aitint<ex>ear</ex></rdg></app> in l<ex>inn</ex> cindtach &omacr; na haic<ex>&imacr;d</ex>ibh do-gabur &omacr;n <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> &ampersir; &omacr;n diet &ampersir; &omacr; aimsearaibh na bl<ex>iadn</ex>a. Ar in adbar sin d&amacr; mbia s&emacr; 'na fhir l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>, &ampersir; aims<ex>ear</ex> <app><lem>t<ex>he</ex></lem><rdg wit="H">.ti.</rdg><rdg wit="P">.t.</rdg></app> do bheith and, &ampersir; gur gn&amacr;th<ex>uig</ex> s&emacr; saothar &ampersir; biadha t<ex>easaid</ex>i, &ampersir; <lb n="8530">corthacht do t<ex>h</ex>eagm&amacr;il d&omacr; 'na diaigh, concl<ex>&umacr;idig</ex>t<ex>h</ex>ear c<ex>o</ex> r&emacr;s&umacr;nta gurob &emacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> is adbar don chorthacht sin. <frn lang="la">Et</frn> m<ex>a</ex>d f<ex>ear</ex> l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> <app><lem>h&emacr;</lem><rdg wit="H">e</rdg></app>, &ampersir; aims<ex>ear</ex> fhoghmair do beith ann, &ampersir; biadha <frn lang="la">melangcol<ex>ic</ex>a</frn> do chaith<ex>eam</ex>, sig<ex>nigid</ex> sin corob <lb n="8535">&emacr; l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> is <ex>a</ex>dbar don c<ex>h</ex>orthacht sin. <frn lang="la">Et</frn> m<ex>a</ex>d fear l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> &emacr;, &ampersir; aims<ex>ear</ex> ghemhridh do beith ann, &ampersir; comhn<ex>uidi</ex> m&omacr;<ex>r</ex> do d&emacr;namh d&omacr;, &ampersir; biadha

<pb n="76">
fl<ex>eg</ex>m<ex>a</ex>t<ex>icac</ex>ha do <app><lem>c<ex>h</ex>at<ex>h</ex>am</lem><rdg wit="H">caitim</rdg></app>, &ampersir; corthacht do t<ex>h</ex>eagm&amacr;il d&oacute; ana diaigh sin, t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear gurob &emacr; l<ex>inn</ex> <lb n="8540"> f<ex>inn</ex> is <ex>a</ex>dbar d&omacr;; &ampersir; d&amacr; caitear biadha saillti an tan sin, <ex>n&omacr;</ex> g&emacr;ra, &ampersir; corthacht m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> tochus do t<ex>h</ex>eagm&amacr;il ana diaigh sin, <app><lem>sig<ex>nigid</ex></lem><rdg wit="H">sighn<ex>ig</ex>hi</rdg></app> sin l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> saill<ex>ti</ex>. <ex>Agus</ex> madh fear fh<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i &eacute;, &ampersir; aimsear er<sup resp="JCa">r</sup>aigh do beith ann, &ampersir; biada t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>hi <lb n="8545"> do <app><lem>chathamh</lem><rdg wit="H">caitim</rdg></app>, foill<ex>sig</ex>i sin fuil d<ex>earg</ex> do beith 'na c<ex>&umacr;is</ex> ag an <app><lem>chorthacht</lem><rdg wit="H">corta<ex>cht</ex></rdg></app>. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia in fual &imacr;sil s&emacr;mh, as l<ex>inn</ex> omh bus c<ex>&umacr;is</ex> and. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia s&emacr; dathaighthi solus, as l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> <app><lem>shignigius</lem><rdg wit="H"><!--check; n with overstroke, 3 is es=contraction-->sighn3</rdg><rdg wit="P">sig3<!--check; g with overdot, 3 is es-contraction--></rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia dubh <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>temhelti</lem><rdg wit="H">temelta</rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> <lb n="8550"> uaine, is l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> <app><lem>shignigius</lem><rdg wit="H">signus<!--check; g with overstroke--></rdg><rdg wit="P">shig3<!--check; g with overstroke, 3 is es-contraction--></rdg></app>, n&omacr;id l<ex>eann</ex>a loisgthi.<handShift old="H2" new="H1"> <mls unit="MS P page" n="421"> <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; nd<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a duine a fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> &ampersir; co moit<ex>h</ex>e&omacr;cha s&emacr; &emacr; f&emacr;in rigt<ex>h</ex>i, sig<ex>nigid</ex> sin l<ex>eann</ex>a oma do beith annsna cuisl<ex>eann</ex>aib. <ex>Agus</ex> as mur sin gib&emacr; l&emacr;rab &amacr;il t<ex>ui</ex>csin deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> na neith<ex>ead</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; <lb n="8555"> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, &ampersir; na neithe t<ex>h</ex>&emacr;id &omacr;n c<ex>hor</ex>p, &ampersir; dat<ex>h</ex>a an c<ex>h</ex>roicinn, &ampersir; muid na cort<ex>h</ex>achta do beith aigi, n&amacr; seac<ex>h</ex>nad s&emacr; an c<ex>h&umacr;is</ex> &omacr; nd&emacr;ntar an c<ex>h</ex>ort<ex>h</ex>acht &ampersir; an mod ara nd&emacr;ntar &imacr; do beith aigi. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> an uair t<ex>h</ex>eagmuid gn&emacr;ithe na cort<ex>h</ex>achta &omacr; <lb n="8560"> na c&umacr;isib fuirimeall<ex>ach</ex>a, n&imacr; m&omacr;r as ineagl<ex>uigth</ex>i iat an tan sin, &omacr;ir is urusa le&omacr; dul ar c&umacr;l &omacr; c<ex>hu</ex>msanad &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>urtacht an leaga; &omacr;ir n&imacr; d&emacr;nuid na c&umacr;ise fuirimeall<ex>ach</ex>a urc<ex>h&omacr;id</ex> mur do-n&imacr;d na c&umacr;ise

<pb n="77">
inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a, acht muna bia an c<ex>h&umacr;is</ex> f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex> <lb n="8565">l&amacr;idir co m&omacr;r, &ampersir; an c<ex>or</ex>p do beith ullam arna inordug<ex>ad</ex> c<ex>hu</ex>m easl<ex>&amacr;int</ex>i &omacr; imdug<ex>ad</ex> na l<ex>eann</ex>ann. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>a</ex>d na suig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i saet<ex>h</ex>rac<ex>h</ex>a so &omacr; na c&umacr;isib inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a, gan cunntab<ex>air</ex>t, foill<ex>sigid</ex> siat easl<ex>&amacr;int</ex>i annsan aimsir at&amacr; c<ex>h</ex>ugainn <lb n="8570">d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat, acht muna t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ur l<ex>eigeas</ex> ana n-aig<ex>id</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do-c<ex>h</ex>onnaic <ps reg="Hippocrates"><fn>Ip<ex>ocr&amacr;id</ex></fn></ps> so annsa <ex>dara</ex> p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex> <app><lem>d'Af<ex>or</ex>ismor<ex>um</ex></lem><rdg wit="H">af-ismor~</rdg><rdg wit="P">afis~</rdg></app> an uair adub<ex>air</ex>t s&emacr;: <cit><q lang="la">labores spontanei narrant morbos</q><bibl>Liber Aphorismorum Cap. 2</bibl></cit> .i. foill<ex>sig</ex>id na saet<ex>h</ex>air t<ex>h</ex>oileamla na <lb n="8575">galair. 
M&amacr;s ead, an uair t<ex>h</ex>eagm<ex>aid</ex> na saet<ex>huir</ex> sin gan c&umacr;is f<ex>h</ex>uirimeall<ex>aig</ex> f<ex>h</ex>oll<ex>uis</ex>, do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex>ear an tan sin co fuil<ex>id</ex> droch-l<ex>eann</ex>a annsa c<ex>hor</ex>p t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>uig</ex>ius an suig<ex>iugad</ex> sin. <frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; do-b&emacr;rad sin d&amacr; aire co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>, dobud &emacr;idir leis a c<ex>h</ex>oim&emacr;d <lb n="8580">&omacr; easl<ex>&amacr;int</ex>ib, &omacr;ir do r&emacr;ir <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps>, annsa l<ex>eabar</ex> do-rinne don fhaeth<ex>ugad</ex>, <frn lang="la">Nulla est egritudo que veniat subito sicut fulgur</frn> .i. n&imacr; tic aen-easl<ex>&amacr;int</ex>i co hobann mur tic fulgur. Ar an adbur sin tic suig<ex>iugad</ex> &emacr;igin, <ex>n&omacr;</ex> cort<ex>h</ex>acht, <ex>n&omacr;</ex> saet<ex>h</ex>ur, <ex>n&omacr;</ex> <lb n="8585">sdup&amacr;il, <ex>n&omacr;</ex>id na neithe n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> do dul asa c&emacr;imeannuib f&emacr;in, roim g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile easl<ex>&amacr;int</ex>i tic &omacr; c<ex>h&umacr;is</ex> inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d. <ex>Agus</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile comart<ex>h</ex>a tic mur sin foills<ex>igid</ex> s&emacr; an easl<ex>&amacr;int</ex>i ag tinnsgaint; m&amacr;s ead, teagm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear ria ana tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; is mur <lb n="8590">sin <app><lem>coim&emacr;dfuidt<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">coimet<ex>ur</ex></rdg></app> na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &omacr; na heasl<ex>&amacr;int</ex>ib at&amacr; ag teacht. </p>

<pb n="78">
<p>Annsa tsaet<ex>h</ex>ur c<ex>h</ex>r&imacr;c<ex>h</ex>n<ex>uig</ex>th<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair tic s&emacr; &omacr; c<ex>h&umacr;is</ex> f<ex>h</ex>uirimeall<ex>aig</ex>, ceangailtear c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d ar an droing ara mb&imacr; s&emacr;, <lb n="8595"> &ampersir; coimiltear co m&imacr;n iat ainns&emacr;in, innus co n-innarbt<ex>h</ex>ur an t-adbur at&amacr; fa&imacr; an croicinn a ndeath<ex>aigib</ex>. <frn lang="la">Et</frn> ongt<ex>h</ex>ar iat ainns&emacr;in l&emacr; hol<ex>aid</ex> oliua anaipchi, <ex>n&omacr;</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hol<ex>aid</ex> na n-alm<ex>on</ex>t mil<ex>is</ex>; &ampersir; muna m&imacr;nidi sin in teinnis, d&emacr;ntur an <lb n="8600"> c<ex>h</ex>oimilt n&imacr;sa l&amacr;idiri, &ampersir; fur&amacr;iltear air saet<ex>h</ex>ur measurda do d&emacr;nam, &ampersir; curt<ex>h</ex>ar a fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> measurda &emacr;, &ampersir; taburt<ex>h</ex>ar diet s&emacr;im d&omacr;; &ampersir; muna m&imacr;nidtear an teinnius mur sin, &ampersir; co faicfear an c<ex>or</ex>p do beith l&imacr;nta, folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr; an tan sin f&amacr; <lb n="8605"> iniarat<ex>us</ex> an l<ex>eann</ex>a. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an teinnius ri<sup resp="JCa">g</sup>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, is com<ex>artha</ex> sin co fuil droch-c&amacr;il annsna l<ex>eann</ex>uib &ampersir; caindiacht imurcach; &ampersir; d&emacr;ntar na neithe so ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex> do r&emacr;ir uird, acht a mbeith n&imacr;sa l&amacr;idiri <lb n="8610"> .i. an c<ex>h</ex>oimilt do beith fada l&amacr;idir, &ampersir; aipsdinens m&omacr;r, &ampersir; fot<ex>h</ex>ragad <app><lem>at<ex>h</ex>amalta</lem><rdg wit="H">athumalta</rdg></app> d'fhad; &ampersir; curt<ex>h</ex>ar ola <app><lem>camamill</lem><rdg wit="P">camamill</rdg><rdg wit="H">cama. m.</rdg></app><note type="auth" n="19">sic P ag deire an l&iacute;ne (leg. camamilla ?)</note> a ceann na n-ol<ex>ad</ex> ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an teinnius r&emacr; <app><lem>fead</lem><rdg wit="P">fead</rdg></app><note type="auth" n="20">P fad arna cheart&uacute; go fead.</note> tr&imacr; l&amacr; co contin&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; nach f&emacr;dtur a c<ex>h</ex>osg, t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear <lb n="8615"> as sin co fuil an t-adbur annsna cuisleannaib, &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr; an tan sin f&amacr; iniarat<ex>us</ex> an l<ex>eann</ex>a cintaig. </p>

<pb n="79">
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an saet<ex>h</ex>ur tromda d&emacr;ntar g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-n&imacr; d&amacr; ndubr<ex>a</ex>mair r<ex>omainn</ex> n&imacr;sa m&omacr; &ampersir; <lb n="8620">n&imacr;sa l&amacr;idiri an tan sin, &omacr;ir at&amacr; an t-adbur co domuin arna s<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> annsna ball<ex>aib</ex> moth<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>a. Ar an adbur sin calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &ampersir; arduigt<ex>h</ex>ear na neithe ad<ex>ubrama</ex>r r<ex>omainn</ex>, &ampersir; curt<ex>h</ex>ar ola lile &ampersir; ola laur<ex>uis</ex> a ceann na n-ol<ex>ad</ex> <lb n="8625">ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>; &ampersir; muna dearnuid so furtacht, folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear mur is &emacr;igin, &omacr;ir at&amacr; an t-adbur p<ex>hea</ex>cuidius co himda. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an teinnius neasc<ex>&omacr;id</ex>each, <ex>n&omacr;</ex> lastach, is luath c<ex>h</ex>uirius s&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a fiabras. <ex>Agus</ex> <lb n="8630">leagar cuisle a caindiacht m&omacr;ir d&omacr;ib an tan sin, <mls unit="MS P page" n="422">&ampersir; is baegal an f<ex>iabras</ex> d&amacr; mainneachtnaidt<ex>h</ex>ear ligin na cuisl<ex>inn</ex>i. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia suig<ex>iugad</ex> tirm<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> a c<ex>or</ex>p an duine, ceangailtear c<ex>u</ex>msanad air an tan sin, &ampersir; <lb n="8635">taburt<ex>h</ex>ar biada oilius co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> d&omacr;, &ampersir; d&emacr;ntar fot<ex>h</ex>ragad uis<ex>g</ex>i buig d&omacr; an tan sin, &ampersir; foth<ex>ragad</ex> uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex> <ex>n&omacr;</ex> a ngar do beith f<ex>uar</ex> ana diaid sin. <frn lang="la">Et</frn> as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i ana diaid sin, d&amacr; mb<ex>eid</ex> na l<ex>eann</ex>a oma annsna cuisleannuib, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur an <lb n="8640">c<ex>h</ex>uisle do ligin ar aen-mod do r&emacr;ir <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps>, &omacr;ir do tarr&omacr;ngtaigi na l<ex>eann</ex>a oma c<ex>hu</ex>m na mball &omacr; ligin na cuisl<ex>inn</ex>i. <ex>Agus</ex> n&amacr; d&emacr;nuid saet<ex>h</ex>ur &ampersir; n&amacr; coimiltear iat, &ampersir; n&amacr; d&emacr;ntur foth<ex>ragad</ex> d&omacr;ib, &omacr;ir disga&imacr;ltear &ampersir; gluaistear na l<ex>eann</ex>a uat<ex>h</ex>a so, &ampersir; <lb n="8645">dobudh <app><lem>eagal</lem><rdg wit="H">eagail</rdg></app> f<ex>iabrus</ex> do t<ex>h</ex>eacht; &ampersir; n&amacr; taburt<ex>h</ex>ar 

<pb n="80">
l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> d&omacr;ib, &omacr;ir do c<ex>h</ex>&umacr;ise&omacr;ch<ex>ad</ex> s&emacr; <app><lem>cuirrin<ex>ea</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">cuiri<ex>n</ex>ac</rdg></app> &ampersir; uertigo. <frn lang="la">Et</frn> n&amacr; <app><lem>tob<ex>uir</ex></lem><rdg wit="H">tab<ex>ur</ex>t<ex>ur</ex></rdg></app> neithe f<ex>uar</ex>a d&omacr;ib, &omacr;ir do m&emacr;d&omacr;c<ex>h</ex>dais oime an adb<ex>uir</ex>; &ampersir; n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur neithe t<ex>easaid</ex>i co m&omacr;r do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d&omacr;ib <lb n="8650"> ar eagla an <app><lem>f<ex>hiabrais</ex></lem><rdg wit="H">f<ex>iabr</ex>usa</rdg></app>. </p>
<p>M&amacr;s ead, d&emacr;ntur coim&emacr;d deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> orra. Ar an adbur sin ceang<ex>ail</ex>tear ar t&umacr;s cumsan<ex>a</ex>d &ampersir; uaingius orra, &ampersir; codl<ex>ad</ex> fada, &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n b&imacr;d &ampersir; digi, mur at&amacr;it, petraisi &ampersir; ar&amacr;n glan &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n d'fh&imacr;n <lb n="8655"> gl<ex>an</ex>. <frn lang="la">Et</frn> tair &emacr;is c<ex>hu</ex>msanuid tr&imacr; l&amacr; do d&emacr;n<ex>a</ex>m d&omacr;, taburt<ex>h</ex>ar diatreonpip<ex>er</ex>eon d&omacr;, d&amacr; mbia an r&emacr;gi&omacr;n &ampersir; an aims<ex>ear</ex> f<ex>uar</ex>; &ampersir; tab<ex>ar</ex>t<ex>h</ex>ar diaaradon abatis &ampersir; si&umacr;cra r<ex>&omacr;is</ex> d&omacr;; &ampersir; d&amacr; mbia an r&emacr;gi&omacr;n f<ex>uar</ex> taburt<ex>h</ex>ar <!--check-->.2. de sin d&omacr;, &ampersir; d&amacr; mbia te taburt<ex>h</ex>ar <lb n="8660"> <!--check-->.3. <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; <!--check-->.3. . <ex>Agus</ex> seac<ex>h</ex>aintir na neithe ro-t<ex>heasaid</ex>i, &omacr;ir d&amacr; t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ar diatrion <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">diacalam<ex>en</ex>tum</term> d&omacr;, bud <app><lem>eagal</lem><rdg wit="H">eagail</rdg></app> f<ex>iabras</ex> do t<ex>h</ex>eacht, do r&emacr;ir f<ex>h</ex>iadnuise <ps reg="Averroes"><sn>Aueroes</sn></ps> a <title type="medical tratise">Coilliged</title>. </p>

<p>Ar an adbur sin is follus co l&omacr;r cinnus as <lb n="8665"> inteagm&amacr;la don tshaet<ex>h</ex>ur r&emacr; n-ab<ex>air</ex> <ps reg="Hippocrates"><fn>Ip<ex>ocr&amacr;id</ex></fn></ps> <term lang="la">labor spontaneus</term>, &ampersir; d&amacr; gn&emacr;it<ex>h</ex>ib, f<ex>h</ex>&emacr;dm<ex>aid</ex> do t<ex>hui</ex>csin a m&omacr;r&amacr;n do moduib; &ampersir; f&emacr;dm<ex>aid</ex> rem-f<ex>h</ex>&amacr;istine do d&emacr;num do m&omacr;r&amacr;n d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib &emacr;xamla f<ex>h</ex>&emacr;dus teacht &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur sin annsan aims<ex>ir</ex> at&amacr; <lb n="8670"> c<ex>h</ex>ugainn. </p>
<p><ex>Agus</ex> at&amacr;it droch-&amacr;ilg<ex>is</ex> ele m&imacr;-n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> f<ex>h</ex>oill<ex>sig</ex>ius

<pb n="81">
<sup resp="JCa">infra 254</sup><lb>
easl<ex>&amacr;int</ex>i &emacr;igin <app><lem>sp<ex>eit</ex>sialta</lem><rdg wit="P">spsialta</rdg><rdg wit="H">sp<ex>eit</ex>sielta</rdg></app> a n-inad <app><lem>d'&amacr;irithi</lem><rdg wit="H">air<ex>it</ex>hi</rdg></app> &ampersir; &amacr;irme&omacr;chm<ex>aid</ex> iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex>na l<ex>eigeasaib</ex>h don taeb t<ex>h</ex>is d&imacr;n. M&amacr;s ead, labr<ex>u</ex>m ar t&umacr;s do t<ex>h</ex>einnius <lb n="8675">an c<ex>h</ex>inn &ampersir; na slinn&emacr;n &ampersir; ball <ex>eile</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p f<ex>h</ex>oill<ex>sig</ex>ius na heasl<ex>&amacr;int</ex>i at&amacr; c<ex>hu</ex>m teacht; &ampersir; l<ex>eigis</ex>tear iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> cuislinn d&amacr; mbia an c<ex>or</ex>p l&imacr;nta &omacr; fh<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex>, &ampersir; taburt<ex>h</ex>ar l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> mad iat na l<ex>eann</ex>a eile p<ex>hea</ex>c<ex>uig</ex>hius ann. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; <lb n="8680">mbia teinnius cinn ar neach &ampersir; tromdacht, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> dobr&omacr;n &ampersir; r&emacr; docom<ex>lacht</ex> an&amacr;la, sig<ex>nigid</ex> sin mania; <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> l<ex>eigis</ex>tear h&imacr; l&emacr; bl&amacr;th time &ampersir; l&emacr; iara pigra &ampersir; l&emacr; iara rufini &ampersir; l&emacr; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us &ampersir; l&emacr; hinnsdruim<ex>in</ex>tib ci&umacr;il. </p>
<lb n="8685"> <p>Teinnius cinn, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> cuilib &ampersir; r&emacr; finnfad d'f<ex>hai</ex>csin, sig<ex>nigid</ex> sin <app><lem>cataracta</lem><rdg wit="H">cataracta</rdg><rdg wit="P">cat<ex>r</ex>acta</rdg></app>; &ampersir; s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nuid siat iasg an tan sin &ampersir; gac<ex>h</ex> uile p<ex>h</ex>ot<ex>&amacr;itse</ex>, &ampersir; gach uile t<ex>h</ex>or<ex>a</ex>d, &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; deathmur, &ampersir; d&emacr;ntar aipstinens an tan sin, &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear l&emacr; iara p<ex>ig</ex>ra &ampersir; l&emacr; <app><lem>pille</lem><rdg wit="H">pill-</rdg><rdg wit="P">pill-i</rdg></app> <lb n="8690">au<ex>r</ex>ia iat. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia teinnius cinn a fiabras <app><lem>air</lem><rdg wit="H">ar</rdg></app> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> deirgi na s&umacr;l &ampersir; na haidthi, &ampersir; r&emacr; foills<ex>iugad</ex> l&omacr;c<ex>h</ex>rann d'f<ex>h</ex>aicsin ar lasad, &ampersir; n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> do beith ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; an fual do beith &imacr;sil, sig<ex>nigid</ex> frenisis, &ampersir; l<ex>eigi</ex>stear an tan <lb n="8695">sin &imacr; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> cuislinn &ampersir; l&emacr; haipstinens &ampersir; l&emacr; <app><lem>cl<ex>ist</ex>eri</lem><rdg wit="H">cl<ex>ister</ex>ibh</rdg></app> &ampersir; l&emacr; neithib frit<ex>h</ex>buailt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a. </p>
<p>Tromdacht an radairc &ampersir; an &emacr;st<ex>eacht</ex>a, &ampersir; na

<pb n="82">
<sup resp="JCa">infra 254-6</sup><lb>
c<ex>&emacr;d</ex>f<ex>ad</ex> <ex>eile</ex>, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> sgotomia &ampersir; r&emacr; uertigo &ampersir; r&emacr; hingopus, fhoill<ex>sigid</ex> sin <term lang="la">epil<ex>eps</ex>ia</term> <app><lem><ex>n&omacr;</ex></lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg></app> <term lang="la">apopl<ex>ex</ex>ia</term> <lb n="8700"> <app><lem><ex>n&omacr;</ex></lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg></app> b&amacr;s obann. <ex>Agus</ex> d&emacr;ntur cl<ex>ist</ex>eri gan inm<ex>ead&omacr;n</ex> an tan sin, &ampersir; fur&amacr;iltear aipstinens do d&emacr;num an m&emacr;id is m&omacr; fh&emacr;tur an tan sin; &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr; l&emacr; iara p<ex>ig</ex>ra, &ampersir; d&emacr;ntar coimilta &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a air. </p>
<p>Iectigac<ex>i</ex>o do beith annsan aig<ex>id</ex>, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <lb n="8705"> <term lang="la">stupur</term>, sig<ex>nigid</ex> sin <term lang="la">spasmus</term> <ex>n&omacr;</ex> pairil<ex>is</ex> <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">litairgia</term>. <ex>Agus</ex> d&emacr;ntur cl<ex>ist</ex>eri imda an tan sin, &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr; l&emacr; iera p<ex>ig</ex>ra &ampersir; l&emacr; haipstinens &ampersir; l&emacr; coimeltaib &ampersir; l&emacr;na cusm<ex>ail</ex>ib. </p>
<p><ex>Agus</ex> d&amacr; mbia an aig<ex>id</ex> dearg, &ampersir; h&imacr; a' claenad <lb n="8710"> c<ex>hu</ex>m beith riabach &ampersir; c<ex>hu</ex>m morfia, &ampersir; an guth do beith c&imacr;ch&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; docomlacht na han&amacr;la, <mls unit="MS P page" n="423"> sig<ex>nigid</ex> sin gan cunntab<ex>air</ex>t lubra ac t<ex>eacht</ex>, &ampersir; dl<ex>eag</ex>ur sin d'f<ex>h</ex>urtacht co ro-luath l&emacr; m&omacr;r&amacr;n cuisl<ex>eann</ex>, &ampersir; l&emacr; iera rufini do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d&omacr;ib co <lb n="8715"> m<ex>ein</ex>ic, &ampersir; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haipstinens do d&emacr;n<ex>u</ex>m &omacr; na biaduib ge<sup resp="JCa">i</sup>nius l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> &ampersir; &omacr; na biad<ex>aib</ex>h t<ex>easaid</ex>i is urusa do t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> &ampersir; is d<ex>ea</ex>cair do d&imacr;l<ex>eagad</ex>. </p>
<p>Agus d&amacr; raib an aig<ex>id</ex> atmur maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <handShift old="H1" new="H2"> hatt an fhabra iachtair &ampersir; r&emacr; tromdacht do beith andsa <lb n="8720"> taeb deas, foill<ex>sigid</ex> sin ydr&omacr;pis. <ex>Agus</ex> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> absdinens g<ex>o</ex> m&omacr;r an tan sin, &ampersir; dighi g<ex>o</ex> h&amacr;ir<ex>it</ex>hi; &ampersir; s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nadh s&emacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex>. <ex>Agus</ex> gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear an tan sin fe&omacr;<sup resp="JCa">i</sup>l &emacr;n do-n&imacr; edtill<ex>a</ex>c<ex>h</ex> arna r&omacr;stadh. </p>

<pb n="83">
<p><sup resp="JCa">infra 254</sup><lb>
<lb n="8725"><frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; ara mb&imacr; <term lang="la">cattarrus</term> g<ex>o</ex> gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; ag&amacr; mb&imacr; c<ex>or</ex>p truagh, &ampersir; ucht cumang anbann do beith acu do gn&amacr;th, as com<ex>ur</ex><sup resp="JCa">th</sup>a sin <app><lem>air</lem><rdg wit="H">ar</rdg></app> <term lang="la">perplimonia</term> <ex>n&omacr;</ex> ar tisis do beith ag teacht. M&amacr;s ead, fost<ex>uigth</ex>ear an <term lang="gr">reuma</term> ar d&umacr;s, &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ir an ceann ainns&emacr;n <lb n="8730">l&emacr; hyera p<ex>ig</ex>ra; &ampersir; curt<ex>h</ex>ar p&umacr;itsi t<ex>easaid</ex>i f&amacr;n ceann do millium &ampersir; do s<ex>h</ex>alann arna mbrisidh &ampersir; d&emacr;ntar puinc ar fhuighelaibh an chinn. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia an ch<ex>&umacr;is</ex> t<ex>easaid</ex>i gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear <term lang="la">dyapapauer</term>, &ampersir; d&amacr; mbia f<ex>uar</ex> gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear <term lang="la">dyanisum</term> &ampersir; <term lang="la">diaisopus</term>, <lb n="8735">&ampersir; d&emacr;nad <handShift old="H2" new="H1"> n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; aipstinens m&omacr;r. <app><lem><term lang="la">Tremor cordis</term></lem><rdg wit="H">Tremor cordis</rdg><rdg wit="P">trem<ex>ur</ex> cordis</rdg></app> &ampersir; l&emacr;imn<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, sig<ex>nigid</ex> sin singcoip<ex>is</ex> <ex>n&omacr;</ex> b&amacr;s obann; gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear an tan sin neithe c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius an cra<ex>id</ex>i, mur at&amacr;, <term lang="la">diacameron</term> &ampersir; <term lang="la">diamargariton</term>, &ampersir; curt<ex>h</ex>ar p&umacr;itsi ar an ucht do <lb n="8740">bl&amacr;t<ex>h</ex> borr<ex>&amacr;itse</ex> &ampersir; bugulusa &ampersir; do mellisa &ampersir; do neithib <ex>eile</ex> at&amacr; d&imacr;l<ex>eas</ex> annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so. </p>
<p>Tromdacht &ampersir; teinnius &ampersir; pulsamlacht annsa taeb deas, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fiabras, sig<ex>nigid</ex> sin neasc<ex>&omacr;id</ex> na n-ae, &ampersir; l<ex>eigis</ex>tear h&imacr; l&emacr; cuisl<ex>inn</ex> do ligin d'epatica, <lb n="8745">&ampersir; l&emacr; <term lang="la">casia f<ex>istul</ex>a</term> &ampersir; l&emacr; r&omacr;s &ampersir; l&emacr; sandaili &ampersir; l&emacr; campora &ampersir; l&emacr; huis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;is</ex> do c<ex>h</ex>ur ar na haeib. <ex>Agus</ex> d&amacr; mb<ex>eid</ex> na <app><lem>com<ex>arth</ex>a</lem><rdg wit="H">com<ex>ur</ex>taighi</rdg></app> sin gan fiabras, sig<ex>nigid</ex> sin cruas &ampersir; d&umacr;inteacht isna haeib; m&amacr;s ead, ibit siat uorm&omacr;nt &ampersir; p<ex>er</ex>sille &ampersir; mersi &ampersir; fen<ex>&emacr;l</ex>, &ampersir; beac&amacr;n <lb n="8750">spican<ex>ardi</ex> &ampersir; a &omacr;l maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hoxim<ex>el</ex> sgilletic<ex>u</ex>m; &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear na neithe so maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> heanbruit<ex>h</ex>i siser, &ampersir; ongt<ex>h</ex>ar r&emacr;gi&omacr;n na n-ae uile l&emacr; harragon

<pb n="84">
<sup resp="JCa">infra 256</sup><lb>
&ampersir; l&emacr; marsiaton &ampersir; l&emacr; diaaltea. <frn lang="la">Et</frn> an uair b&imacr;s teinnius contin&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a timc<ex>h</ex>eall an imleac&amacr;in sig<ex>nigid</ex> sin <lb n="8755"> <app><lem>tempanites</lem><rdg wit="H">timpanites</rdg></app>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia <term lang="la">fasdidium</term> <ex>n&omacr;</ex> aduat<ex>h</ex>muireacht ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; <app><lem>gaet<ex>h</ex>muireacht</lem><rdg wit="H">gaethmuire<ex>acht</ex></rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> l&imacr;nad do beith annsna taebuib &ampersir; f&amacr; na maet<ex>h</ex>&amacr;nuib, sig<ex>nigid</ex> s&imacr;n coilica p<ex>assio</ex>. <ex>Agus</ex> d&emacr;ntur cl<ex>ist</ex>eri d&omacr;ib ar t&umacr;s an tan <lb n="8760"> sin ana curt<ex>h</ex>ar ain&imacr;s &ampersir; c<ex>ui</ex>m&imacr;n &ampersir; s&imacr;l ruibe &ampersir; iara p<ex>ig</ex>ra, &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear a folm<ex>ugad</ex> l&emacr; iara p<ex>ig</ex>ra, &ampersir; ongt<ex>h</ex>ar iat l&emacr; hol<ex>aid</ex> ruibi, &ampersir; d&emacr;nuid aipstinens m&omacr;r, &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>id biada r&omacr;staigt<ex>h</ex>i &ampersir; f&imacr;n gl<ex>an</ex>, &ampersir; d&emacr;ntar p&umacr;itsi d&omacr; do shalann &ampersir; do c<ex>h</ex>uim&imacr;n <lb n="8765"> &ampersir; d'ain&imacr;s &ampersir; do s<ex>h</ex>&imacr;l ruibe. </p>
<p>D&amacr; mbia teinnius bronn ar neach maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> gontaig &ampersir; r&emacr; cn&amacr;m na n-inneadh &ampersir; r&emacr; <term lang="la">flux</term> bronn, sig<ex>nigid</ex> sin <term lang="la">disinteria</term>. M&amacr;s ead, taburt<ex>h</ex>ar lus na frangc maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <term lang="la">bolus arm<ex>en</ex>icus</term> d&omacr;. </p>
<lb n="8770"> <p>Toc<ex>h</ex>us do beith annsa timt<ex>h</ex>earacht, &ampersir; teinnius, &ampersir; tromdacht, sig<ex>nigid</ex> sin tenesmon <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>emaroides</lem><rdg wit="H">emoroydes</rdg></app> acht muna b<ex>eid</ex> na piasta r&emacr; n-abur <term lang="la">cucurbitini</term> ann. <ex>Agus</ex> l<ex>eigis</ex>tear ten<ex>es</ex>mon mur so .i. g<ex>a</ex>b sgeart&amacr;in &ampersir; c<ex>r</ex>&umacr;b<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a do-gabur f&amacr; na clochuib <lb n="8775"> b&imacr;s f&amacr; na tunnaduib b&imacr;s annsna t&amacr;ib<ex>ir</ex>nib, &ampersir; bristir co min iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> g<ex>eir</ex> boc&amacr;in, &ampersir; d&emacr;ntur ceir&imacr;n d&imacr;b &ampersir; curt<ex>h</ex>ar ar an timt<ex>h</ex>earacht. </p>
<p>D&amacr; mbia teinnius a n-altaib d&emacr;iginacha an droma &ampersir; a comursanacht na sliasat, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <lb n="8780"> f<ex>iabras</ex>, sig<ex>nigid</ex> neasc<ex>&omacr;id</ex> na n-&amacr;rann. <frn lang="la">Et</frn> leagar 

<pb n="85">
<sup resp="JCa">infra 259</sup><lb>
cuisle an tan sin, ar t&umacr;s do <term lang="la">basilica</term> &ampersir; ainns&emacr;in do <term lang="la">shofena</term>, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i don taeb ana fuil an teinnius; &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear ainns&emacr;in iat l&emacr; <term lang="la">casia f<ex>istula</ex></term>, &ampersir; d&eacute;ntur <app><lem>ceir&imacr;n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a</lem><rdg wit="H">c<ex>eir</ex>ina</rdg></app> d&omacr;ib do neithibh <lb n="8785">f<ex>uar</ex>a, mur at&amacr;, r&omacr;s &ampersir; sandaile &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. </p>
<p><ex>Agus</ex> mad follus gain<ex>eam</ex> r&emacr; haims<ex>ir</ex> fada, &ampersir; a c<ex>h</ex>osg co hobann, sig<ex>nigid</ex> sin an c<ex>h</ex>loch ar leagad. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia an gain<ex>eam</ex> sin d<ex>ear</ex>g, sig<ex>nigid</ex> an c<ex>h</ex>loch do beith annsna h&amacr;irn<ex>ib</ex>. <mls unit="MS P page" n="424">Agus d&amacr; <lb n="8790"><app><lem>mbia</lem><rdg wit="H">mbia</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> geal sig<ex>nigid</ex> an c<ex>h</ex>loch do beith annsa l&eacute;s. <ex>Agus</ex> gib&emacr; l&emacr;rab &amacr;il a c<ex>h</ex>oim&emacr;d &omacr; c<ex>h</ex>loich gn&amacr;th<ex>uigead</ex> s&emacr; sgeathrach &ampersir; diet s&emacr;im, &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear neithe diuereticacha m&imacr;ne, mur at&amacr;it, s&imacr;lta f<ex>uar</ex>a. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia sgris ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> l&emacr;na f<ex>h</ex>ual, sig<ex>nigid</ex> <lb n="8795">sin cr<ex>uas</ex> do beith annsa slait <ex>n&omacr;</ex> annsa l&eacute;s; m&amacr;s ead, gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear biamlacht <term lang="la">psillium</term> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> s&imacr;ltuib f<ex>uar</ex>a gl<ex>an</ex>a &ampersir; r&emacr; bainne gob<ex>uir</ex>. </p></div2>

<div2 n="2"><head>An <ex>dara</ex> c<ex>aibidil</ex>: do r<ex>egim</ex>en r&emacr;m-c<ex>h</ex>oim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na pl<ex>&amacr;ig</ex>i</head>
<p><frn lang="la">Adhuc in regimine preseruatiuo quod debetur corporibus</frn> .i. &omacr; do luaideamur don taeb t<ex>h</ex>uas <lb n="8800">d&imacr;n don <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> r&emacr;m-c<ex>h</ex>oim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t do na c<ex>or</ex>puib, labr<ex>u</ex>m anois do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term>

<pb n="86">
c<ex>h</ex>oim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na c<ex>or</ex>p &omacr; na heasl<ex>&amacr;int</ex>ib pl&amacr;ideamla t<ex>h</ex>eagmus <app><lem>d&umacr;in</lem><rdg wit="H">duinn</rdg></app> &omacr;n aer leath amuith do n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>. </p> 
<p>Ar an adbur sin as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil ar an <lb n="8805"> pl&amacr;id innill<ex>us</ex> coim&emacr;da as fearr n&amacr; a s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>na; &ampersir; n&imacr; h&emacr; an t-inad a mb&imacr; an p<ex>h</ex>l&amacr;id am&amacr;in do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, acht an tal<ex>am</ex> uile: mur ad<ex>eir</ex> <ps reg="Rhazes"><sn>Raisis</sn></ps>, <frn lang="la">qui non est in aere cor<sup resp="JCa">r</sup>upto non <app><lem>cor<sup resp="JCa">r</sup>umpetur</lem><rdg wit="H">corumpitur</rdg></app> ab eo</frn> .i. in neach nach b&imacr; san a&emacr;r t<ex>h</ex>ruaill<ex>igt</ex>hi <lb n="8810"> n&imacr; truailltear uada &emacr;, mur adeir so, <frn lang="la">qui non est in bello non moritur in eo</frn> .i. gib&emacr; nach b&imacr; annsa c<ex>h</ex>ath n&imacr; marbt<ex>h</ex>ar &eacute; ann. </p>
<p>Gid eadh, d&amacr; n-anam annsan inad a mbia s&imacr; tar gach uile n&imacr;, b&imacr;t<ex>h</ex> an teagh glan &omacr; gach uile <lb n="8815"> imurcuid, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi &omacr; na himurcach<ex>aib</ex> ge<sup resp="JCa">i</sup>nius br&emacr;ntus, mur at&amacr;it, na <app><lem>guitir</lem><rdg wit="H P">guit+er-nod</rdg></app> iatur; &ampersir; co hathc<ex>hu</ex>mair s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; br&emacr;n, &ampersir; imdaidt<ex>h</ex>ear na neithe deadh-bal<ex>aid</ex> .i. neithe fuara deadh-bal<ex>aid</ex> a n-aims<ex>ir</ex> an tshamr<ex>aid</ex>, &ampersir; neithe <lb n="8820"> t<ex>easaid</ex>i deadh-bal<ex>aid</ex> a n-aims<ex>ir</ex> an geimrid, mur dob &amacr;il l&emacr; h<ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>i</ex>c<ex>enna</ex></sn></ps>, f<ex>h</ex>ur&amacr;ilius an t-a&emacr;r do c<ex>hear</ex>tug<ex>ad</ex> l&emacr; hamb<ex>r</ex>a &ampersir; l&emacr; <term lang="la">lignum aloes</term> &ampersir; l&emacr;na cusm<ex>ail</ex>ib, &omacr;ir comf<ex>h</ex>urtachtaigid siat an cra<ex>id</ex>i &ampersir; an inc<ex>h</ex>inn &ampersir; tirm<ex>uig</ex>id an t-a&emacr;r salach pl&amacr;ideam<ex>ail</ex>. <lb n="8825"> Ar an adbur sin leagur deathach <term lang="la">ambra</term> moch-t<ex>h</ex>r&amacr;th f&amacr;n sr&omacr;in, &ampersir; do t<ex>h</ex>&umacr;is, &ampersir; do <term lang="la">lignum aloes</term>, &ampersir; do <term lang="la">sdorax</term>, &ampersir; do <term lang="la">laudanum</term>, &ampersir; do c<ex>h</ex>r&omacr;ch, &ampersir; do <term lang="la">masdix</term>, &ampersir; do c<ex>h</ex>l&omacr;bus, &ampersir; do c<ex>h</ex>ain&emacr;l, &omacr;ir an uair lasaid so

<pb n="87">
<sup resp="JCa">infra 261</sup><lb>
do-n&imacr;d bal<ex>ad</ex> maith, &ampersir; leagur uair <ex>eile</ex> deathach <lb n="8830"><app><lem>t<ex>er</ex>pentina</lem><rdg wit="H">t<ex>er</ex>po<ex>n</ex>tina</rdg></app> &ampersir; sginantum fa&imacr; an sr&omacr;in. <ex>Agus</ex> muna fadt<ex>h</ex>ur na neithe sin leagur deat<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> lub<ex>&amacr;itse</ex> &ampersir; <term lang="la">r&omacr;s marina</term> &ampersir; ibair c<ex>ra</ex>igi &ampersir; cost<ex>us</ex> &ampersir; laur<ex>us</ex> &ampersir; sumac &ampersir; r&omacr;is &ampersir; sipreach fa&imacr; an sr&omacr;in, &omacr;ir lasaid na crainn so co m&omacr;r annsna tigib &ampersir; c&umacr;isigid deat<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>; <lb n="8835">ar an adbur sin do-n&imacr;d comf<ex>h</ex>urtacht m&omacr;r annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so. <ex>Agus</ex> curt<ex>h</ex>ar ar sm&emacr;r&omacr;idib uair <ex>eile</ex> &eacute;, &ampersir; c&umacr;isigid deat<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> deat<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> alipta musgata &ampersir; galla musgata, &omacr;ir at&amacr;it na neithe so t<ex>easaid</ex>i deadh-bal<ex>aid</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is iat so na neithe f<ex>uar</ex>a <lb n="8840">deadh-bal<ex>aid</ex> &omacr; <app><lem>ngabur</lem><rdg wit="H">ngabt<ex>ur</ex></rdg></app> deat<ex>h</ex>ach do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> an a&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>r .i. sanndaile &ampersir; r&omacr;s &ampersir; bl&amacr;th <app><lem>nenufair</lem><rdg wit="H">nenufar</rdg></app>, arna cur ar leacach d<ex>earg</ex> <ex>n&omacr;</ex> ar iarann dearg &ampersir; <app><lem>uin<ex>&emacr;g</ex>ir</lem><rdg wit="H">uin<ex>egr</ex>a</rdg></app> do dortad orra, <ex>n&omacr;</ex> m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <term lang="la">coriandrum</term> arna ullm<ex>ugad</ex> &ampersir; r&emacr; duill<ex>eab</ex>ar saileach &ampersir; r&emacr; camphora &ampersir; <lb n="8845">m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> croicinn ubaill gr&amacr;inig <ex>n&omacr;</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huball buidi. <ex>Agus</ex> leagar deathach na neith<ex>ead</ex> so ad<ex>ubramur</ex> fa&imacr; an tig, <ex>n&omacr;</ex> connaimt<ex>h</ex>ear annsa l&amacr;im iat do gn&amacr;t<ex>h</ex> <ex>n&omacr;</ex> co m<ex>ein</ex>ic. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> an se&omacr;mra ana laiginn s&emacr; leagar an deat<ex>h</ex>ach <lb n="8850">fa&imacr;. <ex>Agus</ex> b&imacr;th an se&omacr;mra sin a ngaire do t<ex>h</ex>alam, &ampersir; n&amacr; b&imacr;t<ex>h</ex> reumam<ex>ail</ex>, &ampersir; osgailtear fuinne&omacr;ga na hairdi soir, &ampersir; iatur fuinne&omacr;ga na hairdi tshiar &ampersir; na hairdi teas, &ampersir; curt<ex>h</ex>ar canaf&amacr;is fl<ex>iuch</ex>a ar taebuib an tigi, &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> <app><lem>soith<ex>each</ex></lem><rdg wit="H">soighth-i <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> l&amacr;n d'uis<ex>g</ex>i astig,

<pb n="88">
<lb n="8855"> &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> <ex>eile</ex> a n-airdi astig ana mbia m&omacr;r&amacr;n poll, &ampersir; uis<ex>g</ex>i ag sil<ex>ead</ex> astu ar b&amacr;is&imacr;n ag d&emacr;n<ex>u</ex>m ceoil. Annsa tsamrad, <ex>immorra</ex>, <ex>n&omacr;</ex> annsa fodmur, curt<ex>h</ex>ar duill<ex>eabar</ex> saileach <ex>n&omacr;</ex> caert<ex>h</ex>uinn <mls unit="MS P page" n="425"> <ex>n&omacr;</ex> darach annsa fraig, &ampersir; duill<ex>eabar</ex> m<ex>ir</ex>t<ex>uis</ex> &ampersir; <lb n="8860"> f&imacr;n<ex>eam</ex>na &ampersir; saileach ar url&amacr;r an tigi. <frn lang="la">Et</frn> <app><lem>crotur</lem><rdg wit="H">c<ex>r</ex>oit<ex>ear</ex></rdg></app> uis<ex>g</ex>i tobair &ampersir; aig&emacr;id ar fud an tigi, &ampersir; gabuid siat bal<ex>ad</ex> campora &ampersir; r&omacr;is &ampersir; aig&emacr;ide c<ex>h</ex>ucu, &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e; &ampersir; leagur deat<ex>h</ex>ac<ex>h</ex> neith<ex>ead</ex> ndeadh-bal<ex>aid</ex> f&umacr;t<ex>h</ex>a f&amacr; d&omacr; <ex>n&omacr;</ex> f&amacr; t<ex>h</ex>r&imacr; sa l&omacr; <ex>co</ex> <ex>n</ex>-oidc<ex>h</ex>i. </p>
<lb n="8865"> <p><frn lang="la">Et</frn> is &emacr;igintac<ex>h</ex> an linn cinntach d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> annsa tsamhrad &ampersir; a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an f<ex>h</ex>odm<ex>uir</ex>; ar an adbur sin folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> annsna da&imacr;nib &omacr;ga coileara l&emacr; tam<ex>ur</ex>endi &ampersir; l&emacr; <term lang="la">casia f<ex>istul</ex>a</term> &ampersir; l&emacr; m<ex>ir</ex>abol<ex>ani</ex> <app><lem>cit<ex>er</ex>ni</lem><rdg wit="H">cit<ex>r</ex>ini</rdg></app> &ampersir; l&emacr;na cusm<ex>ail</ex>ib. A ndeireadh <lb n="8870"> an f<ex>h</ex>odmuir &ampersir; annsa geimrid folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> an uair b&imacr;t na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p linta &omacr; l<ex>inn</ex> f<ex>hinn</ex> l&emacr; neithib f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>ius na l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra, mur at&amacr;, agairg &ampersir; turbid, &ampersir; l&emacr; <term lang="la">polipodium</term>, &ampersir; l&emacr;na cusm<ex>ail</ex>ib. <ex>Agus</ex> creidim gurab mait<ex>h</ex> an g<ex>a</ex>ch uile aims<ex>ir</ex> <lb n="8875"> mad te <ex>n&omacr;</ex> ma<sup resp="JCa">d</sup> f<ex>uar</ex> h&imacr;, &ampersir; an gach uile coimpl<ex>ex</ex>, <app><lem>pill<ex>id</ex>i</lem><rdg wit="H">pill-</rdg><rdg wit="P">pill-i</rdg></app> do m<ex>irr</ex> &ampersir; d'<term lang="la">aloe</term> &ampersir; do c<ex>h</ex>r&omacr;ch annsa c<ex>h</ex>&amacr;s so. <frn lang="la">Et</frn> folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear l&emacr; cuislinn iat, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi is mait<ex>h</ex> cuisle do lucht <term lang="la">adolicensia</term> &ampersir; do lucht f<ex>ol</ex>a d<ex>eirgi</ex> uair sa m&imacr;, acht muna toirm<ex>is</ex>ci c<ex>&umacr;is</ex> <lb n="8880"> eigin &eacute;, mur at&amacr;, anfhainne na br<ex>&imacr;g</ex>e &ampersir; <term lang="la">flux</term> na f<ex>ol</ex>a m<ex>&imacr;st</ex>a &ampersir; <term lang="la">flux</term> emaroides. <ex>Agus</ex> as follus co

<pb n="89">
m<ex>ein</ex>ic gluasacht f<ex>ol</ex>a d<ex>eirgi</ex> sa c<ex>hor</ex>p; m&amacr;s ead, leagur an c<ex>h</ex>uisle gan fuir<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> an tan sin, &omacr;ir is m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> so ar eagla co tuitfid neach a <lb n="8885">n-easl<ex>&amacr;int</ex>i. </p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad na biada as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d&omacr;ib co ndl<ex>ig</ex>id siat beith &emacr;drum so-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a gan beith so-t<ex>h</ex>ruaill<ex>igth</ex>i a' cath<ex>ugad</ex> a n-aig<ex>id</ex> an morg<ex>aid</ex>. <ex>Agus</ex> n&amacr; caitear iat a caindiacht <lb n="8890">a cait<ex>h</ex>mhe a n-aims<ex>ir</ex> ele, &omacr;ir is <app><lem>eagal</lem><rdg wit="H">eagal</rdg></app> an n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagad</ex> an tan sin &ampersir; an truaill<ex>iugad</ex> do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns. Gid eadh, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im co luat<ex>h</ex> &ampersir; co m<ex>ein</ex>ic annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so, &omacr;ir n&imacr; dl<ex>ig</ex>id gorta n&amacr; tart d'f<ex>h</ex>ulang; ar an <ex>a</ex>dbur sin <lb n="8895">s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nuid siat fe&omacr;il muici &ampersir; daim &ampersir; na n-ainm<ex>in</ex>tid m&omacr;r, &omacr;ir is l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra ge<sup resp="JCa">i</sup>nid siat. Gid eadh, gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear c<ex>ear</ex>ca &ampersir; petraisi &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &eacute;n do-n&imacr; eitill<ex>ach</ex>, a n-&emacr;gmuis na n-&emacr;n do-n&imacr; comn<ex>uid</ex>e a n-uis<ex>g</ex>i, &omacr;ir ge<sup resp="JCa">i</sup>nid sin l<ex>eann</ex>a rigne. As imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <lb n="8900">mur an c<ex>&emacr;d</ex>na fe&omacr;il fearb&omacr;g &omacr;g &ampersir; molt &ampersir; coin&imacr;neadh &ampersir; m&imacr;ltad muidi annsan aims<ex>ir</ex> so; &ampersir; caitear maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> m&emacr;id &emacr;igin aig&emacr;ide iat, &omacr;ir furtachtaig<ex>id</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; aig&emacr;idigt<ex>h</ex>i an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> an uair <app><lem>r&omacr;staigt<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H"> rost<ex>ar</ex></rdg></app> iat dl<ex>eag</ex>ur aig&emacr;id, <ex>n&omacr;</ex> agresta, <ex>n&omacr;</ex>id <lb n="8905">neithe aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi, do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im le&omacr;. <frn lang="la">Et</frn> do-n&imacr; an sabsa r&emacr; n-abur camilinum an c<ex>&emacr;d</ex>na, &omacr;ir fuar<ex>aid</ex> &ampersir; tirm<ex>uig</ex>id na neithe curt<ex>h</ex>ar ann. <frn lang="la">Et</frn> bristear na neithe aig&emacr;idigt<ex>h</ex>i, &ampersir; timpear&amacr;iltear iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> p<ex>&umacr;d</ex>ur cain&emacr;il &ampersir; r&emacr; haig&emacr;id, &ampersir; caitear; <ex>n&omacr;</ex> caitear

<pb n="90">
<lb n="8910"> agresta 'na haenur le&omacr;, <ex>n&omacr;</ex> aig&emacr;id 'na haenur, &omacr;ir as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi an tan sin. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear na <app><lem>holaid</lem><rdg wit="H">ol<ex>ad</ex>a</rdg></app> &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; olam<ex>ail</ex> m&emacr;ith an tan sin; &ampersir; s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintir mur an c<ex>&emacr;d</ex>na gac<ex>h</ex> uile n&imacr; loisgt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, mur at&amacr;, g&amacr;irl<ex>e&omacr;g</ex> &ampersir; <lb n="8915"> uinn<ex>eam</ex>ain &ampersir; lus annsan aims<ex>ir</ex> sin, &omacr;ir t&emacr;igid sin na l<ex>eann</ex>a &ampersir; an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i. An c&amacr;isi, <ex>immorra</ex>, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear &emacr;, &omacr;ir ge<sup resp="JCa">i</sup>nid l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra. <ex>Agus</ex> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear an bainne mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, &omacr;ir at&amacr; s&emacr; so-t<ex>h</ex>ruaill<ex>igth</ex>i. <ex>Agus</ex> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="8920"> uile t<ex>h</ex>orad mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na tort<ex>h</ex>a do geineadh &omacr;n aimsir sin &ampersir; do hoil<ex>ead</ex> annsan a&emacr;r t<ex>h</ex>ruaill<ex>igth</ex>i. <ex>Agus</ex> na luibi rannc<ex>h</ex>uidigius r&emacr; mail&imacr;s, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear iat; &ampersir; na huis<ex>g</ex>i rit<ex>h</ex>ius co fuirimeall<ex>ach</ex> ar uachtar na <app><lem>tal<ex>man</ex></lem><rdg wit="H">talm<ex>an</ex></rdg></app>, n&imacr; hin&omacr;la iat. </p>
<lb n="8925"> <p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; caitear na tort<ex>h</ex>a dl<ex>ig</ex>id siat beith aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi, mur at&amacr;it, ubla goirti &ampersir; ubla gr&amacr;<ex>ineacha</ex> &ampersir; p<ex>&emacr;ir</ex>ida &ampersir; <app><lem>or&amacr;idsi</lem><rdg wit="H">oraits&iacute;</rdg></app> s<ex>h</ex>earba. <ex>Agus</ex> an m&emacr;id bus &emacr;idir do bearb<ex>ad</ex> d&imacr;b so beirbt<ex>h</ex>ear iat, &omacr;ir innarb<ex>aid</ex> an te<sup resp="JCa">i</sup>ni ag&amacr; mbearb<ex>ad</ex> a m&amacr;il&imacr;s; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a
<lb n="8930"> c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius so do na luib<ex>ib</ex>. <ex>Agus</ex> is iat so na luibi is m&omacr; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> annsan aims<ex>ir</ex> so .i. <term lang="la">lactuca</term> &ampersir; <term lang="la">portulaca</term> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id, &ampersir; luibi aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi <ex>eile</ex>, mur at&amacr;, p<ex>er</ex>sille &ampersir; magiorana &ampersir; s&amacr;itsi &ampersir; <term lang="la">fumus terra</term>, arna mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <lb n="8935"> borr<ex>&amacr;itse</ex>. <frn lang="la">Et</frn> seac<ex>h</ex>aintir g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile luib &ampersir; prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> <ex>eile</ex>, &omacr;ir at&amacr; fl<ex>ichideacht</ex> uisgeam<ex>ail</ex> tsomorgt<ex>h</ex>a

<pb n="91">
annsna luib<ex>ib</ex> &ampersir; annsna prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib &ampersir; annsna tort<ex>h</ex>uib; ar an adbur sin s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear iat. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="426"><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f&imacr;n f<ex>uar</ex> anfhann, &ampersir; d&amacr; mbia s&emacr; l&amacr;idir <lb n="8940">curt<ex>h</ex>ur uis<ex>g</ex>i tobair ann. <ex>Agus</ex> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nuid siat na coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i ana curt<ex>h</ex>ar mil &ampersir; gac<ex>h</ex> uile n&imacr; at&amacr; ard a mblas milis, mur at&amacr;it, caera aipc<ex>h</ex>i f&imacr;n<ex>eam</ex>n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; <term lang="la">dactuli</term> &ampersir; si&umacr;cra &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. </p>
<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agut nac<ex>h</ex> fuil inad ag an <lb n="8945">tsaet<ex>h</ex>ur annsa c<ex>h&umacr;is</ex> so acht b<ex>ea</ex>c&amacr;n, &omacr;ir t&emacr;igid an saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; luat<ex>h</ex>aig<ex>id</ex> an an&amacr;l &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns c&umacr;isig<ex>id</ex> an t-a&emacr;r truaill<ex>igth</ex>i <app><lem>m<ex>ur</ex>g<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i</lem><rdg wit="H">morg<ex>uig</ex>ti</rdg></app> do t<ex>h</ex>arrang; m&amacr;s ead, d&emacr;ntur saet<ex>h</ex>ur beac a n-inad measarda ar n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b&imacr; taitn<ex>eam</ex> <lb n="8950">gr&emacr;ine co m&omacr;r. <frn lang="la">Et</frn> seac<ex>h</ex>aint<ex>ear</ex> cuma &ampersir; cluit<ex>h</ex>ida saet<ex>h</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; rit<ex>h</ex> annsan aims<ex>ir</ex> sin, &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile gn&imacr;m m&emacr;daigius &ampersir; luath<ex>uig</ex>ius an an&amacr;l. </p>

<p><frn lang="la">Et</frn> codl<ex>ad</ex> s&emacr; annsan oidc<ex>h</ex>i a se&omacr;mra f&amacr; leagur deat<ex>h</ex>ach na neith<ex>ead</ex> ad<ex>ubramur</ex> r<ex>omainn</ex>, &ampersir; <lb n="8955">iatur an se&omacr;mra co mait<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an codl<ex>ad</ex> fada annsan aims<ex>ir</ex> so, &omacr;ir is m&omacr;r f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>ius s&emacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p, &ampersir; dl<ex>ig</ex>id <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na haimsiri so beith a' claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m tirm<ex>aid</ex>eachta, mur ad<ex>eir</ex> <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>i</ex>c<ex>enna</ex></sn></ps>. <frn lang="la">Et</frn> seac<ex>h</ex>aintear <lb n="8960">an codl<ex>ad</ex> fada annsa geimr<ex>ead</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; ndearntur codl<ex>ad</ex> annsa samrad, an uair at&amacr;it na laeit<ex>h</ex>i fada, d&emacr;ntur a n-in<ex>a</ex>d measurda &emacr; a n-&emacr;gmuis na n-as&amacr;n &ampersir; na mbr&omacr;g. <ex>Agus</ex> n&amacr; hitear biad co grod ana diaid; &ampersir; na codaltur co luat<ex>h</ex>

<pb n="92">
<lb n="8965"> a ndiaid b&imacr;d, &omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> sin teinnius cinn &ampersir; tromdacht annsa c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i. </p>
<p>An f<ex>h</ex>earg, <ex>immorra</ex>, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear &imacr; annsan aims<ex>ir</ex> so, &omacr;ir t&emacr;igid an f<ex>h</ex>earg an craidi &ampersir; fiuch<ex>aid</ex> an f<ex>h</ex>uil. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear an gairdeac<ex>h</ex>us imurcach; <lb n="8970"> gid eadh, furtachtaig<ex>id</ex> an gairdeac<ex>h</ex>us measurda. An c<ex>h</ex>oimriachtain, <ex>immorra</ex>, seachaintear &imacr;, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a himurcaid. &Omacr;ir gib&emacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius coimriachtain a n-aimsir na pl<ex>&amacr;ig</ex>i as luath an guasacht do-geib s&emacr; &omacr; <app><lem>aib<ex>r</ex>isge<ex>acht</ex></lem><rdg wit="H">aib<ex>r</ex>isge<ex>acht</ex></rdg></app> an galair so. <frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; <lb n="8975"> do gn&amacr;th<ex>uig</ex> coimriachtain, n&amacr; connmad s&emacr; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> c<ex>u</ex>mang ar eagla co t&emacr;chtfad &ampersir; co truaillfid an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn>; m&amacr;s ead, d&emacr;ntur comuirle <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> .i. a d&emacr;num m&emacr;id &emacr;igin maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hinm<ex>ead&omacr;n</ex>, ar cor n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <app><lem>moth&omacr;c<ex>h</ex>ur</lem><rdg wit="H">moth&omacr;c<ex>h</ex>ur</rdg></app> an d&imacr;sga&imacr;lead &ampersir; co <app><lem>mot<ex>h</ex>&omacr;c<ex>h</ex>ur</lem><rdg wit="H">moitheochur</rdg></app> &emacr;dromacht <lb n="8980"> na mball. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;th a fhis agat gurab m&omacr;r an furtacht do-n&imacr; gn&amacr;th<ex>ugad</ex> na <app><lem>pill<ex>id</ex>i</lem><rdg wit="H P">pill-i</rdg></app> ordaigius <ps reg="Rhazes"><sn>Raisis</sn></ps> &ampersir; <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps>, d&amacr; mbia n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> mait<ex>h</ex> maill<ex>e</ex> r&umacr;, &omacr;ir gib&emacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius iat b&imacr;t<ex>h</ex> saer &omacr; p<ex>h</ex>l&amacr;id <lb n="8985"> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> furtacht Dia. <frn lang="la">Et</frn> is mur so do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &eacute; .i. gab d&amacr; rann d'<term lang="la">aloe</term>, cr&omacr;ch na hairdi teas, &ampersir; m<ex>irr</ex>, rann do g<ex>ach</ex> n<ex>&imacr;</ex> d<ex>&imacr;b</ex>, &ampersir; caitear tr&imacr; <app><lem>pill<ex>id</ex>i</lem><rdg wit="H">pill-</rdg></app> d&imacr;b g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> lae; &omacr;ir n&imacr; ligid na <app><lem>pill<ex>id</ex>i</lem><rdg wit="H">pill<ex>id</ex>i</rdg></app> so na l<ex>eann</ex>a do t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> n&amacr; do morg<ex>ad</ex>, mur is follus isna <lb n="8990"> c<ex>or</ex>puib marba coim&emacr;tur gan morg<ex>ad</ex> l&emacr; m<ex>irr</ex> &ampersir;

<pb n="93">
l&emacr; <term lang="la">halo&eacute;</term> &ampersir; l&emacr; cr&omacr;ch; &ampersir; do-c<ex>h</ex>&imacr;m-si f&emacr;in so co m<ex>ein</ex>ic, &ampersir; at&amacr; mu d&omacr;chus co m&omacr;r astu. </p>
<p><frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn> ad<ex>eir</ex> <ps reg="Rhazes"><sn>Raisis</sn></ps> gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <term lang="la">bolus Armenicus</term> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haig&emacr;id &ampersir; r&emacr; huis<ex>g</ex>i isin c&amacr;s-so. <lb n="8995">Tuill<ex>ead</ex>, is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius triacla a m<ex>&emacr;id</ex> cn&oacute; do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huis<ex>g</ex>i aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi f&amacr; d&omacr; sa <ex>tseacht</ex>m<ex>ain</ex>. &Omacr;ir do-n&imacr; <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> d'fhiadnuise gib&emacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>ius <app><lem>triacuil</lem><rdg wit="H">triacuil</rdg><rdg wit="P">trialuil</rdg></app> sul truailltear a c<ex>hor</ex>p, &ampersir; a gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fadann b&amacr;s do p<ex>h</ex>l&amacr;id, <lb n="9000">acht co coim&emacr;da s&emacr; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> maith annsna neithib <ex>eile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is do na neithib c<ex>h</ex>oim&emacr;dus n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &omacr; phl&amacr;id .i. triac<ex>ail</ex> &ampersir; <term lang="la">metridat<ex>u</ex>m</term>; &ampersir; comaentaig<ex>id</ex> <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> leis so annsa <ex>cheathramad</ex> can<ex>&omacr;in</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, <app><lem>ad<ex>eir</ex>id</lem><rdg wit="H">ad<ex>ear</ex>uid</rdg></app> drong <ex>eile</ex> gib&emacr; it<ex>h</ex>ius aen-greim <lb n="9005">do sham<ex>a</ex>d moch-t<ex>h</ex>r&amacr;th &ampersir; im <app><lem>easbartad</lem><rdg wit="H">easburtain</rdg></app> gurab annam gabus pl&amacr;id &emacr;. Tuill<ex>ead</ex> .i. is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> aen-uair <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; uair sa l&omacr; p<ex>&umacr;d</ex>ur <app><lem>litontra</lem><rdg wit="H">litondra</rdg></app> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huis<ex>g</ex>i sam<ex>ai</ex>d <ex>n&omacr;</ex> bugulosa <ex>n&omacr;</ex> sgabi&oacute;s do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, <ex>n&omacr;</ex> a cait<ex>h</ex>im gan uis<ex>g</ex>i; <ex>n&omacr;</ex> cogantur a pr&eacute;mh &ampersir; <lb n="9010">itear &iacute;, &omacr;ir fodn<ex>aid</ex> s&imacr; a n-aig<ex>id</ex> na n<ex>eim</ex>i mur sin, ar son co tirm<ex>uig</ex>inn &ampersir; nach t&emacr;iginn. Tuill<ex>ead</ex>, is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaigid na l&amacr;mha d'innlad co m<ex>ein</ex>ic sa l&omacr; a haig&emacr;id, &ampersir; spoingia <ex>n&omacr;</ex> &emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l&imacr;n do t<ex>hu</ex>ma a n-aig&emacr;id, &ampersir; a mbeith annsa l&amacr;im &ampersir; a <lb n="9015">mbal<ex>ad</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> co m<ex>ein</ex>ic. Tuill<ex>ead</ex>, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> cuisle do ligin uair sa m&imacr; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> b&imacr;d &ampersir; digi &ampersir; na neitheadh <ex>eile</ex>. </p>

<pb n="94">
<p><sup resp="JCa">infra 266</sup><lb>
<ex>Agus</ex> is l&omacr;r na neithe at<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>maire so ad<ex>ubramur</ex> do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> r&emacr;m-choim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na pl<ex>&amacr;ig</ex>i. </p></div2>

<div2 n="3"><head>An <ex>treas</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> don <ex>ceathramad</ex> p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex>: do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> r&emacr;m-c<ex>h</ex>oim&emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na n<ex>eim</ex>i</head>

<lb n="9020"> <p><frn lang="la">Quoniam homines sani a sumpcione ueneni <mls unit="MS P page" n="467"> magnum possunt <app><lem>incurrere nocumentum</lem><rdg wit="P">incurrure nucum<ex>en</ex>tum</rdg><rdg wit="H">incurrure nocumentum</rdg></app> </frn> .i. f&emacr;duid
m&omacr;r&amacr;n d'urc<ex>h</ex>&omacr;idib teagm&amacr;il do na da&imacr;nib sl<ex>&amacr;n</ex>a &omacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im na n<ex>eim</ex>i, m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> innillius &ampersir; sduid<ex>&emacr;r</ex> do d&emacr;num air so, innus co f&emacr;dadais na <lb n="9025"> da&imacr;ne a coim&emacr;d co mait<ex>h</ex> &omacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im na n<ex>eim</ex>i. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> inann f<ex>h</ex>&emacr;dm<ex>aid</ex> n&imacr; do r&amacr;d a timc<ex>h</ex>eall dathann na c<ex>or</ex>p c<ex>u</ex>muscda c&omacr;irigt<ex>h</ex>ear &omacr; na <ex>ceathra</ex> d&umacr;ilib, &ampersir; a timc<ex>h</ex>eall a mbl<ex>as</ex>a &ampersir; a mbal<ex>aid</ex>. &Omacr;ir as inann oibr<ex>iugad</ex> at&amacr; <lb n="9030"> ag dath na neith<ex>ead</ex> c<ex>u</ex>muscda a n-aithf<ex>h</ex>&emacr;g<ex>ad</ex> na n-ainm<ex>in</ex>tid &ampersir; a n-ait<ex>h</ex>f<ex>h</ex>&emacr;g<ex>ad</ex> an duine; &omacr;ir mur d&imacr;sga&imacr;lius gile na heala radurc an duine agus c<ex>h</ex>alm<ex>uig</ex>ius duibi an f<ex>h</ex>iaich a radurc, is mur sin do-n&imacr;t siat na hoibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i sin ar g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile <lb n="9035"> ainm<ex>id</ex>hi g&amacr; fuil radurc. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; mur sin don bl<ex>as</ex> n&amacr; don bal<ex>ad</ex>. &Omacr;ir at&amacr; bl<ex>as</ex> &ampersir; bal<ex>ad</ex> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do gn&emacr; &emacr;igin do na hainm<ex>in</ex>tib n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil don duine,

<pb n="95">
<sup resp="JCa">infra 267</sup><lb>
&ampersir; <ex>econtra</ex>, mur as follus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cairdeam<ex>ail</ex> blas an c<ex>h</ex>olacinndita don duine &ampersir; a beith cairdeam<ex>ail</ex> <lb n="9040">don muic. </p>
<p>Ar an adbur sin gib&emacr; l&emacr;rab &amacr;il gn&emacr;ithe na n<ex>eim</ex>i fh&emacr;tur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, n&amacr; hit<ex>h</ex>id s&emacr; aen-n&imacr; ara mb&imacr; bl<ex>as</ex> &ampersir; bal<ex>ad</ex> ad<ex>uath</ex>mur, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi <app><lem>acht</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> muna bia an biad ait<ex>h</ex>nid d&omacr;ib do <lb n="9045">r&emacr;ir dearbt<ex>h</ex>a. M&amacr;s ead, d&amacr; mbia cunntab<ex>air</ex>t air n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> an mbia in n<ex>eim</ex> cumuscda risin mbiad, roim g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; innailtear an b&emacr;l <app><lem>l&emacr;</lem><rdg wit="H">a</rdg></app> huis<ex>g</ex>i mbog roglan, &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear as sin bl<ex>as</ex> an b&imacr;d co maith; &ampersir; an uair cogaintear an biad connaimt<ex>h</ex>ear <lb n="9050">co fada annsa b&emacr;l &eacute; innus co comurt<ex>h</ex>&omacr;c<ex>h</ex>ur a bl<ex>as</ex> &ampersir; a bal<ex>ad</ex>, &omacr;ir, d&amacr; mbia n<ex>eim</ex> annsa biad do-d&emacr;na urc<ex>h</ex>&omacr;id don c<ex>hor</ex>p, t<ex>ui</ex>cfir gan cunntab<ex>air</ex>t &imacr; &omacr; bl<ex>as</ex> <ex>n&omacr;</ex> &omacr; bal<ex>ad</ex> an b&imacr;d do beith ad<ex>uath</ex>mur. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab m&omacr; b&imacr;s an <lb n="9055">meall<ex>ad</ex> so co fol<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> annsna biaduib romillsi n&amacr; annsna biaduib aig&emacr;id<ex>igth</ex>i, &ampersir; co coitc<ex>h</ex>inn g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile biad rannc<ex>h</ex>uid<ex>ig</ex>hius r&emacr; blas m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> co m&omacr;r n&amacr; annsna biaduib <ex>eile</ex>. Ar an <ex>a</ex>dbur sin na da&imacr;ne b&imacr;s amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar n<ex>eim</ex> dl<ex>ig</ex>id siat na biada <lb n="9060">comshuig<ex>igth</ex>i &emacr;xamla do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair <app><lem>b<ex>eid</ex></lem><rdg wit="H">bit</rdg><rdg wit="P">b&ampersir;</rdg></app> siat &emacr;xam<ex>ail</ex> co hard do r&emacr;ir dat<ex>h</ex>a &ampersir; bal<ex>aid</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; hurusa an meall<ex>ad</ex> so do beith a n-eanbruit<ex>h</ex>i na fe&omacr;la aenda, n&amacr; annsa fe&omacr;il aenda f&emacr;in, n&amacr; annsan ar&amacr;n aenda. <frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; ara mb&imacr;

<pb n="96">
<sup resp="JCa">infra 268</sup><lb>
<lb n="9065"> eagla na n<ex>eim</ex>i, gn&amacr;th<ex>uigead</ex> s&emacr; biada aenda do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im &ampersir; deoch uis<ex>g</ex>i glain, &omacr;ir n&imacr; hurusa meall<ex>ad</ex> do beith inntu so &ampersir; is urusa a beith andsa f&imacr;n. Ar an <ex>a</ex>dbur sin is m&omacr;r <app><lem>dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">dl-maid</rdg></app> d<ex>a</ex>t<ex>h</ex> &ampersir; bl<ex>as</ex> &ampersir; bal<ex>ad</ex> an f<ex>h</ex>&imacr;na do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d&amacr;r n-&umacr;ig. <ex>Agus</ex> <lb n="9070"> dl<ex>eag</ex>ur a &omacr;l a <app><lem>soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">soight<ex>hea</ex>c<ex>h</ex></rdg></app> glaine, innus com<ex>a</ex>d f<ex>eirr</ex>di do t<ex>ui</ex>cfidi a d<ex>a</ex>t<ex>h</ex> &ampersir; a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex>. <ex>Agus</ex> an f&imacr;n ibt<ex>h</ex>ear an tan sin, dl<ex>ig</ex>id s&emacr; beith geal solus anfhann, &omacr;ir is urusa meabal <ex>n&omacr;</ex> cealg do t<ex>h</ex>uicsin ana leith&emacr;id sin d'f<ex>h</ex>&imacr;n. </p>
<lb n="9075"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;th a fhis ag<ex>a</ex>t co fhuil<ex>id</ex> neithe &emacr;igin n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuilnginn n<ex>eim</ex> do beith ana fiadnuise gan a ndat<ex>h</ex> do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> a c<ex>&emacr;d</ex>&omacr;ir, mur adearar co coitc<ex>h</ex>inn r&emacr; hadairc na hat<ex>h</ex>rach n<ex>eim</ex>e r&emacr; n-abur <term lang="la">serpens</term> <ex>n&omacr;</ex> r&emacr;na teanguid, &omacr;ir gab<ex>aid</ex> fl<ex>iucha</ex>d <lb n="9080"> c<ex>h</ex>ucu a fiaduisne na n<ex>eim</ex>i, &ampersir; co sp<ex>eit</ex>sialta d&amacr; curt<ex>h</ex>ar salann orra. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin don c<ex>h</ex>loich r&emacr; n-abar <term lang="la">prasius</term> as m&amacr;thair &ampersir; is p&amacr;l&amacr;s don c<ex>h</ex>loich r&emacr; n-abur <app><lem>smaragdus</lem><rdg wit="H P">smargadus</rdg></app>, &omacr;ir is annsa c<ex>h</ex>loich sin do-gabur &imacr;; &ampersir; is dat<ex>h</ex> uaine b&imacr;s uirre <lb n="9085"> ara mb&imacr; uaine tiug a cusm<ex>ail</ex>ius orafuint; &ampersir; do-gabur &imacr; &ampersir; braen dearg innti uair &ampersir; braen geal uair <ex>eile</ex>, &ampersir; is dearb co coim&emacr;dann s&imacr; na <app><lem>r&imacr;gt<ex>h</ex>i</lem><rdg wit="H">rithi</rdg></app> &omacr;n n<ex>eim</ex>; &omacr;ir d&amacr; mbia an c<ex>h</ex>loch so ar an mbord &ampersir; n<ex>eim</ex> do c<ex>h</ex>ur ana fiadnuise cuirid a dat<ex>h</ex> uaine <lb n="9090"> d&imacr; co luath, &ampersir; ar cur na n<ex>eim</ex>i don bord inntaig<ex>id</ex> <mls unit="MS P page" n="468"> in dat<ex>h</ex> c<ex>&emacr;d</ex>na uirre. Ar an <ex>a</ex>dbur sin gib&emacr; b&imacr;s

<pb n="97">
<sup resp="JCa">infra 268-9</sup><lb>
amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar n<ex>eim</ex> dl<ex>ig</ex>id s&emacr; an fuirceadal sin do dearb<ex>ad</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, is m<ex>a</ex>it<ex>h</ex> triac<ex>ail</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roim in <lb n="9095">cuid &ampersir; 'na diaid annsa c<ex>h</ex>&amacr;s sin, &ampersir; <term lang="la">metridatum</term> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na. <frn lang="la">Et</frn> is m&omacr;r f<ex>h</ex>odn<ex>ai</ex>d na neithe aenda annsa c<ex>h</ex>&amacr;s so, mur at&amacr;it, cn&omacr; m&omacr;ra &ampersir; cn&omacr; ga&imacr;dilacha, ruib &ampersir; s&amacr;itsi; m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> don duine beas amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar n<ex>eim</ex> m&emacr;id &emacr;igin d&imacr;b so do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im <lb n="9100">roim an cuid &ampersir; 'na diaid. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> gib&emacr; b&imacr;s amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar n<ex>eim</ex> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nad s&emacr; gn&emacr;ithe na mbiad ana fadt<ex>h</ex>ur aduim ro-b<ex>ea</ex>ca a cusm<ex>ail</ex>ius n<ex>eim</ex>i; &ampersir; do-gab<ex>ar</ex> sin a ngn&emacr;ithib <term lang="la">fungi</term> &ampersir; <term lang="la">truphuli</term> &ampersir; na cloch mianam<ex>ail</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, <lb n="9105">is &emacr;igin don n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>nus an n<ex>eim</ex> gan a innillius uile do beith annsa biad n&amacr; annsa dig do-bearar d&oacute; am&amacr;in, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na d&amacr; f<ex>ear</ex> frit<ex>h</ex>&amacr;ilti, oir teagm<ex>aid</ex> an n<ex>eim</ex> g<ex>o</ex> haic<ex>&imacr;d</ex>each inntu gan chin do duine, mur at&amacr;, r&emacr;d aic<ex>&imacr;d</ex>each &emacr;igin urc<ex>h</ex>&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> <lb n="9110">do t<ex>h</ex>uitim annsa biad &ampersir; a bearb<ex>ad</ex> maill<ex>e</ex> <ex>ris</ex>, <ex>n&omacr;</ex> a t<ex>h</ex>uitim a soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> an f<ex>h</ex>&imacr;na, mur at&amacr;, <term lang="la">sgorpio</term> <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">lacerta</term>; &omacr;ir at&amacr; m&omacr;r&amacr;n do na hainm<ex>in</ex>tib n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a gr&amacr;daidius bal<ex>ad</ex> an fh&imacr;na, &ampersir; rithid siat c<ex>h</ex>ugi &ampersir; ibid cuid de co m<ex>ein</ex>ic &ampersir; sg&emacr;ithid ann <lb n="9115">ar&imacr;s, &ampersir; uair ele do-gab<ex>ar</ex> b&amacr;iti ann iat, &ampersir; uair <ex>eile</ex> lighid siat na soith<ex>ig</ex>i asa n-ibt<ex>h</ex>ear an f&imacr;n: ar an adbur sin is mait<ex>h</ex> na soithigi so do c<ex>h</ex>oim&emacr;d co mait<ex>h</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, is m&omacr;r <app><lem>dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">dl-maid <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a

<pb n="98">
<sup resp="JCa">infra 269-70</sup><lb>
<lb n="9120"> timc<ex>h</ex>eall an uis<ex>g</ex>i gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> .i. gan a beith ana uis<ex>g</ex>i c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>e ana <app><lem>fagur</lem><rdg wit="H">fagt<ex>ur</ex></rdg></app> gn&emacr;it<ex>h</ex>i na n-ainm<ex>in</ex>tid n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin do na luib<ex>ib</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne co coitc<ex>h</ex>inn, &omacr;ir is m<ex>ein</ex>ic gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na hainm<ex>in</ex>ti n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a <lb n="9125"> comn<ex>uid</ex>e do d&emacr;nam a n-inad a f&amacr;said na luibi. <ex>Agus</ex> an connad <app><lem>gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">gnath-maid</rdg></app>, gab<ex>aid</ex> s&emacr; n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> na n-ainm<ex>in</ex>tid n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do-n&imacr; comn<ex>uid</ex>e ann c<ex>h</ex>ugi, &ampersir; teagm<ex>aid</ex> co m<ex>ein</ex>ic gortug<ex>ad</ex> do na da&imacr;nib uada sin. </p>
<lb n="9130"> <p><frn lang="la">Et</frn> an uair t<ex>h</ex>uigius duine urc<ex>h</ex>&omacr;id ana g<ex>ail</ex>i, mur at&amacr;, lasad &ampersir; cn&amacr;m &ampersir; t<ex>eas</ex> &ampersir; c<ex>u</ex>mgach &ampersir; allus &ampersir; tart &ampersir; codl<ex>ad</ex> domuin &ampersir; <term lang="la">sdupur</term>, <ex>n&omacr;</ex> tuitim na br<ex>&imacr;g</ex>e, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hallus &ampersir; r&emacr; singoip<ex>is</ex>. <ex>Agus</ex> an uair bus follus na neithe so, <ex>n&omacr;</ex> cuid d&imacr;b, gan <lb n="9135"> c&umacr;is f<ex>h</ex>oll<ex>uis</ex> <ex>eile</ex>, d&emacr;ntur sgeat<ex>h</ex>rach a c<ex>&emacr;d</ex>&omacr;ir maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hol<ex>aid</ex> <app><lem>sisaminum</lem><rdg wit="H">s<ex>er</ex>aminum</rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> alm<ex>on</ex>t mil<ex>is</ex>. <ex>N&omacr;</ex> cait<ex>h</ex>id im &ampersir; bainne, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> m&omacr;r&amacr;n b&imacr;d, &ampersir; sg&emacr;it<ex>h</ex>id. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sg&emacr;ithfid in tan sin &imacr;sligthear <ex>n&omacr;</ex> sgristar br<ex>&imacr;g</ex> na n<ex>eimi</ex>. <ex>Agus</ex> ar ngl<ex>an</ex>ad an <lb n="9140"> g<ex>ail</ex>i taburt<ex>h</ex>ur triac<ex>ail</ex> m&omacr;r d&omacr;, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> f&imacr;n ana mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear pr&emacr;ma <app><lem>litontra</lem><rdg wit="H">lit<ex>r</ex>onda</rdg></app>, &ampersir; n&amacr; caith<ex>id</ex> siat biad co ceann <ex>seacht</ex> n-uaireadh 'na diaid, &ampersir; oiltear &emacr; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> neithib olamla 'na diaid sin, mur at&amacr;it, f&imacr;gida &ampersir; <term lang="la">uua passa</term> &ampersir; cn&omacr; ga&imacr;dilacha &ampersir; <lb n="9145"> eanbruit<ex>h</ex>i coil<ex>ig</ex>h m&emacr;ith. </p>
<p><ex>Agus</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> an n<ex>eim</ex> do <app><lem>caith<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">caitim</rdg></app> d'fh&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex>

<pb n="99">
<sup resp="JCa">infra 270-1</sup><lb>
an g<ex>ail</ex>i, d&emacr;ntur cl<ex>ist</ex>eri an tan sin. Tuill<ex>ead</ex>, caitear <term lang="la">bolus Armenicus</term> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> f&imacr;n, &ampersir; coimiltear in c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; toirm<ex>is</ex>ct<ex>h</ex>ear in codl<ex>ad</ex> co <lb n="9150">huil<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> is c<ex>h</ex>um an neith so am&amacr;in adeirim g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; do d&emacr;nam, <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="H P">&ampersir;</rdg></app><note type="auth" n="21">leg. .i.?</note> d'innt&omacr;g na n<ex>eim</ex>i, nach gluaisti c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i h&imacr;; ar an adbur sin, &ampersir; an breit<ex>h</ex>eamnus sl&amacr;n, ar ndul an <ex>da</ex>ra l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> an <ex>treas</ex> l&amacr; torainn, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&omacr;r, is <app><lem>animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">ainim<ex>cu</ex>b<ex>aid</ex></rdg></app> <lb n="9155">an c<ex>h</ex>uisle. </p>
<p><ex>Agus</ex> d&amacr; t<ex>ui</ex>cim an n<ex>eim</ex> do beith f<ex>uar</ex> do r&emacr;ir a comurt<ex>h</ex>ad (&omacr;ir f&emacr;dm<ex>aid</ex> a t<ex>hui</ex>csin mur s&omacr; tr&emacr; doimne <app><lem>an</lem><rdg wit="H">a</rdg></app> c<ex>h</ex>odalta &ampersir; &omacr; sdup&amacr;il &ampersir; &omacr; f<ex>h</ex>uacht an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p) is maith neithe t<ex>easaid</ex>i do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t a <lb n="9160">n-aig<ex>id</ex> na n<ex>eim</ex>i, mur at&amacr;, g&amacr;irl<ex>e&omacr;g</ex> &ampersir; <app><lem>litontra</lem><rdg wit="H">lit<ex>r</ex>onda</rdg></app> &ampersir; ruib &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e do neithib t<ex>easaid</ex>i. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia an n<ex>eim</ex> t<ex>easaid</ex>i caitear <term lang="la">coriandrum</term> &ampersir; <term lang="la">campora</term> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia <app><lem>an<sup resp="JCa">a</sup></lem><rdg wit="H">ina</rdg></app> n<ex>eim</ex> marbus &omacr;n c<ex>hu</ex>machtain <app><lem>fholuigthig</lem><rdg wit="H">fol- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg><rdg wit="P">fogl-id <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app>, mur at&amacr;, <lb n="9165">n<ex>eim</ex> napellus, caitear <app><lem>triac<ex>ail</ex></lem><rdg wit="H">triacla</rdg></app> &ampersir; <term lang="la">metridat<ex>u</ex>m</term> &ampersir; s&imacr;l neannta &ampersir; agairg &ampersir; <app><lem>colacindita</lem><rdg wit="H">colacindita</rdg><rdg wit="P">cola .c.</rdg></app> &ampersir; caera ibair craigi &ampersir; <term lang="la">serapinum</term> &ampersir; <term lang="la">castorium</term>. </p>
<p><ex>Agus</ex> at&amacr;it <ex>leigis</ex> mait<ex>h</ex>i <ex>eile</ex> a n-aig<ex>id</ex> na n<ex>eim</ex>i oibr<ex>ig</ex>ius do leith <frn lang="la">tota spesies</frn>, innarbus &imacr; <app><lem>l&emacr;</lem><rdg wit="H">o</rdg></app> <lb n="9170">sgeat<ex>h</ex>raig &ampersir; l&emacr; hingl<ex>anad</ex>; gid eadh, is m&omacr; beanus l<ex>eigeas</ex> na n<ex>eim</ex>i co sp<ex>eit</ex>sialta r&emacr; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> an l<ex>eigis</ex>

<pb n="100">
<sup resp="JCa">infra 271-2</sup><lb>
n&amacr; risin <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> coim&emacr;dach; ar an adbar sin n&imacr; aib&emacr;ram aen-r&emacr;d de. </p></div2>

<div2 n="4">
<head>An <ex>ceathramad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> don <ex>cheathramad</ex> pair<ex>teagal</ex>: Do na da&imacr;nib b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i</head>
<p><mls unit="MS P page" n="469"> <frn lang="la">Quoniam conualiscentes ab egritudinibus continentur <lb n="9175"> in latitudine sanitalis</frn> .i. &omacr; connaimt<ex>h</ex>ear na da&imacr;ne b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i a leithid na sl&amacr;inti, as inlaburt<ex>h</ex>a ann so d&amacr; foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> co gener&amacr;lta. Ar an adbur <app><lem>sin</lem><rdg wit="H">sin</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co fuil cuid do na da&imacr;nib b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>ib <lb n="9180"> at&amacr; glan co fuirfe &omacr;na n-easl<ex>&amacr;int</ex>ib, <frn lang="la">et</frn> an drong <ex>eile</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c&omacr;ir <term lang="la">conualiscentes</term> do r&amacr;d co f&imacr;rinneach <app><lem>r&umacr;</lem><rdg wit="H">riu</rdg></app> ar son nach fuil<ex>id</ex> arna nglan<ex>a</ex>d co fuirfe &ampersir; ar son aic<ex>&imacr;d</ex>eadh &emacr;igin do beith ana coimideacht, mur at&amacr;, n<ex>eam</ex>-t<ex>h</ex>ochl<ex>ugad</ex> an b&imacr;d, &ampersir; teinneas <lb n="9185"> <sic corr="anorduigtheach" resp="BF">anorduigt<ex>eha</ex>c<ex>h</ex></sic> an c<ex>h</ex>inn, &ampersir; tromdacht an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; gan a c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p d'innt&omacr;g c<ex>hu</ex>m a mbr<ex>&imacr;g</ex> n&amacr; c<ex>hu</ex>m a n<ex>ir</ex>t f&emacr;in, <app><lem>aisli<sup resp="JCa">n</sup>gt<ex>h</ex>i</lem><rdg wit="H">aislingti</rdg></app> &ampersir; saet<ex>h</ex>ur annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; ingl<ex>anad</ex> l<ex>eann</ex>aigi, so &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e do c<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aib <ex>eile</ex>, foill<ex>sigid</ex> siat gan n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do <lb n="9190"> t<ex>h</ex>&emacr;rn&omacr;d co fuirfi &omacr;na easl<ex>&amacr;int</ex>i, &omacr;ir <app><lem>at&amacr;m<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">atam<ex>ur</ex></rdg><rdg wit="P">atam- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app>

<pb n="101">
<sup resp="JCa">infra 272</sup><lb>
cunntab<ex>ar</ex>t<ex>h</ex>ach in tan sin co maireann fuidill na heasl<ex>&amacr;int</ex>i, mur ad<ex>eir</ex> <ps reg="Hippocrates"><fn>Ipocr&amacr;id</fn></ps>: <cit><qt lang="la">que relinquntur in morbis post crisim subuersionem <app><lem>faseri</lem><rdg wit="H P">faseri</rdg></app><note type="auth" n="22">recte 'facere'.</note> consueuerunt</qt><bibl></bibl></cit> .i. na neithe f&amacr;gt<ex>h</ex>ur annsna corp<ex>aib</ex>h &omacr; na gallruib <lb n="9195">tar &emacr;is an f<ex>h</ex>aeth<ex>uigth</ex>e, do gn&amacr;th<ex>uig</ex>id<ex>ur</ex> siat aith-imp&omacr;d do d&emacr;num. M&amacr;s ead, is ro-gar <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na <app><lem>droingi</lem><rdg wit="H">ndaine</rdg></app> so do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na nda&imacr;neadh easl&amacr;n; ar an adbur sin rigid siat a leas neithe glanus &ampersir; c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>ius fuidill an adb<ex>air</ex>. </p>
<lb n="9200"> <p><term lang="la">Conualiscentes</term> co f&imacr;rinneach, <ex>immorra</ex>, n&imacr; mairinn aen-red d'f<ex>h</ex>uidill an adb<ex>air</ex> acu; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear sin &omacr; f<ex>h</ex>eabus na b<ex>r&imacr;g</ex>e toc<ex>h</ex>l<ex>uigthig</ex>i, &ampersir; &omacr;n c<ex>hor</ex>p do beith ag imp&omacr;d c<ex>hu</ex>m a br<ex>&imacr;g</ex>e &ampersir; c<ex>hu</ex>m a fhe&omacr;la, &ampersir; gan an t-ingl<ex>anad</ex> do beith l<ex>eann</ex>aigi, &ampersir; gan aen-n&imacr; <lb n="9205">do beith follus don c<ex>h&emacr;d</ex>-galur acht anfhainne na mball am&amacr;in. <ex>Agus</ex> an drong at&amacr; mur sin n&imacr; rigid siat a leas aen-gn&emacr; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i an tan sin acht an br<ex>&imacr;g</ex> do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht &ampersir; an c<ex>or</ex>p d'innt&omacr;g c<ex>hu</ex>m a oibr<ex>igt</ex>hi gn&amacr;it<ex>h</ex> &ampersir; c<ex>hu</ex>m a br<ex>&imacr;g</ex>e. </p>
<lb n="9210"> <p><ex>Agus</ex> at&amacr; so ana n&imacr; c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>inn d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-droing &emacr;irgius a heasl<ex>&amacr;int</ex>i (m&amacr; t&amacr;it gl<ex>an</ex>, cinco fuil<ex>id</ex>) .i. a <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> do beith cusm<ex>ail</ex> &ampersir; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na nda&imacr;neadh easl<ex>&amacr;n</ex> r&emacr; feadh d&amacr; l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> tr&imacr; l&amacr; gan inm<ex>ead&omacr;n</ex> d'&emacr;is an f<ex>h</ex>aeth<ex>uigth</ex>e; ar an adbur sin <lb n="9215">is b<ex>ea</ex>c dl<ex>ig</ex>id siat claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na nda&imacr;neadh sl<ex>&amacr;n</ex>, &omacr;ir is m&omacr;r an guasacht do na da&imacr;nib b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> obann do d&emacr;num c<ex>hu</ex>m <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na nda&imacr;neadh sl<ex>&amacr;n</ex>. &Omacr;ir

<pb n="102">
<sup resp="JCa">infra 273-4</sup><lb>
at&amacr;it br<ex>&imacr;g</ex>a na nda&imacr;neadh b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i <lb n="9220"> &emacr;gruaid, mur ad<ex>ubramur</ex> r<ex>omainn</ex>; ar an adb<ex>ar</ex> sin n&imacr; hintuct<ex>h</ex>a aen-n&imacr; d&omacr;ib t<ex>h</ex>romuidius iat, mur at&amacr;, biad &ampersir; deoch &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e do neithib <ex>eile</ex> t<ex>h</ex>romuidius iat. </p>
<p>Dl<ex>ig</ex>id an drong b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i a <lb n="9225"> tre&omacr;rug<ex>ad</ex> c<ex>hu</ex>m  saet<ex>h</ex>uir m&imacr;n measurda tar &emacr;is a c<ex>h</ex>&emacr;ile, do r&emacr;ir mur t<ex>h</ex>uicm<ex>id</ex> gurab &emacr;idir l&emacr;na mball<ex>aib</ex> a f<ex>h</ex>ulang gan gortug<ex>ad</ex>, gan cort<ex>h</ex>acht, &omacr;ir as m&omacr;r an t-amant&umacr;r do na da&imacr;nib b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i a leith&emacr;id sin do shaet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num. </p>
<lb n="9230"> <p><frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id biada na droingi b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i cim<ex>us</ex> m<ex>a</ex>it<ex>h</ex> do gein<ex>eam</ex>ain, &ampersir; beith so-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; beith silt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> so-&omacr;la, &omacr;ir is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> oilid a leith&emacr;idi sin do biaduib, &ampersir; is luath dil<ex>eag</ex>ur iat. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id a mbiada claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m t<ex>eas</ex>a s&emacr;im &ampersir; c<ex>hu</ex>m <lb n="9235"> fl<ex>ichideacht</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;d siat an m&emacr;ide so do c<ex>h</ex>aindiacht innus com<ex>a</ex>d &emacr;idir a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> co hurusa &ampersir; nach moth<ex>uigth</ex>i g&amacr;irfid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&amacr; tromdacht n&amacr; l&imacr;n<ex>a</ex>d annsa gaile. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>id an drong &emacr;irgius a heasl<ex>&amacr;int</ex>i gorta n&amacr; tart d'f<ex>h</ex>ulang, acht b<ex>ea</ex>c&amacr;n do <lb n="9240"> c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im co m<ex>ein</ex>ic. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co moth&omacr;ch<ex>aide</ex> <app><lem>cuirrin<ex>ea</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">cuirinach</rdg></app> &ampersir; <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>gaet<ex>h</ex>muireacht</lem><rdg wit="H">gaethm<ex>ur</ex>a<ex>cht</ex></rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> tromdacht annsa c<ex>hor</ex>p as inlaigdigt<ex>h</ex>i caindiacht an b&imacr;d an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; uair imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a n-oil<ex>eam</ex>na an uair bus measurda don l&omacr;. </p>
<lb n="9245"> <p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a ndeoch d'fh&imacr;n maith t<ex>h</ex>s&emacr;im deadh-bal<ex>aid</ex> gl<ex>an</ex> gan beith deathmur, &ampersir; bl<ex>as</ex> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex>

<pb n="103">
<sup resp="JCa">infra 274</sup><lb>
do beith air, <app><lem>a'</lem><rdg wit="H">ac</rdg></app> claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m millseachta, &ampersir; n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn s&emacr; beith l&amacr;idir ar aen-mod. <ex>Agus</ex> na hibeadh s&eacute; uis<ex>g</ex>i fuar ar aen-mod &ampersir; na d&emacr;nad <lb n="9250">fot<ex>h</ex>rag<ex>a</ex>d ann, &omacr;ir do f<ex>h</ex>&emacr;df<ex>ad</ex> sin beith ana c<ex>h</ex>&umacr;is <app><lem>do b&amacr;s obann</lem><rdg wit="H">bais</rdg></app> <app><lem>d&omacr;</lem><rdg wit="H">d&omacr;</rdg><rdg wit="P">doib</rdg></app>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as &emacr;igin do na da&imacr;nib b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d &ampersir; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us measurda do <mls unit="MS P page" n="470">gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, <handShift old="H1" new="H2">&ampersir; d&emacr;nait r<ex>a</ex>darc ar inad<ex>aib</ex>h uaine, <lb n="9255">&ampersir; &emacr;istid ce&omacr;il binne, oir bl&amacr;th<ex>uig</ex>i meanma na <app><lem>droinge</lem><rdg wit="H">ndaine</rdg></app> b&imacr;s ag &emacr;<sup resp="JCa">i</sup>rgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i &omacr; &emacr;isdeacht ce&omacr;l mbinn &ampersir; &omacr; <app><lem>fheicsin</lem><rdg wit="H">faicsin</rdg></app> neitheadh uaine. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>n<ex>ai</ex>t si<ex>a</ex>t gach uile f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex>, mar ad<ex>ubramur</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>, &ampersir; co h&amacr;irigthi in c<ex>h</ex>oimhriachtain, &omacr;ir is <lb n="9260">m&omacr;r urc<ex>h</ex>&omacr;idighis in c<ex>h</ex>oimhriachtain d&omacr;ib. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia faeth<ex>ugad</ex> in t&emacr; &emacr;irghius a heasl<ex>&amacr;int</ex>i fol<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each is amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> beith ara fuigeall; ar an adb<ex>ar</ex> sin is lugha dl<ex>eag</ex>ar a s&amacr;sug<ex>ad</ex> l&emacr; f&imacr;n n&amacr; in drong b&imacr;s ar t&eacute;rnug<ex>ad</ex> co <lb n="9265">f&iacute;rinneach &omacr;n easl<ex>&amacr;int</ex>i. </p>
<p><ex>Agus</ex> d&amacr; <app><lem>faicir</lem><rdg wit="H">faict<ex>hear</ex></rdg></app> go rig s&emacr; a leas folm<ex>ugad</ex> f&emacr;tur sin do t<ex>hui</ex>csin go m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> tr&imacr;d na com<ex>arth</ex>aib do &amacr;irbhimar don taeibh thuas d&imacr;n. Comhartachtaigt<ex>hear</ex> in br<ex>&imacr;g</ex> ar t&umacr;s in tan sin l&emacr; biadh maith, m&emacr;id <lb n="9270">&emacr;igin do laith<ex>ib</ex>, &ampersir; ainds&emacr;in l<ex>eigis</ex>te<sup resp="JCa">a</sup>r h&emacr; l&emacr; l<ex>eigeas</ex> 

<pb n="104">
<sup resp="JCa">infra 274-5</sup><lb>
d&imacr;leas <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; cuisl<ex>inn</ex> do r&emacr;ir mar <app><lem>do-c<ex>h</ex>&imacr;fir</lem><rdg wit="H">cifit<ex>hear</ex></rdg></app> duit. <ex>Agus</ex> is ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta in c<ex>h</ex>uisle in mh&emacr;id bus &emacr;idir do na da&imacr;nibh bh&imacr;s ag &emacr;irghe a heasl<ex>&amacr;int</ex>i, &omacr;ir is beag at&amacr; d'fhuil inntu co coitchinn; gidh eadh, <lb n="9275"> as &emacr;igin a leigin co meinic ar son c&umacr;isi &emacr;igin sp<ex>eit</ex>sialta. </p>
<p><ex>Agus</ex> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> codl<ex>ad</ex> fada don droing bh&imacr;s ag &emacr;<sup resp="JCa">i</sup>rghe a heasl&amacr;inti, &omacr;ir bogaid s&emacr; iad; &ampersir; d&amacr;m<ex>a</ex>d imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>, as ar son in c<ex>h</ex>umhsan<ex>aid</ex> <lb n="9280"> do-n&imacr; ann budh imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>. <ex>Agus</ex> as do <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na droinge b&imacr;s ag &emacr;<sup resp="JCa">i</sup>rghe a heasl<ex>&amacr;int</ex>i a cl<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> doc<ex>hu</ex>m a&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> don a&emacr;r ina robadar easl<ex>&amacr;n</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;th a fhis agut co ndl<ex>ig</ex>id in drong <lb n="9285"> b&imacr;s ag &emacr;irghe a heasl<ex>&amacr;int</ex>e innillius do d&emacr;namh &omacr; na neith<ex>ib</ex> do bh&imacr; orra annsan easl<ex>&amacr;int</ex>i roime, &omacr;ir dl<ex>ig</ex>id in lucht &emacr;<sup resp="JCa">i</sup>rghius &omacr; p<ex>h</ex>leurisis eagla do beith orra roim na <app><lem>neithibh</lem><rdg wit="H">n&ampersir;e</rdg></app> do bh&imacr; orra innte, mar at&amacr;, gairbhe an ochta. <ex>Agus</ex> d&amacr; <app><lem>n-imdaig<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">n-imd<ex>aig</ex>hi</rdg></app> <lb n="9290"> l<ex>inn</ex> annsa droing b&imacr;s ag &emacr;<sup resp="JCa">i</sup>rge a heasl<ex>&amacr;int</ex>e is com<ex>artha</ex> sin ar an l&imacr;nadh do beith acu. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, teagm<ex>ai</ex>d go gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> saint b&imacr;d do chaithe<sup resp="JCa">a</sup>mh don droing b&imacr;s ag &emacr;irghi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i; gidh ead, n&imacr; inntaigheann an tshaint sin an c<ex>or</ex>p <lb n="9295"> c<ex>hu</ex>m a br<ex>&imacr;g</ex>e &ampersir; lagaidh an br&uacute;; m&amacr;s ead, laigdi<sup resp="JCa">g</sup>t<ex>hear</ex> in biad annsa ch&aacute;s so, <frn lang="la">et</frn> as inc<ex>h</ex>alm<ex>uigt</ex>hi in gaile l&emacr; tr&emacr;taigibh &ampersir; l&emacr; <app><lem>ceir&imacr;n<sup resp="JCa">each</sup>aib</lem><rdg wit="H">ceirin<ex>ea</ex>c<ex>haib</ex>h</rdg></app> &ampersir; l&emacr;

<pb n="105">
<sup resp="JCa">infra 275-6</sup><lb>
huinnimintibh t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>hi n&omacr; stip<ex>ea</ex>cda ag&amacr; fuil d&imacr;sleacht do <app><lem>c<ex>h</ex>omartacht</lem><rdg wit="H">comf<ex>ur</ex>tacht</rdg></app> in gaile, da <lb n="9300">r&emacr;ir mar do-c<ex>h</ex>&imacr;f<ex>ear</ex> don liaigh. </p>
<p>&Omacr;ir is annamh easl<ex>&amacr;int</ex>i rig<ex>in</ex> n&amacr; tidlaicinn s&imacr; te<sup resp="JCa">i</sup>dhm &emacr;igin do ball uasul, <app><lem>as</lem><rdg wit="H P">et as</rdg></app> m&omacr;r is intuicthi an mbia gortug<ex>ad</ex> ar dom<ex>an</ex> a mb<ex>a</ex>ll &emacr;igin p<ex>h</ex>rinncip<ex>&amacr;l</ex>ta don n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> b&imacr;s ag &emacr;rge a heasl<ex>&amacr;int</ex>i, &ampersir; as <lb n="9305">innteagm&amacr;la don gortug<ex>ad</ex> sin mar is fearr <app><lem>do-c<ex>h</ex>&imacr;fir</lem><rdg wit="H">cifit<ex>hear</ex></rdg></app> d&umacr;in. <ex>Agus</ex> mar adearor do na ball<ex>aib</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin do na br<ex>&imacr;gaib</ex>h n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;th a f<ex>h</ex>is agad corob m&omacr;r <app><lem>thidhlaicis</lem><rdg wit="H">tinnlaicis</rdg></app> innl<ex>ad</ex>h na cos &ampersir; c&imacr;rad in c<ex>h</ex>inn glaine do r<ex>a</ex>darc <lb n="9310">luchta <term lang="la">conualescent&eacute;s</term>. <frn lang="la">Et</frn> mur in c<ex>&emacr;d</ex>na as m&omacr;r f<ex>h</ex>urtacht<ex>uig</ex>ius innl<ex>ad</ex>h na mball f<ex>uir</ex>imeallach, co h&amacr;ir<ex>ig</ex>hthi in ceann, &omacr;ir n&imacr; headh am&amacr;in &emacr;drum<ex>uig</ex>ius na baill acht athnuaig<ex>id</ex> s&emacr; an m<ex>ean</ex>ma. </p></div2>

<div2 n="5"><head>In <ex>c&umacr;igea</ex>d c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: don gn&amacr;th<ex>ugad</ex></head>
<lb n="9315"> <p><frn lang="la">Consuetudo est res fortis ualde</frn> .i. is raed ro-l&amacr;ider in gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, &ampersir; in duine t<ex>h</ex>osc<ex>uig</ex>ius &omacr;n gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do-n&imacr; urc<ex>h</ex>&omacr;id m&omacr;r d&omacr;; ar in adb<ex>ar</ex> sin d&amacr; <app><lem>ngn&amacr;th<ex>uige</ex></lem><rdg wit="H">gnath-i <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg><rdg wit="P">gnath- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> neach saet<ex>h</ex>ar m&omacr;r <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> dh&emacr;nam, <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="P">&ampersir; &ampersir;</rdg></app>

<pb n="106">
<sup resp="JCa">infra 276</sup><lb>
gom<ex>a</ex>d h&amacr;l <app><lem>leis</lem><rdg wit="H">lis</rdg></app> an saet<ex>h</ex>ar sin do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na &ampersir; a <lb n="9320"> beatha do breith ass a cumsanadh, <ex>n&omacr;</ex> saethar bus luga n&amacr; sin do d&emacr;namh, n&omacr; gn&emacr; shaet<ex>h</ex>air ele do d&emacr;numh, &ampersir; aims<ex>ear</ex> <ex>n&omacr;</ex> inad a n-&emacr;gmuis an gn&amacr;th<ex>uigth</ex>i do t<ex>h</ex>innsgna, n&imacr; uil cundt<ex>a</ex>bairt co trom<ex>ui</ex>dt<ex>hear</ex> iad uadha sin. <frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> a <lb n="9325"> c<ex>h</ex>osm<ex>ail</ex>ius sin don biad &ampersir; don digh &ampersir; don c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; don n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; do na folmaidthib, &omacr;ir is c&omacr;ir in gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do choim&emacr;d inntu so uile. </p>
<p><ex>Agus</ex> d&amacr; dearb<ex>ad</ex> corob n&imacr; l&amacr;idir an gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, mur as follus a br&emacr;it<ex>hir</ex> <ps reg="Hippocrates"><fn>Ipocr&amacr;id</fn></ps> a <title type="medical treatise" lang="la">Regimen Acutorum</title> <lb n="9330"> in uair ade<sup resp="JCa">i</sup>r s&emacr;: <cit><qt lang="la">mala dieta cibi &ampersir; pot&uacute;s que secundum simile fit securior est omni tempore quam ea que melior si in ea subita mutacio fiat</qt><bibl></bibl></cit> .i. is indille an gach uile aimsir in droc<ex>h</ex>-biad &ampersir; in droch-deoch b&imacr;s do r&emacr;ir c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>is n&amacr; <lb n="9335"> biadh &ampersir; deoch is fearr an&amacr; sin &ampersir; cl<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> obunn <mls unit="MS P page" n="471"> <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> d&emacr;num inntu. <ex>Agus</ex> comaentaigid <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>i</ex>c<ex>enna</ex></sn></ps> l&emacr; <ps reg="Hippocrates"><fn>hIp<ex>oc</ex>r&amacr;<ex>id</ex></fn></ps> and so an uair adeir s&emacr;: <frn lang="la">exper<sup resp="JCa">i</sup>mentum in hoc uincit racionem</frn> .i. claoid in dearb<ex>ad</ex> in r&emacr;s&umacr;n <app><lem>annsa</lem><rdg wit="H">annsa sa</rdg></app> c<ex>h</ex>&aacute;ss so, mur as follus as in r<ex>&amacr;</ex>d <lb n="9340"> so: <frn lang="la">malus cibus usitatus melior est bono non<note type="auth" n="23">Sgr&iacute;obhadh an focal so isteach n&iacute;os d&eacute;ana&iacute; sa d&aacute; ls.</note> usitato</frn> .i. an droch-biad arna gn&amacr;th<ex>ugad</ex> is fearr &eacute; an&amacr; in biadh n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex>; ar in <ex>a</ex>dbur sin is int<ex>u</ex>ctha d'&umacr;igh go rodeithedeach in gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, &ampersir; co h&amacr;irigthi d&amacr; mbia s&eacute; inmolta. </p>

<pb n="107">
<p><sup resp="JCa">infra 277</sup><lb>
<lb n="9345"><frn lang="la">Et</frn> tuict<ex>hear</ex> a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius so, &ampersir; na neithe so adearur ag&amacr; furtacht: .i. g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear r&emacr; haimsir f<ex>a</ex>da, d&amacr; mbia s&emacr; m<ex>ai</ex>th <ex>n&omacr;</ex> olc, is inc<ex>h</ex>oim&emacr;da &eacute; a n-aimsir na sl<ex>&amacr;int</ex>i &ampersir; na heasl<ex>&amacr;int</ex>e; &ampersir; is &emacr; so is r&emacr;s&umacr;n d&omacr; sin .i. seasm<ex>uig</ex>hi <lb n="9350">in gn&amacr;th<ex>ugad</ex> a n-inad na n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>e, &ampersir; is inc<ex>h</ex>oimh&emacr;da inadh na n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>e, m&amacr;s ead, is inc<ex>h</ex>oim&emacr;da in gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> m<ex>a</ex>d &amacr;il linn an gn<ex>&amacr;</ex>th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>l<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> is &emacr;igin sin do d&eacute;num tar &eacute;is a ch&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>le co n<ex>eam</ex>-obunn,<lb n="9355"> &omacr;ir do-n&imacr; an cl<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> obunn urc<ex>h&omacr;id</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> inntinde <ps reg="Hippocrates"><fn>Ipocr&amacr;it</fn></ps>, gu h&amacr;ir<ex>ith</ex>i ag lab<ex>air</ex>t don gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. <ex>Agus</ex> mad &amacr;il l&emacr; neach in gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>l<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex>, gn<ex>&amacr;</ex>th<ex>uig</ex>eadh s&emacr; biadha measurda inmolta ag&amacr; cl<ex>aec</ex>hl<ex>&omacr;d</ex> tar &eacute;is a c<ex>h</ex>&emacr;ile, a' gn&amacr;th<ex>ugad</ex> <lb n="9360"><app><lem>biad</lem><rdg wit="H">bidh</rdg></app> r<ex>eamur</ex> &ampersir; <app><lem>biad</lem><rdg wit="H">bidh</rdg></app> s&emacr;im uair ele. Gid eadh, gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear na biada measurda n&imacr;sa m&omacr; in tan sin &ampersir; na biada <ex>eile</ex> n&imacr; as luga mar so .i. d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>i neach droch-biadh, do c<ex>h</ex>l<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> an gn&amacr;th<ex>uigth</ex>i sin cait<ex>head</ex> biadha mait<ex>h</ex>e a m&emacr;id <lb n="9365">bic &ampersir; in droch-biad a m&emacr;id m&omacr;ir, &ampersir; tab<ex>ar</ex>t<ex>h</ex>ar arna <app><lem>m&amacr;r<ex>a</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">maireach</rdg></app> n&imacr;sa m&omacr; don biadh maith, &ampersir; mar sin tar &eacute;is a c<ex>h</ex>&emacr;ile n&omacr; gu tre&omacr;r<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear c<ex>h</ex>um b&imacr;d measo<ex>r</ex>da &eacute;. </p>
<p><ex>Agus</ex> geb&emacr; c<ex>h</ex>eanglus &eacute; f&emacr;in do choim&emacr;d an <lb n="9370">gn&amacr;th<ex>uigt</ex>hi, mad &emacr;igin an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> sin do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, tigid urc<ex>h&omacr;id</ex>i m&omacr;<ex>r</ex>a uada. M&amacr;s ead, as m<ex>a</ex>ith &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> in corp d'ullm<ex>ugad</ex> c<ex>hu</ex>m

<pb n="108">
<sup resp="JCa">infra 277-8</sup><lb>
in gn<ex>&amacr;</ex>th<ex>uigth</ex>i &ampersir; d'inordug<ex>ad</ex> annsa gn&amacr;th<ex>ugad</ex> innus comadh fearrdi do fhuile&omacr;ngad s&emacr; t<ex>eas</ex> &ampersir; <lb n="9375"> fuacht, innus co mbeith s&emacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> c<ex>hu</ex>m na saet<ex>h</ex>ur &ampersir; c<ex>hu</ex>m na hoil<ex>eam</ex>na t<ex>h</ex>eagmus d&omacr;, <frn lang="la">et</frn> com<ex>a</ex>d &emacr;ider leis codl<ex>ad</ex> &ampersir; ne<ex>am</ex>-c<ex>h</ex>odlad &ampersir; tr&amacr;tha &ampersir; comn<ex>uid</ex>hi &ampersir; tigi &ampersir; leapacha &ampersir; &eacute;daigi do c<ex>h</ex>l<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> gan gortug<ex>ad</ex>. <ex>Agus</ex> f&emacr;dtur so do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> co <lb n="9380"> maith &ampersir; a c<ex>h</ex>oim&emacr;d, acht m<ex>un</ex>a hinntaigt<ex>hear</ex> c<ex>hu</ex>m na raed n&amacr;r gn&amacr;th<ex>uig</ex>eadh. </p></div2></div1>

<div1 n="5"><head>In <ex>C&umacr;igea</ex>d P<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex></head>
<div2 n="1"><head><app><lem>Tinnsgnaidh</lem><rdg wit="H">tinnsgaintear</rdg></app> in <ex>c&umacr;igea</ex>d p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex> don l<ex>eabar</ex> so &ampersir; biaid in c<ex>h&emacr;d</ex>-c<ex>hai</ex>b<ex>idil</ex> de don <app><lem>c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex></lem><rdg wit="H">c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex></rdg></app><note type="auth" n="24">c amh&aacute;in soil&eacute;ighte P.</note>.</head>
<p><frn lang="la">Quoniam flebothomia uentosa &ampersir; cetera</frn> .i. connaimt<ex>hear</ex> in c<ex>h</ex>uisli &ampersir; in f<ex>h</ex>&aacute;sadarc &ampersir; in l<ex>eigeas</ex> l<ex>agtha</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; sang<ex>is</ex> sugi &ampersir; in <app><lem>ponc</lem><rdg wit="H">punc</rdg></app> f&amacr; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na <lb n="9385"> sl<ex>&amacr;int</ex>i co gn&amacr;th<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, ar an adb<ex>ar</ex> sin laibhe&omacr;ram<ex>aid</ex> d&imacr;bh in m&emacr;id beanaid siad r&emacr; <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, innus nach leigfidh in ob<ex>uir</ex> so aen-n&imacr; tairsi d&imacr;bh; gid eadh, in m&emacr;id beanus s&emacr; r&emacr; l<ex>eigeas</ex> na heasl<ex>&amacr;int</ex>e do-g&eacute;bht<ex>h</ex>ar a n-inadh ele &eacute;. </p>
<lb n="9390"> <p><ex>Agus</ex> tinnsgnam ar t&umacr;s don c<ex>h</ex>uisleinn. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis ag<ex>a</ex>d in c<ex>or</ex>p b&imacr;s sl<ex>&amacr;n</ex> co haenda n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>

<pb n="109">
<sup resp="JCa">infra 278-9</sup>
rig s&emacr; a leas cuisle ar aen-modh; &omacr;ir n&imacr; d&emacr;in in n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> aen-f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> isna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> gl<ex>an</ex>a, &omacr;ir n&imacr; h&emacr;igintach in folm<ex>ugad</ex> isna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> sl<ex>&amacr;n</ex>a; gid <lb n="9395">eadh, is m&omacr;r in tarb<ex>a</ex> do-n&imacr;d si<ex>a</ex>t do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h t<ex>u</ex>itmeac<ex>h</ex>a, noch b&imacr;s tuitmeach do r<ex>&emacr;ir</ex> a ngeineamna, <ex>n&omacr;</ex> do r&emacr;r aims<ex>ir</ex>e, n&omacr; uatha araen. <ex>Agus</ex> b&imacr;dh a fhis ag<ex>a</ex>t co fuil cuid do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> t<ex>ui</ex>tm<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a d&oacute; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>hu</ex>b<ex>aid</ex> in c<ex>h</ex>uisle &ampersir; d&amacr; <lb n="9400">nd&emacr;in urc<ex>h&omacr;id</ex> m&omacr;r, &ampersir; curob imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do droing ele &imacr;. <ex>Agus</ex> <app><lem>budh</lem><rdg wit="H">budh</rdg><rdg wit="P">&uacute;</rdg></app> follus sin as so <app><lem>&omacr;<ex>r</ex></lem><rdg wit="H">oir</rdg></app> at&amacr; cuid do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> &omacr;na folm<ex>uig</ex>inn in n<ex>&amacr;d</ex>&umacr;<ex>ir</ex> f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> gan furtacht eal<ex>ad</ex>han .i. uair ann t&amacr;r in sr&omacr;in, &ampersir; uair ele m<ex>a</ex>ill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fl<sup resp="JCa">u</sup>x <ex>emaroid&eacute;s</ex>, <ex>n&omacr;</ex> tr&imacr;d na <lb n="9405">p&omacr;iribh, n&omacr; leisin ingl<ex>anad</ex>, n&omacr; lesin fual; gid eadh, b&imacr;d si<ex>a</ex>d f&amacr; leithead na sl<ex>&amacr;int</ex>i in tan sin. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; faice neach in n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> uireasb<ex>ada</ex>c<ex>h</ex> annsna hoibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ibh sin n&imacr; hingn<ex>a</ex>d in liaigh d&amacr; comurtacht, mur ade<sup resp="JCa">i</sup>r so: <frn lang="la"><app><lem>arss</lem><rdg wit="H">ars</rdg></app> <app><lem>immetatur</lem><rdg wit="H P">immetatur</rdg></app><note type="auth" n="25">(=imitatur).</note> naturam in <lb n="9410">quantum potest</frn> .i. lean<ex>aid</ex>h in eal<ex>ad</ex>a in n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> in m&emacr;id is &emacr;idir l&emacr;. <ex>Agus</ex> as &emacr; m<ex>o</ex>d imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> in f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i so .i. a folm<ex>ugad</ex> l&emacr; cuisl<ex>inn</ex>, n&omacr; l&emacr; h<ex>a</ex>dairc, n&omacr; l&eacute; <term lang="la">sangis s<ex>ugi</ex></term>. N&imacr; f<ex>h</ex>uil &emacr;n-l<ex>eigeas</ex> l<ex>agtha</ex>c<ex>h</ex> f<ex>h</ex>olmhuigius fuil d<ex>earg</ex>, &ampersir; m&aacute; t&aacute; n&imacr; f<ex>h</ex>uil <lb n="9415">s&eacute; a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex> ar son co fuil s&emacr; n<ex>eim</ex>neach &ampersir; sgrist<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ar in c<ex>or</ex>p; ar an adb<ex>ar</ex> sin is <app><lem>neim-ealadanda</lem><rdg wit="H">n<ex>eim</ex>eal-dha</rdg></app><note type="auth" n="26">n<ex>eim</ex>eal-da, agus 'an' sgr&iacute;obhtha isteach f&eacute; bhun an 'da'.</note> co huil<ex>id</ex>i f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> do f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex>

<pb n="110">
<sup resp="JCa">infra 279-80</sup><lb>
l&emacr; l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>; ar an adbur sin do breathnaig<ex>ead</ex>h <mls unit="MS P page" n="472"> c<ex>hu</ex>m b&amacr;iss in neach fuair in l<ex>eigeas</ex> sin <lb n="9420"> do r&emacr;ir dearbht<ex>h</ex>a. &Omacr;ir is m&oacute;r is r&emacr;s&uacute;nta a folm<ex>ugad</ex> tr&emacr; c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex>, &omacr;ir folm<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> fuil d<ex>earg</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i tr&emacr; c<ex>h</ex>uislinn, &ampersir; mar an c<ex>&emacr;d</ex>na na l<ex>eann</ex>a ele, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi &omacr; na ball<ex>aib</ex>h inmeadh&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a; &ampersir; f&eacute;dm<ex>aid</ex> a cosc an uair bus &amacr;il linn; ar in <lb n="9425"> adb<ex>ur</ex> sin n&imacr; f<ex>h</ex>uil an mh&emacr;ide sin do guasacht andsa c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex> an mh&eacute;id at&amacr; annsa l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is mar sin as follus go rigid a leas na cuirp b&imacr;s tuitm<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do r<ex>&emacr;ir</ex> aimsire n&omacr; geneamhna cuisle do legin d&omacr;ib. </p>
<lb n="9430"> <p>An dara n&imacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> do t<ex>hui</ex>csin .i. c&emacr; hiat na cuirp t<ex>hui</ex>tm<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a noch rig a leas cuisle co m&omacr;r. M&amacr;s eadh, <app><lem>ad<ex>eir</ex>em</lem><rdg wit="H">ad<ex>eir</ex>im</rdg></app> corob iat lucht coimpl<ex>ex</ex>a f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i as m&oacute; rig a leas an c<ex>h</ex>uisle (in m&emacr;id beanus s&emacr; risin coimpl<ex>ex</ex>), &ampersir; cuirp coimpl<ex>ex</ex>a <lb n="9435"> l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> as luga, <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> cuirp coimpl<ex>ex</ex>a l<ex>eanna</ex> f<ex>inn</ex> &ampersir; l<ex>eanna</ex> r<ex>uaid</ex> a mod inmeog&amacr;<ex>na</ex>c<ex>h</ex> (gid eadh, is m&omacr; reagad a leas lucht l<ex>eanna</ex> r<ex>uaid</ex> r&eacute; n&amacr; lucht l<ex>eanna</ex> f<ex>inn</ex>). </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as iat so as mo rig a leas r&eacute; cuisl<ex>inn</ex> <lb n="9440"> .i. in drong aga mb&imacr;d cuisl<ex>eann</ex>a fairsinga &ampersir; aib&imacr;c f<ex>h</ex>e&omacr;lmar &ampersir; dath edir d<ex>eirg</ex>i &ampersir; duibhe &ampersir; m&omacr;r&amacr;n finnfaid &ampersir; musgaile maithi l&amacr;idire. Tuill<ex>ead</ex>, as innt<ex>ui</ex>cithe <app><lem>an</lem><rdg wit="H">an</rdg><rdg wit="P">a<ex>n</ex>n</rdg></app> aeis &ampersir; an br<ex>&imacr;g</ex> &ampersir; an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> an tan sin, &omacr;ir na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p at&amacr; t<ex>ui</ex>tm<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ana coimpl<ex>ex</ex>

<pb n="111">
<sup resp="JCa">infra 280-1</sup><lb>
<lb n="9445">n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, &ampersir; d&amacr;rub imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> cuisle, &ampersir; at&amacr; l&amacr;idir do r&emacr;ir br<ex>&imacr;g</ex>e &ampersir; foirfeachta, &ampersir; is m&omacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius a leigin, as d&omacr;ib sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &imacr;. &Omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uilngeann an br<ex>&imacr;g</ex> anmhann n&amacr; <app><lem>in</lem><rdg wit="H">in</rdg><rdg wit="P">a<ex>n</ex>n</rdg></app> aeis &oacute;g n&amacr; an aeis tshean&oacute;rda cuisle do leigin. <ex>Agus</ex> as m&oacute;r <lb n="9450">as inc<ex>h</ex>oim&emacr;da in gn&amacr;th<ex>ugad</ex> ann so, &ampersir; n&imacr; hann so amh&amacr;in acht isna neith<ex>ib</ex> <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> mar an c<ex>&emacr;d</ex>na in drong noch gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius <term lang="la">regim<ex>en</ex></term> noch imd<ex>uig</ex>hius f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex>, mar at&amacr;, in drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius d&imacr;ma&imacr;nius &ampersir; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us, &ampersir; <app><lem>ithas</lem><rdg wit="H">ithis</rdg></app> <lb n="9455">m&omacr;r&amacr;n fe&omacr;la meillsi r&oacute;staighthi, &ampersir; ibhis f&iacute;onta maithe, &ampersir; nach gn&amacr;th<ex>uig</ex>eann foth<ex>raigth</ex>i n&amacr; coimriachtuin n&amacr; m&omacr;r&amacr;n sa&eacute;t<ex>h</ex>uir, as m&omacr;<ex>r</ex> rig<ex>i</ex>t si<ex>a</ex>t a leas cuisle. <ex>Agus</ex> a c<ex>h</ex>ontr&amacr;<ex>rda</ex> so don droing do-n&imacr; tr&emacr;iginus, &ampersir; c<ex>h</ex>aitheas biada <frn lang="la">mel<ex>an</ex>colica</frn>, <lb n="9460">&ampersir; do-n&imacr; m&omacr;r&amacr;n foth<ex>raigth</ex>i &ampersir; coimriachtana &ampersir; saet<ex>h</ex>air, &ampersir; aitreab<ex>uig</ex>ius a r&emacr;gi&omacr;n t<ex>easaid</ex>i ana mb&imacr; d&imacr;sca&imacr;l<ex>ead</ex> m&omacr;r ar na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>, as beag <app><lem>rigeid</lem><rdg wit="H">rigid</rdg></app> a leas r&emacr; cuisl<ex>inn</ex>. <ex>Agus</ex> f&emacr;tar a <app><lem>c<ex>h</ex>oncluaisiug<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">concluid-</rdg></app> as so gorob m&omacr; dl<ex>eag</ex>ar in c<ex>h</ex>uisle do leigin annsna <lb n="9465">r&emacr;gi&omacr;n<ex>aib</ex>h f<ex>uar</ex>a, mur at&amacr;, a n-<pn type="country">Alm&amacr;ine</pn>, n&amacr; isna <app><lem>t&iacute;rt<ex>h</ex>aib</lem><rdg wit="H">tiribh</rdg></app> t<ex>easaid</ex>i, mur at&amacr;, a n-<pn type="country">Ead&amacr;ile</pn>, &omacr;ir is b<ex>ea</ex>c d&imacr;sga&imacr;lt<ex>ear</ex> &omacr; na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> is na <app><lem>t&iacute;rt<ex>h</ex>aibh</lem><rdg wit="H">tirtaib</rdg></app> f<ex>uar</ex>a. Tuill<ex>ead</ex>, is m&omacr; <app><lem>beireid</lem><rdg wit="H">b-id <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> siad a mbeatha as go hanordaigthi, noc<ex>h</ex> c&uacute;isigius &emacr;igintus na <lb n="9470"><app><lem>cuislind</lem><rdg wit="H">cuisl<ex>inn</ex>i</rdg></app>. <ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na as innt<ex>ui</ex>cthi 

<pb n="112">
<sup resp="JCa">infra 281</sup><lb>
gib&emacr; d&amacr; ndl<ex>eag</ex>ur cuisle do leigin nach bia s&emacr; ar mesgi, n&amacr; arna sh&amacr;t<ex>h</ex>ug<ex>ad</ex> n&omacr; gu mbia ag sgeathraigh, &ampersir; nach b&iacute;a a g<ex>aile</ex> l&aacute;n do biad, &ampersir; nac<ex>h</ex> b&iacute;a l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> ana gaile; n&omacr; d&amacr; mb&iacute;a l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> go <lb n="9475"> n<ex>eam</ex>-amhant&umacr;r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ana gh<ex>ail</ex>e, sg&emacr;dhidh s&eacute; roim an cuisl<ex>inn</ex> &ampersir; ithidh neithe aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi sdip<ex>ea</ex>ca c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht<ex>uig</ex>ius an g<ex>aile</ex>, &ampersir; leagar in c<ex>h</ex>uisle ainds&emacr;n. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, an drong g&amacr; mbia l<ex>eann</ex>a omha rigne <lb n="9480"> n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>gi r&emacr; f<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ar cuisle <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> leigin d&omacr;ibh n&omacr; gu s&emacr;imigt<ex>hear</ex> an f<ex>h</ex>uil. Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ar cuisle do leigin ar aen-mod tar &eacute;s f<ex>h</ex>oth<ex>raigth</ex>e, n&omacr; choimriachtuna, n&omacr; shaet<ex>h</ex>air m&oacute;ir. Tuill<ex>ead</ex>, as ins<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>anta an <lb n="9485"> c<ex>h</ex>uisle tar &eacute;s na n-easl<ex>&amacr;int</ex>idh rig<ex>in</ex> n&omacr; co calm<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> na cuirp, acht muna coim&emacr;ign<ex>ig</ex>i &eacute;gintus sp<ex>eit</ex>sialta &imacr;, mar ad<ex>ubramur</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex> a foll<ex>amnugad</ex> na droingi b&iacute;s ag &eacute;rghe a heasl<ex>&amacr;int</ex>ibh. Tuill<ex>ead</ex>, na da&imacr;ne do-n&imacr; <app><lem>conuers&amacr;idh</lem><rdg wit="H">conuersaigh</rdg></app> andsna gn&imacr;marthaibh <lb n="9490"> saet<ex>h</ex>racha noch d&imacr;sga&imacr;lius m&omacr;r&amacr;n &omacr; na corp<ex>aib</ex> is luga dl<ex>ig</ex>it si<ex>a</ex>t cuisle do leigin n&amacr; dl<ex>ig</ex>it na da&imacr;ne ele. Ar an adb<ex>ar</ex> sin na da&imacr;ne gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius foth<ex>raigth</ex>i &ampersir; sdufa&iacute; as beag reagaid a leas r&emacr; cuisl<ex>inn</ex>, acht m<ex>un</ex>a teagma c&umacr;is ro-m&omacr;r d&omacr;ibh. </p>
<lb n="9495"> <p>An t-earrach, <ex>immorra</ex>, as m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> c<ex>h</ex>um na cuislinn &eacute; ar son a measurdachta, &oacute;ir cosm<ex>ail</ex>t<ex>ear</ex> <app><lem>h&emacr;</lem><rdg wit="H">e</rdg></app> r&emacr; galur &omacr; l&imacr;nadh, &omacr;ir gn&amacr;th<ex>uig</ex>i sin teacht andsan earr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; n&imacr; fhadhuim aen-n&imacr;

<pb n="113">
<sup resp="JCa">infra 283</sup><lb>
as fearr c<ex>h</ex>oim&emacr;dus neach &omacr; na gallraibh sin n&amacr; <lb n="9500">an c<ex>h</ex>uisle. Ar an adb<ex>ar</ex> sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an c<ex>h</ex>uisle, an mh&emacr;id beanus s&imacr; r&emacr; measurdacht, &omacr; mead&omacr;n an earr<ex>aig</ex> go tosach an tshamraid, &omacr;ir adeir <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> an uair <app><lem>imd<ex>uig</ex>id</lem><rdg wit="H">imdaigis</rdg></app> na l<ex>eann</ex>a andsa gheimrid, &ampersir; gan a folm<ex>ugad</ex> n&omacr; gu t&imacr; an samrad, <lb n="9505">as baeg<ex>al</ex> andsin f<ex>iabr</ex>us n&omacr; neasc<ex>&omacr;id</ex> n&omacr; brisid <app><lem>cuislind</lem><rdg wit="H">cuisl<ex>inn</ex>i</rdg></app>, acht m<ex>un</ex>a folmaidt<ex>hear</ex> f<ex>uil</ex> dearcc. An foghmar, <ex>immorra</ex>, is aimsear imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute; <mls unit="MS P page" n="473"> c<ex>hu</ex>m na cuisl<ex>eann</ex> do leith a measurdachta. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&iacute;th a fhis ag<ex>a</ex>t nach inosgailti an <lb n="9510">c<ex>h</ex>uisle a n-a&emacr;r na pl&amacr;igi, n&amacr; andsan a&emacr;r che&oacute;mar n&amacr; buaidirt<ex>h</ex>a, n&amacr; a n-aims<ex>ir</ex> na gaeit<ex>h</ex>i andeas, ar eagla co r<ex>a</ex>c<ex>h</ex>ad an t-a&emacr;r annsa c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex> &ampersir; co cuise&omacr;ch<ex>ad</ex> s&emacr; <app><lem>fuil</lem><rdg wit="H">fuil</rdg><rdg wit="P">.f.</rdg></app><note type="auth" n="27">"n&oacute; fuil" sgr&iacute;obhtha &oacute;s a chionn (P).</note> p<ex>h</ex>l<ex>&amacr;ig</ex>eam<ex>ail</ex> tsalach, &ampersir; as mar sin do beith an s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;n d&emacr;iginach <app><lem>n&imacr; as</lem><rdg wit="H">nisa</rdg></app> <lb n="9515">m&omacr; n&amacr; in c<ex>&emacr;id</ex>-s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;n. M&amacr;s <ex>ea</ex>d, togt<ex>h</ex>ur l&aacute; gl<ex>an</ex> solus &ampersir; in gaeth a' gl<ex>an</ex>ad an <app><lem>a&eacute;<sup resp="JCa">i</sup>r</lem><rdg wit="H">aer</rdg></app>, mur
at&amacr;, an gaeth atuaigh gan beith ag s&emacr;ideadh go l&amacr;ider. Tuill<ex>ead</ex>, togt<ex>h</ex>ar in uair bus measurda don l&amacr; do legin na cuisl<ex>inn</ex>i .i. an <ex>treas</ex> uair do l&omacr; <lb n="9520">annsan aimsir <app><lem>the</lem><rdg wit="H">.ti.</rdg><rdg wit="P">.t.</rdg></app> &ampersir; meadh&omacr;n an l&aacute;e annsan aimsir f<ex>huair</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, ad<ex>ear</ex>aid drong &eacute;igin d&amacr; mbia an f<ex>h</ex>uil coilearda leagur in c<ex>h</ex>uisle an uair gluaisis l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> .i. &omacr;n <ex>treas</ex> uair do l&omacr; go roith an <app><lem>c&umacr;<ex>igea</ex>dh</lem><rdg wit="H">.9.</rdg></app> uair. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia in fhuil fleadmaduil

<pb n="114">
<sup resp="JCa">infra 284-5</sup><lb>
<lb n="9525"> dl<ex>eag</ex>ar in c<ex>h</ex>uisle do leigin an tan sin &omacr;n <ex>naemad</ex> huair do l&omacr; go roith an <ex>treas</ex> uair d'aidche; gid eadh, n&imacr; moluim so <app><lem>uair</lem><rdg wit="H">uair</rdg></app> is a solus an lae is fearr an c<ex>h</ex>uisle do leigin ach a c&umacr;is &emacr;gintuis m&oacute;ir. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as intuict<ex>h</ex>i a&eacute;is an &emacr;sga, &ampersir; in comurtha <lb n="9530"> a mbia, ag legin na cuisl<ex>inn</ex>e. Ar an <ex>a</ex>db<ex>ar</ex> sin is annsa c<ex>h&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>eathramain don r&eacute; dl<ex>eag</ex>ur cuisle do leigin do na d&aacute;inibh &oacute;ga &ampersir; ro-&oacute;ga, &ampersir; is annsa c<ex>h</ex>adrans sin co follus do-c<ex>h</ex>&iacute;d na maigdina fuil mh&iacute;s ar d&umacr;s. <ex>Agus</ex> annsa c<ex>h</ex>adrans d&emacr;ghinach <lb n="9535"> <app><lem>don r&eacute; dl<ex>eag</ex>ur an c<ex>h</ex>uisle do leigin</lem><rdg wit="P">don r&eacute; dl<ex>eag</ex>ur an c<ex>h</ex>uisle do leigin don r&eacute; dl<ex>eag</ex>ur an c<ex>h</ex>uisle do leigin</rdg></app> do na da&imacr;n<ex>ib</ex>h arrs<ex>aid</ex>hi, &ampersir; andsna haims<ex>ear</ex>aibh inmeadh&omacr;nacha do na da&imacr;nibh inmead&omacr;nacha. Tuill<ex>ead</ex>, adearaid drong &emacr;igin gurob annsa ch<ex>&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>adrans dl<ex>eag</ex>ur cuisle do leigin don droing ag&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> <lb n="9540"> t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaidi</ex>, mur at&amacr;it, lucht fh<ex>ola</ex> d<ex>eirg</ex>i, andsa <ex>dara</ex> cadrans do lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>, &ampersir; andsa <ex>treas</ex> cadrans do lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex>, &ampersir; andsa <ex>cheathramad</ex> cadrans do lucht l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex>; &omacr;ir at&amacr; in c<ex>&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>adrans don r&eacute; t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i, &ampersir; <lb n="9545"> an dara cadrans t<ex>easaid</ex>i t<ex>irim</ex>, &ampersir; an <ex>treas</ex> cadrans f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex>, &ampersir; an <ex>ceathramad</ex> cadrans fuar fl<ex>iuch</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as indt<ex>ui</ex>cthi inadh an r&eacute;. &Omacr;ir d&amacr; mbia in r&emacr; a com<ex>artha</ex> ana mb&iacute;a <app><lem>f&eacute;dadh</lem><rdg wit="H">feghadh</rdg></app> c<ex>h</ex>um boill &emacr;igin n&amacr; l<ex>eag</ex>ur cuisle an tan sin. Sompla
9550"> ann sin .i. an uair beas an t-&emacr;sga a n<name type="constellation">Gemen</name>, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ar cuisle do leigin do na l&amacr;mh<ex>aib</ex>h. <frn lang="la">Et</frn> mar

<pb n="115">
<sup resp="JCa">infra 285</sup><lb>
in c<ex>&emacr;d</ex>na an uair <app><lem>beas</lem><rdg wit="H">bes</rdg></app> an r&eacute; a <name type="constellation">Pisis</name>, n&amacr; leagar cuisle do na cosaibh. <frn lang="la">Et</frn> mur an <ex>c&emacr;d</ex>na an uair <app><lem>beas</lem><rdg wit="H">b&eacute;s</rdg></app> an r&eacute; a n-<name type="constellation">Airi&eacute;s</name>, n&amacr; leagar cuisle don c<ex>h</ex>eann. <lb n="9555">Tuill<ex>ead</ex>, an uair <app><lem>beas</lem><rdg wit="H">bes</rdg></app> in r&eacute; annsna comart<ex>h</ex>aibh so n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur cuisle do leigin, mur at&amacr;, <name type="constellation">Leo</name> &ampersir; <name type="constellation">Taurus</name> &ampersir; <name type="constellation">Sgorpio</name> &ampersir; <name type="constellation">Sagitarius</name> &ampersir; <name type="constellation">Aquarius</name>, ach m<ex>un</ex>a iara &emacr;igintus h&emacr;, &omacr;ir is com<ex>artha</ex>&imacr; daingne iad. M&amacr;s ead, togt<ex>h</ex>ur comart<ex>h</ex>a&iacute; so-gluaisde n&omacr; <lb n="9560">inmeog<ex>&omacr;n</ex>acha, &ampersir; b&iacute;d t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i, &omacr;ir as aml<ex>aid</ex>h as fearr iad; ar an adb<ex>ar</ex> sin, ar tuicsin gach <app><lem>aen-neich</lem><rdg wit="H">aonn<ex>eit</ex>h</rdg></app><note type="auth" n="28"><sup resp="BF">In H? Witness is not given.</sup></note> ele, leagar in c<ex>h</ex>uisle an uair <app><lem>beas</lem><rdg wit="H">b&eogon;s</rdg></app><note type="auth" n="29">(ea=e ard).</note> an r&eacute; a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <name type="constellation">Libra</name> n&omacr; ana c<ex>&emacr;d</ex>-adhaig;<note type="auth" n="30">P l&iacute;ne &oacute;s cionn an g.</note> &ampersir; is comurt<ex>h</ex>a t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i &eacute;, &ampersir; as uime ad<ex>eir</ex>em <lb n="9565">a leigin a c&eacute;d-aig<ex>id</ex> <name type="constellation">Libra</name>, &omacr;ir an uair f<ex>h</ex>&amacr;gbus an r&eacute; sin, tosgaidhe a slighi loisge &ampersir; mair<ex>id</ex>h mar sin co cr&imacr;ch an dara haig<ex>id</ex> do <name type="constellation">Sgorpio</name> n&omacr; n&imacr;sa sia. <name type="constellation">Ari&eacute;s</name>, <ex>immorra</ex>, as comart<ex>h</ex>a imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> c<ex>h</ex>um cuisleann &eacute;, &omacr;ir as comartha gluaist<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> <lb n="9570">t<ex>easaid</ex>i &eacute;. <name type="constellation">Gemen</name> as comart<ex>h</ex>a maith &eacute; c<ex>hu</ex>m cuislinn, &omacr;ir as com<ex>artha</ex> t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i inmeadh&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &eacute;. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ar cuisle do leigin an uair <app><lem>beas</lem><rdg wit="H">beis</rdg></app> an r&emacr; ag teacht tar ais, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a <app><lem>pongc</lem><rdg wit="H">punc</rdg></app> an <lb n="9575">&eacute;sga. <frn lang="la">Et</frn> mar an c<ex>&emacr;d</ex>na an uair b&iacute;s an r&eacute; l&aacute;n n&imacr; dl<ex>eag</ex>ar cuisle do leigin, &ampersir; co h&amacr;irigthi an uair b&iacute;s s&imacr; a comurt<ex>h</ex>a neam-amhunt&umacr;rach, mur at&amacr;,

<pb n="116">
<sup resp="JCa">infra 286-7</sup><lb>
<name type="constellation">Saturnus</name> &ampersir; <name type="constellation">Mars</name>, d&amacr; mbia ceangal corpurda ann n&omacr; h&imacr; ag <app><lem>f&eacute;dhadh</lem><rdg wit="H">feghadh</rdg></app> c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>omart<ex>h</ex>a. </p>
<lb n="9580"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, t<ex>ui</ex>cthear tarbha &ampersir; urc<ex>h&omacr;id</ex> na cuisl<ex>inn</ex>i; <mls unit="MS P page" n="474"> &ampersir; co h&amacr;irigthi d&amacr; leagar annsan inad anab &emacr;igin &iacute;, &ampersir; an uair anab &emacr;igin, do-n&imacr; s&imacr; tarba ro-m&omacr;r &ampersir; is inchoim&emacr;da h&iacute; a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>e; <frn lang="la">et</frn> in uair leagar &imacr; mar as &emacr;igin coimh&emacr;d<ex>aid</ex> s&imacr; an c<ex>or</ex>p &omacr; <lb n="9585"> <app><lem>neasc<ex>&omacr;id</ex>ibh</lem><rdg wit="H">neasc<ex>&omacr;id</ex>ibh</rdg><rdg wit="P">neasc-aib <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i, noch t<ex>h</ex>eagmus co f<ex>uir</ex>imeall<ex>ac</ex>h &ampersir; co hinmead&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; &omacr; sgabi&eacute;s &ampersir; &omacr; t<ex>h</ex>ochus &ampersir; &omacr; shinoca &ampersir; &omacr; p<ex>h</ex>aril<ex>is</ex> &ampersir; &omacr; <term lang="la">apopl<ex>ex</ex>ia</term> &ampersir; &omacr; bolgaid &ampersir; &omacr; bruit<ex>h</ex>&imacr;nidh &ampersir; &omacr; shil<ex>ead</ex> fola &ampersir; &omacr; p<ex>h</ex>l<ex>&amacr;ig</ex>h &ampersir; &omacr; b&aacute;s obann &ampersir; &omacr; <term lang="la">s<ex>qui</ex>nancia</term> &ampersir; &omacr; lubra; &ampersir; gu <lb n="9590"> huil<ex>id</ex>i saeraid leigin na cuisl<ex>inn</ex>i co measurda neach &omacr; gac<ex>h</ex> uile easl<ex>&amacr;int</ex>i t<ex>h</ex>eagmus &omacr; linad f<ex>ola</ex> d<ex>eirg</ex>i, n&omacr; &omacr;na truaill<ex>iugad</ex>, n&omacr; &omacr;na t<ex>eas</ex> imurcach; ar an adb<ex>ar</ex> sin n&imacr; hinmainneachtn<ex>uigt</ex>hi an c<ex>h</ex>uisle. <ex>Agus</ex> as mar in c<ex>&emacr;d</ex>na, t<ex>h</ex>eagmuid urc<ex>h&omacr;id</ex>i <lb n="9595"> imdha &omacr; leigin na cuisl<ex>inn</ex>i an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> leagar &iacute; mar as c&omacr;ir. &Omacr;ir, an uair <app><lem>leagar</lem><rdg wit="P">leagtar</rdg></app><note type="auth" n="31">agus <frn lang="la">punctum delens</frn> f&eacute;n t.</note> &iacute; mar nach c&omacr;ir, teagmuid andsin co m<ex>ein</ex>ec idr&omacr;pis, &ampersir; luath<ex>aig</ex>i an ars<ex>ai</ex>deacht d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>ir &iacute;, &ampersir; sgrisaid an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, &ampersir; anmhuinnig<ex>id</ex> an gaile &ampersir; na h&aacute;e, &ampersir; <lb n="9600"> c&umacr;is<ex>ig</ex>i crith &ampersir; pairil<ex>is</ex> &ampersir; <term lang="la">apopl<ex>ex</ex>ia</term> f&amacr; de&omacr;igh; &ampersir; d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>ir &iacute;, anmhuinnighi f<ex>uir</ex>imeall na mbr<ex>&imacr;g</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; na mbr<ex>&imacr;g</ex> ainm<ex>ide</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as int<ex>ui</ex>cthe c&eacute; na c&uacute;ise <app><lem>gener&amacr;lda</lem><rdg wit="H">g<ex>e</ex>n<ex>er</ex>alta</rdg></app>
 

<pb n="117">
<sup resp="JCa">infra 287-8</sup><lb>
f&amacr;na c&omacr;ir cuisli do leigen. <ex>Agus</ex> b&iacute;th a fhioss agad corob inlicthe h&iacute; co gener&amacr;lta ar <ex>c&umacr;ig</ex> adb<ex>ar</ex>aibh <lb n="9605">n&omacr; ar s&eacute; hadb<ex>ar</ex>aibh, mar do-gab<ex>ar</ex> annsna fearsadhaibh so:
<text type="poem" lang="la">
<body>
<lg type="couplet">
<l>Distrahit, euacuat, preseruat alleuiatque,</l>
<l>attrahit et alterat <app><lem>inscisio</lem><rdg wit="H">inscicio</rdg><rdg wit="P">inscisisio</rdg></app>, si bene fiat</l></lg></body></text>
 
<lb n="9610">.i. tairrng<ex>id</ex> in c<ex>h</ex>uisle an t-adbar, &ampersir; folmaidhe &ampersir; coimh&emacr;daidh &ampersir; &emacr;drom<ex>uig</ex>hi in corp, &ampersir; attairrng<ex>id</ex> &ampersir; cl<ex>ae</ex>c<ex>h</ex>l<ex>uigid</ex>, d&amacr; <app><lem>leagar</lem><rdg wit="H">ligtear</rdg></app> &iacute; co m<ex>ai</ex>th. </p>
<p>Ar an adbar sin adeirim corob &iacute; c<ex>&emacr;id</ex>-inntind ar son a leagar an chuisle .i. d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> imarcach <lb n="9615">na leannann; ar an adbar sin an uair bhus follus d&umacr;in comartha&iacute; repl<ex>et</ex>i&omacr;in na cuisl<ex>eann</ex> m&oacute;r nach &eacute;idir d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> l&emacr; purg&omacr;id, leagar an c<ex>h</ex>uisle a m<ex>&emacr;id</ex> m&omacr;ir an tan sin, d&amacr; comaentaigh<ex>id</ex> na neithe rann<ex>aid</ex>i ad<ex>ubramur</ex> don ta&imacr;bh thuas d&iacute;n; &ampersir; <lb n="9620">leagar an tan sin an c<ex>h</ex>uisle do na cuisl<ex>eann</ex>aibh m&omacr;ra ag&amacr; <app><lem>mb&iacute;n</lem><rdg wit="H">mbi</rdg></app> <frn lang="la">respect<ex>u</ex>m</frn> c<ex>h</ex>um an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i, n&omacr; ag&amacr; <app><lem>mb&iacute;n</lem><rdg wit="H">mb&iacute;n</rdg></app> <frn lang="la">respect<ex>u</ex>m</frn> c<ex>hu</ex>m an raind don c<ex>h</ex>orp as m&oacute; ana mb&iacute; an l&iacute;nad. <ex>Agus</ex> is do r&emacr;ir na hinntenne so leagar an c<ex>h</ex>uisli don droing <lb n="9625">at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m t<ex>ui</ex>tme a sinoca <ex>n&omacr;</ex> a sinocus <ex>n&omacr;</ex> a n-easl<ex>&amacr;int</ex>ibh bus cosm<ex>ail</ex> r&uacute; tic &omacr; l&imacr;nad. <frn lang="la">Et</frn> g&emacr; <app><lem>dearar</lem><rdg wit="H">ad<ex>ear</ex>ar</rdg></app> co folm<ex>uig</ex>enn gac<ex>h</ex> aen-c<ex>h</ex>uisli, as &imacr; an c<ex>h</ex>uisle fholm<ex>uig</ex>ius an tan sin as m&omacr; f<ex>h</ex>olmuigius

<pb n="118">
<sup resp="JCa">infra 288</sup><lb>
d&imacr;b, &oacute;ir as annsa c<ex>h</ex>&amacr;s so as m&omacr; dl<ex>eag</ex>ar an <lb n="9630"> fh<ex>uil</ex> d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex>, &ampersir; do na cuisl<ex>eann</ex>aibh m&oacute;ra; &ampersir; as b<ex>ea</ex>c n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> tuict<ex>hear</ex> co folm<ex>uig</ex>ht<ex>hear</ex> pr&emacr;mh an adb<ex>air</ex> imurcaigh &omacr;n c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex> an tan sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, leagar an c<ex>h</ex>uisle go gn&amacr;thach do laighdiug<ex>ad</ex> &ampersir; d'&emacr;dromug<ex>ad</ex> an l<ex>eann</ex>a p<ex>h</ex>eacaighius, <lb n="9635"> indus gomad cumachtach an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> do d&imacr;l<ex>eagad</ex> a f<ex>h</ex>uidheill; &ampersir; ar an adbar sin legamaid cuisle isna f<ex>iab</ex>ras<ex>aib</ex>h morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>e, gingub &emacr;igintach &iacute;; gid eadh, calm<ex>uig</ex>e in n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> do d&imacr;l<ex>eagad</ex> an f<ex>h</ex>uigill; <frn lang="la">et</frn> dearbht<ex>h</ex>ar so do r&eacute;<sup resp="JCa">i</sup>r <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> andsa <lb n="9640"> ch<ex>&emacr;id</ex>-l<ex>eabar</ex> <title type="medical treatise" lang="la">De Ingenio Sanitatis</title> annsa <ex>naemad</ex> caib<ex>idil</ex>. Ar in adbur sin n&imacr; a <app><lem>sinoca</lem><rdg wit="H">sinaca</rdg></app> am&amacr;in as &emacr;igin an c<ex>h</ex>uisle do leigin, acht an gach uile f<ex>iabr</ex>us morg<ex>uig</ex>thi (acht m<ex>un</ex>a toirm<ex>is</ex>gid n&imacr; contr&amacr;rda &emacr;igin &imacr;, mar at&amacr;, an br<ex>&imacr;g</ex> &ampersir; an a&iacute;s &ampersir; a cosmuile). <lb n="9645"> &Omacr;ir &emacr;dromaigt<ex>hear</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> fholl<ex>amnuigth</ex>i na mball ua<sup resp="JCa">i</sup>the &ampersir; tighern<ex>uigid</ex>h co hurusa ar fuidill an adb<ex>air</ex>, ag d&imacr;l<ex>eagad</ex> na coda as ind&imacr;l<ex>eagth</ex>a de &ampersir; ag folm<ex>ugad</ex> na coda is inf<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>thi. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, leagur an c<ex>h</ex>uisle do c<ex>h</ex>l<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> &ampersir; <lb n="9650"> d'innf<ex>h</ex>uaradh, &ampersir; annsa c<ex>h</ex>&aacute;s so am&amacr;in f&emacr;tar an c<ex>h</ex>uisle do leigen &ampersir; gan an p<ex>ea</ex>cug<ex>ad</ex> do leith na cainndigeachta acht do leith na cailie<ex>cht</ex>a am&amacr;in, &omacr;ir, an uair b&imacr;s an fh<ex>uil</ex> te co m&omacr;r annsna cuisl<ex>eann</ex>aibh &ampersir; c<ex>u</ex>mgach uirre, ge<sup resp="JCa">i</sup>ntear death<ex>aig</ex>i <lb n="9655"> teas<ex>aid</ex>hi an tan sin; &ampersir; d&amacr; leagar in c<ex>h</ex>uisle an <mls unit="MS P page" n="475"> tan sin folm<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> an f<ex>h</ex>uil te &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur na 

<pb n="119">
<sup resp="JCa">infra 289</sup><lb>
death<ex>aig</ex>hi, &ampersir; in cruatan do-gabadar na cuisl<ex>eann</ex>a chucu &omacr;n c<ex>h</ex>umgach; ar an adb<ex>ar</ex> sin fu&aacute;rt<ex>h</ex>ar in corp go m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>, ag innarb<ex>ad</ex> na <app><lem>ndeat<ex>haig</ex>hi</lem><rdg wit="H P">ndeat<ex>haig</ex>hi</rdg></app> <lb n="9660">tar b&eacute;l<ex>aib</ex> cuisleann &ampersir; airtireadh an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, leagar an c<ex>h</ex>uisle do t<ex>h</ex>arraing na fola c<ex>hu</ex>m boill &emacr;igin: <frn lang="la">verbi gratia</frn> .i. leagar an c<ex>h</ex>uisle do <term lang="la">shofena</term> na cos d'athtarrang na f<ex>ol</ex>a <lb n="9665">c<ex>hu</ex>m an maccl<ex>aic</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, leagar an c<ex>h</ex>uisle d'innt&omacr;gh na fola: <frn lang="la">verbi gratia</frn> .i. d&amacr; mbia <term lang="la">flux</term> fola na sr&omacr;na ar neach, n&omacr; se<sup resp="JCa">i</sup>le fola, leagar in c<ex>h</ex>uisle do na cuisl<ex>eann</ex>aibh &imacr;chtur<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a, mar at&amacr;, <ex>sof&eacute;na</ex> &ampersir; <term lang="la">basilica</term> d'innt&omacr;gh na fola c<ex>hu</ex>m a con<ex>tr&amacr;rda</ex>. <lb n="9670"><frn lang="la">Et</frn> is inntuicthi go deithideach annsa c<ex>h</ex>&aacute;s so, g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&imacr;rgha beas an t-inad ana <app><lem>ndi<sup resp="JCa">n</sup>gantur</lem><rdg wit="H">ndingantur</rdg></app> an t-innt&omacr;gh &omacr;n inad a nd&emacr;ntur an t-indt&omacr;gh, gurob &iacute; an m&emacr;ide sin as foirbthi &ampersir; is <app><lem>eal<ex>adnaige</ex></lem><rdg wit="H P">eal- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> h&emacr;; ar an adb<ex>ar</ex> sin, geb&emacr; ara mb&iacute;a fl<sup resp="JCa">u</sup>x f<ex>ol</ex>a na <lb n="9675">sr&omacr;na, go n-inntaight<ex>hear</ex> co foirbthe h&emacr; l&emacr; sof&eacute;na do le<sup resp="JCa">i</sup>gen d&omacr; n&omacr; l&emacr; siatica, &omacr;ir as fearr sin n&amacr; a leigen do na cuisl<ex>eann</ex>uibh uachtor<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a ar son corob eal<ex>ad</ex>n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> h&emacr;. Gidh ead, d&amacr; mbia an fl<sup resp="JCa">u</sup>x &omacr;n tsr&omacr;in, tindsgaint<ex>ear</ex> an t-inntug<ex>ad</ex> &omacr; na cuisl<ex>eann</ex>uibh <lb n="9680">uachtor<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; cr&imacr;chn<ex>ui</ex>dt<ex>hear</ex> <app><lem>leis</lem><rdg wit="H">o</rdg></app><note type="auth" n="32"><sup resp="BF">Leis</sup> sgr&iacute;obhtha isteach n&iacute;os d&eacute;anu&iacute; &oacute;s cionn an l&iacute;ne.</note> na cuisl<ex>eann</ex>aibh &imacr;chtur<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as int<ex>ui</ex>cthi a timchill na cuisleann
	
<pb n="120">
<sup resp="JCa">infra 289-90</sup><lb>
c&emacr; hiad na cuisleanna f&emacr;tur do le<sup resp="JCa">i</sup>gen annsa c<ex>hor</ex>p. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; <app><lem>dingnam</lem><rdg wit="H">denum</rdg></app> mension annsan obair so <lb n="9685"> <app><lem>d&amacr; gach</lem><rdg wit="P">d&amacr; gach d&amacr; gach</rdg></app> aen-c<ex>h</ex>uislinn <app><lem>bud</lem><rdg wit="H">bud</rdg><rdg wit="P">&uacute;</rdg></app> &eacute;der <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> leigen annsa c<ex>h</ex>orp, acht am&amacr;in do na cuisl<ex>eann</ex>aibh as coitchinde &ampersir; as m&omacr; <app><lem>gn&amacr;thuigmid</lem><rdg wit="H P">gnath-maid</rdg></app> d&imacr;b a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> b&iacute;th a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>tt corob i<ex>a</ex>tt cuisleanna as coitc<ex>h</ex>inde &ampersir; as uil<ex>id</ex>e d&imacr;bh .i. na cuisleanna b&iacute;s <lb n="9690"> a fill<ex>ead</ex> na l&aacute;imhe. An c<ex>h</ex>uisli uachturach d&imacr;bh, <ex>immorra</ex>, r&emacr; n-ab<ex>ar</ex> <term lang="la">sefalica</term>, as &imacr; as cuisle don c<ex>h</ex>eann. An c<ex>h</ex>uisle &imacr;chtarach as r&eacute; adearor <term lang="la">basilica</term> .i. cuisle na n-ae annsa l&amacr;imh deis &ampersir; cuisle na selgi annsa l&amacr;imh c<ex>h</ex>l&imacr;. An <ex>treas</ex> cuisle, noch <lb n="9695"> do-g<ex>a</ex>bar a n-inmeadh&omacr;n aturra, adearor <term lang="la">medi&aacute;na</term> r&iacute;a, &ampersir; adearor cuisle c<ex>h</ex>oitchind <app><lem>r&eacute;</lem><rdg wit="H">ria</rdg></app>, &ampersir; uair <ex>eile</ex> adearor cuisle an c<ex>h</ex>raidhe <app><lem>r&eacute;</lem><rdg wit="H">re</rdg></app>. Na <ex>tr&imacr;</ex> cuisleanna so as i<ex>a</ex>t as coitchinne d&imacr;bh, &ampersir; is &emacr; a adb<ex>ar</ex> sin .i. gurab i<ex>a</ex>t as m&omacr; &ampersir; as remhe d&imacr;bh; adbar <ex>eile</ex>, <lb n="9700"> &omacr;ir as iad as gaire do na b<ex>a</ex>ll<ex>aib</ex> princip<ex>&amacr;l</ex>ta inmeadh&omacr;nacha &ampersir; as d&imacr;rgha f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>ius uatha, &ampersir; as i<ex>a</ex>t as m&omacr; <app><lem>ailledight<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">ailleidight<ex>ear</ex></rdg></app> &ampersir; as <app><lem>foll<ex>uis</ex>e</lem><rdg wit="H">foll3-hi<!--check 3 is abbreviation--></rdg></app> do c<ex>h</ex>uisleannaibh an c<ex>h</ex>uirp co huil<ex>id</ex>i; ar an adbar sin an uair leagar cuisle d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p <lb n="9705"> co huil<ex>id</ex>hi as r&eacute;sunta a leigin do c<ex>h</ex>uislinn &emacr;igin acu so. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as f&imacr;rinneach gurub &imacr; <term lang="la">cephalica</term> as m&omacr; fh&eacute;gus

<pb n="121">
<sup resp="JCa">infra 291-2</sup><lb>
na baill uachtar<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a, &ampersir; <term lang="la">basilica</term> na baill &imacr;chtar<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a, &ampersir; <term lang="la">mediana</term> na baill at&amacr; inmeadh&omacr;nach aturra sin. <lb n="9710"><ex>Agus</ex> at&amacr;id g&emacr;ga ag g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-c<ex>h</ex>uislinn d&imacr;bh sin, noch as &emacr;idir do leigin an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b<ex>ud</ex> <app><lem>fhollus</lem><rdg wit="H">follus</rdg></app> na cuisl<ex>eann</ex>a sin. Ar an adbar sin as riag<ex>ail</ex> gener&amacr;lta a leigin na cuisl<ex>inn</ex>i, &ampersir; as inc<ex>h</ex>oim&emacr;da &imacr; an gach aen-inadh .i. corob &iacute; an c<ex>h</ex>uisle as reime <lb n="9715">&ampersir; as <app><lem>foll<ex>uis</ex>e</lem><rdg wit="H"><!--check 3 = eas abbreviation-->foll3-hi</rdg></app> dl<ex>eag</ex>ar do leigin. <frn lang="la">Et</frn> as inntuicthe a le<sup resp="JCa">i</sup>gin na cuisl<ex>inn</ex>i so corob &imacr; <term lang="la">cephalica</term> as luga guasacht d&imacr;bh, &omacr;ir n&iacute; f<ex>h</ex>uil f&emacr;ith n&amacr; airt<ex>ir</ex>e f&uacute;ithe dobudh baeg<ex>al</ex> do t<ex>ha</ex>cmag &omacr;n tuaigh cuislenni &omacr; ticf<ex>a</ex>d guasacht; gi<sup resp="JCa">d</sup> eadh, at&amacr; airtiri m&omacr;r f&amacr; <lb n="9720"><term lang="la">basilica</term> noch at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m osg<ex>ail</ex>ti. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ar osgl<ex>ad</ex>h na cuisleann so do beith ro-domoin. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; f&emacr;ith f&amacr; c<ex>h</ex>uislinn an c<ex>h</ex>ra<ex>idi</ex> ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m a gona, &ampersir; dob<ex>ud</ex> cunntab<ex>ar</ex>tach sin, &omacr;ir is d&umacr; do ghuin na f&emacr;ithe <term lang="la">spasmus</term> do c<ex>h</ex>&uacute;isiug<ex>ad</ex>. <lb n="9725"><frn lang="la">Et</frn> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> doimhne &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> loig<ex>id</ex> d&amacr; mbia cuisle na n-a&eacute; &ampersir; cuisle in c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i as &imacr; an m&emacr;idi sin b&uacute;s<note type="auth" n="33">us=3.</note> <app><lem>m&omacr;aide</lem><rdg wit="H">moidi</rdg></app> an guasacht. <ex>Agus</ex> do-g<ex>a</ex>bar na <ex>tr&imacr;</ex> cuisl<ex>eann</ex>a sin &ampersir; a ng&eacute;ga annsa l&aacute;imh dheis &ampersir; annsa l&amacr;imh c<ex>h</ex>l&iacute;. </p>
<p><ex>Agus</ex> teagmuidh inntinni ele f&amacr; c<ex>h</ex>eann na <lb n="9730">c&uacute;ise so. An c<ex>h&emacr;id</ex>-inntind d&imacr;b .i. go ndl<ex>eag</ex>ar cuisle do leigin annsan aims<ex>ir</ex> fhuair .i. a n-aims<ex>ir</ex> an geimridh annsa taebh chl&eacute;, <app><lem>&ampersir; annsa taebh deas a n-aimsir an tshamraid. Tuill<ex>ead</ex>, m<ex>a</ex>d &amacr;il lind in t-atarrang do d&emacr;nam &omacr;n taebh deas, leagur an <lb n="9735">c<ex>h</ex>uisle annsa taebh c<ex>h</ex>l&eacute;;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> &ampersir; econ<ex>tra</ex>: <frn lang="la">verbi gratia</frn>,

<pb n="122">
<sup resp="JCa">infra 292-4</sup><lb>
d&amacr; mb&iacute;a cundt<ex>a</ex>bairt againn neasc<ex>&omacr;id</ex> do beith annsa taebh deas, leagur in fh<ex>uil</ex> annsa taebh c<ex>h</ex>l&eacute;, &ampersir; econ<ex>tra</ex>. Gidh eadh, tar &eacute;s an adb<ex>air</ex> do t<ex>h</ex>uitim c<ex>hu</ex>m an baill &ampersir; a t<ex>h</ex>imargad and, leagar <lb n="9740"> in c<ex>h</ex>uisle annsa taebh as m&omacr; ana foll<ex>us</ex> comur<ex>tha&imacr;</ex> an l&iacute;nta. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&iacute;th a f<ex>h</ex>is agad gurob deithidigh dl<ex>eag</ex>ur <term lang="la">mediana</term> do leigin &ampersir; corob m&oacute; an guasacht teagmus co m<ex>ein</ex>ec &omacr;na leigin n&amacr; &omacr; leigin na cuisl<ex>eann</ex> <lb n="9745"> ele, ar son gurob m&omacr; anmhainnighius leigin na cuisl<ex>inn</ex>i so n&amacr; leigin na cuislinn <ex>eile</ex>. Ar an adb<ex>ar</ex> sin geb&eacute; ag&amacr; mbia cra<ex>id</ex>i anmhann, n&omacr; cra<ex>id</ex>i ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m creatha cra<ex>id</ex>i, n&omacr; c<ex>hu</ex>m singop<ex>is</ex>e, n&amacr; leagar cuisle do <term lang="la">mediana</term> ar aen-m<ex>o</ex>d <lb n="9750"> an tan sin; gidh eadh, m<ex>a</ex>d &emacr;igin &eacute;, leagar do <mls unit="MS P page" n="476"> <term lang="la">basilica</term> n&omacr; do <term lang="la">cheaphalica</term> h&iacute;. <frn lang="la">Et</frn> mur an <ex>c&emacr;d</ex>na, d&amacr; mbia easl<ex>&amacr;int</ex>i a&eacute; n&omacr; shelgi n&omacr; gaile <app><lem>air</lem><rdg wit="H">ar</rdg></app> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> as cunntab<ex>ar</ex>tach <term lang="la">basilica</term> do leigin d&omacr;; &ampersir; m<ex>a</ex>d &emacr;igin an c<ex>h</ex>uisle do leigin, leagar <term lang="la">mediana</term> ana <lb n="9755"> hinad, &ampersir; tuict<ex>hear</ex> an mod so do <term lang="la">cephalica</term>. </p>

<p><ex>Agus</ex> fuarusa riag<ex>ail</ex> f&amacr; osgailt na cuislind .i. curob &iacute; an c<ex>h</ex>uisle as <app><lem>foll<ex>uis</ex>e</lem><rdg wit="H"><!--check 3-->foll3-hi</rdg></app> &ampersir; as reimhe do na tr&imacr; cuisl<ex>eann</ex>aibh so as innille do leigin, &omacr;ir tuict<ex>hear</ex> as sin na baill d&amacr; serb&imacr;sid na cuisl<ex>eann</ex>a so noch <lb n="9760"> at&amacr; ris, co fuil<ex>id</ex> siad l&aacute;n d'fhuil &ampersir; go fuil<ex>id</ex> te l&amacr;idir. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;th a f<ex>h</ex>is agad an uair nach <app><lem>fuidher</lem><rdg wit="H">fuidheir</rdg></app> <term lang="la">cephalica</term> go f&emacr;d<ex>tar</ex> <term lang="la">cephalica</term> at&amacr; a mbun na hord&omacr;ige

<pb n="123">
<sup resp="JCa">infra 294, 297</sup><lb>
annsa glaic do leigin. <frn lang="la">Et</frn> mar an c<ex>&emacr;d</ex>na, f&emacr;d<ex>tar</ex> <app><lem><term lang="la">salua tealla</term></lem><rdg wit="H">saluatella</rdg></app> do leigin a n-inad <term lang="la">basilica</term>, noch at&amacr; <lb n="9765">eder an <app><lem>l&umacr;id&imacr;n</lem><rdg wit="H">loidhin</rdg></app> &ampersir; an m&eacute;r as foicsi d&omacr;, &ampersir; as maith &iacute; annsna c&uacute;isibh ana maith <term lang="la">basilica</term>, &ampersir; as inosg<ex>al</ex>ta co hinnell &iacute; ar eagla na f&emacr;itheadh at&amacr; f&umacr;ithi. </p>
<p><ex>Agus</ex> an uair lecf&iacute;r na cuisl<ex>eann</ex>a at&aacute; andsa l&amacr;imh curt<ex>h</ex>ar an l&amacr;mh a n-uis<ex>g</ex>i t<ex>h</ex>e, innus go <lb n="9770">mbeith an c<ex>h</ex>uisle at&amacr; c<ex>hu</ex>m a hosg<ex>al</ex>ta follus, &ampersir; com<ex>a</ex>d usaide le<sup resp="JCa">i</sup>sin fh<ex>uil</ex> sileadh, &ampersir; com<ex>a</ex>d lugaidi do goirte&omacr;ch<ex>aid</ex>i l&amacr;mh na cuisl<ex>inn</ex>i. </p>
<p>Agus as <app><lem>le&oacute;r</lem><rdg wit="H">lor</rdg></app> lim sin do na cuisl<ex>eann</ex>aibh sin. <frn lang="la">Et</frn> na cuisl<ex>eann</ex>a <ex>eile</ex>, <ex>immorra</ex>, at&amacr; annsa muin&eacute;l &ampersir; <lb n="9775">annsa c<ex>h</ex>eann &ampersir; annsna hinad<ex>aib</ex>h eli nach gn<ex>&amacr;</ex>th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear do leigen a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i ligfid torum iad. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as innt<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i a legin na cuislenne na neithe as ind&eacute;nta roimpe &ampersir; na diaigh. Roimh an <lb n="9780">cuisleinn, <ex>immorra</ex>, as maith m&eacute;id &emacr;igin shaet<ex>h</ex>uir do gh&emacr;nam do gluasacht na f<ex>ol</ex>a &ampersir; d&amacr; <app><lem>humhlug<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">hullm<ex>ugad</ex></rdg></app> c<ex>hu</ex>m a folm<ex>uig</ex>ht<ex>h</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>, as int&emacr;gt<ex>h</ex>i &ampersir; as inc<ex>h</ex>oimilta an ball d&amacr; leagar an c<ex>h</ex>uisle, ag&amacr; innl<ex>ad</ex>h l&emacr; huis<ex>g</ex>i te, innus com<ex>a</ex>d fer<sup resp="JCa">r</sup>de do <lb n="9785">hoisge&omacr;ltaighi h&imacr;, &ampersir; do m&eacute;dug<ex>ad</ex> f<ex>h</ex>luxa na fola c<ex>hu</ex>m in<ex>ai</ex>d na cuisl<ex>inn</ex>i. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as intoght<ex>h</ex>a an cuisle&omacr;ir mur so .i. a beith &oacute;g ull<ex>am</ex> deadh-radairc, &ampersir; gan a beith crith&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> measgamail, &ampersir; a beith innraic deadh-mais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir;

<pb n="124">
<sup resp="JCa">infra 297-8</sup><lb>
9790"> d&omacr;c<ex>h</ex>us maith do beith ass. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr;mad d&omacr;ich go mbeith fear na <app><lem>cuisleann</lem><rdg wit="H">cuisl<ex>inn</ex>i</rdg></app> eagl<ex>ac</ex>h n&omacr;  &eacute;gruaidh, n&omacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> do shil<ex>ead</ex>h c<ex>hu</ex>m b&emacr;il an gh<ex>aile</ex>, &omacr;ir gn&amacr;th<ex>uig</ex>i s&emacr; &omacr; leigin na cuisl<ex>eann</ex> rith c<ex>h</ex>um in gh<ex>aile</ex>, <app><lem>&ampersir;</lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg><rdg wit="P">&ampersir;</rdg></app> dl<ex>eag</ex>ur greim ar&amacr;in arna t<ex>h</ex>umadh <lb n="9795"> a f&imacr;n stip<ex>ea</ex>ca deadhbal<ex>aid</ex>, n&omacr; a s&umacr;gh na n-uball ngr&amacr;<ex>ineach</ex>, n&omacr; a s&umacr;gh an ubaill bh<ex>uid</ex>i, do c<ex>h</ex>aithemh roim an cuislend. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; drong d&amacr; nd<ex>leag</ex>or foth<ex>ragad</ex> do d&emacr;namh la&iacute;the roim an cuislind, &ampersir; is i<ex>a</ex>t so an <lb n="9800"> drong sin .i. na <app><lem>da&iacute;ne</lem><rdg wit="P">d&aacute;ine</rdg></app> ag&amacr; mb&iacute; f<ex>uil</ex> r<ex>eam</ex>ur do-gluaisti &ampersir; cuisl<ex>eann</ex>a fol<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>a; &oacute;ir s&emacr;might<ex>hear</ex> &ampersir; bogt<ex>h</ex>ar an fh<ex>uil</ex> &omacr;n f<ex>h</ex>oth<ex>ragad</ex> &ampersir; reamr<ex>uig</ex>ht<ex>hear</ex> na cuisl<ex>eann</ex>a. Tuill<ex>ead</ex>, folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear na himarcracha b&imacr;s a ngoire don c<ex>h</ex>roicind &ampersir; <lb n="9805"> d&imacr;sga&imacr;lt<ex>ear</ex> &omacr;n f<ex>h</ex>oth<ex>ragad</ex>; <frn lang="la">et</frn> as mar sin an uair leagar an c<ex>h</ex>uisle do na cuisl<ex>eann</ex>aibh m&oacute;ra n&imacr; tairrengt<ex>hear</ex> na himarcracha b&imacr;s f&amacr;n croicenn c<ex>hu</ex>m na cuisleann m&omacr;r, acht anaid annsin, m<ex>un</ex>a folm<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> l&emacr; foth<ex>ragad</ex> iad; gidh eadh, d&amacr; <lb n="9810"> mb&iacute;a n&iacute; n<ex>eam</ex>-gl<ex>an</ex> annsna srut<ex>h</ex>&amacr;naibh ro-b<ex>ea</ex>ca d&amacr; folm<ex>ui</ex>dt<ex>hear</ex> &omacr;n tobur m&oacute;r f&eacute;tar gach n&imacr; n<ex>eam</ex>-gl<ex>an</ex> at&amacr; annsna srut<ex>h</ex>&amacr;naibh b<ex>ea</ex>ca do t<ex>h</ex>arrang c<ex>hu</ex>m an tobair m&oacute;ir, &oacute;i<sup resp="JCa">r</sup> folm<ex>uig</ex>e leigin na cuisl<ex>inn</ex>i &omacr; gach uili c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex> ar son an <lb n="9815"> <app><lem>c<ex>h</ex>omaentaighi</lem><rdg wit="H">comaontaidh</rdg></app> &ampersir; an c<ex>h</ex>omt<ex>h</ex>imairgt<ex>h</ex>i at&amacr; aturra. Gid eadh, d&amacr; mbia an c<ex>or</ex>p l&amacr;n, n&amacr; d&emacr;ntar foth<ex>ragad</ex>

<pb n="125">
<sup resp="JCa">infra 298</sup><lb>
ar aen-modh, &oacute;r dob<ex>ud</ex> m&omacr;r an guasacht go ng&emacr;bdais na l<ex>eann</ex>a fiuch<ex>ad</ex> chucu &omacr;n f<ex>h</ex>oth<ex>ragad</ex> &ampersir; co ticf<ex>a</ex>d f<ex>ia</ex>brus contin&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&omacr; neasc<ex>&omacr;id</ex> a <lb n="9820">mball p<ex>h</ex>rinsip<ex>&amacr;</ex>lta &emacr;gin uada sin, n&omacr; galur com-c<ex>h</ex>osm<ex>ail</ex> noch gn<ex>&amacr;</ex>th<ex>uig</ex>ius teacht &omacr; f<ex>h</ex>iuch<ex>ad</ex> na l<ex>eannann</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, indarbt<ex>h</ex>ur na himarcracha roim an cuislinn, mur at&amacr;, an t-ingl<ex>anad</ex> &ampersir; an fual, &omacr;r <lb n="9825">tairringt<ex>hear</ex> a ndeath<ex>aig</ex>i c<ex>h</ex>um na cuisleann &ampersir; <app><lem>sail&iacute;t<ex>hear</ex></lem><rdg wit="H">sailigt<ex>ear</ex></rdg></app> an fhuil uada sin; &oacute;ir an uair b&imacr;d na cuisl<ex>eann</ex>a folam &omacr; f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> na fola do-n&imacr;d <app><lem>attarrang</lem><rdg wit="H">atairringi</rdg></app> &omacr;n gh<ex>aile</ex> &ampersir; &omacr; na hinn<ex>ib</ex>h tr&imacr;t na cuisl<ex>eann</ex>aibh r&emacr; n-ab<ex>ar</ex> <app><lem>misirasi</lem><rdg wit="H">miserac<ex>i</ex>o</rdg></app> <term lang="la">vene</term>, &omacr; na haebh <lb n="9830">tr&emacr; c<ex>h</ex>uisl<ex>eann</ex>aibh ele. </p>
<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis ag<ex>a</ex>t ana diaigh sin na neit<ex>h</ex>e as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i a leigin na cuisl<ex>inn</ex>i, mar at&amacr;, cainndigeacht an f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i. &Omacr;r d&amacr; mbia an l&imacr;nad m&oacute;r &ampersir; an br<ex>&imacr;g</ex> l&amacr;ider &ampersir; na neithe r<ex>a</ex>nn<ex>aid</ex>i ele a' <lb n="9835">comaentug<ex>ad</ex>, mar at&amacr;, an aeis &ampersir; an coimpl<ex>ex</ex> &ampersir; an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> &ampersir; an aimser &ampersir; aib<ex>&imacr;c</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p, f&emacr;tur m&omacr;r&amacr;n don fhuil do t<ex>h</ex>arrang a n-aenfheacht an tan sin; &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so d&amacr; mbia an br<ex>&imacr;g</ex> anmhann &ampersir; neam-aentugadh na neithedh r<ex>a</ex>nn<ex>aid</ex>i <lb n="9840">ele. Gid eadh, f&emacr;d<ex>aid</ex>h an l&imacr;nadh beith m&oacute;r an tan sin, m&amacr;s ead, leagar an c<ex>h</ex>uisli a m&emacr;id bic &ampersir; co m<ex>ein</ex>ec an tan sin. Tuill<ex>ead</ex>, d&amacr; mbia an t-&emacr;igintus m&oacute;r ann leagar an c<ex>h</ex>uisle a m&eacute;id m&oacute;ir, &ampersir; n&imacr; do

<pb n="126">
<sup resp="JCa">infra 302</sup>
res&uacute;n an l&iacute;nta at&amacr; an t-&emacr;igintus sin acht do res&uacute;n <lb n="9845"> an teinn<ex>is</ex> m&oacute;ir &ampersir; do r&emacr;s&umacr;n mail&imacr;si an galuir co <mls unit="MS P page" n="477"> gn&amacr;th<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, mar as follus co gn&amacr;th<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a squinantia; ar an <ex>a</ex>dbar sin geb&emacr; l&emacr;nab &amacr;il aithne f<ex>huir</ex>fi do beit<ex>h</ex> aigi a caindie<ex>acht</ex> f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i na fola, tabrad s&emacr; an br<ex>&imacr;g</ex> d&amacr; &umacr;ig &ampersir; sil<ex>ead</ex>h na fola &ampersir; &emacr;igintus a <lb n="9850"> <app><lem>lici</lem><rdg wit="H">leicti</rdg></app> do leit<ex>h</ex> an teinn<ex>is</ex> n&omacr; do leith mail&imacr;si an galuir, &omacr;ir fur&amacr;il<ex>id</ex>h so folm<ex>ugad</ex> na cuisl<ex>inn</ex>i do beith m&omacr;r, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; comaent<ex>uig</ex>id na neithe ran<ex>naid</ex>i ria. <ex>Agus</ex> foill<ex>sigid</ex> cuingill c<ex>h</ex>ontr&amacr;rda d&omacr; so a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so. </p>
<lb n="9855"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, teagmuid n&iacute; ele f&amacr; ligen na cuislenne go gn<ex>&amacr;</ex>t<ex>h</ex>ach, mar at&amacr;, a hosgailt &ampersir; gan sileadh do d&emacr;nam di, &ampersir; teagm<ex>aid</ex> sin &omacr; m&omacr;r&amacr;n do ch&umacr;isibh. An ch<ex>&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>&umacr;is d&imacr;bh .i. imad na fola arna cur ara c&emacr;ile, &ampersir; iadhaidh s&iacute; an cr&emacr;cht &omacr;na himad, &ampersir; n&imacr; <lb n="9860"> shilinn, n&omacr; sil<ex>id</ex> 'na braenaibh, &ampersir; is com<ex>artha</ex> air sin, &oacute;ir sil<ex>id</ex> s&iacute; ana braen<ex>aib</ex>h m&emacr;id &emacr;igin, &ampersir; d&amacr; mbuailtear an c<ex>h</ex>uisli an tan sin &ampersir; an cr&emacr;cht d'ongad l&emacr; holuid sil<ex>id</ex>h a c&eacute;d&omacr;ir sn&amacr;it<ex>h</ex>i m&omacr;r uaithe; &ampersir; as maith annsa c<ex>h</ex>&amacr;s sin na slinn&emacr;in do choimelt. </p>
<lb n="9865"> <p>An dara c&umacr;is toirm<ex>is</ex>cius <app><lem>a</lem><rdg wit="H">an</rdg></app> sil<ex>ead</ex>h .i. remhe na f<ex>ol</ex>a. <ex>Agus</ex> n&imacr; h&emacr;ider l&emacr; sileadh ar aen-mod an tan sin; m&amacr;s ead, as &emacr;igin an fh<ex>uil</ex> do sh&emacr;imiug<ex>ad</ex> an tan sin l&emacr; biadaibh &ampersir; l&emacr; l<ex>eigeas</ex>uibh sheim<ex>ig</ex>hius &iacute;, noch at&amacr; aithnid d&uacute;in .i. dul a foth<ex>ragad</ex> roim <lb n="9870">an  cuislinn, d&amacr; mbia in c<ex>or</ex>p gan beith l&iacute;nta. </p>
<p>An <ex>treas</ex> c&umacr;is .i. easb<ex>aid</ex> na fola. <ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex>

<pb n="127">
<sup resp="JCa">infra 302-3</sup><lb>
so &omacr; t<ex>h</ex>ruaigi &ampersir; &omacr; t<ex>hear</ex>cacht an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; rigid a leas an drong so d&iacute;&eacute;t oilius co m&oacute;r. </p>
<p>An <ex>ceathramad</ex> c&umacr;is eagla, n&omacr; merbt<ex>h</ex>en, n&omacr; <lb n="9875">n&amacr;r gn&amacr;th<ex>uig</ex> s&emacr; cuisli do legen d&omacr;. <ex>Agus</ex> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an tan sin <app><lem>greim</lem><rdg wit="H">greim</rdg><rdg wit="P">gre&iacute;n</rdg></app> ar&amacr;in da t<ex>h</ex>uma a f&imacr;n deag-bal<ex>aid</ex> &ampersir; a <app><lem>c<ex>h</ex>at<ex>h</ex>am</lem><rdg wit="H">caitim</rdg></app>, &ampersir; uis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;is</ex> do c<ex>h</ex>roth<ex>ad</ex> ar a ad<ex>aid</ex>h, &ampersir; briat<ex>h</ex>ra comf<ex>h</ex>urtacht<ex>uigt</ex>hi do r<ex>&amacr;</ex>d res. Tuill<ex>ead</ex>, f&emacr;d<ex>aid</ex>h so teacht &omacr; laigh<ex>id</ex> <lb n="9880">an c<ex>h</ex>r&emacr;chta; m&amacr;s ead, fairsingt<ex>h</ex>ear an cnead, &oacute;r as m<ex>ein</ex>ec <app><lem>imighis</lem><rdg wit="H">imdighis</rdg></app> an f<ex>huil</ex> sh&emacr;m &ampersir; anus an f<ex>huil</ex> r<ex>eam</ex>ur an tan sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, an uair beas an fhuil a' sileadh as inglaca &iacute;, &ampersir; d&amacr; f&amacr;ghar fuar &iacute; as inc<ex>h</ex>oisgi h&iacute;. Mar <lb n="9885">an c<ex>&emacr;d</ex>na d&amacr; fagar ro-the ro-sh&emacr;imh &iacute;, dl<ex>eag</ex>ar a cosg, &oacute;r dob<ex>ud</ex> baeg<ex>al</ex> singcop<ex>is</ex> do theacht &omacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c&umacr;is d&imacr;b sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, curt<ex>h</ex>ar braen don f<ex>h</ex>uil ar th'ingen &ampersir; d&amacr; sil<ex>ead</ex> s&imacr; &ampersir; gan anmain 'na comn<ex>uid</ex>hi ar <lb n="9890">aen-mod ar <app><lem>i<ex>n</ex>ngen</lem><rdg wit="H">ingin</rdg></app> as com<ex>artha</ex> sin a<ex>r</ex>a beith uisgeam<ex>ail</ex> go m&oacute;r &ampersir; as inc<ex>h</ex>oisgi h&iacute;; &ampersir; muna sil<ex>ead</ex>h <app><lem>s&imacr;</lem><rdg wit="H">s&imacr;</rdg><rdg wit="P">shi</rdg></app> ar aon-m<ex>o</ex>d ar in ingin as ro-r<ex>eam</ex>ur &iacute;, &ampersir; as b<ex>ea</ex>c dl<ex>eag</ex>ar d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> d&imacr; an tan sin n&omacr; co s&emacr;might<ex>hear</ex> &imacr; l&emacr; biad<ex>aib</ex>h &ampersir; l&emacr; l<ex>eigeasaib</ex>h <lb n="9895">s&emacr;imhigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a; &ampersir; d&amacr; mbia s&iacute; co hinmead&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ana s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>, &ampersir; an fual do beith dearg, &ampersir; in puls do beith tiug l&amacr;n, as inlict<ex>h</ex>i an c<ex>h</ex>uisle a m&eacute;id m&oacute;ir an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> mar an c<ex>&emacr;d</ex>na curt<ex>h</ex>ar braen

<pb n="128">
<sup resp="JCa">infra 303-4</sup><lb>
don fh<ex>uil</ex> a n-uis<ex>g</ex>i, &ampersir; d&amacr; nd<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a a n-&imacr;chtar <lb n="9900"> sig<ex>nigid</ex> remhe na f<ex>ola</ex>, &ampersir; d&amacr; sn&amacr;ighi as comart<ex>h</ex>a ara beith ro-uisgeam<ex>ail</ex> &ampersir; d&amacr; mbia a m<ex>o</ex>d inmeadh&omacr;nach as deadh-comart<ex>h</ex>a. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, an uair l<ex>eag</ex>ar an c<ex>h</ex>uisle as maith m&eacute;r do c<ex>h</ex>ur ar in cneid tar &eacute;s beag&amacr;in do shil<ex>ead</ex> d&imacr;, <lb n="9905"> &oacute;ir do-n&imacr; so d&amacr; t<ex>h</ex>arbhadh. An c<ex>&emacr;d</ex>-tarb<ex>a</ex> d&imacr;b,inntaigt<ex>hear</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> c<ex>hu</ex>m inaid <app><lem>lecthi</lem><rdg wit="H">leigin</rdg></app> na cuislinne &ampersir; toirm<ex>is</ex>cid <app><lem>a</lem><rdg wit="H">an</rdg></app> d&imacr;sg<ex>a&imacr;l</ex>ead &ampersir; a hanmainniug<ex>ad</ex> ar son an f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i obainn &ampersir; d&imacr;sga&imacr;lti na spir<ex>ad</ex>. An dara tarba .i. coisgt<ex>h</ex>ear in fh<ex>uil</ex> n&omacr; go tarrangt<ex>h</ex>ar <lb n="9910"> an droch-f<ex>h</ex>uil at&amacr; a f<ex>a</ex>d &omacr; inad na cuisl<ex>inn</ex>e c<ex>h</ex>um na cuisl<ex>inn</ex>i; ar an adb<ex>ar</ex> sin d&amacr; mbia neasc<ex>&omacr;id</ex> annsa chorp, &ampersir; an c<ex>h</ex>uisle do leigin d&amacr; hindtug<ex>ad</ex>, as ro-maith m&eacute;r do c<ex>h</ex>ur ara b&eacute;l an tan sin. </p>
<lb n="9915"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, as <app><lem>inc<ex>h</ex>omurthaigh</lem><rdg wit="H">incom<ex>ur</ex>ta&iacute;</rdg></app> na neithe as c&omacr;ir <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> d&eacute;namh tar &eacute;s na <app><lem>cuisleann</lem><rdg wit="H">cuisl<ex>inn</ex>i</rdg></app>. <app><lem>Ar an adb<ex>ar</ex> sin as int<ex>ui</ex>ci cad is ind&eacute;nta tar &eacute;s na cuisl<ex>inn</ex>i</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> .i. n&iacute; hind&eacute;nta codl<ex>ad</ex> n&amacr; sibal n&amacr; comn<ex>uid</ex>hi a n-inadh <app><lem>sholus</lem><rdg wit="H">solus</rdg></app><note type="auth" n="34">leg. 'ro-sholus'? P 'ro' sgr&iacute;obhtha f&eacute;n bhfocal 'sholus'.</note>; &ampersir; curt<ex>h</ex>ar c<ex>hu</ex>m cumsan<ex>aid</ex>h <lb n="9920"> an tan sin &emacr; a leab<ex>aid</ex> dorc<ex>h</ex>a, &ampersir; connmadh a t<ex>h</ex>sh&umacr;ile osgailte ar eagla go nd&imacr;sga&imacr;lfidhi na sp<ex>iraid</ex>; &ampersir; t<ex>a</ex>bart<ex>h</ex>ar greim d'ar&amacr;n r&omacr;st<ex>uigth</ex>i d&omacr; arna t<ex>hu</ex>ma a f&iacute;n dead-bal<ex>aid</ex> maith. Gid eadh,

<pb n="129">
<sup resp="JCa">infra 304-5</sup><lb>
a c&eacute;d&oacute;ir tar &eacute;s na cuislinne ceangoilt<ex>ear</ex> an l&amacr;mh &ampersir; <lb n="9925">t&omacr;gt<ex>h</ex>ar a n-airde &iacute;, d'innt&omacr;dh na f<ex>ol</ex>a &omacr; inadh na cuisl<ex>inn</ex>i, ar eagla go ngeinfidhi neasc<ex>&omacr;id</ex> innti. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia an gaile gl<ex>an</ex> t<ex>a</ex>bart<ex>h</ex>ar d&amacr; ubh boga nuada d&omacr;, &ampersir; <app><lem>caitheadh</lem><rdg wit="H">caitim</rdg></app> ainds&emacr;n a biad gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> a m&emacr;id b<ex>ic</ex> &ampersir; n&imacr;sa sh&emacr;ime, &ampersir; ibeadh f&imacr;n maith <lb n="9930">maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n uis<ex>g</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> as innille d&omacr; tosg<ex>ugad</ex> a caindiacht an f<ex>h</ex>&imacr;na maith n&amacr; a cainndigeacht an b&imacr;dh. </p>
<p><ex>Agus</ex> na d&eacute;nadh saet<ex>h</ex>ar ar aen-mod, acht d&emacr;nadh comn<ex>uid</ex>i astigh a ngaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us maill<ex>e</ex> <lb n="9935"><ex>r&emacr;</ex>na comp&amacr;nachaibh. <ex>Agus</ex> n&amacr; d&emacr;ntar foth<ex>ragad</ex> an l&amacr; c<ex>&emacr;d</ex>na n&amacr; coimriachtain n&amacr; codl<ex>ad</ex>, &omacr;ir c&umacr;is<ex>ig</ex>i an codl<ex>ad</ex> luath tar &eacute;s na <app><lem>cuislenni</lem><rdg wit="H">cuisl<ex>eann</ex></rdg></app> c<ex>u</ex>mgach na mb<ex>a</ex>ll, &ampersir; c&umacr;isighi sin gluasacht na n-imarcrach co <mls unit="MS P page" n="478"> hinmead&omacr;n c<ex>hu</ex>m baill &emacr;igin uasail. Tuill<ex>ead</ex>, <lb n="9940">tarrangthar in f<ex>huil</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex> &ampersir; na spiraid andsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, &ampersir; f&eacute;tar fiuch<ex>ad</ex> do ch&umacr;isiug<ex>ad</ex> andsna l<ex>eann</ex>aibh ar son gluasachta na leannann &ampersir; ar son an athtarruing do-n&imacr;th<ex>ear</ex> a n-aimsir an c<ex>h</ex>odulta, &ampersir; c&umacr;is<ex>ig</ex>ht<ex>hear</ex> f<ex>iabr</ex>us co m<ex>ein</ex>ec uada sin. <lb n="9945">Tuill<ex>ead</ex>, gluaist<ex>ear</ex> baill an duine co hanordaigthi annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, &oacute;ir an uair <app><lem>inntaigius</lem><rdg wit="H">inntaigis</rdg><rdg wit="P">inntaig&mdash;3<!--check  3 is abbreviation--></rdg></app> duine f&amacr; cuairt do f<ex>h</ex>&eacute;df<ex>ad</ex> sin beith 'na c<ex>h</ex>&umacr;is d'osgailt na cuislinne. M&amacr;s ead, as follus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ind&emacr;nta codl<ex>ad</ex> tar &eacute;s na cuisl<ex>inn</ex>i, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi roim an <lb n="9950">mbiad; gid ead, f&emacr;dtar codl<ex>ad</ex> tar &eacute;s an b&iacute;dh a 

<pb n="130">
<sup resp="JCa">infra 305-6</sup><lb>
cinn d&amacr; uair n&omacr; <ex>tr&imacr;</ex> n-uaireadh, &ampersir; co h&amacr;irighthi m&amacr; do gn&amacr;thaigeadh &eacute;, &omacr;ir f&emacr;daid na leanna c<ex>u</ex>msanadh do d&emacr;namh an m&emacr;ide so d'aimsir. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;th a f<ex>h</ex>is agud co tic singop<ex>is</ex> co m<ex>ein</ex>ec a <lb n="9955"> n-aimser na cuisl<ex>inn</ex>i n&omacr; tar a h&eacute;s, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i c<ex>hu</ex>m na droingi g&amacr; mb&iacute; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> ana ngail<ex>id</ex>ibh &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex> be&omacr;t<ex>h</ex>ach anmann. Ar an adb<ex>ar</ex> sin as mait<ex>h</ex> na baill f<ex>huir</ex>imeall<ex>ach</ex>a do choimelt co l&amacr;idir an uair tic an tshingop<ex>is</ex>, &ampersir; uis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;i</ex>s &ampersir; 9060"> f&imacr;n deadh-bal<ex>aid</ex> do c<ex>h</ex>rath<ex>ad</ex> ar a adaigh, &ampersir; a gairm ana ainm f&emacr;n, &ampersir; a b&eacute;l d'osgailt l&emacr; maide &ampersir; eanbruithi c<ex>ir</ex>ci do t<ex>h</ex>ob<ex>air</ex>t d&amacr; &omacr;l d&omacr; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> f&imacr;n; &ampersir; f&emacr;tur <term lang="la">diamargariton</term> &ampersir; <term lang="la">pliris</term> do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> must <ex>n&omacr;</ex> l<ex>&emacr;</ex> si&umacr;cra <frn lang="la">rosarum</frn> d&omacr;. </p>
<lb n="9965"> <p><ex>Agus</ex> is l&oacute;r na neithi so <app><lem>f&amacr;</lem><rdg wit="H">f&amacr;</rdg><rdg wit="P">fan</rdg></app> cheann na neitheadh as ind&emacr;nta roimh an cuislind &ampersir; 'na diaigh &ampersir; innte. </p>
<p>Labrum ana diaigh sin d'f<ex>h</ex>&emacr;c<ex>h</ex>ain na fola. <ex>Agus</ex> b&iacute;th a f<ex>h</ex>is agad gorob inf<ex>h</ex>&emacr;c<ex>h</ex>sana an f<ex>h</ex>uil tar &eacute;s a t&emacr;chtaigt<ex>h</ex>i, &ampersir; a cur a m&omacr;r&amacr;n do miasaib <lb n="9970"> b<ex>ea</ex>ca, innus comad ferdi <app><lem>d'ath&omacr;nadh</lem><rdg wit="H">daitheon<ex>ad</ex>h</rdg></app> an liaigh &emacr;xamlacht na fola &eacute;. <ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> annsin c&emacr; as fearr, an ch<ex>&emacr;d</ex>-fh<ex>uil</ex> n&amacr; in <ex>dara</ex> f<ex>uil</ex>, &ampersir; an <ex>dara</ex> f<ex>uil</ex> n&amacr; in <ex>treas</ex> f<ex>uil</ex>, &ampersir; mur sin <ex>n&omacr;</ex> co roith cr&imacr;ch a <app><lem>lice</lem><rdg wit="H">licti</rdg></app>. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia s&imacr; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so .i. <lb n="9975"> comad fearr an c<ex>h&emacr;d</ex>-f<ex>huil</ex> n&amacr; an <ex>dara</ex> f<ex>uil</ex>, n&imacr; b<ex>ud</ex> maith sin, &oacute;ir is com<ex>artha</ex> &emacr;igint<ex>uis</ex> &ampersir; ar in l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> &emacr;. An c<ex>h</ex>uisli, <ex>immorra</ex>, leagor

<pb n="131">
<sup resp="JCa">infra 306-7</sup><lb>
d'inntug<ex>ad</ex> an adb<ex>air</ex>, b&imacr;th s&imacr; f<ex>a</ex>da &omacr;n ball easl<ex>&amacr;n</ex>, &ampersir; as mar sin teagmus co r&emacr;s&umacr;nta &ampersir; co m<ex>ein</ex>ec corob <lb n="9980">measa an <ex>dara</ex> fuil n&amacr; an c<ex>h&emacr;d</ex>-fh<ex>uil</ex>, &ampersir; as com<ex>artha</ex> ar an adbar d'imp&omacr;gh sin; gidh ead, an uair lict<ex>hear</ex> an c<ex>h</ex>uisle d'fholmug<ex>ad</ex> an adb<ex>air</ex> &omacr;n ball a fogus, as annsa taebh a mbia an tennius dl<ex>eag</ex>ar a leigin, &ampersir; dl<ex>ig</ex>id an c<ex>h&emacr;d</ex>-fh<ex>uil</ex> beith n&imacr;sa <lb n="9985">measa n&amacr; in <ex>dara</ex> f<ex>uil</ex> in tan sin &ampersir; an dara fuil n&imacr;sa measa n&amacr; in <ex>treas</ex> f<ex>uil</ex>. </p>

<p>An <ex>dara</ex> n&imacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> do t<ex>h</ex>uicsin ar leigin na cuisl<ex>inn</ex>i .i. co fuil<ex>id</ex> <ex>c&umacr;ig</ex> shubst<ex>aint</ex>i. indti .i. l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>, &ampersir; l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex>, f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> gl<ex>an</ex>, &ampersir; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>, <lb n="9990">&ampersir; uisgeamlacht an f<ex>h</ex>uail. </p>
<p>Linn d<ex>ub</ex>, <ex>immorra</ex>, as &emacr; as deasgaid d'f<ex>h</ex>uil d<ex>eirg</ex>, &ampersir; b&imacr;th a ndath dubh, &ampersir; b&imacr;th a n-&imacr;chtar na m&emacr;isi ar son gurob talm<ex>aid</ex>e trom &eacute;; ar an adbur sin n&iacute; c&omacr;ir droich-breath do <app><lem>beith</lem><rdg wit="H">breith</rdg></app> air d&amacr; mbia <lb n="9995">an duibhe a n-iachtur, &omacr;ir as com<ex>artha</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &eacute; acht m<ex>un</ex>a inntaig<ex>e</ex> s&emacr; c<ex>hu</ex>m uachtair na f<ex>ol</ex>a; &ampersir; an uair bus follus an salc<ex>h</ex>ur sin a cainndigeacht m&omacr;ir n&imacr; deadh-com<ex>artha</ex> &eacute; <frn lang="la">et</frn> f&eacute;dmaid a breat<ex>h</ex>nug<ex>ad</ex> co fuil an neach sin dobr&omacr;nach, sanntach, <lb n="10000">f<ex>or</ex>mad<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, eaglach, meirtnech, arna inordug<ex>ad</ex> c<ex>h</ex>um easl<ex>&amacr;int</ex>i l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex>; &ampersir; dl<ex>ig</ex>id an neach so purg<ex>&omacr;id</ex> l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> do gn<ex>&amacr;</ex>th<ex>ugad</ex> &ampersir; neithe imd<ex>uig</ex>ius f<ex>uil</ex> maith. </p>
<lb n="10005"> <p>Linn f<ex>inn</ex>, <ex>immorra</ex>, b&iacute;t<ex>h</ex> s&emacr; geal, <app><lem>b&imacr;am<ex>ail</ex></lem><rdg wit="H">bidham<ex>ail</ex></rdg></app>, &ampersir; blas <app><lem><frn lang="la">insipitum</frn></lem><rdg wit="H">incipit<ex>u</ex>m</rdg></app> air, &ampersir; as cosmail r&emacr; geal&amacr;n uibhi &eacute;. </p>

<pb n="132">
<p><sup resp="JCa">infra 307-8</sup><lb>
Agus as &eacute; beantur a f<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex> tar &eacute;s l<ex>eanna</ex> d<ex>uib</ex>, &ampersir; dl<ex>ig</ex>idh beith a cainndigheacht as m&omacr; n&amacr; caindigeacht l<ex>eanna</ex> d<ex>uib</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia cainndiacht an l<ex>eanna</ex> so m&omacr;r, f&eacute;dmaid a breathnug<ex>ad</ex> co fuil an<lb n="10010"> duine sin fl<ex>eg</ex>hm<ex>a</ex>ticach go n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> n&omacr; go haic<ex>&imacr;d</ex>each, &ampersir; co <app><lem>mb&imacr;n</lem><rdg wit="H">mbinn</rdg></app> s&emacr; codultach, n<ex>eim</ex>-g&emacr;r, anmhann, m&eacute;th, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> m&omacr;r&amacr;n seleagair. </p>
<p>Ana diaidh sin f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> gl<ex>an</ex>. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>idh beith a nd<ex>a</ex>th phurpurach n&omacr; ruad <ex>n&omacr;</ex> fo-r<ex>uad</ex>, <lb n="10015"> &ampersir; dl<ex>ig</ex>id an l<ex>inn</ex> so beith a cainndigeacht m&oacute;ir. <ex>Agus</ex> d&amacr; <app><lem>mb&emacr;</lem><rdg wit="H">mb&eacute;</rdg></app> s&emacr; mur so, f&emacr;dm<ex>aid</ex> a breathnug<ex>ad</ex> co fuil s&eacute; 'na fhir f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i, &ampersir; a beith saer, cairdeam<ex>ail</ex>, sub&amacr;lt<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, g&amacr;ireachtach, &ampersir; dath dearg air, &ampersir; a beith be&omacr;gha, <app><lem>beannachtnach</lem><rdg wit="H">beanna<ex>cht</ex>ach</rdg></app>. </p>
<lb n="10020"> <p>Ana diaigh sin l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>. <ex>Agus</ex> is &emacr; as cubur <mls unit="MS P page" n="479"> do fh<ex>uil</ex> d<ex>eirg</ex>, &ampersir; b&iacute;th a ndath c<ex>h</ex>r&omacr;cdha ag claenadh c<ex>hu</ex>m soillseachta n&omacr; c<ex>h</ex>um deirgi <app><lem>drithlinnaige</lem><rdg wit="H">dritlindaigh</rdg><rdg wit="P">drithlinnaig-</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id s&emacr; beith a cainndigheacht as lugha n&amacr; cainndieacht f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i &ampersir; l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex>, &ampersir; n&imacr;sa m&omacr; <lb n="10025"> n&amacr; cainndigeacht l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex>. Gid eadh, d&amacr; mb&iacute;a a chainndiecht n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mar as &emacr;igin, f&emacr;dmaid an duine sin do breathnug<ex>ad</ex> coil<ex>eard</ex>a, &ampersir; a beith <app><lem>fallax<ex>a</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H"><frn lang="la">fallax</frn></rdg></app>, fearg<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do r&emacr;ir chon<ex>sique</ex>ns, &ampersir; a beith be&omacr;dha, cian-radurcach, ull<ex>am</ex>h c<ex>hu</ex>m <lb n="10030"> gach gn&imacr;mha, &ampersir; a beith n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odult<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, cael. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as mar sin as follus as na r&amacr;itib ad<ex>ubramar</ex>

<pb n="133">
<sup resp="JCa">infra 308-9</sup><lb>
r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex> go ndl<ex>ig</ex>inn l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> beith a cainndieacht bhic an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile c<ex>hor</ex>p, &oacute;r as l<ex>inn</ex> at&amacr; contr&amacr;<ex>rda</ex> co m&omacr;r don beath<ex>aid</ex> &eacute;, &ampersir; ana diaigh sin l<ex>inn</ex> <lb n="10035">r<ex>uad</ex>, &ampersir; ana diaigh sin l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex>, &ampersir; ainds&emacr;n f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> a cainndieacht as m&omacr; n&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> l<ex>inn</ex> acu. <frn lang="la">Et</frn> do r&emacr;ir t<ex>hui</ex>csina &emacr;igin a ngoire don f<ex>h</ex>&imacr;rinne, f&emacr;tur a r<ex>&amacr;</ex>d d&amacr; <app><lem>mb<ex>eid</ex></lem><rdg wit="H">mb<ex>eit</ex>h</rdg></app> tr&imacr; rainn d&eacute;g d'fhuil d<ex>eir</ex>g sa c<ex>hor</ex>p at&amacr; arna inordug<ex>ad</ex> go m<ex>ai</ex>th, go ndl<ex>ig</ex>id <lb n="10040">ocht rainn do l<ex>inn</ex> f<ex>hinn</ex> beith ann, &ampersir; <ex>tr&imacr;</ex> rainn do l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>, &ampersir; <ex>d&amacr;</ex> <app><lem>reann</lem><rdg wit="H">r=</rdg></app> do l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>. <ex>Agus</ex> f&emacr;tur so do t<ex>hui</ex>csin co gn&imacr;mach, &ampersir; as d<ex>ea</ex>cair sin do t<ex>hui</ex>csin co f&imacr;rinneach an fuil<ex>id</ex> mur sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an ts<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> uisgeam<ex>ail</ex> do <lb n="10045">t<ex>h</ex>uicsin noch t<ex>h</ex>shn&amacr;igius ar in fh<ex>uil</ex> d'&emacr;s a t&emacr;chtaidthi, mur do-n&iacute; an meadhg ar an mbainne ar t&eacute;chtadh. <frn lang="la">Et</frn> an m&eacute;d deal<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> an uisgeamlacht so an fhuail &omacr;n fhuil as &imacr; an mh&eacute;ide sin foill<ex>sigth</ex>ear an b<ex>ear</ex>bha<sup resp="JCa">d</sup> do beith measurdha <lb n="10050">an d&imacr;l<ex>eagad</ex> do beith m<ex>ai</ex>th. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id an uisgeamlacht so beith a coimhedeacht na f<ex>ol</ex>a do sh&emacr;imiug<ex>ad</ex> a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i, innus com<ex>a</ex>d usaide l&emacr; gluasacht tr&imacr;d na cuisl<ex>eann</ex>aibh b<ex>ea</ex>ca &ampersir; m&omacr;ra. Ar an adb<ex>ar</ex> sin n&imacr; maith an fhuil do beith arna <lb n="10055"><app><lem>d&imacr;ghbug<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">digbudh</rdg></app> co huil<ex>id</ex>i &omacr;n uisgeamlacht sin an fhuail, &omacr;ir sig<ex>nigid</ex> easb<ex>aid</ex> na huis<ex>g</ex>eamlachta sin tirma &ampersir; remhi na fola &ampersir; uireasb<ex>aid</ex> na dighi c<ex>u</ex>maisgi. <frn lang="la">Et</frn> do gn&amacr;th<ex>uig</ex> uireasb<ex>aid</ex> na huis<ex>g</ex>eamlachta

<pb n= "134">
<sup resp="JCa">infra 309-12</sup><lb>
sin do beith a lucht an tr&emacr;iginuis, &ampersir; <lb n="10060"> annsa droing b&iacute;s n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odultach, &ampersir; andsa droing do-n&iacute; saethar m&oacute;r &ampersir; c<ex>h</ex>uiris allus d&imacr;bh, &ampersir; mar an c<ex>&emacr;d</ex>na don droing b&iacute;s ag &eacute;rgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>, n&iacute; maith imarcaigh na huis<ex>g</ex>eamlachta do beith annsa fuil, &oacute;r foill<ex>sigid</ex> sin uireasb<ex>aid</ex> an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, <lb n="10065"> n&oacute; tic s&emacr; do r&emacr;s&uacute;n na mbiadh &ampersir; na ndeoch, n&oacute; <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> r&emacr;s&uacute;n na mball ar son gan a mbeith cumachtach <app><lem>d'inntug<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">dinntogh</rdg></app> na mbiadh a fuil, &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> as sin f<ex>uaraideacht</ex> &ampersir; fli<ex>chideacht</ex> na fola &ampersir; anmainne an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p; ar an adbur sin geb&emacr; g&amacr; mbia g<ex>ail</ex>i f<ex>uar</ex>, <lb n="10070"> &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius <app><lem>biadha fuara fl<ex>iuc</ex>ha, &ampersir; ithas &ampersir; ibheas m&omacr;r&aacute;n, &ampersir; nach d&emacr;in m&omacr;r&amacr;n saethair n&amacr; tr&emacr;iginuis n&amacr;</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> n<ex>eam</ex>chodulta, as m&oacute;r gn&amacr;thaig<ex>id</ex> sin f<ex>uil</ex> uis<sup resp="JCa">g</sup>eam<ex>ail</ex> do beith acu. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, m<ex>a</ex>d &amacr;il leinn a t<ex>hui</ex>csin an r<ex>eam</ex>ur <lb n="10075"> n&oacute; an s&emacr;imh an fhuil ana s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>, f&emacr;dmaid a t<ex>hui</ex>csin mar so .i. a gearradh l&emacr; sgin crainn tar &eacute;s a t&emacr;chtaidthi, &ampersir; d&amacr; seasmh<ex>uig</ex>i s&iacute; risin ngearrad breathn<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> a beith r<ex>eam</ex>ur rig<ex>in</ex>; &ampersir; d&amacr; ligi tr&imacr;thi co hurusa &imacr; sig<ex>nigid</ex> s&eacute;mhe &ampersir; n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagad</ex> <lb n="10080"> na fola; &ampersir; da mb&iacute;a s&iacute; tiugh, mar ad<ex>ubram</ex>ur t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> co fuil ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m <term lang="la">apopl<ex>ex</ex>ia</term>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as innt<ex>ui</ex>ci a timc<ex>h</ex>ill d<ex>a</ex>t<ex>h</ex>a na f<ex>ol</ex>a .i. m<ex>a</ex>d follus &eacute;xamlacht datha annsa f<ex>uil</ex> do r&emacr;ir &emacr;xamlacht an tshuig<ex>igthe</ex>, mar as follus a muin&eacute;l
<lb n="10085"> an c<ex>h</ex>ul&umacr;ir, tuict<ex>hear</ex> as sin &emacr;xamlacht na ndroch-l<ex>eannann</ex>

<pb n="135">
<sup resp="JCa">infra 312-13</sup><lb>
maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <app><lem>gaethmuireacht</lem><rdg wit="P">gaethmuir<ex>eacht</ex></rdg></app> &emacr;igin t&omacr;gbus rainn na fola gu hurusa. <ex>Agus</ex> an uair gluaist<ex>ear</ex> &iacute; mar so n&omacr; mar s&uacute;d c&umacr;isidt<ex>hear</ex> <app><lem>aththarrach</lem><rdg wit="H">aithearr<ex>a</ex>c<ex>h</ex></rdg></app> datha uirre; gid eadh, n&imacr; f&imacr;renneach na d<ex>a</ex>t<ex>h</ex>a <lb n="10090">sin ar an fuil. Ar an adbur sin dl<ex>ig</ex>m<ex>i</ex>d dath f&imacr;rinneach <app><lem>na f<ex>o</ex>la</lem><rdg wit="H">na f<ex>o</ex>la</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> do smuaineadh. &Omacr;ir d&amacr; mb&iacute;a s&iacute; dearg a ndath p<ex>h</ex>urpaire as maith &iacute;, &oacute;ir dearb<ex>aid</ex> sin a beith mait<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia a dath dearg drit<ex>h</ex>linnach co m&omacr;r, dearb<ex>aid</ex> sin <lb n="10095">tigearnus l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> do beith uirre. <ex>Agus</ex> mar an c<ex>&emacr;d</ex>na d&amacr; mbia s&imacr; cubrach, dearb<ex>aid</ex> sin gaethmuireacht do beith innte. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia d<ex>a</ex>t<ex>h</ex> luatha uirri, n&omacr; a beith geal n&omacr; temlithi foill<ex>sigid</ex> sin a beith fuar &ampersir; tigearnus l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> <lb n="10100">do beith uirre. <frn lang="la">Et</frn> f&emacr;duid na d<ex>a</ex>t<ex>h</ex>a so tosg<ex>ugad</ex> c<ex>hu</ex>m loisgi, mur as follus annsa droing at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m lubra. An d<ex>a</ex>t<ex>h</ex> uaine, <ex>immorra</ex>, foill<ex>sigid</ex> sin losg<ex>ad</ex>, &ampersir; co h&amacr;irigthi losgadh l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>. An d<ex>a</ex>th d<ex>ub</ex>, foill<ex>sigid</ex> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> m&iacute;-n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> ar <lb n="10105">slighi loisgi. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> <app><lem>do</lem><rdg wit="P">do do</rdg></app> t<ex>hui</ex>csin do leith a blasa, m&amacr; t&amacr; neach l&emacr;nab <app><lem>toil</lem><rdg wit="H">toil</rdg><rdg wit="P">toib</rdg></app> a t<ex>ui</ex>csin .i. m&amacr; t&amacr; bl<ex>as</ex> <frn lang="la">insipitus</frn> uirre, foill<ex>sigid</ex> tigearnus l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> do beith uirre; &ampersir; m&amacr; t&amacr; searbh, <lb n="10110">foill<ex>sigid</ex> tigearnus l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>; &ampersir; m&amacr; t&amacr; poinnt<ex>i</ex>ca n&omacr; aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi, foill<ex>sigid</ex> tigearnus l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> n&omacr; l<ex>eanna</ex> f<ex>inn</ex> aig&emacr;idigthi. </p>

<pb n="136">
<p><sup resp="JCa">infra 313</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>, as intuici bal<ex>ad</ex>h na fola, &omacr;ir d&amacr; mb&iacute;a s&iacute; <mls unit="MS P page" n="480"> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> deag-bal<ex>aid</ex>h as m<ex>ai</ex>th an com<ex>artha</ex>, &ampersir; <lb n="10115"> d&amacr; mbia do-bal<ex>aid</ex> sig<ex>nigid</ex> morg<ex>ad</ex> do beith isna l<ex>eannaib</ex>h. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> do t<ex>hui</ex>csin an luath n&omacr; an mall t&emacr;chtus an f<ex>h</ex>uil. Masa luath t&emacr;chtus s&iacute;, sig<ex>nigid</ex> remhe na fola, &ampersir; <app><lem>masa mall</lem><rdg wit="H">masa mall</rdg><rdg wit="P">masm&aacute;ll</rdg></app><note type="auth" n="35">P masm&aacute;ll arna cheart&uacute; &oacute; mas&aacute;ll.</note> signidh a <lb n="10120"> beith s&emacr;im, n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; d&amacr; mbia s&imacr; a mod inmead&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sig<ex>nigid</ex> s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> inmead&omacr;nach do beith aici. </p>
<p><ex>Agus</ex> as <app><lem>le&omacr;r</lem><rdg wit="H">lor</rdg></app> linn so do na neithibh do-gabar a timc<ex>h</ex>ill na cuisleann an m&emacr;id beanus s&emacr; r&emacr; <lb n="10125"> foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. </p></div2>

<div2 n="2"><head>An dara caib<ex>idil</ex> don <ex>ch&umacr;igea</ex>d tr&amacr;chtad: Don adairc</head>
<p><frn lang="la">Uentosa est instrumentum cum orificio stricto &ampersir; uentre <app><lem>spatioso</lem><rdg wit="H P">spaciosa</rdg></app></frn> .i. as ead as f&aacute;sadarc ann <term lang="la">innstrum<ex>in</ex>t</term> g&amacr; mb&imacr; b&emacr;l cumhang &ampersir; br&uacute; fhairsing. <ex>Agus</ex> do-n&imacr;t<ex>hear</ex> uair ann d'adairc &iacute; &ampersir; uair <ex>eile</ex> do glaine, <lb n="10130"> &ampersir; uair and maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fuil<ex>iugad</ex>, &ampersir; uair gan fuil<ex>iugad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> an adarc curt<ex>h</ex>ur maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fuil<ex>iugad</ex> tairngid s&imacr; an t-adb<ex>ar</ex> go moth<ex>uigth</ex>each &ampersir; an fh<ex>uil</ex> t<ex>h</ex>sh&emacr;im

<pb n="137">
n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; an f<ex>h</ex>uil r<ex>eam</ex>ur, &ampersir; an f<ex>h</ex>uil b&imacr;s a f<ex>uir</ex>imeall n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; an f<ex>h</ex>uil b&imacr;s a n-inmeadh&omacr;n. <lb n="10135">Ar an adb<ex>ar</ex> sin as m&oacute;r f<ex>h</ex>urtacht<ex>uig</ex>ius s&imacr; a coimh&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i &ampersir; a l<ex>eigeas</ex> na heasl<ex>&amacr;int</ex>i, d&amacr; curt<ex>h</ex>ar &iacute; an uair bus &emacr;ig<ex>ean</ex> a cur, &ampersir; annsan inadh anab &emacr;igin a cur, &ampersir; tar &eacute;s an f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i uil<ex>id</ex>i. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&iacute;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad an inntinn ad<ex>ubramur</ex> <lb n="10140">r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex> a timc<ex>h</ex>ill na hadairci co <app><lem>princip&amacr;lta</lem><rdg wit="H">prinncipalta</rdg></app> b&imacr;s maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fuil<ex>iugad</ex> .i. co folm<ex>uig</ex>eann s&imacr; co moth<ex>uigth</ex>each &ampersir; co coiml&imacr;nann s&imacr; inad na cuisleann an uair toirm<ex>is</ex>ct<ex>hear</ex> &omacr; c<ex>h</ex>&umacr;is &emacr;igin &iacute; (mar at&amacr;id, na mac&amacr;im n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur cuisli do leigin d&omacr;ibh roimh <lb n="10145">a .14. mbl<ex>iadain</ex> &ampersir; do na sean-da&imacr;nibh d'&eacute;s .10. mbl<ex>iad</ex>an &ampersir; .3. fichit, &ampersir; mar sin d&amacr; cosm<ex>ail</ex>ibh): &ampersir; gairid <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>i</ex>c<ex>enna</ex></sn></ps> neithe do-n&imacr; inad na cuisl<ex>inn</ex>i d&imacr;b so &ampersir; c<ex>h</ex>oiml&imacr;nas a tarbacht; &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear a cur do leth na n-oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i sin a m&omacr;r&amacr;n d'inaduib, <lb n="10150">gid eadh, as a <ex>c&umacr;ig</ex> n-inad<ex>aib</ex>h n&omacr; a s&eacute; n-inad<ex>aib</ex> as m&omacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> a cur. </p>
<p>An c<ex>&emacr;id</ex>-inad d&imacr;bh .i. a cur ar clais c&umacr;il an c<ex>h</ex>inn, d'f<ex>h</ex>olmug<ex>ad</ex> an adb<ex>air</ex> &omacr;n c<ex>h</ex>eann &ampersir; &omacr;na reann<ex>aib</ex>h. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; s&imacr; inad <term lang="la">cephalica</term> an tan <lb n="10155">sin; ar an adb<ex>ar</ex> sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &iacute; a n-easl<ex>&amacr;int</ex>ibh na s&umacr;l &ampersir; a salchar na haidhchi &ampersir; a mbr&emacr;ntus an b&emacr;i<sup resp="JCa">i</sup>l. </p>
<p>An <ex>dara</ex> hinad a curt<ex>h</ex>ar &iacute; .i. ider an d&amacr; shlinn&emacr;n &ampersir; folm<ex>uig</ex>id s&imacr; an t-adb<ex>ar</ex> at&amacr; annsna ball<ex>aib</ex> <lb n="10160">sp<ex>ir</ex>at&amacr;lta <ex>Agus</ex> do-n&imacr; inadh <term lang="la">mediana</term> an tan

<pb n="138">
sin; ar an adb<ex>ar</ex> sin fogn<ex>aid</ex>h s&imacr; a n-easl<ex>&amacr;nt</ex>ibh an ochta, mur at&amacr;, asma &ampersir; <term lang="la">pleurisis</term> &ampersir; <app><lem>sele</lem><rdg wit="H">sil- <sup resp="BF">{with raised hyphen}</sup></rdg></app> fola. </p>
<p>An <ex>treas</ex> inad a ndl<ex>eag</ex>ar a cur .i. ar na h&amacr;irn<ex>ib</ex>h &ampersir; ar uball na leisi, d'f<ex>h</ex>olmug<ex>ad</ex> an adbuir at&amacr; <lb n="10165"> annsna ball<ex>aib</ex> oil<ex>eamna</ex>c<ex>h</ex>a. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; s&imacr; inadh <term lang="la">basilica</term> in tan <app><lem>sin</lem><rdg wit="H">sin</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app>; ar an adbar sin foghn<ex>aid</ex> s&imacr; a n-aig<ex>id</ex> d&umacr;inteadh, &ampersir; neasc&omacr;ideadh, &ampersir; tend<ex>is</ex> na n-ae &ampersir; na ndub&amacr;n, &ampersir; <app><lem>sgabiesi</lem><rdg wit="H">sgabieis</rdg></app> an l&eacute;sa &ampersir; an c<ex>h</ex>uirp co huil<ex>id</ex>i. </p>

<p><lb n="10170"> An <ex>ceathramad</ex> hinad ina curt<ex>h</ex>ar &iacute; .i. ar an dearnainn ar son guta &ampersir; teind<ex>is</ex> na mball b&imacr;s 'na comarsannacht. </p>
<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> hinad ana curt<ex>h</ex>ar &iacute; .i. ar l&aacute;r na luirgne &ampersir; ar l&aacute;r na colpadh &ampersir; a n-aici na n-alt. <lb n="10175"> <ex>Agus</ex> do-n&imacr; s&imacr; inad <term lang="la">shofena</term> in tan sin; ar in adb<ex>ar</ex> sin togairm<ex>id</ex> s&imacr; an fh<ex>uil</ex> m<ex>&imacr;sta</ex>, &ampersir; l<ex>eigisid</ex>h <term lang="la">sdranguria</term> &ampersir; teinnius an m<ex>a</ex>cl<ex>aic</ex> &ampersir; an l&eacute;sa, &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &iacute; a n-aig<ex>id</ex> podagra na ndroch-cneadh. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as &imacr; so as inntind p<ex>h</ex>rincip<ex>&amacr;l</ex>ta do na <lb n="10180"> hadarcaibh gan fhuil<ex>iugad</ex>h, &ampersir; curt<ex>h</ex>ur a m&omacr;r&amacr;n d'inad<ex>aib</ex>h &iacute; do choiml&imacr;nad na hinntinne sin. </p> 
<p>An ch<ex>&emacr;id</ex>-inntind d&imacr;bh, f&amacr; na maet<ex>h</ex>&amacr;nuibh, do t<ex>h</ex>re&omacr;rug<ex>ad</ex> &ampersir; do t<ex>h</ex>arrang na fola &omacr;n tsr&omacr;in. <ex>Agus</ex> as &emacr; so adeir <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> <frn lang="la">in quincto</frn> <corr sic="Terapintese" resp="ANicD"><title type="medical treatise">Terapeutice</title></corr><note type="auth" n="36">H T<ex>erup</ex>&nmacr;tice.</note>; <lb n="10185"> ar an adb<ex>ar</ex> sin d&amacr; sil<ex>ead</ex> s&iacute; &omacr;n leath-tsr&omacr;in <app><lem>deis</lem><rdg wit="H">deis</rdg><rdg wit="P">d&eogon;s</rdg></app>, <app><lem>dl<ex>eag</ex>ur</lem><rdg wit="H">dl<ex>eag</ex>ur</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> an adarc do c<ex>h</ex>ur ar na haebh,

<pb n="139">
&ampersir; d&amacr; sil<ex>ead</ex> &omacr;n <app><lem>leath-s<ex>h</ex>r&omacr;in</lem><rdg wit="H">leath-s<ex>h</ex>r&omacr;in</rdg><rdg wit="P">tsroin</rdg></app> <app><lem>c<ex>h</ex>l&emacr;</lem><rdg wit="H">cli</rdg></app>, a cur ar an selg. </p>
<p><mls unit="MS P page" n="481">An dara hinadh a curt<ex>h</ex>ar h&imacr; .i. f&amacr; na c&imacr;ghibh <lb n="10190"><app><lem>d'athtarrang</lem><rdg wit="H">do tarrang</rdg></app> &ampersir; d'innt&omacr;g <app><lem>fhluxa</lem><rdg wit="H"><term lang="la">flux</term></rdg></app> na f<ex>ola</ex> m<ex>&imacr;sta</ex>. <ex>Agus</ex> as &emacr; so adeir <ps reg="Hippocrates">><fn>Ip<ex>oc</ex>r&amacr;<ex>id</ex></fn></ps> sa <ex>ch&umacr;igead</ex> pair<ex>teagal</ex> <title type="medical treatise" lang="la">d'Afoirismorum</title> an uair ad<ex>eir</ex> s&emacr;: <cit><qt lang="la">Mulieri autem si uis menstruam retinere sic iam maiorem ad mamillas apone</qt><bibl></bibl></cit> .i. mad &amacr;il leat an fh<ex>uil</ex> m<ex>&imacr;sta</ex> <lb n="10195">do chosc isna mn&amacr;ibh, cuir adurc m&oacute;r ar na c&imacr;ghibh. G&imacr;d eadh, n&imacr; har na c&imacr;ghibh f&emacr;n dl<ex>eag</ex>ar a cur, acht f&amacr; na c&imacr;ghibh, mur ader an comint. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> .i. curt<ex>h</ex>ar &imacr;, do r&emacr;ir <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps>, ar na sliastaib, do t<ex>h</ex>ogairm na f<ex>ola</ex> m<ex>&imacr;sta</ex>; &ampersir; n&imacr; headh am&amacr;in, acht <lb n="10200">curt<ex>h</ex>ar &iacute; a fogus do neasc<ex>&omacr;id</ex>ibh na n-alt, d&amacr; nd&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> &ampersir; d&amacr; ndrud &omacr; na haltaibh. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, curt<ex>h</ex>ar na f&amacr;sadurca annsa p<ex>har</ex>ilis ar <app><lem>bun&amacr;it</lem><rdg wit="H">bunaid</rdg></app> na f&emacr;itheadh d&amacr; <app><lem>t&emacr;ghad</lem><rdg wit="H">teig<ex>ead</ex>h</rdg></app>, do r&emacr;ir mur adeir <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> sa <ex>treas</ex> Can<ex>&omacr;in</ex> a caib<ex>idil</ex> na p<ex>ar</ex>ilisi. </p>
<lb n="10205"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, curt<ex>h</ex>ar ar in meadh&omacr;n h&imacr; a colica, do d&imacr;sg<ex>a&imacr;l</ex>ead na <app><lem>ndeat<ex>haig</ex>thi</lem><rdg wit="H">ndeat<ex>haig</ex>thi</rdg></app> &ampersir; do m&imacr;niug<ex>ad</ex> an tinn<ex>is</ex>.
Tuill<ex>ead</ex>, curt<ex>h</ex>ar ar an macl<ex>ac</ex> &ampersir; ar na hinn<ex>ib</ex>h &iacute;, d&amacr; cur <app><lem>ana</lem><rdg wit="H">ana</rdg><rdg wit="P">anana</rdg></app> n-inad<ex>aib</ex> f&emacr;in, do <app><lem>r<ex>&emacr;ir</ex></lem><rdg wit="P">r<ex>&emacr;ir</ex> r<ex>&emacr;ir</ex></rdg></app> c<ex>h</ex>omairli <lb n="10210"><ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> andsa <ex>treas</ex> Can&omacr;in ana caibidil<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aibh f&emacr;n. </p>

<pb n="140">
<p>Tuill<ex>ead</ex>, curt<ex>h</ex>ar iad ar na sligt<ex>h</ex>ibh &ampersir; ar na p&omacr;iribh tr&eacute; sibl<ex>uig</ex>ind an fual &omacr; na h&amacr;irnibh c<ex>h</ex>um an l&emacr;sa innus coma m&omacr;ide do t<ex>h</ex>uitfeadh in c<ex>h</ex>loc<ex>h</ex> <lb n="10215"> c<ex>hu</ex>m an l&eacute;sa &iacute;, do r&emacr;ir <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> annsa <ex>treas</ex> Can&omacr;in. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, <app><lem>c<ex>uir</ex>t<ex>hear</ex></lem><rdg wit="H">q<ex>ur</ex>t<ex>ur</ex></rdg></app> <note type="auth" n="37">ear=an gn&aacute;th-nod do er (s); uir=an gn&aacute;th-nod do ur.</note>  i<ex>a</ex>t ar na cluas<ex>aib</ex>h &ampersir; ar b&emacr;l<ex>aib</ex>h na cneadh ndomain, do t<ex>h</ex>arrang an neith eachtr<ex>a</ex>nn<ex>aig</ex>h b&imacr;s inntu. </p>
<lb n="10220"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, curt<ex>h</ex>ar iad ar na greamann<ex>aib</ex>h n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; ar na gontaibh n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; ar na gor&amacr;naibh n<ex>eim</ex>neacha, do t<ex>h</ex>arrang na nime astu. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&iacute;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad, do r&emacr;ir mar ad<ex>ear</ex>aid <lb n="10225"> na sean-da&imacr;ne, curob fearr an f<ex>h</ex>&aacute;sadurc an uair b&imacr;s an r&eacute; l&aacute;n n&amacr; in uair b&iacute;s s&imacr; uireasb<ex>ada</ex>c<ex>h</ex>, do r&emacr;ir mur adeir <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> &ampersir; <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> sa <ex>treas</ex> l<ex>eabar</ex> don f<ex>h</ex>aeth<ex>ugad</ex>. <ex>Agus</ex> dearb<ex>aid</ex> <ps reg="Almanzor"><sn>Almusor</sn></ps> sin .i. an uair m&emacr;d<ex>uigth</ex>ear an r&eacute; ana shoillsi go <lb n="10230"> m&emacr;daigt<ex>hear</ex> &ampersir; co tarruingt<ex>hear</ex> na l<ex>eann</ex>a a f<ex>uir</ex>imeall an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p, &ampersir; an uair laighdit<ex>hear</ex> a soillsi go laighdithear na l<ex>eann</ex>a &ampersir; co n-iatar a n-inmeadh&omacr;n &iacute;ad; ar an adb<ex>ar</ex> sin as maith, an l&amacr; cuirfir an adarc, an gaeth do beith andeas &ampersir; <lb n="10235"> a cur &omacr;n <ex>dara</ex> huair <ex>n&omacr;</ex> co roith an <ex>treas</ex> uair. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&iacute;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agud corob &iacute; as inntind d&amacr; gach aen-neach do-n&imacr; oibr<ex>iugad</ex> annsa c<ex>h</ex>&aacute;s so inadh na f&aacute;sadairci d'innladh l&emacr; huis<ex>g</ex>i te, &ampersir; 

<pb n="141">
deat<ex>h</ex>ach do leigin fa&iacute;, uair roim an <ex>a</ex>dairc do <lb n="10240">c<ex>h</ex>ur. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>i</ex>c<ex>enna</ex></sn></ps> f&imacr;rinne de so, d&amacr; mb&iacute;a an f<ex>h</ex>uil r<ex>eam</ex>ur, &ampersir; d&amacr; mbia s&emacr;imh n&imacr; <ex>h&emacr;ig</ex>intach so, &oacute;r dob<ex>ud</ex> baeg<ex>al</ex> an d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> imurc<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an tan sin &ampersir; an t-&emacr;gruas. </p>
<p><ex>Agus</ex> as <app><lem>le&omacr;r</lem><rdg wit="H">lor</rdg></app> lim so don f<ex>h</ex>&amacr;sad<ex>uir</ex>c. </p></div2>

<div2 n="3"><head>An <ex>treas</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex></head>
<head>[Do] Sangui[s] suigi<note type="auth" n="38">Na litreacha idir l&uacute;ib&iacute;n&iacute; as H.</note></head>
<lb n="10245"> <p><frn lang="la">Sanguis sugacio est extraxcio sangunis cum <app><lem>sangis</lem><rdg wit="H">sangis</rdg><rdg wit="P">sangi sangi</rdg></app> sugis</frn> .i. as ead as <frn lang="la">sangis sugacio</frn> and .i. athtarrang na fola l&emacr; <term lang="la">sanguis sugi</term>. <frn lang="la">Et</frn> as pia<ex>st</ex>a b<ex>ea</ex>ca duba iad a cosm<ex>ail</ex>ius earball <app><lem>lochadh</lem><rdg wit="H">locha</rdg></app> ana <app><lem>mb&imacr;d l&iacute;n&iacute;</lem><rdg wit="H">mbi line</rdg></app> buidhi ana ndromann<ex>aib</ex>h &ampersir; <lb n="10250">deirgi &emacr;igin ana <app><lem>meadh&amacr;nuibh</lem><rdg wit="H">meadon<ex>aib</ex>h</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> as i<ex>a</ex>t as fearr d&imacr;bh na piasta do-gobar annsna huis<ex>g</ex>ib mait<ex>h</ex>i. Ge edh, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aint<ex>ear</ex> d&imacr;bh na p<ex>iast</ex>a ara mb&imacr; dat<ex>h</ex> ad<ex>uath</ex>mur &ampersir; g&amacr; mb&iacute; ceand reamor &ampersir; oiltear a ndroch-uis<ex>g</ex>ibh, &omacr;ir as n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> iad. </p>
<lb n="10255"> <p><frn lang="la">Et</frn> b&iacute;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agat nach inntuctha <term lang="la">sanguis sugi</term> a m&omacr;r&amacr;n d'inad<ex>aib</ex>h, acht annsna hinad<ex>aib</ex>h nach &eacute;idir na f&amacr;sadarca do c<ex>h</ex>ur, mar at&amacr;, an b&emacr;l, &ampersir; an tsr&omacr;n, &ampersir; fe&omacr;il na fiacc<ex>al</ex>, &ampersir; na baill t<ex>ir</ex>ma b&imacr;s lomnacht &omacr; f<ex>h</ex>e&omacr;il, mur at&amacr;id, na m&emacr;<sup resp="JCa">i</sup>r &ampersir; na
	
<pb n="142">
<lb n="10260"> hailt. <frn lang="la">Et</frn> as &amacr;il l&emacr; h-<ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>icenna</ex></sn></ps> a mbeith tarb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a <term lang="la">serpigo</term> &ampersir; annsna droch-cn<ex>eadaib</ex>h, &ampersir; n&imacr; horra dl<ex>eag</ex>ar acht 'na timc<ex>h</ex>ill. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n c<ex>h</ex>uirius iad d'osgailt <term lang="la">emoroida</term>. <ex>Agus</ex> as m&omacr; t<ex>h</ex>airrngid siad &omacr; inmeadh&omacr;n n&amacr; do-n&imacr;d na hadurca. <frn lang="la">Et</frn> <lb n="10265"> as innt<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i nach dl<ex>eag</ex>ur na folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i rann<ex>aid</ex>i so do t<ex>h</ex>abairt do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex> l&imacr;nta, acht <app><lem>mar</lem><rdg wit="H">m-a <sup resp="BF">with raised hyphen</sup></rdg></app> folm<ex>uig</ex>t<ex>hear</ex> co huil<ex>id</ex>i iad rompa. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; so inntinn <ps reg="Avicenna (or) Ibn Sinna"><sn>Au<ex>i</ex>c<ex>enna</ex></sn></ps> .i. nach dl<ex>eag</ex>ur a tab<ex>air</ex>t an uair gabht<ex>h</ex>ur go <app><lem>nuadh</lem><rdg wit="H">nua</rdg></app> iad, acht coim&eacute;dtar l&aacute; iad <lb n="10270"> a n-uis<ex>g</ex>i gl<ex>an</ex> <ex>n&omacr;</ex> go sg&emacr;idhid siad an m&eacute;id b&iacute;s ana mead&omacr;nuibh. </p>
<p><ex>Agus</ex> coimeltear an ball ainds&emacr;in, &ampersir; innaltur n&omacr; go ndeargt<ex>h</ex>ur &eacute;, n&omacr; curt<ex>h</ex>ar fuil ele fa&iacute;, <ex>n&omacr;</ex> <mls unit="MS P page" n="482"> d&emacr;ntar beg&amacr;n fuil<ex>ig</ex>thi innus go <app><lem>silf&iacute;</lem><rdg wit="H">silfidi</rdg></app> <app><lem>m&emacr;id</lem><rdg wit="P">meid meid</rdg></app> &emacr;igin <lb n="10275"> fola ass; &ampersir; curt<ex>h</ex>ar ris iad r&emacr; l&amacr;mhuibh .i. a d&oacute; <ex>n&omacr;</ex> a <ex>tr&imacr;</ex>, do r&eacute;ir mur as &emacr;igin c<ex>hu</ex>m <app><lem>tarra<sup resp="JCa">i</sup>ng</lem><rdg wit="H">tarraing</rdg></app> an m&emacr;ide so d'f<ex>h</ex>uil .i. an m&eacute;d as &emacr;igin d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> di. <frn lang="la">Et</frn> ana diaig sin an uair linfaid siad iad f&emacr;n d'f<ex>h</ex>uil, tuitid uat<ex>h</ex>a f&emacr;n, n&oacute; muna thuitid curt<ex>h</ex>ar
<lb n="10280"> <app><lem>uin&emacr;gir</lem><rdg wit="H">fin<ex>egr</ex>a</rdg></app> f&omacr;na ceann<ex>aib</ex>h, n&oacute; salann bruiti, n&omacr; <term lang="la">alo&eacute;</term>, n&omacr; tarrangt<ex>h</ex>ar iad l&emacr; ruaineach, n&omacr; l&emacr;na cosm<ex>ail</ex>e. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> dob<ex>ud</ex> tarb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ana diaigh sin an t-inad do sh&umacr;gad n&omacr; innl<ex>ad</ex> l&emacr; huis<ex>g</ex>i <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; haig&emacr;id. <frn lang="la">Et</frn> <lb n="10285"> d&amacr; n-imdaigt<ex>h</ex>ear fuil annsa ball as maith cer&imacr;n

<pb n="143">
<sup resp="JCa">infra 322</sup><lb>
do c<ex>h</ex>ur ris do <term lang="la">bolus Armenicus</term> &ampersir; do galla &ampersir; do neithib noch toirm<ex>is</ex>cius an f<ex>h</ex>uil, &ampersir; follamn<ex>ui</ex>dt<ex>h</ex>ear an t-easl<ex>&amacr;n</ex> mar <app><lem>do-g&emacr;nta&imacr;</lem><rdg wit="H">do gentaidhi</rdg></app> fear cuisl<ex>inn</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; tuctha&imacr; triacail tar &eacute;si sin d&oacute;, dob<ex>ud</ex> maith <lb n="10290">&emacr;, ar son <app><lem>n<ex>eim</ex>e na pia<ex>st</ex></lem><rdg wit="H">na n<ex>eim</ex>i &ampersir; na p<ex>eist</ex>i</rdg></app>, mar dearbus <ps reg="Arnaldus de Villanova"><fn>Arnalldus</fn></ps>. </p>
<p><ex>Agus</ex> as <app><lem>le&omacr;r</lem><rdg wit="H">lor</rdg></app> na neit<ex>h</ex>e so do <frn lang="la">sangis sugi</frn>. </p></div2>

<div2 n="4"><head>An <ex>ceathramad</ex> caib<ex>idil</ex>: Do na poncaibh</head>
<p><frn lang="la">Quia <app><lem>homines</lem><rdg wit="H">omnes</rdg><rdg wit="P">om&emacr;s</rdg></app> sani raro utuntur cauteriis quamuis tamen eis interdum vtimur</frn> .i. as annamh gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&iacute;ne sl&amacr;na na puinc, acht g&emacr; <app><lem>gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>i</ex>d-ne</lem><rdg wit="H">gnath-maidni <sup resp="BF">with raised hyphen</sup></rdg></app> <lb n="10295">i<ex>a</ex>d co m<ex>ein</ex>ec, ar an adb<ex>ar</ex> sin cuirfim<ex>id</ex> aen-c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> at<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umair do na poncaibh ann so, do choiml&imacr;nad na hoibre so, an m&emacr;id beanaid siad r&emacr; foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&aacute;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; <ex>h&emacr;ig</ex>in a r&amacr;dh and so na <term lang="la">hinnstrumu<ex>in</ex>ti</term> l&emacr; nd&emacr;ntar na puinc, n&amacr; <lb n="10300">cinnus do-n&imacr;t<ex>h</ex>er iad, &omacr;ir is obair <app><lem>cirurici</lem><rdg wit="H">siruiric</rdg></app><note type="auth" n="39">(H:) an d&aacute; litir dh&eacute;idheanacha sgr&iacute;obhtha &oacute;s cionn na 'r'.</note>  sin .i. obair fhir sh&imacr;nti l&amacr;mh; ar an adbur sin n&imacr; &amacr;irmhe&omacr;m and so iad; &ampersir; n&imacr; h&amacr;irme&omacr;chum na heasl<ex>&amacr;int</ex>i ann so darob imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mar leigis iad, n&amacr; na hinaidh ara ngn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear a cur; gid eadh, ad&emacr;ram <lb n="10305">tarba gener&amacr;lta na ponc. </p>

<pb n="144">
<p><sup resp="JCa">infra 322-4</sup><lb>
<app><lem>Air</lem><rdg wit="H">ar</rdg></app> an adb<ex>ar</ex> sin b&iacute;th a f<ex>h</ex>is agad corob tarb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <app><lem>an ponc</lem><rdg wit="H">na puinc</rdg></app> do t<ex>h</ex>irmug<ex>ad</ex> na l<ex>eanann</ex> &ampersir; d&amacr; <app><lem>tarrang</lem><rdg wit="H">tarrain<ex>n</ex></rdg></app> &omacr; doimhne na mball, &ampersir; do t<ex>h</ex>oirmeasc an truaill<ex>igth</ex>i, nach sgailti &ampersir; nach imdaigt<ex>h</ex>i h&emacr;, <frn lang="la">et</frn> mar an c<ex>&emacr;d</ex>na <lb n="10310"> do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht na mball &ampersir; do <app><lem>c<ex>h</ex>e&aacute;rtug<ex>ad</ex></lem><rdg wit="P">c<ex>h</ex>e&aacute;rtug<ex>ad</ex></rdg></app> a coimpl<ex>ex</ex>a, &ampersir; do d&imacr;sga&imacr;leadh na n-adb<ex>ar</ex> truaill<ex>igth</ex>i noch connaimht<ex>hear</ex> annsna ball<ex>aib</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, as mait<ex>h</ex> an ponc do c<ex>h</ex>osc <app><lem>fluxa</lem><rdg wit="H"><term lang="la">flux</term></rdg></app> na f<ex>ol</ex>a; &ampersir; an uair do-n&imacr;t<ex>hear</ex> an ponc ar son na hinntinde d&emacr;iginaid <lb n="10315"> so dl<ex>ig</ex>idh s&emacr; beith l&amacr;idir domain, &omacr;ir d&amacr; mbeith s&emacr; &emacr;gruaidh &ampersir; cr&umacr;staigi anmhanna aigi, noch do t<ex>h</ex>uitfidh gu luath, do beith s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;n n&uacute;a an tan sin budh measa n&amacr; in c<ex>&emacr;d</ex>-s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;n. Ar an adbur sin na da&iacute;ne bh&imacr;s a leithid na sl<ex>&amacr;int</ex>i, noch <lb n="10320"> at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>h</ex>um tuitme a n-easl<ex>&amacr;int</ex>ibh na mball fuirimeallach t<ex>h</ex>eagmus &omacr; t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex>h na l<ex>eanann</ex>, dl<ex>ig</ex>id siad puinc do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>: <frn lang="la">verbi gra<ex>tia</ex></frn>, mar at&amacr;, in drong at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>h</ex>um lubra n&omacr; c<ex>hu</ex>m <app><lem><term lang="la">guta rosacea</term></lem><rdg wit="H">guta rosasia</rdg></app> na haight<ex>h</ex>i; &ampersir; gu huil<ex>id</ex>i a n-aig<ex>id</ex> <lb n="10325"> na n-easl<ex>&amacr;int</ex>i doc<ex>h</ex>raidius an aig<ex>id</ex> l&emacr; fl<ex>ichideacht</ex> truaill<ex>igt</ex>hi na hinc<ex>h</ex>inne ag nach fuil sligi imt<ex>h</ex>eachta acu &omacr;n inc<ex>h</ex>inn&mdash;tuitid c<ex>hu</ex>m na haigthi &ampersir; chum an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; as m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an ponc d&omacr;ibh <app><lem>so</lem><rdg wit="H">sin</rdg></app>. </p>
<lb n="10330"> <p><frn lang="la">Et</frn> mar adubramar romuinn, do na fl<ex>iuch</ex>ataib ceang<ex>ail</ex>tear annsa c<ex>h</ex>eann, co nglantur iad l&emacr;

<pb n="145">
<sup resp="JCa">infra 324-5</sup><lb>
ponc &ampersir; go tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear, &oacute;r f&emacr;daid a leith&eacute;idib sin <app><lem>da</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>ataibh truaill<ex>igth</ex>i teagm&amacr;il in gach aon-ball don c<ex>hor</ex>p, &ampersir; glantur &ampersir; tirmaidt<ex>h</ex>ear l&emacr; <lb n="10335"><app><lem>poinc</lem><rdg wit="H">puinc</rdg></app><note type="auth" n="40">leg. 'ponc' n&oacute; 'poncaibh'?</note> iad, &ampersir; glantar in ball. Ar an adbar sin d&amacr; mbia a leith&eacute;idibh sin do f<ex>h</ex>l<ex>iuchat</ex>aibh truaill<ex>igth</ex>i arna ceangul annsa tsheilg n&omacr; annsna haebh <ex>n&omacr;</ex> annsa gh<ex>ail</ex>i <ex>n&omacr;</ex> annsan ucht, as m&omacr;r &ampersir; as tarb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an furtacht do-n&imacr; an ponc, d&amacr; curt<ex>h</ex>ar
<lb n="10340">h&emacr; ar na ball<ex>aib</ex> sin, &ampersir; go h&amacr;irighthi d&amacr; n-uireasb<ex>uig</ex>id na l<ex>eigis</ex> ele. <frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>hear</ex> a c<ex>h</ex>osm<ex>ail</ex>ius sin d&amacr; n-imd<ex>uig</ex>hid na l<ex>eann</ex>a truaill<ex>igth</ex>i annsna haltaibh .i. ponc do c<ex>h</ex>ur a timc<ex>h</ex>ill an ailt. <ex>Agus</ex> as mar sin as follus tarba choitchinn na ponc. </p>
<lb n="10345"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, b&iacute;th a fhis agud nach dl<ex>eag</ex>ar an ponc do c<ex>h</ex>ur ar aenmodh acht m<ex>un</ex>a gl<ex>an</ex>tur an c<ex>or</ex>p reimhe ar t&umacr;s l&emacr; cuisl<ex>inn</ex> &ampersir; l&emacr; l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>, n&omacr; l&emacr; ceachtar d&imacr;bh, mar do-c<ex>h</ex>&imacr;fir don liaigh. <ex>Agus</ex> an uair do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an ponc c<ex>h</ex>um folm<ex>uig</ex>the an <lb n="10350">adb<ex>air</ex>, condaimt<ex>h</ex>ear an p<ex>onc</ex> osgailti an tan sin; gid eadh, an uair curt<ex>h</ex>ar h&emacr; do c<ex>h</ex>osc na f<ex>ol</ex>a, n&amacr; connaimt<ex>h</ex>ear osg<ex>ail</ex>ti an t-inad. <ex>Agus</ex> an uair curt<ex>h</ex>ar c<ex>hu</ex>m folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i connaimt<ex>h</ex>ear .40. l&amacr; osg<ex>ail</ex>ti h&emacr;, an m&emacr;id as lugha, &ampersir; glantur an <lb n="10355">t-inad <app><lem>gach</lem><rdg wit="P">gach gach</rdg></app> <handShift old="H2" new="H3"><note type="auth" n="41">As so go dt&iacute; deire an t&eacute;axa l&aacute;mh an treas sgr&iacute;obhaidhe.</note> lae fa&imacr; dh&omacr;, <ex>n&omacr;</ex> aen-uair, <app><lem>f&omacr;</lem><rdg wit="H">fa</rdg></app> m&emacr;id <mls unit="MS P page" n="483"> <ex>n&omacr;</ex> <app><lem>fa&imacr;</lem><rdg wit="H">fa</rdg></app> loighead <app><lem>fholm<ex>uig</ex>thi</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> an adb<ex>uir</ex>. <frn lang="la">Et</frn> 

<pb n="146">
<sup resp="JCa">infra 325-7</sup><lb>
indailtear an t-in<ex>a</ex>d co m<ex>ein</ex>ic l&emacr; huisgi ara mb<ex>ear</ex>bt<ex>h</ex>ur <app><lem>oiginn</lem><rdg wit="H">eidinn</rdg></app> croind l&emacr; <app><lem>hoigheann</lem><rdg wit="H">heidinn</rdg></app> talm<ex>an</ex>, indus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> br&emacr;na an t-inad a mbia an pongc. </p>
<lb n="10360"> <p><ex>Agus</ex> seachain gan pongc do d&emacr;nam ar na&imacr;dhean<ex>aib</ex>h n&amacr; ar da&imacr;nibh ro-arrsaighi, &omacr;ir n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a c<ex>h</ex>ur ar na sean-da&imacr;n<ex>ib</ex>h ar son imurcaid tirm<ex>aid</ex>eachta a mball, n&amacr; ar na na&imacr;gean<ex>aib</ex>h ar son ro-buice a mball. <ex>Agus</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a c<ex>h</ex>ur annsna <lb n="10365"> haimsearaib ro-t<ex>h</ex>easaidi, n&amacr; ro-f<ex>huar</ex>a, n&amacr; ro-t<ex>h</ex>ir<ex>ma</ex>; &ampersir; n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a c<ex>h</ex>ur ar na musgailib. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;d a fhis acad na poingc <app><lem>cuirt<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">c<ex>ur</ex>t<ex>ur</ex></rdg></app><note type="auth" n="42">uir=ur-nod, ear=er-nod.</note> f&omacr; na gl&umacr;in<ex>ib</ex> gurub tarb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> iad do gl<ex>an</ex>adh an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i &omacr; na leand<ex>aib</ex>h truaill<ex>igthe</ex>; ar in adbur <lb n="10370"> sin is ro-t<ex>h</ex>arb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na poinc sin a l<ex>eigeas</ex> na lubra. </p>
<p><ex>Agus</ex> is <app><lem>le&omacr;r</lem><rdg wit="H">lor</rdg></app> lim na neithe athc<ex>h</ex>umaire sin do na p<ex>on</ex>c<ex>aib</ex>. </p></div2>

<div2 n="5"><head>An <ex>c&umacr;igead</ex> caib<ex>idil</ex>: Do na neith<ex>ib</ex> lagus an br&umacr;</head>
<p><frn lang="la">Interdum uentris solucio quibusdam hominibus <lb n="10375"> multum <app><lem>cumpedit</lem><rdg wit="H">compedit</rdg></app> in regimine sanitatis</frn> .i. as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> co m&omacr;r do droing do na da&imacr;nibh an

<pb n="147">
<sup resp="JCa">infra 327</sup><lb>
br&uacute; do lag<ex>a</ex>d a foll<ex>amnugad</ex> na sl&amacr;<ex>int</ex>i .i. d&amacr; coimh&emacr;d &omacr; na heasl<ex>&amacr;int</ex>ibh adburda tic &omacr; t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> na l<ex>eanann</ex>. An l<ex>eigeas</ex> noch lagus an br&umacr;, glanaid <lb n="10380">s&emacr; an <app><lem>corp</lem><rdg wit="H">bru</rdg></app> &omacr; na l<ex>eannaib</ex> truaill<ex>igth</ex>i noch do gn&amacr;th<ex>uig</ex> geineam<ex>ain</ex> &omacr; <app><lem>maindeachtnaig<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">maidn<ex>eachtaig</ex>hi</rdg></app> an di&eacute;ta <ex>n&omacr;</ex> &omacr; c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> <ex>n&omacr;</ex> aic<ex>&imacr;d</ex>each an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p. &Omacr;ir gach feabus d&amacr; mbia coimpl<ex>ex</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &omacr;na oileamhain &ampersir; ar son na neithe oilius &eacute;, d&amacr; caithi <lb n="10385">s&eacute; neithe fiad&amacr;nta <ex>n&omacr;</ex> coill<ex>id</ex>i <app><lem>imd&omacr;ch<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">imdocha</rdg></app> s&emacr; droch-l<ex>eann</ex>a ann f&emacr;in, &ampersir; muna glantur <app><lem>uatha</lem><rdg wit="H">uadha</rdg></app> sin h&emacr; do t<ex>h</ex>rom&omacr;chdais an curp. <frn lang="la">Et</frn> mar in c<ex>&emacr;d</ex>na <app><lem>d&amacr;</lem><rdg wit="H">da</rdg><rdg wit="P">do</rdg></app> fheabus <term lang="la">regimen</term> b&imacr;s ac neach geintear droch-l<ex>eann</ex>a truaill<ex>igth</ex>i andsa c<ex>h</ex>urp &omacr; mail&imacr;s an <lb n="10390">c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex> &ampersir; &omacr; anbfhoinde na mball, mur at&amacr;, l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> <ex>n&omacr;</ex> l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> <ex>n&omacr;</ex> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>. Oir coim&emacr;dtur an curp &omacr;na easl<ex>&amacr;int</ex>ib &omacr; fholm<ex>ugad</ex> na n-imarcrach sin. </p>
<p>Ar in <ex>a</ex>dbur sin an drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius droch-<term lang="la">regimen</term>, <lb n="10395">&ampersir; ag&amacr; fuil droch-coimpl<ex>ex</ex>, &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil ana na&imacr;ginaibh n&amacr; ana sean&omacr;ir<ex>ib</ex>h, &ampersir; ag&amacr; fuil<ex>id</ex> g<ex>ailid</ex>i &ampersir; inne l&amacr;idire, &ampersir; ag&amacr; fuil<ex>id</ex> c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p m&omacr;ra reamra, &ampersir; iad craes<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, ac ithi m&omacr;r&amacr;in, &ampersir; guru b<ex>ea</ex>c gluaisid n&amacr; s<ex>h</ex>aet<ex>h</ex>raighid siad, &ampersir; gurub b<ex>ea</ex>c <lb n="10400">innarbaid l&emacr; hingl<ex>anad</ex> n&amacr; l&emacr; hallus, as inp<ex>h</ex>urg&omacr;idight<ex>h</ex>i <app><lem>go</lem><rdg wit="H">co</rdg><rdg wit="P">go</rdg></app><note type="auth" n="43">P: l&iacute;ne &oacute;s cionn an g.</note> m&omacr;r an drong sin. <ex>Agus</ex> muna t&emacr;rnaigid mar sin as cuntaburt<ex>h</ex>ach iad gan

<pb n="148">
<sup resp="JCa">infra 328-9</sup><lb>
t<ex>ui</ex>tim a ndroch-easl<ex>&amacr;int</ex>ib. <ex>Agus</ex> an drong b&imacr;s con<ex>tr&amacr;rda</ex> do na cuingill<ex>aib</ex> so as b<ex>ea</ex>c rigid siad <lb n="10405"> a leas r&emacr; l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aight<ex>h</ex>i co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> co ndl<ex>eag</ex>ur an corp d'ullm<ex>ugad</ex>, &ampersir; na l<ex>eann</ex>a do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; do ullm<ex>ugad</ex>, indus co mbeidis si<ex>a</ex>t umal don fholm<ex>ugad</ex> sul gabt<ex>h</ex>ur an l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>. </p>
<lb n="10410"> <p><frn lang="la">Et</frn> dl<ex>eag</ex>ur an corp d'oil<ex>eamain</ex> l&emacr; neit<ex>h</ex>ibh bogt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>a olam<ex>l</ex>a &ampersir; oslaigius na cuisl<ex>eann</ex>a; &ampersir; seachantar an biad acht an biad bogus &ampersir; oilis an corp co m&omacr;r. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an t-adbur reamur rigin, s&emacr;imigt<ex>h</ex>ear &ampersir; gearrt<ex>h</ex>ar h&emacr;; &ampersir; d&amacr; mbia s&emacr; <lb n="10415"> ro-s<ex>h</ex>&emacr;im t<ex>easaide</ex>, remruigt<ex>h</ex>ear m&eacute;id &emacr;igin h&emacr;. Gid ead, d&amacr; mbia an t-adbur d&amacr;sachtach do leith <mls unit="MS P page" n="484"> a glua<sup resp="JCa">i</sup>sti, <ex>n&omacr;</ex> do leith a mail&imacr;si, <ex>n&omacr;</ex> do leith an boill, <ex>n&omacr;</ex> do leith an inaid, <ex>n&omacr;</ex> do leith na c&amacr;ilideachta, <ex>n&omacr;</ex> do leith na cainndieachta, <ex>n&omacr;</ex> do leith <lb n="10420"> na haic<ex>&imacr;d</ex>e t<ex>h</ex>idlaicius an t-adbur sin, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur fuir<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> r&emacr;na d&imacr;l<ex>eagad</ex> an tan sin. </p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, as int<ex>ui</ex>ci n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>ig</ex>inn n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> c<ex>h</ex>ugi a n-aims<ex>ir</ex> ro-the n&amacr; ro-fhuair acht annsna haimsearaib measurda, mur <lb n="10425"> at&amacr;, in t-earrach &ampersir; in foghmur. An aimsear f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>, <ex>immorra</ex>, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &imacr; c<ex>h</ex>um an l<ex>eigis</ex> l<ex>agthaig</ex>. <ex>Agus</ex> is m&omacr;r is int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bia an t-&emacr;sga a <name type="constellation">Leo</name>, &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bia <name type="constellation">Leo</name> ac dul a n-airdi, &ampersir; co huil<ex>id</ex>i n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bia an r&emacr; a comurt<ex>h</ex>a c<ex>h</ex>eangailti, <lb n="10430"> acht a beith a com<ex>artha</ex> gluaist<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> f<ex>huar</ex> f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>. Ar in <ex>a</ex>dbur sin do-c<ex>h</ex>&imacr;t<ex>h</ex>ear n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil do na

<pb n="149">
<sup resp="JCa">infra 329-30</sup><lb>
comurt<ex>h</ex>aib com<ex>arth</ex>a as imc<ex>h</ex>ub<ex>aide</ex> *c<ex>h</ex>um an l<ex>eigis</ex> l<ex>agthaig</ex>*<note type="auth" n="44">*&ndash;*: An m&eacute;id seo san imeall P; 'chum' as H, toisg a bheith gearrtha amach as P.</note> n&amacr; <name type="constellation"><ex>Canser</ex></name> &ampersir; ana diaigh sin <name type="constellation">Pisis</name>; &omacr;ir n&imacr; comurt<ex>h</ex>a&imacr; daingni iad, ach at&amacr;it si<ex>a</ex>t f<ex>uar</ex> <lb n="10435">fl<ex>iuch</ex> m&emacr;id &emacr;igin. <name type="constellation">Scorpio</name>, <ex>immorra</ex>, as com<ex>artha</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> h&emacr;, &omacr;ir at&amacr; s&emacr; uis<ex>g</ex>eam<ex>ail</ex> fl<ex>iuch</ex>; gid eadh, is com<ex>artha</ex> ceangailti &eacute;. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i gan an t-&emacr;sga do beith cengailti do <name type="deity">I&omacr;ib</name> co c<ex>or</ex>purda n&amacr; do r<ex>&emacr;ir</ex> f<ex>h</ex>&emacr;gtha; <lb n="10440">&ampersir; an uair b&imacr;s s&emacr; ceangailti do <name type="deity"><ex>Saturnus</ex></name>, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur an l<ex>eigeas</ex> do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t; &omacr;ir an uair ceangailtear an r&emacr; &ampersir; <name type="deity">I&omacr;b</name>, calm<ex>uigid</ex> br<ex>ig</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p, &ampersir; n&imacr; fholm<ex>uig</ex>eann an l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> ach ar cla&imacr; br<ex>&imacr;ge</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p; tuill<ex>ead</ex>, an uair ceangailtear <lb n="10445">r&emacr; <name type="deity"><ex>Saturnus</ex></name> &eacute;, c<ex>uir</ex>id an l<ex>eigeas</ex> a neam-gl<sup resp="JCa">uas</sup>acht, &ampersir; toirm<ex>is</ex>gid oibr<ex>iugad</ex> an l<ex>eigis</ex> l<ex>agthaig</ex> an tan sin. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>, as m&omacr;r as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i co fuil<ex>id</ex> cuid do na l<ex>eigeasaib</ex> l<ex>agthach</ex>a, an uair caittear iad, co <lb n="10450">ndl<ex>eag</ex>ur m&omacr;r&amacr;n codalta do d&emacr;nam, mur at&amacr;it, na l<ex>eigis</ex> l&amacr;idiri caitear a m<ex>o</ex>d p<ex>h</ex>ill<ex>id</ex>i. Acus at&amacr;it cuid ele d<ex>ib</ex> as luga ara ndl<ex>eag</ex>ur codl<ex>ad</ex> do d&emacr;nam, mur at&amacr;it, na l<ex>eigis</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil coml&amacr;idir ri&umacr; so ach caitear a m<ex>o</ex>d lictau&amacr;ire. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it <lb n="10455">cuid ele d<ex>&imacr;b</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur aen-r&emacr;d codalta do d&emacr;nam, mar at&amacr;it, na l<ex>eigis</ex> &emacr;gcruaidi caitear am<ex>ail</ex> digh. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear as so an l<ex>eigeas</ex> gabt<ex>h</ex>ur a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>

<pb n="150">
<sup resp="JCa">infra 330-1</sup><lb>
p<ex>h</ex>ill<ex>ide</ex> gurab annsan oidhc<ex>h</ex>i dl<ex>eag</ex>ur a c<ex>h</ex>aithimh. <lb n="10460"> <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>idh nach b<ex>eid</ex> na <app><lem>pill<ex>idi</ex></lem><rdg wit="H P">pill-<sup resp="BF">with raised hyphen</sup></rdg></app> ro-c<ex>h</ex>ruaid n&amacr; ro-bog. Gid eadh, na l<ex>eigis</ex> caitear a mod lictu&amacr;ire dl<ex>eag</ex>ar a cait<ex>h</ex>im a mead&omacr;n na <app><lem>haidche</lem><rdg wit="H">hoidhche</rdg></app>, &ampersir; codluid gu l&amacr; d&amacr; &eacute;s. <frn lang="la">Et</frn> na l<ex>eigis</ex> caitir a ndigh, a caithimh sa maidin; &ampersir; is b<ex>ea</ex>c <ex>n&omacr;</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur aen-n&imacr; do c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> <lb n="10465"> an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur sibal do d&emacr;nam an tan sin acht comnuighi, &omacr;ir n&imacr; oibr<ex>ig</ex>eann aen-l<ex>eigeas</ex> anbfhann ar in l<ex>inn</ex>, ach muna tre&omacr;ruigi an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> &omacr; c<ex>h</ex>umachtain c<ex>h</ex>um gn&imacr;ma h&eacute;. Ar in adbur sin as ind&emacr;nta cumsanad n&omacr; gamadh <lb n="10470"> fogus aimsear an oibr<ex>ig</ex>thi; &ampersir; is ingluaisti an curp anunn &ampersir; anall, &ampersir; n&amacr; d&emacr;ntar co saethr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n&amacr; a <app><lem>n-inad</lem><rdg wit="H">in<ex>a</ex>duibh</rdg></app> ro-the n&amacr; ro-f<ex>huar</ex>; &omacr;ir mad &amacr;il leat <term lang="la">eliborus</term> do fholm<ex>ugad</ex> gluais an corp; ar in adbur sin n&amacr; codaltur n&omacr; go cr&imacr;chn<ex>uig</ex>hi an l<ex>eigeas</ex> sin a <lb n="10475"> oibr<ex>iugad</ex>, &omacr;ir connm<ex>aid</ex> an codl<ex>ad</ex> an folm<ex>ugad</ex> l&amacr;idir. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, tar &emacr;is an l<ex>eigis</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, n&amacr; hitear biad n&amacr; deoch n&omacr; gu coiml&imacr;na in l<ex>eigeas</ex> a oibr<ex>iugad</ex>. Gid eadh, at&amacr; drong &emacr;igin anfhann <lb n="10480"> do r&emacr;ir n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex>i, ag&amacr; <app><lem>bhuil</lem><rdg wit="H">fuil</rdg></app> comshuig<ex>iugad</ex> tearc, <mls unit="MS P page" n="485"> leis nach &eacute;idir beith gan biad n&omacr; co coiml&imacr;na an l<ex>eigeas</ex> a oibr<ex>iugad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id an drong so, roim an digh l<ex>eigis</ex> d'&omacr;l, r&emacr;d &emacr;igin s&emacr;im do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im <app><lem>bus</lem><rdg wit="H">bus</rdg><rdg wit="P">us</rdg></app> urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <ex>Agus</ex> f&emacr;daid an drong <lb n="10485"> c<ex>&emacr;d</ex>na, tar &emacr;is an l<ex>eigis</ex> do t<ex>h</ex>innscna a oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i,

<pb n="151">
<sup resp="JCa">infra 331-2</sup><lb>
biad s&emacr;im stip<ex>ea</ex>ca do c<ex>h</ex>aitheamh, c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht<ex>uig</ex>hius an g<ex>aile</ex> &ampersir; innarbus an l<ex>eigeas</ex> c<ex>h</ex>um na mball <app><lem>&imacr;chturach</lem><rdg wit="H">&imacr;chturach</rdg><rdg wit="P">i<ex>n</ex>i<ex>cht</ex>arach</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> munbad &emacr;igin an biad do c<ex>h</ex>aitheam as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> gan biad gan deoch do <lb n="10490">c<ex>h</ex>aithem <ex>n&omacr;</ex> co cr&imacr;chn<ex>uig</ex>i an l<ex>eigeas</ex> a oibr<ex>iugad</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> aithe&omacr;nm<ex>ai</ex>d an l<ex>eigeas</ex> do c<ex>h</ex>oiml&imacr;n<ex>a</ex>d a oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i mur so: an uair do-ch&imacr;fim an t-ingl<ex>anad</ex> ac cl<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex>, <ex>n&omacr;</ex> an linn c<ex>h</ex>um a tug<ex>a</ex>d an l<ex>eigeas</ex>, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &eacute; a dhath d&imacr;l<ex>eas</ex> f&emacr;in at&amacr; air, <sic resp="JCa">&ampersir;</sic> is com<ex>arth</ex>a <lb n="10495">sin ar in oibr<ex>iugad</ex> do beith coiml&imacr;nta, &ampersir; dl<ex>eag</ex>ur an t-easl<ex>&amacr;n</ex> d'oil<ex>eamain</ex> annsin. Tuill<ex>ead</ex>, com<ex>arth</ex>a ele f<ex>h</ex>oill<ex>sig</ex>ius an t-oibr<ex>iugad</ex> do beith coiml&imacr;nta, &omacr;ir an l<ex>eigeas</ex> do-bearar bud follus &eacute; annsan ingl<ex>anad</ex>, &omacr;ir tar &emacr;is an l<ex>eigis</ex> d'oibr<ex>iugad</ex> <lb n="10500">co l&omacr;r innarb<ex>aid</ex> an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> h&emacr;. Tuill<ex>ead</ex>, an <ex>treas</ex> com<ex>arth</ex>a .i. <sup resp="JCa">an tart</sup><note type="auth" n="45">N&iacute;l na focail seo i gceachtar dona lss.</note>, an uair nach tic s&emacr; &omacr; g&emacr;iri an l<ex>eigis</ex> n&amacr; na l<ex>eann</ex>ann, n&amacr; &omacr; c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> an g<ex>aile</ex>. Ar in <ex>a</ex>dbur sin d&amacr; mbia an l<ex>eigeas</ex> gan beith g&emacr;r <ex>n&omacr;</ex> na l<ex>eann</ex>a dl<ex>eag</ex>ur do <app><lem>fholm<ex>ugad</ex></lem><rdg wit="H">dfolm<ex>ugad</ex></rdg></app> gan beith <lb n="10505">t<ex>easaid</ex>i, n&aacute; gan an t-othur do beit<ex>h</ex> tartmur co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; an tart do t<ex>h</ex>eacht a ndiaig na purg<ex>&omacr;id</ex>i as com<ex>arth</ex>a sin gur purg<ex>&omacr;id</ex>id co l&omacr;r h&emacr;. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> tara &emacr;issi so do t<ex>hui</ex>csin d&umacr;in as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> don othur deoch s<ex>h</ex>leamn<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> glant<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, noch <lb n="10510">m&imacr;nighius in tart, d'&omacr;l, &ampersir; cheands<ex>uig</ex>ius &ampersir; innarbus an l<ex>eigeas</ex>. <ex>Agus</ex> at&amacr; uis<ex>g</ex>i te na he&omacr;rna mar

<pb n="152">
<sup resp="JCa">infra 332-3</sup><lb>
so, &omacr;ir at&amacr; s&emacr; glantach sleamn<ex>ui</ex>dt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; ceandsaigi an l<ex>eigeas</ex>. <ex>Agus</ex> caithid s&eacute;, tar &eacute;s uaire, biad s&emacr;imh as urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex>h, &ampersir; ibheadh f&imacr;n te, <lb n="10515"> &ampersir; n&amacr; caithidh s&emacr; aen-n&imacr; beas fuar co gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; ligeadh s&emacr; d&amacr; gach uili t<ex>h</ex>orad an l&amacr; sin, &ampersir; co h&amacr;irigthi do na tort<ex>h</ex>aibh fuara fl<ex>iuc</ex>ha anmhainn<ex>ig</ex>ius an gaile. </p>

<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagmad cu mbeith an l<ex>eigeas</ex> g&emacr;r cu <lb n="10520"> m&oacute;r, &ampersir; coimpl<ex>ex</ex> te co m&omacr;r do beith ag in easl<ex>&amacr;n</ex>, &ampersir; an aimsir do beith te co m&omacr;r, n&amacr; hibt<ex>h</ex>ear f&imacr;n ar aen-mod an tan sin, acht ibt<ex>h</ex>ear <term lang="la">mellecratum</term> a n-inad an f<ex>h</ex>&imacr;na, n&omacr; uis<ex>g</ex>i si&umacr;cra, n&omacr; uis<ex>g</ex>i beirbthi arna c<ex>h</ex>l<ex>aech</ex>l<ex>&omacr;d</ex> l&emacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n f&imacr;na. B&imacr;dh a fhis agud <lb n="10525"> d&amacr; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an t-ot<ex>h</ex>ur co d&amacr;sachtach, &ampersir; gum<ex>a</ex>d eagail linn an <term lang="la">flux</term> tar &eacute;s na purg<ex>&omacr;id</ex>i, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur <term lang="la">mellicratum</term>, n&amacr; uis<ex>g</ex>i si&umacr;cra, n&amacr; a cusm<ex>ail</ex>e d'&omacr;l ar aen-mod an tan sin, &oacute;r lag<ex>ai</ex>d an bhr&uacute;. Gid eadh, dl<ex>eag</ex>ar s&umacr;gh <term lang="la">sitonia</term> d'&omacr;l,
<lb n="10530"> arna c<ex>h</ex>ur a tigi l&emacr; huis<ex>g</ex>i arna b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> l&emacr; hiarann, n&oacute; a cusm<ex>ail</ex>e. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> teagm<ex>aid</ex> co gn&amacr;th<ex>ac</ex>h nach folm<ex>uig</ex>inn an l<ex>eigeas</ex> do-bearar don c<ex>hor</ex>p, ar son an l<ex>eigis</ex> <ex>n&omacr;</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p do beith &emacr;gruaidh, n&omacr; ar son <app><lem>g<ex>ae</ex>t<ex>h</ex>muireachta</lem><rdg wit="H">gaethmuire<ex>acht</ex>a</rdg></app> <lb n="10535"> do d&imacr;sg<ex>a&imacr;l</ex>eadh s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i an l<ex>eigis</ex>, <ex>n&omacr;</ex> ar son <app><lem>t<ex>h</ex>shligidh</lem><rdg wit="H">slighi</rdg></app> na n-inneadh do beith d&umacr;inti. </p>
<p>Ar in adb<ex>ar</ex> sin d&amacr; <app><lem>f<ex>ai</ex>cim</lem><rdg wit="H">fcaim <sup resp="BF">{c above line}</sup></rdg></app> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> oibre&omacr;cha an

<pb n="153">
<sup resp="JCa">infra 333-4</sup><lb>
l<ex>eigeas</ex> ar son anmhainne na br<ex>&imacr;g</ex>e, comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>h</ex>ear <lb n="10540">an tan sin an br<ex>&imacr;g</ex> l&emacr; biad<ex>aib</ex> s&emacr;ime sleamna, &ampersir; t<ex>a</ex>bart<ex>h</ex>ur 'na diaigh sin uis<ex>g</ex>i gan beith f&uacute;ar co m&oacute;r d&amacr; &oacute;l d&omacr;, &ampersir; tabrum neithe c<ex>u</ex>mgaidt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a poinnt<ex>eac</ex>da d&omacr;, mur at&amacr;, <app><lem><term lang="la">citonea</term></lem><rdg wit="H">sitonea</rdg></app> &ampersir; p<ex>&emacr;ir</ex>idha, &omacr;ir innarb<ex>aid</ex> so an l<ex>eigeas</ex> s&imacr;s. </p>
<lb n="10545"> <p><frn lang="la">Et</frn> m<ex>a</ex>d h&imacr; an g<ex>ae</ex>t<ex>h</ex>muireacht bus c&umacr;is ann, n&omacr; na hinne <app><lem>da</lem><rdg wit="H">da</rdg></app> beith sdup&amacr;ilti, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> cli<ex>st</ex>ere do t<ex>h</ex>re&omacr;rug<ex>ad</ex> an l<ex>eigis</ex> &ampersir; do d&imacr;sga&imacr;leadh na <mls unit="MS P page" n="486"> gaethmuireachta. </p>

<p><frn lang="la">Et</frn> mad &eacute; in l<ex>eigeas</ex> do-b<ex>ear</ex>ur n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> oibr<ex>ig</ex>inn, <lb n="10550">&ampersir; &eacute; ag tosg<ex>ugad</ex> c<ex>hu</ex>m na mb<ex>a</ex>ll <app><lem>uachtarach</lem><rdg wit="P">ua<ex>cht</ex>ar<ex>a</ex>ca</rdg></app><note type="auth" n="46">P: <term lang="la">punctum delens</term> f&eacute;n litir dheireannaigh.</note>, &ampersir; co <app><lem>ngineann</lem><rdg wit="H">ngeininn</rdg></app> greamanna &ampersir; cn&amacr;m cra<ex>id</ex>i, &ampersir; co togairminn s&emacr; gl<ex>uas</ex>acht a cusm<ex>ail</ex>ius spasm<ex>uis</ex>, as intogairmthi an sgeat<ex>h</ex>rach an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; t<ex>ui</ex>cim co mbia an l<ex>eigeas</ex> a' claenad c<ex>hu</ex>m <lb n="10555">na mb<ex>a</ex>ll &imacr;chtarach (tuicear sin &omacr; <app><lem>g&amacr;irf&imacr;</lem><rdg wit="H">gairfidhi</rdg></app> &ampersir; &omacr; c<ex>hu</ex>mg<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na n-inneadh), d&emacr;ntar clist<ex>ir</ex>i l&amacr;idire athtairrngt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a an tan sin. Tuill<ex>ead</ex> .i. ceartaigi deoch uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex> mail&imacr;s na l<ex>eigeas</ex>, &ampersir; foth<ex>ragad</ex> uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex>, ar son co mbrisinn s&emacr; g<ex>&emacr;ir</ex>i &ampersir; lasrach <lb n="10560">an l<ex>eigis</ex>. Gidh ead, an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> folm<ex>uig</ex>inn an l<ex>eigeas</ex> n&imacr; f<ex>h</ex>uil n&imacr; as m&omacr; as a ndl<ex>eag</ex>maid muinighin do beith n&amacr; a <app><lem>hoibr<ex>iugad</ex></lem><rdg wit="H">hoibr<ex>ig</ex>ti</rdg></app> na cl<ex>ist</ex>iri. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia in l<ex>eigeas</ex> gan innarb<ex>ad</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p le&oacute; so uile,

<pb n="154">
<sup resp="JCa">infra 334-5</sup><lb>
&ampersir; co n-imd<ex>uig</ex>ht<ex>h</ex>ear na droch-aic<ex>&imacr;d</ex>i, &ampersir; co ngluaist<ex>ear</ex> <lb n="10565"> an t-adb<ex>ar</ex> suas, ass innlici <term lang="la">sofena</term> in tan sin, &ampersir; <term lang="la">basilica</term> ainds&emacr;in. <ex>Agus</ex> togairmt<ex>h</ex>ear an sgeathr<ex>a</ex>c<ex>h</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, &ampersir; tab<ex>ar</ex>t<ex>h</ex>ar cli<ex>st</ex>ire &ampersir; l<ex>eigeas</ex> noch f<ex>h</ex>oghnus a n-aig<ex>id</ex> na n<ex>eim</ex>i &ampersir; c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht<ex>uig</ex>ius an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i. </p>
<lb n="10570"> <p><frn lang="la">Et</frn> teagm<ex>aid</ex> co m<ex>ein</ex>ec gu folm<ex>uig</ex>inn an l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> do-b<ex>ear</ex>ar n&imacr;sa m&omacr; na mur as &emacr;igin, &ampersir; dl<ex>eag</ex>ar sduid&emacr;r do d&emacr;numh an tan sin d'innarb<ex>ad</ex> an l<ex>eigis</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p. Tuill<ex>ead</ex> .i. comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>hear</ex> na hinne c<ex>hu</ex>m fost&omacr;igh; &ampersir; coisgt<ex>h</ex>ear <lb n="10575"> rith an adb<ex>air</ex>; &ampersir; comhf<ex>h</ex>urtacht<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; gu h&amacr;iright<ex>h</ex>i an cra<ex>id</ex>i &ampersir; na boill p<ex>h</ex>rinsip<ex>&amacr;l</ex>ta; &ampersir; annsa c<ex>h</ex>&aacute;s anab &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> so sdup&amacr;iltear &ampersir; t&emacr;chtaight<ex>h</ex>ear an t-adb<ex>ar</ex>. </p>

<p>Ar an adb<ex>ar</ex> sin ad<ex>eir</ex>im ar t&umacr;s, d&amacr; <app><lem>fec<ex>ear</ex></lem><rdg wit="H">fcar <sup resp="BF">{c above line}</sup></rdg></app> <lb n="10580"> an l<ex>eigeas</ex> do-b<ex>ear</ex>ur ag anmhuin annsa c<ex>hor</ex>p, dl<ex>ig</ex>id neithe sleamn<ex>ui</ex>dt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t an tan sin innarbus s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> an l<ex>eigis</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p. <ex>Agus</ex> as n&imacr; d&imacr;bh sin uis<ex>g</ex>i te e&omacr;rna, maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> biamlacht <term lang="la">psillium</term>, &ampersir; a &oacute;l mur digh, &omacr;ir anmhainn<ex>ig</ex>i <lb n="10585"> an deoch so br<ex>&imacr;g</ex> an l<ex>eigis</ex> l<ex>agthaig</ex> &ampersir; innarb<ex>aid</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p &eacute;; &ampersir; as maith an l<ex>eigeas</ex> so d&amacr; <app><lem>feicim</lem><rdg wit="H">faicim</rdg></app> co mb&iacute;a an folm<ex>ugad</ex> imurcach &omacr; neart an l<ex>eigis</ex>. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>h, an <ex>dara</ex> n&imacr; adeirim .i. gu ndl<ex>eag</ex>ur <lb n="10590"> br<ex>&imacr;g</ex> f<ex>h</ex>ostaigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> na n-inneadh do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht annsa c<ex>h</ex>&aacute;s so, &omacr;ir dob<ex>ud</ex> &eacute;idir a leith&eacute;id

<pb n="155">
<sup resp="JCa">infra 335-6</sup><lb>
sin do fholm<ex>ugad</ex> imarc<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do t<ex>h</ex>eacht, &ampersir; nach &omacr; br<ex>&imacr;g</ex> an l<ex>eigis</ex> do thicfadh ach ar son anmhainne br<ex>&imacr;g</ex>i fo<ex>stuigthigh</ex>i na n-inneadh. M&amacr;s ead, <lb n="10595">calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear br<ex>&imacr;g</ex> f<ex>h</ex>ost<ex>uigth</ex>each na n-inneadh &ampersir; an gh<ex>ail</ex>i l&emacr; neithibh stip<ex>ea</ex>ca do c<ex>h</ex>ur <app><lem>r&uacute;</lem><rdg wit="H">riu</rdg></app> co f<ex>oir</ex>imeall<ex>ach</ex> &ampersir; co hinmead&omacr;nach: gu hinmead&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, l&emacr; <app><lem>sir<ex>&omacr;ip</ex>i</lem><rdg wit="P H">sir-i</rdg></app> <term lang="la">citonia</term>; gu f<ex>oir</ex>imill<ex>ac</ex>h l&emacr; hol<ex>aid</ex> r&oacute;isi, <ex>n&omacr;</ex> maisdix, <ex>n&omacr;</ex> m<ex>ir</ex>t<ex>uis</ex>. </p>
<lb n="10600"> <p>Tuill<ex>ead</ex>, an <ex>treas</ex> n&imacr; adeirim .i. gurub ind&emacr;nta sduid&eacute;r <app><lem>d'imp&umacr;gh</lem><rdg wit="H">dimpogh</rdg></app> an adb<ex>air</ex>, <frn lang="la">verbi gra<ex>tia</ex></frn> .i. dob<ex>ud</ex> &eacute;ider an t-adb<ex>ar</ex> do rith c<ex>hu</ex>m na n-inneadh &omacr; na b<ex>a</ex>ll<ex>aib</ex> uile. <ex>Agus</ex> as m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> foth<ex>raigth</ex>i &ampersir; coimilta an tan sin, d'innt&umacr;dh an <lb n="10605">adb<ex>air</ex> &omacr; na hinn<ex>ib</ex>h. <ex>Agus</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na neithe diureiticacha co gn&amacr;th<ex>ach</ex> an tan sin d'innt&omacr;d an adb<ex>uir</ex>, &ampersir; as maith an sgeat<ex>h</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> .i. folm<ex>uigid</ex> an l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex> n&imacr;sa <lb n="10610">m&omacr; na in c<ex>h</ex>&omacr;ir ag cla&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; <app><lem>b<ex>e&omacr;thuighea</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">beoghth-h</rdg></app> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p, ar an adb<ex>a</ex>r sin as ind&emacr;nta sduid&emacr;r deith<ex>id</ex>ach do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht na mbr<ex>&imacr;g</ex>. Ar an adb<ex>ar</ex> sin tab<ex>ar</ex>t<ex>h</ex>ar neit<ex>h</ex>i sdup&amacr;ilti &ampersir; neithi t<ex>h</ex>ogairmius an coll<ex>ad</ex> do thoirmeasc an f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>thi. Ar an <ex>a</ex>dbur sin annsan &emacr;igintus mh&oacute;r n&imacr; holc <lb n="10615"> <term lang="la">opiata</term> &emacr;igin do t<ex>ha</ex>bairt do c<ex>h</ex>ur an <ex>a</ex>db<ex>air</ex> a <mls unit="MS P page" n="487"> moille &ampersir; do sdup&amacr;il na br<ex>&imacr;g</ex>e ainm<ex>id</ex>hi; gid eadh, as maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hinnillius m&omacr;r as ind&emacr;nta so. </p></div2>

<pb n="156">

<div2 n="6"><head>An <ex>seisead</ex> c<ex>aibidil</ex>: Don sgeat<ex>h</ex>raigh</head> 
<p><sup resp="JCa">infra 336</sup><lb>
<frn lang="la">Quamuis homines simplisiter sani &ampersir; a <app><lem>tempori</lem><rdg wit="H P">tempori</rdg></app> <lb n="10620"> non <app><lem>indigint</lem><rdg wit="H">indigent</rdg></app> uomitu</frn> .i. n&imacr; reagaid a leas na da&imacr;ne sl<ex>&amacr;n</ex>a an sg<ex>eathrach</ex> gu coitc<ex>h</ex>inn, gidh ead, na da&imacr;ne ag&amacr; mb&imacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> <ex>n&omacr;</ex> l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> ana ngail<ex>id</ex>ibh coimh&emacr;dtur i<ex>a</ex>t ana sl<ex>&amacr;int</ex>i d&imacr;l<ex>is</ex> &omacr;n sgeathraigh. <ex>Agus</ex> adeir <ps><sn>G<ex>alen</ex></sn></ps> sa <ex>ch&umacr;igead</ex> l<ex>eabur</ex> do <lb n="10625"><app><lem><title type="medical treatise">T<ex>h</ex>arbhadh  na mBall</title></lem><rdg wit="H">tarba na mBall</rdg></app>, &ampersir; do c<ex>h</ex>omairligdar na seinn-leaga, an drong trom<ex>ui</ex>dt<ex>h</ex>ear &omacr; na biad<ex>aib</ex> sg<ex>eathrach</ex> do d&emacr;namh uair sa mh&imacr;; *&ampersir;  an drong adub<ex>air</ex>t a d&emacr;nam uair sa m&imacr;, do breat<ex>h</ex>nuigidur a d&emacr;namh f&amacr; <sup resp="H">d&omacr; sa m&imacr;</sup>.*<note type="auth" n="47">*-* Sgr&iacute;obhadh an m&eacute;id seo san imeall; na focail idir l&uacute;ib&iacute;n&iacute; as H, toisg iad a bheith do-l&eacute;ighte i P.</note> Ar an adb<ex>ar</ex> sin d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id <lb n="10630"> na da&imacr;ne an sg<ex>eathrach</ex> do <app><lem>g&emacr;namh</lem><rdg wit="H">denum</rdg></app>, do r&emacr;ir mur iaruid a <app><lem>ngaile</lem><rdg wit="H">ngal-a <sup resp="BF">with raised hyphen</sup></rdg></app> h&emacr;, gl<ex>an</ex>tur &omacr; na himarc<ex>a</ex>c<ex>h</ex>aibh iad, &ampersir;  calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; athnuaig<ex>ig</ex>ht<ex>h</ex>ir a c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p, &emacr;drum<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an ceann &ampersir; na c<ex>&emacr;d</ex>fada uaithi, &ampersir; g&emacr;raight<ex>h</ex>ear an r<ex>a</ex>dorc. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia <lb n="10635"> an sg<ex>eathrach</ex> co hainmeasurda annsan inad n&amacr; bud &emacr;igin &imacr;, do-n&imacr; urc<ex>h&omacr;id</ex> do na haebh &ampersir; don ucht &ampersir; do na s&umacr;il<ex>ib</ex>h, &ampersir; brisidh na cuisl<ex>eann</ex>a &omacr; tic an tedhm r&emacr; n-ab<ex>ar</ex> <term lang="la">emotoica</term>. </p>
<p><ex>Agus</ex> an sgeat<ex>h</ex>r<ex>a</ex>c<ex>h</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a foll<ex>amnugad</ex> <lb n="10640"> na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&imacr; dll<ex>eag</ex>ar a d&emacr;numh &ampersir; an g<ex>ail</ex>i folamh,

<pb n="157">
<sup resp="JCa">infra 336-7</sup><lb>
&oacute;ir as saet<ex>h</ex>rac<ex>h</ex> an sg<ex>eathrach</ex> sin; ar an adb<ex>ar</ex> sin d&emacr;ntar h&imacr; tar &eacute;s b&imacr;dh, &ampersir; gu m&oacute;r biadha &emacr;xamla ana mbia gn&emacr; <app><lem>ad<ex>uath</ex>muireachta</lem><rdg wit="H">adh<ex>uath</ex>m<ex>uir</ex>eachta</rdg></app> &ampersir; g&emacr;iri. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>ain gan an sg<ex>eathrach</ex> do d&emacr;namh gu m<ex>ein</ex>ic, <lb n="10645">ar eagla an gh<ex>ail</ex>i do t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> &ampersir; a br<ex>&imacr;g</ex>e do sgris. <frn lang="la">Et</frn> an drong g&amacr; mb&iacute;d muin&imacr;l fhada, &ampersir; ochtanna c<ex>u</ex>mga gan fhe&omacr;il, &ampersir; guaille arda a cosm<ex>ail</ex>ius sgiath&amacr;n, &ampersir; luirgne cama, n&amacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>id an drong so sg<ex>eathrach</ex> ar aen-mod do choim&emacr;d a <lb n="10650">sl<ex>&amacr;int</ex>i, &omacr;ir tre&omacr;r<ex>uig</ex>i an sgeat<ex>h</ex>rach c<ex>hu</ex>m easl<ex>&amacr;int</ex>e sgam<ex>&amacr;n</ex> iad. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> gort<ex>aigth</ex>ear na s&umacr;ile gu m&omacr;r &omacr;n s<ex>geathraig</ex>; ar an adbur sin, an uair bus &aacute;il l&emacr; neach sgeathrach do d&emacr;namh gu gn&amacr;th<ex>ac</ex>h, cuiridh s&eacute; br&emacr;id f<ex>h</ex>illte <lb n="10655">ar a sh&umacr;il<ex>ib</ex>h &ampersir; na s&umacr;ile osgailte, &ampersir; nasg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr; <ex>n&omacr;</ex> gu coiml&imacr;ntur an s<ex>geathrach</ex>. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> tar &eacute;s na s<ex>geathraig</ex>i do c<ex>h</ex>oiml&imacr;nad innaltar an aig<ex>id</ex> l&emacr; huis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;i</ex>si, &ampersir; an b&eacute;l l&emacr; <term lang="la">hidromel</term> n&omacr; l&emacr; sir<ex>&omacr;ip</ex> aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti biad a c<ex>&emacr;d</ex>&omacr;ir <lb n="10660">tar a h&eacute;s, ach fuiright<ex>h</ex>ear n&omacr; gu mbia an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> l&amacr;idir. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagmad tart ar fhir na sgeat<ex>h</ex>raigi, ceartaigt<ex>h</ex>ear an tart l&emacr; sir<ex>&omacr;ip</ex> <term lang="la">sitoniorum</term>. <ex>Agus</ex> gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear fe&omacr;il gearrcach do chaithim &ampersir; biada sod&imacr;l<ex>eagth</ex>a c<ex>h</ex>alm&omacr;chus an g<ex>ail</ex>i &ampersir; na br<ex>&imacr;g</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. </p>
<lb n="10665"> <p><ex>Agus</ex> b&imacr;th a f<ex>h</ex>is agat gurob sgeathrach urusa <ex>n&omacr;</ex> &emacr;gruaidh as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>e, mur ad<ex>ubramur</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>; &ampersir; f&emacr;dtur sin do t<ex>h</ex>ogairm l&emacr; haen-digh d'uis<ex>g</ex>i t<ex>h</ex>e &ampersir; l&emacr; hol<ex>aid</ex>. </p></div2>

<pb n="158">

<div2 n="7"><head>An <ex>seachtmad</ex> c<ex>aibidil</ex>: D'adb<ex>ar</ex>aibh na cli<ex>st</ex>iri<note type="auth" n="48">T&aacute; cuid mhaith den chaibidil seo do-l&eacute;ighte i P; na focail idir l&uacute;ib&iacute;n&iacute;, as H d&oacute;ibh.</note></head>
<p><sup resp="JCa">infra 338-9</sup><lb>
<mls unit="MS P page" n="488"><frn lang="la">Quia homines sani sepe clisteris uti consueuerunt <lb n="10670"> &ampersir; cetera</frn> .i. do gn&amacr;th<ex>uig</ex>dur na da&imacr;ne sl<ex>&amacr;n</ex>a cl<ex>ist</ex>iri co minic, &ampersir; <term lang="la">subpositoria</term> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na; ar in <ex>a</ex>dbur sin as inlaburtha co hathc<ex>h</ex>umair d&imacr;b, an m&eacute;id beanus s&emacr; ris so. Ar in <ex>a</ex>dbur sin is int<ex>ui</ex>cthi gurub imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an cl<ex>ist</ex>iri do na da&imacr;nibh ana <lb n="10675"> <app><lem>cruaidinn</lem><rdg wit="H">cruaid-inn <sup resp="BF">with raised hyphen</sup></rdg></app> imurcacha ana n-indib; &ampersir; tig <term lang="la"><ex>coli</ex>ca pasio</term> co m<ex>ein</ex>ic &omacr;n c<ex>h</ex>ruadhug<ex>ad</ex> sin. <frn lang="la">Et</frn> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iad mur in c<ex>&emacr;d</ex>na, don droing ana n-imdaignid <app><lem>gaethmuireacht</lem><rdg wit="H P">gaethmuire<ex>acht</ex></rdg></app> ana n-indib <ex>n&omacr;</ex> l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> righin, &omacr;ir is b<ex>ea</ex>c do l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> c<ex>uir</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="10680"> c<ex>h</ex>um a <ex>n</ex>-indead an tan sin do d&umacr;sacht na br<ex>&imacr;g</ex>i tochl<ex>uigthig</ex>i; ar in <ex>a</ex>db<ex>ar</ex> sin reagaid a leas an drong so cli<ex>st</ex>iri <app><lem>bogt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">bogt<ex>a</ex>ca</rdg></app> a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i a n-aig<ex>id</ex> c<ex>h</ex>ruad<ex>uigth</ex>i na n-imorc<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; cli<ex>st</ex>ire <app><lem>d&imacr;sg<ex>a&imacr;l</ex>teac<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">disg<ex>ail</ex>t<ex>ea</ex>c<ex>a</ex></rdg></app> a n-aigid na g<ex>ae</ex>t<ex>h</ex>muireachta,<lb n="10685"> &ampersir; cli<ex>st</ex>iri <app><lem>gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">gont<ex>a</ex>ca</rdg></app> a n-aig<ex>id</ex> uireasb<ex>aide</ex> gontaigi l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>, noch do dligf&imacr; do c<ex>h</ex>ur c<ex>h</ex>um na n-inneadh. <frn lang="la">Et</frn> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear na cli<ex>st</ex>iri glanus na <app><lem>hinne</lem><rdg wit="H P">c&ntilde;a</rdg></app> gu m<ex>ein</ex>ic, &ampersir; daingn<ex>ig</ex>hius iad, &ampersir; athtairrngius &omacr; na b<ex>a</ex>ll<ex>aib</ex> a cian<ex>aib</ex>, <sup resp="JCa">&ampersir;</sup> <app><lem>cli<ex>st</ex>ire</lem><rdg wit="H">cli<ex>st</ex>ire</rdg><rdg wit="P">cil2ire</rdg></app> reamr<ex>uig</ex>ius

<pb n="159">
<sup resp="JCa">infra 339</sup><lb>
<lb n="10690">na hinne; gid eadh, n&imacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>maid so a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, <sup resp="JCa">ar</sup> an adb<ex>ar</ex> sin n&imacr; dingnam <frn lang="la">mensi&omacr;n</frn> d&imacr;bh annsa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> so. </p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aidh cu fuil<ex>id</ex> neithe as innt<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i ag t<ex>a</ex>b<ex>air</ex>t na <app><lem>cli<ex>st</ex>iri</lem><rdg wit="H">cl<ex>ister</ex></rdg></app>. An c<ex>&emacr;d</ex>-n&imacr; d&imacr;bh <lb n="10695">.i. <sup resp="JCa">co</sup> ndl<ex>eag</ex>ar na cli<ex>st</ex>iri do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> na n-inneadh &ampersir; do chna&imacr; na g<ex>ae</ex>t<ex>h</ex>muireachta b&imacr;s intu &ampersir; isna b<ex>a</ex>llaib mur an c<ex>&emacr;d</ex>na. Ar an adb<ex>ar</ex> sin an drong b&imacr;s amhuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> <sup resp="JCa">ar</sup> <term lang="la">colica</term> n&oacute; ar tinnius &amacr;ronn as m&omacr;r dl<ex>ig</ex>id siat cl<ex>ist</ex>iri do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, <lb n="10700">&oacute;r <sup resp="JCa">fol</sup>m<ex>uig</ex>id na cli<ex>st</ex>iri &omacr; na hinn<ex>ib</ex> uachtarac<ex>h</ex>a gan inmead&omacr;n, &ampersir; &omacr; na h&amacr;irnib &ampersir; ainds&emacr;n &omacr; <sup resp="JCa">na ball<ex>aib</ex> uachtur<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a ar</sup> son an c<ex>h</ex>oimc<ex>h</ex>eang<ex>ail</ex> at&amacr; idir na b<ex>a</ex>ll<ex>aib</ex> uachtur<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; na baill <sup resp="JCa">&imacr;<ex>cht</ex>uracha</sup>. </p>
<lb n="10705"> <p><sup resp="JCa">An d<ex>a</ex>ra</sup> n&imacr; dl<ex>eag</ex>maid do t<ex>hui</ex>csin .i. gan <sup resp="JCa">na cl<ex>ist</ex>iri</sup> l&amacr;id<ex>ir</ex>e do t<ex>h</ex>abh<ex>air</ex>t n&omacr; gum<ex>a</ex>d d&imacr;l<ex>eagth</ex>a an t-<ex>a</ex>db<ex>ar</ex>, &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur a tab<ex>air</ex>t <sup resp="JCa">ar aon-mod &ampersir; an</sup> biad n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a annsa <app><lem>ng<ex>ail</ex>i</lem><rdg wit="H">gaile</rdg></app>, &omacr;ir do tarr&omacr;ngt<ex>h</ex>a&iacute; an <mls unit="MS H page" n="186a42"><note type="auth" n="49">As H don chuid seo, go deire na caibidleach, toisg gan acht corr-fhocal a bheith so-l&eacute;ighte i P.</note> biadh n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a an tan sin <lb n="10710">c<ex>h</ex>um na n-inneadh &ampersir; c<ex>h</ex>um na n-a&eacute;. </p>
<p>Tuill<ex>ead</ex> dl<ex>ig</ex>m<ex>i</ex>d do t<ex>hui</ex>csin: an uair do-b<ex>ear</ex>ur an cli<ex>st</ex>iri ar son na n-&amacr;ronn co ndl<ex>ig</ex>inn s&emacr; loighi ar in druim, &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so m&amacr;s ar son na n-inneadh do-bearur &emacr; .i. <app><lem>dl<ex>ig</ex>i</lem><rdg wit="H">dl<ex>ig</ex>id</rdg></app> an t-easl&amacr;n luighi

<pb n="160">

<sup resp="JCa">infra 340</sup><lb>
<lb n="10715">ar a gl&umacr;inibh &ampersir; a b&emacr;l do c<ex>h</ex>onnm&amacr;il osgailti. <ex>Agus</ex> tar &emacr;is an c<ex>h</ex>l<ex>ist</ex>iri do gab<ex>&amacr;il</ex> coimeilt<ex>ear</ex> an br&umacr;, &ampersir; inntaight<ex>h</ex>ear ar an inad tinn &ampersir; fuilngeadh &eacute; uair, <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; uair, <ex>n&omacr;</ex> an feadh bus &emacr;idir leis. <frn lang="la">Et</frn> m<ex>a</ex>d eagail l&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&amacr; cuinne&omacr;ch<ex>ad</ex> s&emacr; an cl<ex>ist</ex>iri, <lb n="10720"> dl<ex>eag</ex>ur coirci te do c<ex>h</ex>ur g<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a taebha d&eacute;, <ex>n&omacr;</ex> <term lang="la">millium</term> arna t<ex>h</ex>&emacr;gh<ex>ad</ex>h. </p>
<p><ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>cfear a l<ex>eabar</ex> na l<ex>eigeas</ex> aonda a<ex>db</ex>ur na cl<ex>ist</ex>iri <mls unit="MS H page" n="186a50"> adubramar r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>. </p></div2>

<div2 n="8"><head>An <ex>t-ochtmad</ex> c<ex>aibidil</ex>: do <term lang="la">s<ex>h</ex>upositoria</term></head>
<p><frn lang="la">Consequenter dicendum de suppositori<sup resp="JCa">i</sup>s</frn> .i. do <lb n="10725"> labram<ex>ur</ex> don taoibh t<ex>h</ex>uas d&imacr;n do na <mls unit="MS P page" n="489"> clistiribh labr<ex>u</ex>m anois do <term lang="la">s<ex>h</ex>upositorium</term>; &ampersir; gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne sl&amacr;na iad. <ex>Agus</ex> as iat so na <term lang="la">supositoria</term> m&imacr;ne n<ex>eim</ex>-g&emacr;ra .i. na <term lang="la">supositoria</term> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do mhil &ampersir; do sh&umacr;gh m<ex>er</ex>curial, &ampersir; do gallumhnaigh <lb n="10730"> Fhrangt<ex>h</ex>aigh, <ex>n&omacr;</ex> do lurgain cobhl<ex>&amacr;in</ex>, &ampersir; d&amacr; cusm<ex>ail</ex>e. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it <app><lem><term lang="la">supositoria</term></lem><rdg wit="H">supositoria</rdg><rdg wit="P">supoitoria</rdg></app><note type="auth" n="50">le l&iacute;ne (ar n&oacute;s n-nuide) &oacute;s cionn an o, P.</note> ele as treisi n&amacr; sin .i. <app><lem><term lang="la">supositoria</term></lem><rdg wit="H">supositoria</rdg><rdg wit="P">supoitoria</rdg></app> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do mhil &ampersir; do <term lang="la">sgamonia</term>, <ex>n&omacr;</ex> d'ef<ex>or</ex>bium, <ex>n&omacr;</ex> do c<ex>h</ex>oloquendida, &ampersir; d&amacr; cosm<ex>ail</ex>e. </p>

<pb n="161">
<p><sup resp="JCa">infra 340-1</sup><lb>
<ex>Agus</ex> ord<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an c&emacr;d-<term lang="la">s<ex>h</ex>upositorium</term> adu<ex>bramur</ex> <lb n="10735">do lag<ex>ad</ex> na bronn, &ampersir; an <ex>dara</ex> <term lang="la">supositorium</term> do t<ex>h</ex>arrang an <ex>a</ex>db<ex>air</ex> &omacr; na b<ex>a</ex>ll<ex>aib</ex> a cianaibh. <ex>Agus</ex> as m&omacr; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an c&emacr;d-<term lang="la">s<ex>hu</ex>bpositorium</term> sin a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr; in <ex>dara</ex> <term lang="la">subpositorium</term>. </p></div2>

<div2 n="9">
<head>An <ex>naemad</ex> <ex>caibidil</ex>: don <sup resp="H">pisarium</sup><note type="auth" n="51">Na focail idir l&uacute;ib&iacute;n&iacute; as H</note></head>
<p><frn lang="la">De pesariis autem sciendum quod sic se habent <lb n="10740">ad matricem<note type="auth" n="52">'matrisem' arna cheart&uacute; go 'matricem'.</note></frn> .i. as inntuic<sup resp="H">t<ex>h</ex>i</sup> curob aml<ex>aid</ex> at&amacr;id na <term lang="la">pissaria</term> chum an m<ex>a</ex>cl<ex>ai</ex>c mar b&imacr;d na <term lang="la">supositoria</term> <app><lem>doc<ex>hu</ex>m</lem><rdg wit="H">cum</rdg></app> na n-innead, &ampersir; gairt<ex>h</ex>ear cl<ex>ist</ex>iri <sup resp="H">d&imacr;bh</sup> uile. <ex>Agus</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ir na <term lang="la">pissaria</term> gu gn&amacr;th<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do t<ex>h</ex>ogairm na fola m<ex>&imacr;st</ex>a &ampersir; do <lb n="10745">gl<ex>an</ex>ad in m<ex>a</ex>cl<ex>aic</ex> innus go n-ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr; c<ex>hu</ex>m g<ex>a</ex>b&amacr;la an toirrch<ex>is</ex>. <frn lang="la">Et</frn> do-g<ex>a</ex>bar a<ex>db</ex>ur na pissarium<note type="auth" n="53">As H don chuid eile den chaibidil.</note> so annsna leabruibh rann<ex>aid</ex>hi, &ampersir; is cumain lim co ndub<ex>ar</ex>t n&imacr; orra so don ta&imacr;bh t<ex>h</ex>uas d&imacr;m; ar in a<ex>db</ex>ur sin ligim d&omacr;ibh ann so. </p>
<lb n="10750"> <p><frn lang="la">Et</frn> cuirim cr&imacr;ch ar in obair sin maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> mol<ex>ad</ex> do Dia, <ex>noch</ex> &omacr; ngabur gr&amacr;sa &ampersir; foirceadal foirfi. </p>
<closer>Finit. Amen. Finit.</closer>

</div2></div1></div0></body></text></TEI.2>

