<!DOCTYPE TEI.2 PUBLIC "-//TEI P3//DTD Main Document Type 1994-05//EN" 
[<!ENTITY % TEI.extensions.dtd PUBLIC "-//CELT//DTD Extensions to the TEI//EN">

<!ENTITY % TEI.corpus    'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.prose    'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.transcr   'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.textcrit   'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.names.dates  'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.linking   'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.figures   'INCLUDE'>

<!ENTITY % ISOlat1 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 1//EN">
<!ENTITY % ISOlat2 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 2//EN">
<!ENTITY % ISOnum public "ISO 8879:1986//ENTITIES Numeric and Special Graphic//EN">
<!ENTITY % ISOpub public "ISO 8879:1986//ENTITIES Publishing//EN">
<!ENTITY % ISOdia public "ISO 8879:1986//ENTITIES Diacritical Marks//EN">
%ISOlat1; %ISOlat2; %ISOnum; %ISOpub; %ISOdia;

<!ENTITY % TEI.extensions.ent PUBLIC "-//CELT//ENTITIES Extensions to the
TEI//EN">
]>
<TEI.2 id="G600009B">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="update" date.created="2009-03-03" date.updated="2011-03-09">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Regimen na Sl&aacute;inte</title>
<title type="original" lang="la">Regimen Sanitatis Magnini Mediolanensis</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<editor id="JaC">S&eacute;amus &Oacute; Ceithearnaigh</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name id="BF">Beatrix F&auml;rber</name>
</respStmt>
<respStmt>
<resp>Proof corrections by</resp>
<name>M&iacute;che&aacute;l &Oacute; Geallabh&aacute;in and Benjamin Hazard</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft, revised and corrected.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">50,200</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2009</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G600009B</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.</p>
<p>Copyright for this edition lies with the estate of James Carney. The electronic version has been made available by kind permission of the copyright holder.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>MS sources for Irish translations of 'Regimen na Sl&aacute;inte'</head>
<bibl n="1" id="P">Dublin, Royal Irish Academy, MS 24 P 26; 486 pages; the text is on pp 353&ndash;486, dated 1469. 'With the exception of pp. 470&ndash;482, and occasional short passages, there appears to be only one hand &mdash; that of <name type="person:scribe">Donnchad &oacute;g &Oacute; h&Iacute;ceadha</name> &mdash; in the textual portion of the book.' (&Oacute; Ceithearnaigh, 'Regimen' p xxv). <emph>Digital images of this manuscript are available on the ISOS Project, Dublin Institute for Advanced Studies, see: http://www.dias.ie/isos/.</emph></bibl>
<bibl n="2" id="Q">Dublin, Royal Irish Academy, MS 12 Q 4 (a 19th-century transcript of H).</bibl>
<bibl n="3" id="H">Dublin, Trinity College Library, MS H 2 13; 222 pages, written in double columns; the text is on pp 126-186. On p. 121b, a note dates the MS to 'anno domini 1486' and a colophon follows, however from this the name of the scribe has been erased.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Printed sources for Latin text</head>
<bibl n="1" id="J">Regimen Sanitatis Magnini Mediolanensis medici famosissimi attrebacensi episcopo directum. ... printed in Paris by Felix Baligault for Claude Jaumar and Thomas Julian; undated 'but treated by bibliophiles an an incunabulum and given the approximate date 1500; vide Brunet, Manuel du Libraire' (&Oacute; Ceithearnaigh 'Regimen' p xii).</bibl>
<bibl n="2" id ="T">Regimen Sanitatis Arnaldi de Villa nova quem Magninus Mediolanensis sibi appropriauit addendo et immutando nonulla. [in the collected works of Arnaldus de Villanova, edited and annotated by Nicholas Taurellus, printed at Basle, 1585.]</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>English translation</head>
<bibl n="1">[Of parts of volume 1, lines 388&ndash;436; 566&ndash;606; 2486&ndash;2544; 2656&ndash;2683:] Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Irish medical writing, 1400-1600' in: Angela Bourke et al (ed.), The Field Day anthology of Irish writing 4, 350-352.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Selected secondary literature</head>
<bibl n="1">Carl Gottlob K&uuml;hn, Claudii Galenii opera omnia, (Lipsiae [Leipzig] 1821&ndash;33; repr. Hildesheim: Olms 1985).</bibl>
<bibl n="2">Oswald Cockayne (ed. &amp; trans.), Leechdoms, wortcunning and starcraft of early England; being a collection of documents, for the most part never before printed, illustrating the history of science in this country before the Norman Conquest. 3 vols. (Rerum Britannicarum Medii Aevi Scriptores, 35). 1864&ndash;1866.</bibl>
<bibl n="3">James J. Walsh, Medieval medicine. London: Black 1920.</bibl>
<bibl n="4">John D. Comrie, History of Scottish medicine, London, Published for the Wellcome historical medical museum by Bailli&egrave;re, Tindall &amp; Cox 1932.</bibl>
<bibl n="5">Lynn Thorndike,  'A mediaeval sauce-book', Speculum 9 (1934) 183&ndash;190.</bibl>
<bibl n="6">Erich Sch&ouml;ner, Das Viererschema in der antiken Humoralpathologie (Wiesbaden 1964).</bibl>
<bibl n="7">Francis Shaw, S. J., 'Irish medical men and philosophers', in: Seven Centuries of Irish Learning, 1000&ndash;1700, ed. by Brian &Oacute; Cu&iacute;v (Cork: Mercier Press 1971) 94.</bibl>
<bibl n="8">Vivian Nutton, 'The chronology of Galen's early career', Classical Quarterly 23 (1973) 158&ndash;171.</bibl>
<bibl n="9">Owsei Temkin, Galenism. Rise and Decline of a Medical Philosophy (Ithaca/London 1973).</bibl>
<bibl n="10">Edward Grant (ed.), A source book in medieval science. (Cambridge, Massachussetts: Harvard University Press 1974).</bibl>
<bibl n="11">Nessa N&iacute; Sh&eacute;aghda, 'Translations and Adaptations in Irish' (Statutory Lecture 1984, School of Celtic Studies), (Dublin: Institute for Advanced Studies 1984).</bibl>
<bibl n="12">Terence Scully, 'The "Opusculum de saporibus" of Magninus Mediolanensis', Medium Aevum 54 (1985) 178&ndash;207.</bibl>
<bibl n="13">Peter Brain, Galen on bloodletting: A study of the origins, development and validity of his opinions, with a translation of three works (Cambridge 1986).</bibl>
<bibl n="14">Marilyn Deegan and D. G. Scragg (eds.), Medicine in early medieval England. Centre for Anglo-Saxon Studies, University of Manchester 1989.</bibl>
<bibl n="15">Nancy G. Siraisi, Medieval and Early Renaissance Medicine. (London: Univ. of Chicago Press 1990).</bibl>
<bibl n="16">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Irish medical manuscripts', Irish Pharmacy Journal 69/5 (May 1991) 201&ndash;2.</bibl>
<bibl n="17">Fridolf Kudlien and Richard J. Durling (edd), Galen's Method of Healing. Proceedings of the 1982 Galen Symposium (Studies in Ancient Medicine 1) (Leiden: Brill 1991).</bibl>
<bibl n="18">Sheila Campbell, Bert Hall, David Klausner (eds.), Health, disease and healing in medieval culture. (London: Macmillan 1992).</bibl>
<bibl n="19">P. N. Singer, Galen. Selected Works. Translated with an introduction and commentary. (Oxford: Oxford University Press 1997).</bibl>
<bibl n="20">Margaret R. Schleissner (ed.), Manuscript sources of medieval medicine: a book of essays. (New York: Garland 1995).</bibl>
<bibl n="21">Carol Rawcliffe, Medicine &amp; society in later medieval England. [1066&ndash;1485] (Stroud: Alan Sutton Publications 1995).</bibl>
<bibl n="22">Faye Getz, Medicine in the English Middle Ages. (Princeton 1998).</bibl>
<bibl n="23">Mirko D. Grmek (ed.), Western Medical Thought from Antiquity to the Middle Ages. (Cambridge, Massachusetts, 1999).</bibl>
<bibl n="24">Jerry Stannard, Herbs and Herbalism in the Middle Ages and Renaissance; edited by Katherine E. Stannard and Richard Kay. (Aldershot 1999).</bibl>
<bibl n="25">Jerry Stannard, Pristina medicamenta: ancient and medieval botany; edited by Katherine E. Stannard and Richard Kay. (Aldershot 1999).</bibl>
<bibl n="26">D. R. Langslow, Medical Latin in the Roman Empire, (Oxford: Oxford University Press 2000).</bibl>
<bibl n="27">Fergus Kelly, 'Medicine and Early Irish Law', in: J. B. Lyons (ed.), Two thousand years of Irish medicine (Dublin 1999) 15-19. Reprinted in Irish Journal of Medical Science vol. 170 no. 1 (January-March 2001) 73&ndash;76.</bibl>
<bibl n="28">Aoibheann Nic Dhonnchadha, 'Medical writing in Irish', in: J. B. Lyons (ed.), Two thousand years of Irish medicine (Dublin 1999) 21-26. Published also in Irish Journal of Medical Science 169/3 (July-September 2000) 217&ndash;20 (available online at http://www.celt.dias.ie/gaeilge/staff/rcsi1.html).</bibl>
<bibl n="29">Helen M. Dingwall: A History of Scottish Medicine: Themes and Influences. (Edinburgh: Edinburgh University Press 2003).</bibl>
<bibl n="30">Lea T. Olsan, 'Charms and prayers in medieval medical theory and practice', Social History of Medicine, 16/3 (2003). Oxford: Oxford University Press 2003. (A link to this article is available online on http://www3.oup.co.uk/sochis/hdb/Volume_16/Issue_03/).</bibl>
<bibl n="31">Luis Garc&iacute;a Ballester, Roger French, Jon Arrizabalaga and Andrew Cunningham (eds), Practical medicine from Salerno to the black death, Cambridge: CUP 1994.</bibl></listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Regimen na Sl&aacute;inte (Regimen Sanitatis Magnini Mediolanensis)</title>
<editor id="JCa">S&eacute;amus &Oacute; Ceithearnaigh</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>3 volumes.</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Oifig an tSol&aacute;thair [Stationery Office]</publisher>
<pubPlace> Baile &Aacute;tha Cliath [Dublin]</pubPlace>
<date>1942</date>
</publicationStmt>
<seriesStmt>
<title>Leabhair o L&aacute;imhsgr&iacute;bhnibh</title>
<idno type="volume">9</idno>
</seriesStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>The present text represents pages 1-135 of volume 2: Footnotes are retained and integrated into the apparatus, except where they do not provide substantial information. The Latin text is available in a separate file. The references to the corresponding pages of the Latin text in the Irish translation have been rendered as supplied text <emph>sup resp="JCa" infra 110-111</emph> as there is no one to one correspondance in the structure of the Latin text and Irish translation.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been checked and proofread twice. All corrections and supplied text are tagged. Corrections to the text made by the author from the original text from manuscript P are marked <emph>corr sic resp=""</emph>. The apparatus has been constructed from the variants selected by the editor.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text. Text supplied by the editor is marked <emph>sup resp="JCa"</emph>; and where mentioned in the edition, the source for the supplied text is indicated. The hardcopy uses italics to denote expansions; in the digital text <emph>ex</emph> tags are used instead. As Latin text is printed in italics in the hardcopy, possible expansions used in Latin words remain unmarked.</p>
</normalization>
<quotation>
<p>There are no quotations.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. Words containing a hard or soft hyphen crossing a page-break have been placed on the line on which they start.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the whole text; <emph>div1</emph>=the part; <emph>div2</emph>=the chapter; <emph>div3</emph>=the subsection. Paragraphs are numbered in line with the printed edition, page-breaks are marked <emph>pb n=""</emph>; milestones are marked <emph>mls unit="MS P page" n=""</emph>.</p>
</segmentation>
<interpretation>
<p>Editorial additions in author's notes, such as 'etc.' are in square brackets. Reference to manuscript foliation appears beside each line of text in the hardcopy. The corresponding milestone has been placed at the start of the line. Line numbering on the odd pages has been brought to the left side of each line. </p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="div2" freq="1" label="chapter" unit="number">
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>The Latin original was written between 1329 and 1334; the translation c. 1469</creation>
<langUsage> 
<language id="ga">The text and footnotes are in (Early) Modern Irish.</language>
<language id="en">The front matter is in English.</language>
<language id="la">Some words and phrases are in Latin.</language>
<language id="it">One word is in Italian.</language>
</langUsage>
<handList>
<hand id="H1" hand="main" scribe="Donnchad &oacute;g &Oacute; h&Iacute;ceadha">
<hand id="H2" hand="supplementary" scribe="unknown">
<hand id="H3" hand="supplementary" scribe="unknown">
</handList>
<!--<textClass>
<keywords>
<term>medical</term> 
<term>didactic</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>scholarship</term>
<term>adaptation</term>
<term>translation</term>
</keywords>
</textClass>-->
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2011-03-09</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additions to bibliography made.</item> 
</change>
<change>
<date>2009-05-12</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Expansions encoded to end; additional proofing to end. XML file re-parsed; new SGML and HTML versions created.</item>
</change>
<change>
<date>2009-03-19</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>XML header adapted from companion file; structural and content markup added, including divisions, lineation, MS foliation, annotations, Latin text, Latin terms and apparatus. XML file parsed; SGML and HTML versions created.</item>
</change>
<change>
<date>2005</date>
<respStmt>
<name>Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Page breaks and paragraphs encoded.</item>
</change>
<change>
<date>2004/2005</date>
<respStmt>
<name id="MOG">M&iacute;che&aacute;l &Oacute; Geallabh&aacute;in</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>First proofing of volumes 1-3 (Irish text).</item>
</change>
<change>
<date>2004</date>
<respStmt>
<name id="BH">Benjamin Hazard</name>
<resp>data capture</resp>
</respStmt>
<item>Volume 1-3 scanned.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G600009B">
<front>
<div lang="en" type="front matter">
<witList>
<witness sigil="P">Dublin, Royal Irish Academy, MS 24 P 26.</witness>
<witness sigil="Q">Dublin, Royal Irish Academy, MS 12 Q 4.</witness>
<witness sigil="H">Dublin, Trinity College Library, MS H 2 13.</witness>
</witList>
</div>
</front>
<body>
<div0 type="med-tract" lang="la"><head><sup resp="JaC">Regimen na Sl&amacr;inte</sup></head>
<pb n="1">
<div1 type="part" n="3"><head>An treas pairteagal: Do-gabur &omacr; &emacr;xamlacht na neitheadh n&amacr;d&umacr;rda</head>
<div2 type="chapter" n="1">
<p><sup resp="JaC">infra 139</sup><lb>
<frn lang="la">Incipit tertia pars que est de regulis regiminis <mls unit="MS P page" n="435"> sanitatis &ampersir; cetera,</frn> .i. is ann so t<ex>h</ex>innsgnus an <ex>treas</ex> p<ex>air</ex>t<ex>eagal</ex> at&amacr; do riaglach<ex>aib</ex> regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i do-gabur &omacr; &emacr;xamlacht na neitheadh n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. <lb n="2710"><frn lang="la">Et</frn> biaid in <ex>ch&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> d<ex>e</ex> do riaglach<ex>aib</ex> regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i do-gabur &omacr; &emacr;xamlacht na <ex>ceathra</ex> nd&umacr;l teagmus co fuirimeall<ex>ach</ex> d&amacr;r c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h, mur at&amacr;, &emacr;xamlacht an tala<sup resp="JaC">i</sup>m sho-aitreaba &ampersir; an uis<ex>g</ex>i &ampersir; an a&emacr;ir &ampersir; na tein<ex>ead</ex>h.</p>

<p><lb n="2715"><frn lang="la">Et</frn> ad&emacr;ram neithe at<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>maire coitc<ex>h</ex>inna annsa ar <ex>ch&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> so d'inordug<ex>ad</ex> an talm<ex>an</ex> at&amacr; so-aitreabt<ex>h</ex>a. Ar an adbur sin, an tal<ex>am</ex> toght<ex>h</ex>ur d&amacr; aitreab<ex>ad</ex>, n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn s&emacr; beith lat<ex>h</ex>amuil n&amacr; gainm<ex>each</ex> n&amacr; br&emacr;n, n&amacr; a n-inad a furtaml<ex>uig</ex>inn <lb n="2720">br&imacr;g mitall n&amacr; raibe n&amacr; ailime, n&amacr; a n-in<ex>a</ex>d a mb&imacr;d <term lang="la">cadauer</term> da&imacr;neadh marb, n&amacr;id droch-luibi n&amacr;id droch-croinn n<ex>eam</ex>-t<ex>h</ex>ort<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>a, ach tal<ex>am</ex> a mb&imacr;d crainnn mait<ex>h</ex>i &ampersir; luibe m<ex>ai</ex>the tort<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>a, mur at&amacr;, 

<pb n="2">
<sup resp="JaC">infra 139-40 </sup><lb>f&imacr;n<ex>eam</ex>ain &ampersir; saileach, &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e do chrannuib <lb n="2725"> cairdeamla dona c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h daena. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it cuid do p<ex>h</ex>l<ex>anndaib</ex> na crann ag&amacr; fuil n&amacr;imdeanus r&emacr;nar c<ex>or</ex>puib, mur f<ex>h</ex>oills<ex>ig</ex>ius easgairdius a ndearbt<ex>h</ex>a, mur at&amacr;, <term lang="la">sambucus</term> &ampersir; crann f&imacr;gi. &Omacr;ir is m&omacr;r gortaigt<ex>h</ex>ear na boill sp<ex>ir</ex>ad&amacr;lta, &ampersir; <lb n="2730"> tromaigt<ex>h</ex>ear in ceann &omacr; c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>e f<ex>h</ex>ada do d&emacr;num f&amacr; sg&amacr;t<ex>h</ex> na crann sin. &Omacr;ir n&imacr; tort<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; n&imacr; hinaitreabt<ex>h</ex>a an tal<ex>am</ex> a f&amacr;said na crainn sin.</p>

<p><ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear an c<ex>&emacr;d</ex>na dona luib<ex>ib</ex>. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it cuid dona luib<ex>ib</ex> n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur an tal<ex>am</ex> <lb n="2735"> ana fh&amacr;said d'aitreab<ex>ad</ex>, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil<ex>id</ex> siat imc<ex>h</ex>ubaid dona c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h d<ex>aen</ex>a, mur at&amacr;, <term lang="la">eleborus</term> &ampersir; esola &ampersir; mid<ex>aig</ex>hi &ampersir; <term lang="la">opium</term> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, &omacr;ir at&amacr;it sin uile marbt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> a c<ex>h</ex>ontr&amacr;rda sin don tal<ex>am</ex> a 
f&amacr;said luibi m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>e, tort<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>a, deadh-bal<ex>aid</ex>, <lb n="2740"> at&amacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> 
d&amacr;r c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h-ne.</p>

<p>M&amacr;s ead, n&imacr; h&emacr; c&amacr;ilid<ex>eacht</ex> na <app><lem>talman</lem><rdg wit="P">tal-</rdg><rdg wit="H"> talm-</rdg></app> am&amacr;in dl<ex>eag</ex>m<ex>aid</ex> do t<ex>h</ex>ab<ex>airt</ex> d&amacr;r n-&umacr;id acht a <app><lem>shuig<ex>iugad</ex></lem><rdg wit="H">suig<ex>iugad</ex></rdg></app>, &ampersir; do-gab<ex>ur</ex> an suig<ex>iugad</ex> sin a <ex>ceathra</ex> mod<ex>aib</ex>h: &omacr;ir at&amacr; cuid don tal<ex>am</ex> arna shuig<ex>iugad</ex> a mullach <lb n="2745"> sl&emacr;ibtid, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> f&amacr; shl&emacr;ibtib, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> a ngleanntaib, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> coimr&emacr;id; &ampersir; as &emacr; an tal<ex>am</ex> so as fearr &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i r&emacr;na &amacr;itiug<ex>ad</ex> d&imacr;b. &Omacr;ir is tarbach an tal<ex>am</ex> so n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;id<ex>ir</ex> leis na sl&emacr;ibtib a dorc<ex>h</ex>ug<ex>ad</ex>, &ampersir; ar an adbur sin at&amacr; do <lb n="2750"> shochur aigi co s&emacr;idinn gaeth fa&imacr; &ampersir; co ngn&imacr;maidinn grian air &omacr; &emacr;irgi d&imacr; co dol fa&imacr;. Mas ead, as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> 

<pb n="3">
<sup resp="JaC">om. infra</sup><lb>
mur t<ex>h</ex>oga ar tal<ex>am</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i an suig<ex>iugad</ex> adu<ex>bramar</ex>.</p>

<p>An tal<ex>am</ex> shuig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear a mull<ex>ach</ex> shl&emacr;ibi, ag&amacr; <lb n="2755">c<ex>h</ex>ompr&amacr;id c<ex>h</ex>um an <app><lem>tal<ex>aim</ex></lem><rdg wit="H">talm-</rdg></app> at&amacr; co h&imacr;sil, cruth<ex>aigid</ex> s&emacr; a&emacr;r s&emacr;im, &ampersir; glanuid an t-a&emacr;r &omacr;na death<ex>aig</ex>hib eachtrannacha, &ampersir; <app><lem>b&imacr;t<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">bi</rdg></app> f<ex>uar</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a c<ex>h</ex>on<ex>t</ex>r&amacr;<ex>rda</ex> sin annsna gleanntaib, .i. a&emacr;r r<ex>eam</ex>ur neam-gl<ex>an</ex> a mb&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> t<ex>heasaid</ex>i ar <lb n="2760">son inntaigt<ex>h</ex>i deallr<ex>aim</ex> na gr&emacr;ine ann, &ampersir; co m&omacr;r annsa <app><lem>tsamrad</lem><rdg wit="H">tsamrad</rdg><rdg wit="P">samrad</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mb<ex>eid</ex> na sl&emacr;ibti ard d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> taeb don f<ex>h</ex>onn cruth<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>ear a&emacr;r fuar annsna gleanntaib &omacr; dorc<ex>h</ex>ug<ex>ad</ex> na sl&emacr;ibtid f<ex>uar</ex>, &ampersir; co h&amacr;r<ex>it</ex>hi annsa geimr<ex>ead</ex>.</p>

<p><lb n="2765"><frn lang="la">Et</frn> inordaig<ex>id</ex> an tal<ex>am</ex> at&amacr; a cab&amacr;n an tshl&emacr;ibi an t-a&emacr;r a s<ex>u</ex>bs<ex>taint</ex> inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d, ach muna <mls unit="MS P page" n="436"> tairm<ex>i</ex>sct<ex>h</ex>ear co haicc<ex>&imacr;dea</ex>c<ex>h</ex> &eacute;, mur at&amacr;, comursanacht gaet<ex>h</ex>raid; &omacr;ir an &umacr;air &emacr;irgid death<ex>aig</ex>e uada a n-airdi<note type="auth" n="1">lss. add. &ampersir; </note> filltear tar ais iat &omacr;n tsliab at<ex>&amacr;</ex> <lb n="2770"> <app><lem>as</lem><rdg wit="H">os</rdg></app> a cinn, innus co reamraidt<ex>h</ex>ear an t-a&emacr;r &omacr; c<ex>h</ex>oim&emacr;igniug<ex>ad</ex> na ndeath<ex>aig</ex>eadh tar a n-ais. <frn lang="la">Et</frn> is gn&amacr;th<ex>aig</ex>e b&imacr;s t<ex>eas</ex> m&omacr;r annsna cab&amacr;nuib sin &ampersir; fuacht m&omacr;r n&amacr; a mull<ex>ach</ex> an tsl&emacr;ibi; &ampersir; is m<ex>in</ex>ci fuacht &ampersir; t<ex>eas</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>nac<ex>h</ex> inntu na annsna <lb n="2775">mull<ex>aig</ex>ib. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an cab&amacr;n &ampersir; a aig<ex>id</ex> bu tuaid as f<ex>uar</ex> &emacr;, &omacr;ir dorc<ex>h</ex>aidt<ex>h</ex>ear mull<ex>ach</ex> an tsl<ex>&emacr;ib</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia a aig<ex>id</ex> san aird teas as te &eacute; an uair b&imacr;s an gaeth atuaig, &omacr;ir filltear teas na 

<pb n="4">
<sup resp="JaC">infra 140</sup><lb>
gr&emacr;ine annsa c<ex>h</ex>ab&amacr;n &omacr; sh&emacr;ideadh na ga&imacr;thi atuaid. <lb n="2780"><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia a aig<ex>id</ex> soir <ex>n&omacr;</ex> siar biaid s&emacr; co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> te &ampersir; fuar.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: an tal<ex>am</ex> is fearr &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i d'&amacr;itiug<ex>ad</ex> dl<ex>ig</ex>id s&emacr; beith gan d&imacr;n air &omacr;n aird tshoir &ampersir; &omacr;n aird tuaid, &omacr;ir is m&omacr;r glanuid na gaet<ex>h</ex>a <lb n="2785"> sin an t-a&emacr;r. Ar an adbur sin is mait<ex>h</ex> fuinne&omacr;ga na tigead do beith ar an aird s<ex>h</ex>oir &ampersir; ar an aird tuaid, &ampersir; gan a mbeith annsan aird tshiar n&amacr; san aird teas.</p>

<p><ex>Agus</ex> is f&imacr;r sin go riagalta; gid eadh, teagm<ex>aid</ex> <lb n="2790"> co haic<ex>&imacr;deach</ex> gurab measa an gaet<ex>h</ex> atuaid n&amacr; an gaet<ex>h</ex> aneas: &omacr;ir f&emacr;daid an gaet<ex>h</ex> atuaid teacht tr&emacr; rann &emacr;igin don aird atuaid at&amacr; l&aacute;n do marannaib, <ex>n&omacr;</ex> d'inaduib mianamla <ex>n&omacr;</ex> salc<ex>h</ex>a, <ex>n&omacr;</ex> do morg<ex>ad</ex> &emacr;igin ar mod &emacr;igin d&amacr; nd<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>; &ampersir; <lb n="2795"> d&amacr; leith sin fh&emacr;dus an gaet<ex>h</ex> atuaig beith n&imacr;sa n<ex>eam</ex>-glaine &ampersir; n&imacr;sa dimolta n&amacr; an gaet<ex>h</ex> aneas. <ex>Agus</ex> ar an cor c<ex>&emacr;d</ex>na t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear an gaeth anair. Ar an adbur sin is mait<ex>h</ex> na fuinne&omacr;ga &ampersir; inad an radairc do beith ar an aird teas &ampersir; ar an aird <lb n="2800"> tshiar co haic&imacr;d<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, acht g&emacr; t<ex>h</ex>eagmus a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin go m<ex>in</ex>ic inntu.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is n&imacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d'inad aitreabt<ex>h</ex>a na nda&imacr;neadh beith a fogus d'uis<ex>g</ex>ib millsi glana rit<ex>h</ex>ius gu m&omacr;r, fuart<ex>h</ex>ur annsa tshamr<ex>ad</ex> &ampersir; 
t&emacr;igt<ex>h</ex>ear <lb n="2805"> annsa geimr<ex>ead</ex>, &ampersir;<app><lem> ineadaigi</lem><rdg wit="H">an(et)<ex>aig</ex>hi [leg. meadaigi]</rdg></app> uaine gan beith dorcha &ampersir; m&omacr;r&amacr;n do c<ex>h</ex>rannaib inmolta.</p>

<pb n="5">
<p><sup resp="JaC">infra 141-2</sup><lb>
<frn lang="la">Et</frn> na da&imacr;ne aitreabus a comursanacht na fairgi as c&umacr;is gein<ex>eam</ex>na don 
reuma &eacute;. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an t-inad &amacr;itigt<ex>h</ex>i beith a ngaire na <lb n="2810"> fairgi san aird tuaig; &omacr;ir do-n&imacr; beith a fogus don aird sin an tal<ex>am</ex> measurda annsna c&amacr;il<ex>ideachtaib</ex> <app><lem>gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a</lem><rdg wit="H">gnimtacha</rdg></app>, acht muna bia s&imacr; ro-gar don aird sin, &ampersir; co claenfad s&imacr; c<ex>h</ex>um f<ex>uaraideacht</ex>a gu m&omacr;r tr&emacr; f<ex>h</ex>ad sp&amacr;is na gr&emacr;ine uaithi; &ampersir; n&imacr; f<ex>h</ex>uil s&imacr; ro-fhl<ex>iuch</ex> ar a shon sin, ar son gurab m&omacr; c<ex>h</ex>laenus <lb n="2815"> s&imacr; c<ex>h</ex>um tirm<ex>aid</ex>eachta n&amacr; na tailim<note type="auth" n="2">sic</note> s<ex>h</ex>o-aitreabt<ex>h</ex>a <ex>eile</ex>. Ar an adbur sin is luga at&amacr; an aird at&amacr; a ngaire d'fhairgi imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> c<ex>hu</ex>m &amacr;itigt<ex>h</ex>i n&amacr; an aird tuaid, &omacr;ir at&amacr; an tal<ex>am</ex> so t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur as &emacr;igin a beith, &ampersir; ullm<ex>aig</ex>id na <lb n="2820"> c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p c<ex>hu</ex>m easl<ex>&amacr;int</ex>i do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &omacr; morg<ex>ad</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; headh am&amacr;in dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an tal<ex>am</ex> so-aitreaba do t<ex>h</ex>oga acht d<ex>lig</ex>m<ex>id</ex> na huis<ex>g</ex>i mur an c<ex>&emacr;d</ex>na; &omacr;ir as imda mod ara ngn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> &eacute; a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, mur at&amacr;, a &omacr;l, &ampersir; foth<ex>ragad</ex> as, &ampersir; biada <lb n="2825"> do bearb<ex>ad</ex> ann; m&amacr;s ead, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>hui</ex>csin co ndl<ex>ig</ex>inn bun&amacr;it an uis<ex>g</ex>i beith a tal<ex>am</ex> molta gan beith br&emacr;n na mianam<ex>ail</ex>. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>hui</ex>csin n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> rithinn s&eacute; a n-inaduib l&amacr;ibeamla &amacr; criadamla, &ampersir; n&amacr; bia ana uis<ex>g</ex>i locha; acht b&imacr;t siat ana <lb n="2830"> n-uis<ex>g</ex>i<ex>d</ex>ib s<ex>h</ex>iubl<ex>aig</ex>ius ar tal<ex>am</ex> clocac<ex>h</ex> gainmeach, <ex>n&omacr;</ex> ar tal<ex>am</ex> lut<ex>h</ex>am<ex>ail</ex> gan beith br&emacr;n n&amacr; <app><lem>truaill<ex>igth</ex>i</lem><rdg wit="H">truaill<ex>ig</ex>t<ex>ea</ex>c<ex>h</ex></rdg><rdg wit=""></rdg></app>, &ampersir; rit<ex>h</ex>id siat c<ex>hu</ex>m na hairdi tuaid 

<pb n="6">
<sup resp="JaC">infra 142-3</sup><lb>
<mls unit="MS P page" n="437"> <ex>n&omacr;</ex> c<ex>hu</ex>m na <lb n="2835">hairdi <app><lem>soir</lem><rdg wit="H">sic</rdg><rdg wit="P">so</rdg></app>, &ampersir; gu h&amacr;ir<ex>it</ex>hi c<ex>hu</ex>m na hairdi soir a n-aims<ex>ir</ex> an tshamr<ex>aid</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; fhuil<ex>id</ex> na huis<ex>g</ex>i rit<ex>h</ex>ius c<ex>hu</ex>m na hairdi teas <ex>n&omacr;</ex>  c<ex>h</ex>um na hairdi siar co<sup resp="JaC">m</sup>m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> ris na huis<ex>g</ex>idib sin. Tuill<ex>ead</ex>: is aml<ex>aid</ex> is m&omacr; moltur na huis<ex>g</ex>i so an uair t<ex>h</ex>&emacr;it siat a fad &omacr;na mbun&amacr;it.</p>

<p><lb n="2840">Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>id siat <sup resp="JaC">beith</sup> gan d&imacr;n orra &omacr; gr&emacr;in &ampersir; &omacr; ga&imacr;th, &ampersir; blas mil<ex>is</ex> do beith air, &ampersir; an uair curt<ex>h</ex>ar a f&imacr;n glan &eacute; gan dat<ex>h</ex> an f<ex>h</ex>&imacr;na do c<ex>h</ex>laechl<ex>&omacr;d</ex>. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id 
s&emacr; beith &emacr;drum, solus, s&emacr;im, &ampersir; beith so-t<ex>h</ex>&emacr;igt<ex>h</ex>i, so-fhuart<ex>h</ex>a, &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n <lb n="2845"> <frn lang="la">residens</frn> do ligin d&omacr; tair &emacr;s a t<ex>h</ex>aburta &omacr;na bun&amacr;it.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab &imacr; truime <ex>n&omacr;</ex> &emacr;truime an uis<ex>g</ex>i sligi is luga is olc c<ex>hu</ex>m ait<ex>h</ex>ne maitheasa an uis<ex>g</ex>i; &omacr;ir as &emacr; an t-uis<ex>g</ex>i as &emacr;druma acu uis<ex>g</ex>i as fearr d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> ait<ex>h</ex>intear a beith trom 
<ex>n&omacr;</ex> &emacr;drom <lb n="2850"> &omacr; t<ex>h</ex>omhus mis&umacr;r d'uis<ex>g</ex>i<ex>d</ex>ib &emacr;xamla, &ampersir; is mur sin ait<ex>h</ex>e&omacr;ntur an c<ex>h</ex>uid at&amacr; trom <ex>n&omacr;</ex> &emacr;drom d&eacute;. Tuill<ex>ead</ex>: <app><lem>ait<ex>h</ex>intear</lem><rdg wit="P">aithintear aithintear</rdg></app> a beith trom n&omacr; &emacr;drom &omacr; br&emacr;idinnaib do t<ex>h</ex>uma, a mis&umacr;r inann d'uis<ex>g</ex>i<ex>d</ex>ib &emacr;xamla &ampersir; a t<ex>ir</ex>m<ex>ugad</ex> ainns&emacr;in &ampersir; a meadhug<ex>ad</ex>, &ampersir; <lb n="2855"> an br&emacr;id bus &emacr;druma acu as &emacr; a uis<ex>g</ex>i bus fearr.</p>

<p><ex>Agus</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> n&amacr; bud &emacr;id<ex>ir</ex> linn uis<ex>g</ex>i &emacr;dr<ex>o</ex>m n&amacr; s&emacr;im n&amacr; solus d'fhagb<ex>&amacr;il</ex> acht uis<ex>g</ex>i r<ex>eam</ex>ur buaideart<ex>h</ex>a, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> sin do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex>na bearb<ex>ad</ex>; &omacr;ir tuitid na rainn r<ex>eam</ex>ra talm<ex>aid</ex>e <lb n="2860"> a n-&imacr;chtur &omacr;na bearb<ex>ad</ex>, &ampersir; b&imacr;t na rainn tsh&emacr;ime glana a n-uachtar, &ampersir; is mur sin bus &emacr;id<ex>ir</ex> linn an 

<pb n="7">
<sup resp="JaC">infra 143</sup><lb>
t-uis<ex>g</ex>i do t<ex>h</ex>sh&emacr;imiug<ex>ad</ex> &ampersir; do t<ex>h</ex>earcug<ex>ad</ex> &ampersir; a fhuacht d'innarb<ex>ad</ex>; &ampersir; is mur sin ullm<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>ear na rainn talm<ex>aid</ex>e at&amacr; ag an uis<ex>g</ex>i, leis n&amacr;rb &emacr;id<ex>ir</ex> dul a <lb n="2865">n-&imacr;chtar ar t&umacr;s c<ex>hu</ex>m a sgaramna ris ar son reime an uis<ex>g</ex>i &ampersir; ar son na rann talm<ex>aid</ex>e arna c<ex>u</ex>musc ris.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; f<ex>h</ex>uil inad ag an bearb<ex>ad</ex> so annsan uis<ex>g</ex>i glan, &omacr;ir d&amacr; mbeirbt<ex>h</ex>ear an t-uis<ex>g</ex>i glan aenda an <lb n="2870"> com&omacr;r sin do-g&emacr;bad s&emacr; c&amacr;il ailime c<ex>h</ex>ugi ar son a rann talm<ex>aid</ex>e do losgad, &ampersir; ana diaid sin do cuime&omacr;sgaidi na rainn r<ex>eam</ex>ra sin do loisgid ris, &ampersir; do saile&omacr;ch<ex>aid</ex>i &eacute;, &ampersir; do beith droch-blasta. &Omacr;ir n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur an bearb<ex>ad</ex> d&amacr;sachtach ceartaidius <lb n="2875"> in t-uis<ex>g</ex>i r<ex>eam</ex>ur buaideart<ex>h</ex>a do thab<ex>air</ex>t annsan uis<ex>g</ex>i s<ex>h</ex>&emacr;im glan, acht bearb<ex>ad</ex> m&imacr;n, &omacr;ir n&imacr; headh am&amacr;in c<ex>h</ex>&umacr;isigius an fiuch<ex>ad</ex> l&amacr;id<ex>ir</ex> na rainn r<ex>eam</ex>ra do t<ex>hui</ex>tim acht c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>cid na rainn r<ex>eam</ex>ra &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur na rainn tsh&emacr;ime a ndeath<ex>aig</ex>ib.</p>

<p><lb n="2880"><frn lang="la">Et</frn> is mur sin is follus mur c<ex>h</ex>eartaidius an bearb<ex>ad</ex> an t-uis<ex>g</ex>i &ampersir; tre&omacr;r<ex>aig</ex>ius c<ex>h</ex>um maitheasa &eacute;. Gidh eadh, is fearr an t-uis<ex>g</ex>i b&imacr;s glan uaid f&emacr;in &ampersir; tic tr&imacr;t an tal<ex>am</ex> n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i beirbt<ex>h</ex>i, &omacr;ir is<lb n="2885"> luga do rannuib talm<ex>aid</ex>e at&amacr; aigi tr&imacr; mur s<ex>h</ex>ilius s&emacr; co s&emacr;im tr&imacr;t an tal<ex>am</ex> n&amacr; ag an uis<ex>g</ex>i beirbt<ex>h</ex>ear. Do r<ex>&emacr;ir</ex> c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns as fearr &emacr; n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i. &Omacr;ir na huis<ex>g</ex>i is luga b&imacr;s m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> as iat rig a leas rit<ex>h</ex> tr&imacr;t an tal<ex>am</ex>, &ampersir; na huis<ex>g</ex>i as gaire do beith <lb n="2890"> m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> as iat rig a leas a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex>.</p>

<pb n="8">
<p><sup resp="JaC">infra 145-6</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co ceartaigt<ex>h</ex>ear reime an uis<ex>g</ex>i &omacr; 
aig<ex>&emacr;id</ex> do c<ex>hu</ex>musc ris. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co cear<sup resp="JaC">t</sup>aiginn &ampersir; co s&emacr;imidinn gluasacht l&amacr;idir an uis<ex>g</ex>i &omacr; s<ex>h</ex>oith<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gu soitheach, &ampersir; clocha <lb n="2895"> b<ex>ea</ex>ca do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ann a hinad ard, reime an uis<ex>g</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> dona coimpl<ex>ex</ex>aib measurda an t-uis<ex>g</ex>i at&amacr; f<ex>uar</ex> gu ro-d&amacr;sachtach, mur at&amacr;, uis<ex>g</ex>i an re&omacr;id <ex>n&omacr;</ex> an tshn<ex>eacht</ex>a, gid eadh, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute; don droing <lb n="2900"> ag&amacr; fuil 
coimpl<ex>ex</ex> te gu d&amacr;sachtach.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab d&amacr;sachtach an urc<ex>h</ex>&omacr;id do-n&imacr; an t-uis<ex>g</ex>i don gh<ex>ail</ex>i an uair ibt<ex>h</ex>ear ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>ad</ex> <mls unit="MS P page" n="438"> &emacr;, <ex>n&omacr;</ex> a ndiaid shaet<ex>huir</ex> <ex>n&omacr;</ex> f<ex>h</ex>oth<ex>raigth</ex>i <ex>n&omacr;</ex> me<sup resp="JaC">i</sup>sgi <ex>n&omacr;</ex> tharta mail&imacr;sig, &ampersir; gu h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an <lb n="2905"> uair t<ex>h</ex>innsgnus an c<ex>or</ex>p d&amacr; taburt<ex>h</ex>ar &eacute; d&amacr; d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia &emacr;igintus m&omacr;r f&amacr;na &omacr;l measraigt<ex>h</ex>ear a n-a&emacr;r &eacute; ar t&umacr;s &ampersir; nigt<ex>h</ex>ear an b&emacr;l co mi<ex>n</ex>ic leis; &ampersir; muna l&omacr;r so ibt<ex>h</ex>ir as soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> g&amacr; mbia b&emacr;l c<ex>u</ex>mang &emacr;, &ampersir; is mur sin is luga urc<ex>h</ex>&omacr;idigius s&emacr; do lucht na <lb n="2910"> meisgi &ampersir; an c<ex>h&emacr;d</ex>-long<ex>tha</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> neach ar c&emacr;d-longad a ndiaid s<ex>h</ex>aet<ex>huir</ex> m&omacr;ir, &ampersir; n&amacr; bud &emacr;id<ex>ir</ex> leis aipstinens do d&emacr;num &omacr; uis<ex>g</ex>i, ibeadh s&emacr; f&imacr;n maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huis<ex>g</ex>i a t<ex>eas</ex> measurda. 
Tuill<ex>ead</ex>: gib&emacr; ara mb&imacr;a tart mail&imacr;s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&amacr; sloigid s&emacr; uis<ex>g</ex>i, <lb n="2915"> ach a sh&umacr;ghad co m&imacr;n. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad gib&emacr; ara mb&imacr; tart mail&imacr;s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do codl<ex>ad</ex> &ampersir; an tart d'fhulang, &omacr;ir ceartaigt<ex>h</ex>ear &ampersir; d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur an l<ex>inn</ex> as c<ex>&umacr;is</ex> don tart. Gid eadh, d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear an t-uis<ex>g</ex>i &ampersir; an d&imacr;l<ex>eagad</ex> do t<ex>h</ex>oirmeasc &ampersir; a<sup resp="JaC">n</sup> tart 

<pb n="9">
<sup resp="JaC">infra 146-7</sup><lb>
<lb n="2920"> d'innt&omacr;g, as com<ex>artha</ex> sin n&amacr;r d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; n&amacr;r cear<sup resp="JaC">t</sup>aig<ex>ead</ex> an l<ex>inn</ex> do-n&imacr; <app><lem>a<sup resp="JaC">n</sup></lem><rdg wit="H">an</rdg></app> tart.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad nach imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> m&omacr;r&amacr;n d'uisgi f<ex>huar</ex> d'&omacr;l a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> comad 
&emacr;igin uis<ex>g</ex>i d'&omacr;l ibt<ex>h</ex>ear &emacr; a <lb n="2925"> ndiaid b&imacr;d. <frn lang="la">Et</frn> do-n&imacr; an t-uis<ex>g</ex>i bog sgeat<ex>h</ex>rach do t<ex>h</ex>ogairm &ampersir; anfhainnig<ex>id</ex> an gaile; gid eadh, an uair ibt<ex>h</ex>ear gu hannam &eacute; glanaid s&eacute; an gaile &ampersir; lagaid an br&umacr;. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gu comf<ex>h</ex>urtachtaidinn an t-uis<ex>g</ex>i na br<ex>&imacr;g</ex>a uile ana <lb n="2930"> n-oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ib ach m&amacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n, .i. an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; an br<ex>&imacr;g</ex> att<ex>arr</ex>aingt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, an br<ex>&imacr;g</ex> f<ex>h</ex>ostaigt<ex>hea</ex>ch &ampersir; an br<ex>&imacr;g</ex> innarbt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; dona da&imacr;nib ag&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p t<ex>hear</ex>ca, &ampersir; a n-aig<ex>id</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile f<ex>h</ex>luxa b&imacr;s &omacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile ball. Gid eadh,<lb n="2935"> urc<ex>h</ex>&omacr;idig<ex>id</ex> s&emacr; dona f&emacr;ithib &ampersir; don droing ag&amacr; mb&imacr;d d&umacr;inti &ampersir; neasc&omacr;<ex>id</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab b<ex>ea</ex>c nach comf<ex>h</ex>urtachtaigid na huis<ex>g</ex>i na hinne uile &ampersir; an c<ex>h</ex>oimriachtain; ar an adbur sin tarb<ex>uigid</ex> s&eacute; do lucht easl<ex>&amacr;int</ex>i na seilgi <lb n="2940">&ampersir; an gaile &ampersir; na n-ae, &ampersir; co coitc<ex>h</ex>inn don droing ag&amacr; mb&imacr;d inne anfanna.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> t&emacr;ig<ex>id</ex> uis<ex>g</ex>i na raibe &ampersir; an nitruim na f&emacr;ithe, &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> ana n-easl<ex>&amacr;int</ex>ib f<ex>uar</ex>a iat. <ex>Agus</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don droing ara mb&imacr; sgaibies &ampersir; gor&amacr;in <lb n="2945"> iat, &ampersir; is l&amacr;id<ex>ir</ex> t<ex>h</ex>&emacr;igid siat na hae &ampersir; na hinne. <ex>Agus</ex> innarbuid na huis<ex>g</ex>i b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear gu l&amacr;idir l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>, &ampersir; brisid an gaet<ex>h</ex>muireacht r<ex>eam</ex>ur b&imacr;s annsna 

<pb n="10">
<sup resp="JaC">infra 147-8</sup><lb>
ball<ex>aib</ex>. <ex>Agus</ex> tarb<ex>aig</ex>id don droing ara mb&imacr; spasmus &omacr; adbur f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>. <frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn>, lag<ex>aid</ex> an t-uis<ex>g</ex>i <lb n="2950"> saillti arna &omacr;l an br&umacr;, &ampersir; c<ex>u</ex>mgaig<ex>id</ex> fa de&omacr;id &ampersir; calm<ex>aig</ex>id na hailt, &ampersir; cna&imacr;id fl<ex>ichideacht</ex> na mball, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> an morg<ex>ad</ex> &ampersir; an truaill<ex>ead</ex>. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> uis<ex>g</ex>i ailime do lucht <app><lem>ematoica</lem><rdg wit="H">emotoik</rdg></app> pasio &ampersir; don lucht ara mb&imacr; <term lang="la">flux</term> na timt<ex>h</ex>earachta &ampersir; <term lang="la">flux</term> <lb n="2955"> emaroides.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: togt<ex>h</ex>ur an t-a&emacr;r t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>ill<ex>uig</ex>ius sinn mur togt<ex>h</ex>ur an t-uis<ex>g</ex>i &ampersir; an tal<ex>am</ex> so-aitreabt<ex>h</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; an t-a&emacr;r &emacr;igintach a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i ar d&amacr; mod<ex>aib</ex>h: an c<ex>&emacr;d</ex>-m<ex>od</ex> <app><lem>d&imacr;b</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg><rdg wit="H">d.</rdg></app>, .i. d'innfhuar<ex>ad</ex> <lb n="2960"> na sp<ex>irad</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex>a r&emacr; n-abur innatus; an <ex>dara</ex> m<ex>od</ex>, ar son innarbt<ex>h</ex>a na ndeathaig<ex>ead</ex> imurcach dorc<ex>h</ex>aidius an sp<ex>irad</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex> adu<ex>bramar</ex>. Do r&emacr;ir mur do-c<ex>h</ex>&imacr;am<ex>aid</ex> an te<sup resp="JaC">i</sup>ne g&amacr; m&umacr;ch<ex>ad</ex> &omacr; easb<ex>aid</ex> an a&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>r, is mur sin dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>hui</ex>csin <lb n="2965"> co rig<ex>i</ex>d a leas ar c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; ar sp<ex>iraid</ex> r&emacr; ha&emacr;r oilius &ampersir; c<ex>h</ex>oim&emacr;dus &ampersir; measraidius iat, &ampersir; glanus &omacr;na himurcach<ex>aib</ex> deathmura; &omacr;ir is &omacr; attarrang an a&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>r measraidt<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> r&emacr; n-abur innatus, &ampersir; &omacr;na innarb<ex>ad</ex> glantur. An c<ex>&emacr;d</ex>-m<ex>od</ex> d<ex>&imacr;ib</ex> sin, .i. <lb n="2970"> att<ex>arr</ex>ang an a&emacr;ir, as de gairt<ex>h</ex>ear <app><lem>diastoles</lem><rdg wit="H">diastales</rdg></app>, &ampersir; <mls unit="MS P page" n="439"> don <ex>dara</ex> m<ex>od</ex>, .i. d&amacr; innarb<ex>ad</ex>, gairt<ex>h</ex>ear <app><lem>sistoles</lem><rdg wit="H">sistales</rdg></app>.</p>

<p>D&amacr; mbia an t-a&emacr;r tarraingt<ex>h</ex>ear br&emacr;n <ex>n&omacr;</ex> n<ex>eam</ex>gl<ex>an</ex>, truailltear na sp<ex>iraid</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. M&amacr;s <ex>ead</ex>, dl<ex>ig</ex>id an liaig beith co deit<ex>h</ex>id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a timc<ex>h</ex>eall 

<pb n="11">
<sup resp="JaC">infra 148-9</sup><lb>
<lb n="2975"> an a&emacr;ir a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i. Ar an adbur sin dl<ex>ig</ex>id in t-a&emacr;r s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> s<ex>h</ex>&emacr;im do beith aigi, ris n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>hear</ex> ce&omacr; n&amacr;id death<ex>aig</ex>e eachtrannac<ex>h</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn an t-a&emacr;r beith n<ex>eam</ex>glan, buaideart<ex>h</ex>a, ce&omacr;mur, &omacr;ir buaidrid an t-a&emacr;r sin <lb n="2980"> na l<ex>eann</ex>a &ampersir; t<ex>uir</ex>sig<ex>id</ex> an t-anum; ach dl<ex>ig</ex>id beith gan c<ex>u</ex>mdach air gu gl<ex>an</ex>, &ampersir; gan beith id<ex>ir</ex> ball<ex>ad</ex>aib, n&amacr; f&amacr; d&imacr;n, n&amacr; a n-inad c<ex>hu</ex>mang. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear an t-a&emacr;r at&amacr; f&amacr; iad<ex>ad</ex>h ar n&amacr; siubl<ex>aig</ex>inn gaeth. Gidh eadh, a n-aims<ex>ir</ex> na pl<ex>&amacr;ig</ex>i ana teagmann <lb n="2985"> truaill<ex>ead</ex> an a&emacr;ir, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an t-a&emacr;r b&imacr;s f&amacr; iad<ex>ad</ex>h; &ampersir; ar an adbur sin is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> codl<ex>ad</ex> annsna seall<ex>aib</ex> annsan aims<ex>ir</ex> sin. <ex>Agus</ex> as innt<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i an t-a&emacr;r at&amacr; <app><lem>c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>i</lem><rdg wit="H">cumuscta</rdg></app> r&emacr; deathuidib lat<ex>h</ex>raig &ampersir; lochann &ampersir; uisgid ndomain murg<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>i &ampersir; tal<ex>am</ex> <lb n="2990"> lut<ex>h</ex>am<ex>ail</ex> co ndl<ex>eag</ex>ur a s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear a&emacr;r an tal<ex>aim</ex> ana f&amacr;said na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; na luibi &ampersir; na crainn ad<ex>ubrumar</ex> r<ex>omainn</ex>. <ex>Agus</ex> as intsheac<ex>h</ex>anta an t-a&emacr;r r&emacr; cum<ex>uis</ex>ct<ex>hear</ex> death<ex>aig</ex>i a foll<ex>amnugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <ex>Agus</ex> toght<ex>h</ex>ur an t-a&emacr;r f&amacr; <lb n="2995"> s&emacr;idinn gaet<ex>h</ex> &omacr; aird mait<ex>h</ex> &ampersir; a tal<ex>main</ex> aird c<ex>h</ex>omshoch<ex>uir</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: taburt<ex>h</ex>ar d'&amacr;ig n&amacr; tosgaidi an t-a&emacr;r a n-aenc<ex>h</ex>&amacr;il dona <ex>ceathra</ex> c&amacr;il<ex>ib</ex>; &ampersir; d&amacr; teagma an tosgug<ex>ad</ex> sin ann, measraigt<ex>h</ex>ear an m&emacr;id bus <lb n="3000"> &emacr;id<ex>ir</ex>. Tuill<ex>ead</ex>: &emacr;xam<ex>ail</ex>tear an t-a&emacr;r do leith a c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex>, &omacr;ir d&amacr; mbia s&emacr; t<ex>easaid</ex>i d&imacr;sga&imacr;l<ex>id</ex> na br<ex>&imacr;g</ex>a &ampersir; tearcaig<ex>id</ex> an c<ex>or</ex>p; &ampersir; d&amacr; mbia a t<ex>h</ex>eas 

<pb n="12">
<sup resp="JaC">infra 149-50</sup><lb>
measurda t<ex>airr</ex>ngid f<ex>uil</ex> d<ex>earg</ex> a f<ex>uir</ex>imeall &ampersir; dearguid dath an c<ex>h</ex>roicinn; &ampersir; d&amacr; mbia s&emacr; te gu <lb n="3005"> m&omacr;r buidig<ex>id</ex> an dat<ex>h</ex> gu m&omacr;r, &ampersir; togairm<ex>id</ex> an t-allus, &ampersir; laigdig<ex>id</ex> an fual, &ampersir; anfainnig<ex>id</ex> an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> do-n&imacr; an t-a&emacr;r f<ex>uar</ex> a <ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so; &omacr;ir c<ex>u</ex>mgaig<ex>id</ex> s&emacr; an br&umacr;, &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> an d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; m&emacr;daig<ex>id</ex> an fual, &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> an <lb n="3010"> t-allus &ampersir; an t-innr<ex>a</ex>m.</p>

<p>An t-a&emacr;r fliuch, <ex>immorra</ex>, sleamnaig<ex>id</ex> &ampersir; fliuch<ex>aid</ex> an croicinn. <ex>Agus</ex> 
an t-a&emacr;r tir<ex>im</ex> dub<ex>aid</ex> &ampersir; t<ex>ir</ex>m<ex>aigid</ex> <app><lem>an c<ex>or</ex>p</lem><rdg wit="H">an croicinn &ampersir; in c<ex>or</ex>p</rdg></app>.
Tuill<ex>ead</ex>: toght<ex>h</ex>ur an te<sup resp="JaC">i</sup>ne, &omacr;ir gn&amacr;th<ex>uig</ex>mid <lb n="3015"> ar m&omacr;r&amacr;n do moduib a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i &imacr;, mur at&amacr;, biad do b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> &ampersir; ar c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p do t<ex>h</ex>&emacr;ig<ex>ead</ex>. M&amacr;s <ex>ead</ex>, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>hui</ex>csin cad bus adbur don tein<ex>id</ex>h gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> beith n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> n<ex>eim</ex>i n&amacr; mitaill innti, &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> beith a hadbur do t<ex>h</ex>al<ex>main</ex> <lb n="3020"> br&emacr;in n&amacr; morg<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>i n&amacr; <app><lem>lut<ex>h</ex>am<ex>ail</ex></lem><rdg wit="H">latam<ex>ail</ex></rdg></app>; &ampersir; n&amacr; b&imacr;t<ex>h</ex> do chonnad morg<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>i n&amacr; truaill<ex>igth</ex>i. M&amacr;s <ex>ead</ex>, dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> connad morg<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>i b&imacr;s do c<ex>h</ex>rannaib ag&amacr; mb&imacr; droch-coimpl<ex>ex</ex> do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, mur adu<ex>bramar</ex> don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n, mur at&amacr;it, <app><lem>f&imacr;gid</lem><rdg wit="P">fhigid</rdg><rdg wit="H">figeadha</rdg></app> <lb n="3025"> &ampersir; t<ex>r</ex>om.<note type="auth" n="3">sic an d&aacute; ls.</note></p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: moluim te<sup resp="JaC">i</sup>ne do c<ex>h</ex>rannuib t<ex>ir</ex>ma gan beith glas. <ex>Agus</ex> moluim gu coitc<ex>h</ex>inn an te<sup resp="JaC">i</sup>ne g&amacr; mb&imacr; lasair glan gan deat<ex>h</ex>ach. <ex>Agus</ex> dimoluim g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> te<sup resp="JaC">i</sup>ne b&imacr;s f&amacr; iadad &omacr; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> innarbt<ex>h</ex>ar 

<pb n="13">
<sup resp="JaC">infra 151-2</sup><lb>
<lb n="3030">a deat<ex>h</ex>ach. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; moluim duine do gorad gu m&omacr;r d'&emacr;is b&imacr;d, &omacr;ir anfuinnigt<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> uada. Tuill<ex>ead</ex>, dimoluim te<sup resp="JaC">i</sup>ne an stufa, &omacr;ir at&amacr; a t<ex>eas</ex> f&amacr; iad<ex>ad</ex>h &ampersir; n&imacr; hinnarbt<ex>h</ex>ar a uait<ex>h</ex>i.</p></div2>

<div2 type="chapter" n="2">
<head>An <ex>dara</ex> c<ex>aibidil</ex>: don tsae<sup resp="JaC">thar</sup></head>

<p><lb n="3035"><frn lang="la">Testificatur a sapiente quod &ampersir; cetera,</frn> .i. b<ex>eir</ex>id an t-eagnuid d'f<ex>h</ex>iadn<ex>ui</ex>se co coim&emacr;dann an saet<ex>h</ex>ur measurda imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> roim an mbiad an tshl<ex>&amacr;int</ex>i; &omacr;ir calm<ex>uigid</ex> an saet<ex>h</ex>ur roim an mbiad an t<ex>ea</ex>s n&amacr;<ex>d&umacr;rda</ex> &ampersir; calm<ex>uigid</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> t<ex>h</ex>oc<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> <lb n="3040">annsa gaile, ar an adbur sin is sanntach gabuid na baill an oil<ex>eamain</ex> c<ex>h</ex>ucu, &ampersir; oslaict<ex>h</ex>ear na p&omacr;ire, ar an adbur sin innarbt<ex>h</ex>ur gu toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imurcacha an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; sga&imacr;ltear an oil<ex>eamain</ex> co foirbt<ex>h</ex>i ar na ball<ex>aib</ex>.</p>

<p><lb n="3045">Tuill<ex>ead</ex>, .i. calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear na horg&amacr;in &omacr;n tshaet<ex>h</ex>ur <mls unit="MS P page" n="410"> &ampersir; cruadaigt<ex>h</ex>ear iat mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, ar an adbur sin is deacair a ngall<ex>rugad</ex> &ampersir; calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat c<ex>h</ex>um gach uile oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>, calm<ex>uigth</ex>ear gluasacht an c<ex>huir</ex>p &ampersir; na sp<ex>ir</ex>ad &omacr;n tshaet<ex>h</ex>ur, &ampersir; <lb n="3050"> &omacr;n c<ex>h</ex>alm<ex>ugad</ex> sin innarbt<ex>h</ex>ur na himurcacha co toileamuil tr&imacr;t na p&omacr;irib. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; liginn an saet<ex>h</ex>ur measurda na l<ex>eann</ex>a n&amacr;id na himurcacha do c<ex>h</ex>ruinniug<ex>ad</ex> annsna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h; &ampersir; an uair imdaigius 

<pb n="14">
<sup resp="JaC">infra 152-3</sup><lb>
an t-adbar sin annsna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h reagar a leas l<ex>eigeas</ex> <lb n="3055"> l<ex>agthach</ex> <ex>n&omacr;</ex> cuisle. <ex>Agus</ex> g&emacr; f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>id siat na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p c<ex>uir</ex>id a n-arsaideacht iat, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na l<ex>eigis</ex> l<ex>agthach</ex>a, &omacr;ir at&amacr; n&amacr;d<ex>&umacr;ir</ex> n<ex>eim</ex>i innta gu m&omacr;r. <ex>Agus</ex> n&imacr; h&emacr; an l<ex>inn</ex> cinntach am&amacr;in f<ex>h</ex>olm<ex>uig</ex>ius an l<ex>eigeas</ex> l<ex>agthach</ex>, ach rann m&omacr;r don t<ex>eas</ex> &ampersir; dona <lb n="3060"> sp<ex>ir</ex>ad<ex>aib</ex>h is fundam<ex>in</ex>t don n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> &ampersir; don beath<ex>aid</ex> d<ex>aen</ex>a. Ar an adbur sin iart<ex>h</ex>ur an saet<ex>h</ex>ur &ampersir; an gluasacht toileam<ex>ail</ex> luath<ex>aig</ex>ius an an&amacr;l do c<ex>h</ex>omfhurtacht an l<ex>eigis</ex>. <ex>Agus</ex> an uair inntaigt<ex>h</ex>ear na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p do r<ex>&emacr;ir</ex> an meadh<ex>aig</ex>thi &emacr;igintaig c<ex>h</ex>um <lb n="3065"> a staidi f&emacr;in, n&imacr; reagar a leas aen-l<ex>eigeas</ex> at&amacr; &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> annsna heasl<ex>&amacr;int</ex>ib adburda do t<ex>h</ex>abh<ex>air</ex>t an tan sin; &ampersir; is f&imacr;r sin g&amacr; t<ex>hui</ex>csin co fuil an regim<ex>en</ex> <ex>eile</ex> d&imacr;re<ex>a</ex>c<ex>h</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur saet<ex>h</ex>ur do r&amacr;d ach <sup resp="JaC">ris</sup> an n&imacr; <lb n="3070"> m&emacr;daigius an an&amacr;l &ampersir; luath<ex>aig</ex>ius &iacute;. <ex>Agus</ex> is c&umacr;is do m&emacr;dug<ex>ad</ex> an t<ex>eas</ex>a r&emacr; n-abur innatus an saet<ex>h</ex>ur sin, &omacr; teagmann m&omacr;r&amacr;n dona socamluib adu<ex>bramar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>. <frn lang="la">Et</frn> an drong l&emacr;rab &amacr;il a sl<ex>&amacr;int</ex>i do c<ex>h</ex>oim&emacr;d n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat an saet<ex>h</ex>ur do mainn<ex>eacht</ex>nug<ex>ad</ex>.</p>

<p><lb n="3075"><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d co fuil cuid dona c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h ana n-imdaiginn m&omacr;r&amacr;n do l<ex>eann</ex>aib oma n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a co fol<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>, <ex>n&omacr;</ex> l&imacr;nad na mbiad co himurcach, do n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ubaid saet<ex>h</ex>ur. &Omacr;ir <lb n="3080"> d&amacr; mbeith na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&imacr;nta do droch-l<ex>eann</ex>uib &ampersir; n&amacr; bud &emacr;idir l&emacr;is an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> a <corr sic="follmugad" resp="JaC">folmugad</corr><note type="auth" n="4">foll- sa d&aacute; ls.</note> maill<ex>e</ex> 

<pb n="15">
<sup resp="JaC">infra 154-7</sup><lb>
<ex>r&emacr;</ex> saet<ex>h</ex>ur as c&umacr;is p<ex>h</ex>l&amacr;idi sin, &ampersir; is c&umacr;is d'apopl<ex>ex</ex>ia <ex>n&omacr;</ex> do brisid cuisl<ex>eann</ex> <ex>n&omacr;</ex> fiabrais <ex>n&omacr;</ex> neasc<ex>&omacr;id</ex>i. <ex>Agus</ex> f&emacr;duid an saet<ex>h</ex>ur beith 'na c<ex>h</ex>&umacr;is ag <term lang="la">sgabies</term> <lb n="3085"><ex>n&omacr;</ex> ag lubra n&omacr; gor&amacr;in annsna ball<ex>aib</ex> f<ex>uir</ex>imeall<ex>ach</ex>a ar son gu ngluaistear &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur na boill f<ex>huir</ex>imeall<ex>ach</ex>a &ampersir; na leanna &ampersir; na himurcacha. Tuill<ex>ead</ex>, d&amacr; teagmad ball anmann ull<ex>am</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> imurcach &omacr; ball <ex>eile</ex>, do beith an saet<ex>h</ex>ur urc<ex>h</ex>&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gu m&omacr;r <lb n="3090">don ball sin.</p>

<p><note type="auth" n="5">An m&eacute;id seo &oacute; l&iacute;ne 3091 go l&iacute;ne 3137, n&iacute; haistri&uacute; ar Laidin na leathanach 154, l&iacute;ne 1 go 157, l&iacute;ne 7 &eacute;: an bhun-cheist ch&eacute;adna &aacute;mhthach, at&aacute; &aacute; pl&eacute; san d&aacute; th&eacute;ax, .i. an aimsir 'nar ch&oacute;ir an saothar do thosnughadh.</note> <frn lang="la">Et</frn> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an saet<ex>h</ex>ur dona c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h gort<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a n&amacr; dona c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h folma. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn aen-n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gort<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, d&amacr; c<ex>h</ex>almacht, saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num, gid eadh, dl<ex>ig</ex>id cait<ex>h</ex>im sul <lb n="3095">do-n&imacr;d an saet<ex>h</ex>ur gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> is &emacr; so dob &amacr;il l&emacr; <ps><fn>hIpocr&amacr;id</fn></ps> an uair ad<ex>eir</ex> s&emacr;: <frn lang="la">Ube indigensia non oportet laborare,</frn> .i. an t-inad ana fuil an riachtanus a leas n&imacr; h&emacr;igin an saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num ann.</p>

<p><lb n="3100">Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; headh am&amacr;in <app><lem>dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex></lem><rdg wit="H">dl<ex>eag</ex>maid</rdg></app>
 an saet<ex>h</ex>ur do t<ex>h</ex>oirmeasc do lucht na c<ex>or</ex>p l&imacr;nta, n&amacr; na c<ex>or</ex>p truag, ach dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>h</ex>oirmeasc <ex>n&omacr;</ex> co mbia an d&imacr;l<ex>eagad</ex> coiml&imacr;nta, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an c<ex>&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; an <ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>; &omacr;ir b&imacr;t na d&imacr;l<ex>eagth</ex>a sin <lb n="3105"> a c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d &ampersir; a codl<ex>ad</ex> an tan sin, &ampersir; d&amacr; mbia gluasacht &ampersir; n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> 'na n-inad sin 

<pb n="16">
<sup resp="JaC">infra 154-7</sup><lb>
n&imacr; coiml&imacr;ntur an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; headh am&amacr;in dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an saet<ex>h</ex>ur do t<ex>h</ex>innsgaint ar coiml&imacr;nad an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a <ex>n&omacr;</ex> an <ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, ach <lb n="3110"> dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> do t<ex>h</ex>innsgaint, &omacr;ir is fearr do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; annsa c<ex>h</ex>omn<ex>ui</ex>de an d&imacr;l<ex>eagad</ex>; mur ad<ex>eir</ex> <ps reg="Claudius Galenus"><an>Galen</an></ps> gurab annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> is fearr do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; n&imacr; hannsa gaile am&amacr;in n&amacr; annsna haeib ach annsa c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i. <lb n="3115"> <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id imurcac<ex>h</ex>a an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagtha</ex> &ampersir; an <ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> beith deal<ex>uigth</ex>i &omacr;n c<ex>hor</ex>p, &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear as <mls unit="MS P page" n="411"> sin gurab l&emacr; saet<ex>h</ex>ur innarbt<ex>h</ex>ur imurc<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> teagm<ex>aid</ex> an aims<ex>ear</ex> a mb&imacr; an c<ex>&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagad</ex> <lb n="3120"> &ampersir; an <ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> coiml&imacr;nta, &omacr; &emacr;drumacht an gaile &ampersir; &omacr; d<ex>a</ex>t<ex>h</ex>ug<ex>ad</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an f<ex>h</ex>uail gan beith imurcach, &ampersir; an uair b&imacr;s an fual arna dathug<ex>ad</ex> co himurcach &ampersir; gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex> annsa gh<ex>ail</ex>i, &ampersir; moth<ex>ugad</ex> teann na gorta, &ampersir; na maet<ex>h</ex>&amacr;in arna rigid, d'imid <lb n="3125"> aims<ex>ear</ex> an tshaet<ex>h</ex>air an tan sin &ampersir; n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a d&emacr;nam ar aen-mod. <ex>Agus</ex> as &imacr; as aims<ex>ear</ex> don gorta an uair do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear inordug<ex>ad</ex> &ampersir; cusm<ex>ail</ex>iug<ex>ad</ex> &ampersir; union na hoil<ex>eamn</ex>a ris na ball<ex>aib</ex>; &omacr;ir t<ex>airr</ex>ngid na boill &omacr; na cuislinnaib b<ex>ea</ex>ca &ampersir; na cuisl<ex>eanna</ex> <lb n="3130"> b<ex>eac</ex>a &omacr; na cuisl<ex>eann</ex>aib m&omacr;ra &ampersir; na cuisl<ex>eann</ex>a m&omacr;ra &omacr; na haeib &ampersir; na hae &omacr;n gh<ex>ail</ex>i, &ampersir; is mur sin c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear moth<ex>ugad</ex> annsa gh<ex>ail</ex>i r&emacr; n-abar gorta. <frn lang="la">Et</frn> is mur sin is follus gurab ann dl<ex>eag</ex>ur an saet<ex>h</ex>ur do t<ex>h</ex>innsgaint sul inntaigt<ex>h</ex>ear an <lb n="3135"> oil<ex>eamain</ex> at&amacr; arna cait<ex>h</ex>im a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> na mball, 

<pb n="17">
<sup resp="JaC">infra 157-8</sup><lb>
&ampersir; tair &emacr;s imurcac<ex>h</ex> an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; an 
<ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> d'innarb<ex>ad</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p.<note type="auth" n="6">F&eacute;uch <frn lang="la">supra</frn> n&oacute;ta ar leath. 15.</note></p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; h&emacr;id<ex>ir</ex> a c<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>ug<ex>ad</ex> do litreach<ex>aib</ex> cr&imacr;c<ex>h</ex>naidt<ex>h</ex>i caindiacht n&amacr; c&amacr;l<ex>ideacht</ex> n&amacr; mod an <lb n="3140"> tshaet<ex>huir</ex> a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, mur nach &emacr;id<ex>ir</ex> caindiacht na neitheadh <ex>eile</ex> do-bearar d&amacr;r c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h; &omacr;ir is do r<ex>&emacr;ir</ex> &emacr;xamlachta an c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex> &ampersir; na haib&imacr;ci, na ha&imacr;si &ampersir; an r&emacr;gi&omacr;in &ampersir; na mbr<ex>&imacr;g</ex> as ind&emacr;nta an saet<ex>h</ex>ur.</p>

<p><lb n="3145"><frn lang="la">Et</frn> at&amacr; drong rig a leas saet<ex>h</ex>ur l&amacr;id<ex>ir</ex> do d&emacr;nam, mur at&amacr;, an drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius m&omacr;r&amacr;n b&imacr;d do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; ag&amacr; mb&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> ainm<ex>id</ex>hi gluaist<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> l&amacr;id<ex>ir</ex>, &ampersir; g&amacr; mb&imacr;t las<ex>er</ex>ti &ampersir; f&emacr;ithe l&amacr;id<ex>ir</ex>i, &ampersir; g&amacr; mb&imacr;t ailt imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i c<ex>hu</ex>m <app><lem>an</lem><rdg wit="H">in</rdg></app> 
gl<ex>ua</ex>sachta, &ampersir; ag nach <lb n="3150"> fuil t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> cna&imacr;t<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&amacr; ro-l&amacr;id<ex>ir</ex>, &omacr;ir is d&omacr;ib sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r l&amacr;id<ex>ir</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an saet<ex>h</ex>ur l&amacr;id<ex>ir</ex> don droing <app><lem>at&amacr;</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> easb<ex>ad</ex>ach a cuid dona cuingill<ex>aib</ex> sin ad<ex>ubramar</ex>: <frn lang="la">verbi gra<ex>tia</ex>,</frn> c&omacr;irigim co t<ex>east</ex>aiginn an cuingill d&emacr;igin<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&imacr;b sin &ampersir; co fuil t<ex>eas</ex> l&amacr;id<ex>ir</ex> <lb n="3155"> cna&imacr;t<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> acu, gid eadh, at&amacr;it na cuingill <ex>eile</ex> ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex> acu, &ampersir; n&imacr; rigid a leas an drong sin saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r l&amacr;id<ex>ir</ex> do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> mur rigid a leas an drong adu<ex>bramar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>. <ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear mur sin dona cuingill<ex>aib</ex> <ex>eile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> mur so d&amacr; fadt<ex>h</ex>ur <lb n="3160"> aen-n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &omacr; t<ex>east</ex>aigid na cuingill sin adu<ex>bramar</ex> &ampersir; ag&amacr; fadt<ex>h</ex>ur c<ex>uingill</ex> c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex>, .i. n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> it<ex>h</ex>ius b<ex>ea</ex>c&amacr;n &ampersir; ag&amacr; mb&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> ainm<ex>id</ex>hi moth<ex>uig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> 
 
<pb n="18">
<sup resp="JaC">infra 158-9</sup><lb>
anfhann &ampersir; g&amacr; mb&imacr;d org&amacr;in anfanna mur an c<ex>&emacr;d</ex>na <lb n="3165"> &ampersir; g&amacr; fuil t<ex>easaideacht</ex> c<ex>h</ex>na&imacr;t<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gu l&omacr;r, <sic resp="JaC">&omacr;ir</sic><note type="auth" n="7">recte om.? </note> is b<ex>ea</ex>c an saet<ex>h</ex>ur rig a leas an neach sin do d&emacr;num.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as &emacr;id<ex>ir</ex> leat a breat<ex>h</ex>nug<ex>ad</ex> tr&imacr;t na neith<ex>ib</ex>h f<ex>uir</ex>imeall<ex>ach</ex>a so cad as ind&emacr;nta dona neith<ex>ib</ex>h inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a.</p>

<p><lb n="3170"><ex>Agus</ex> is ro-deacair caindiacht an tshaet<ex>huir</ex> ind&emacr;nta do t<ex>hui</ex>csin, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na a c<ex>h</ex>&amacr;il<ex>id</ex>eacht, l&emacr; r&emacr;s&umacr;n am&amacr;in ar ligin an dearbt<ex>h</ex>a t<ex>h</ex>ort. M&amacr;s ead, b&imacr;t<ex>h</ex> ar nd&omacr;c<ex>h</ex>us as in dearb<ex>ad</ex> am&amacr;in, ag&amacr; smuaineadh cinnus at&amacr; fear an tshaet<ex>huir</ex> ann <lb n="3175"> f&emacr;in an c<ex>&emacr;d</ex>-l&amacr;, &ampersir; an <ex>dara</ex> l&amacr;, &ampersir; mur sin &omacr; shoin amach, &omacr;ir measmaid an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> do beith m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> an uair at&amacr; s&imacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> c<ex>hu</ex>m gab<ex>&amacr;l</ex>a g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> neith ingab<ex>&amacr;l</ex>a; &omacr;ir is &imacr; an m<ex>&emacr;id</ex>e so &ampersir; ar an mod so t<ex>h</ex>sanntaigius an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> an saet<ex>h</ex>ur, an m&emacr;id &ampersir; an <lb n="3180"> mod at&amacr; s&emacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d&imacr;; &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na, t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear dona biaduib &ampersir; don c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; dona neith<ex>ib</ex>h <ex>eile</ex> t<ex>h</ex>eagmus d&amacr;r c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h tr&emacr; f<ex>h</ex>oll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><ex>Agus</ex> at&amacr; sin f&imacr;rinn<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar t<ex>uic</ex>sin m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>easa <lb n="3185"> na mb&emacr;s, &omacr;ir f&emacr;d<ex>aid</ex>h an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> measurda toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, ar son mail&imacr;si an droch-gn&amacr;th<ex>uigth</ex>e, do leith s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex>i &ampersir; c&amacr;il<ex>id</ex>eachta &ampersir; caindiachta n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <mls unit="MS P page" n="442"> fuil imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d&imacr;. &Omacr;ir at&amacr;it drong imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> c<ex>hu</ex>m t<ex>ui</ex>tme &omacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n an tshaet<ex>h</ex>uir, &ampersir; <lb n="3190"> drong <ex>eile</ex> t<ex>h</ex>ochl<ex>uig</ex>ius an saet<ex>h</ex>ur n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur reagar a leas, &ampersir; drong eile n&imacr;sa luga. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it drong <ex>eile</ex> 'na lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> 

<pb n="19">
<sup resp="JaC">infra 159-60</sup><lb>
&ampersir; connaimt<ex>h</ex>ear m&omacr;r&amacr;n do l<ex>eannaib</ex>h f<ex>uar</ex>a innta, &ampersir; 
b&imacr;t siat ar t&emacr;<ex>cht</ex>ad &ampersir; d&imacr;ma&imacr;n &omacr; c<ex>h</ex>onnm&amacr;il na 
<lb n="3195">f<ex>uaraideacht</ex>a sin, &ampersir; is b<ex>ea</ex>c t<ex>h</ex>ochl<ex>uig</ex>id siat gluasacht n&amacr; saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num, gid eadh, b&imacr;d siat codalt<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; claenuid c<ex>hu</ex>m d&imacr;ma&imacr;nis co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>; &ampersir; n&imacr; dl<ex>ig</ex>id an drong sin a toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> do leanm<ex>ain</ex> f&amacr; c<ex>h</ex>eann an tshaet<ex>huir</ex>. Gid eadh, an drong <lb n="3200"> at&amacr; t<ex>easaid</ex>i co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> <ex>n&omacr;</ex> co ha&imacr;c<ex>&imacr;d</ex>each, &ampersir; ag&amacr; fhuil<ex>id</ex> org&amacr;in imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i c<ex>hu</ex>m gluasachta &omacr; &emacr;drumacht &ampersir; &omacr; ullmacht a mball, &ampersir; toc<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>id an drong sin an saet<ex>h</ex>ur n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur reagar a leas &ampersir; furba&imacr;ltigt<ex>h</ex>ear ann iat, m&amacr;s ead, dl<ex>ig</ex>id <lb n="3205"> an drong sin a toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> d&imacr;l<ex>eas</ex> do leanm<ex>ain</ex> co measurda ag m&emacr;dug<ex>ad</ex> an tshaet<ex>huir</ex>.</p>

<p>Caindiacht an <sup resp="JaC">t</sup>shaet<ex>huir,</ex> <ex>immorra</ex>, fh&emacr;dm<ex>aid</ex> do sgr&imacr;b<ex>ad</ex> l&emacr; litreach<ex>aib</ex> <app><lem>cinnti</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> is mur so dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>ui</ex>csin, .i. an saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;nam <ex>n&omacr;</ex> co tinnsgna an duine allus do c<ex>h</ex>ur de, &ampersir; an an&amacr;l m&emacr;dug<ex>ad</ex> <lb n="3210"> &ampersir; luath<ex>ugad</ex>, &ampersir; dath an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p do deargad, &ampersir; na cuisl<ex>eann</ex>a do reamrug<ex>ad</ex>, &ampersir; l&imacr;nad na mball do laigdiug<ex>ad</ex> <ex>n&omacr;</ex> gu tinnsgnaid na boill lagad. <ex>Agus</ex> an uair bus follus so dl<ex>eag</ex>ur sgur don tshaet<ex>h</ex>ur <lb n="3215"> &ampersir; na boill do c<ex>h</ex>oimilt co coitc<ex>h</ex>inn.</p>

<p><ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id an c<ex>h</ex>oimilt sin beith co l&amacr;id<ex>ir</ex> &ampersir; claenad c<ex>hu</ex>m gairbi ar d&amacr; c<ex>h</ex>&umacr;isib: an c<ex>h&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>&umacr;is d&imacr;b ar son co 
nglantar na himurc<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a do c<ex>uir</ex>id &omacr;n tsaet<ex>h</ex>ur fa&imacr; an croicinn; an <ex>dara</ex> c&umacr;is ar son <lb n="3220"> co ndaingnigt<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p &ampersir; co n-indarbt<ex>h</ex>ar na death<ex>aig</ex>e at&amacr; co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>

<pb n="20"> 
<sup resp="JaC">infra 160-1</sup><lb>
claec<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i an c<ex>or</ex>p &omacr; na neith<ex>ib</ex>h t<ex>h</ex>eagmus co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> inntu. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>eag</ex>ur an c<ex>h</ex>oimilt so do d&emacr;nam a n-aenf<ex>h</ex>eacht &ampersir; co luath m&amacr;s &emacr;id<ex>ir</ex> <lb n="3225"> &eacute;, &omacr;ir is c&omacr;ir an c<ex>or</ex>p uile do c<ex>h</ex>oimilt leis na neith<ex>ib</ex>h adburda innus co <app><lem>n-innarbfaidi</lem><rdg wit="H">n-innarbtaighi</rdg></app> na himurcac<ex>h</ex>a a ndeath<ex>aig</ex>ib &omacr;n c<ex>hor</ex>p ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is mur so as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an c<ex>h</ex>oimilt d'&emacr;is an tshaet<ex>huir</ex> &omacr; na c&umacr;isib ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>, is <lb n="3230"> mur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an c<ex>h</ex>oimilt roim an saet<ex>h</ex>ur, &omacr;ir ullm<ex>aig</ex>id an c<ex>h</ex>oimilt na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p c<ex>hu</ex>m an tsaet<ex>huir</ex> &ampersir; osglaid na p&omacr;ire co m&imacr;n &amacr;ilgin<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> is m&omacr;r f<ex>h</ex>urtachtaidius an c<ex>h</ex>oimilt roim an saet<ex>h</ex>ur don droing l&emacr;rb &amacr;il gn&amacr;th<ex>ugad</ex> saet<ex>huir</ex> m&omacr;ir.</p>

<p><lb n="3235">Moda an tsaet<ex>huir</ex>, <ex>immorra</ex>, n&imacr; <ex>h&emacr;ig</ex>in a n-innisin ann so ar a n-imad; gidh eadh, ad&emacr;ram moda coitc<ex>h</ex>inna an tshaet<ex>huir</ex> ann so. M&amacr;s ead, ad<ex>eir</ex>m<ex>id</ex> ag lab<ex>air</ex>t do nuim<ex>ir</ex> an tshaet<ex>huir</ex> co fuil cuid d&imacr;b ana saet<ex>h</ex>ur am&amacr;in &ampersir; cuid ana saet<ex>h</ex>ur &ampersir; ana <lb n="3240"> n-obair: sompla don c<ex>h&emacr;id</ex>-n&imacr; d&imacr;b so, mur at&amacr;, cluit<ex>h</ex>i liat<ex>h</ex>r&omacr;idi bigi; sompla don <ex>dara</ex> n&imacr;, mur at&amacr;, romur <ex>n&omacr;</ex> treab<ex>ad</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid don tshaet<ex>h</ex>ur t<ex>h</ex>achmuigius an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i &ampersir; cuid tachmuigius rann de: sompla don c<ex>h&emacr;id</ex>-n&imacr;, mur at&amacr;, coisid<ex>eacht</ex> <lb n="3245"> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e; sompla don <ex>dara</ex> n&imacr;, mur at&amacr;, an guth ana s<ex>h</ex>aet<ex>h</ex>ur don sgam&amacr;n am&amacr;in &ampersir; an sgr&imacr;bneoir<ex>eacht</ex> ana saet<ex>h</ex>ur don l&amacr;im am&amacr;in &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; ndearna duine an saet<ex>h</ex>ur 

<pb n="21">
<sup resp="JaC">infra 161-2</sup><lb>
rann<ex>aid</ex>hi sin ad<ex>ubramar</ex> n&imacr; d&emacr;in furtacht don <lb n="3250"> c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i acht do rann don c<ex>hor</ex>p am&amacr;in.<frn lang="la">Et</frn> an saet<ex>h</ex>ur is c&umacr;is tsl<ex>&amacr;int</ex>i don c<ex>hor</ex>p gu huil<ex>id</ex>i dl<ex>ig</ex>id s&emacr; an c<ex>or</ex>p uile do t<ex>h</ex>acmag.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co <app><lem>ndingnad</lem><rdg wit="H">ndenam</rdg></app> duine saet<ex>h</ex>ur ar mod <ex>eile</ex> a n-&emacr;gmuis c<ex>h</ex>luit<ex>h</ex>i liat<ex>h</ex>r&omacr;idi, mur <lb n="3255"> at&amacr;, marcaid<ex>eacht</ex> n&omacr; coisid<ex>eacht</ex> <ex>n&omacr;</ex> r&amacr;muideacht, <mls unit="MS P page" n="443"> gluaisid a c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i ar son co fuil<ex>id</ex> imurcacha an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> dl<ex>eag</ex>ur d'innarb<ex>ad</ex> an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-ball don c<ex>hor</ex>p. <frn lang="la">Et</frn> mad coisig<ex>eacht</ex> bus saet<ex>h</ex>ur ann is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> clocha do t<ex>h</ex>&omacr;gb<ex>&amacr;il</ex> co m<ex>in</ex>ic <lb n="3260"> annsna l&amacr;muib &ampersir; a cait<ex>h</ex>im, &ampersir; an ceann do t<ex>h</ex>&omacr;gb<ex>&amacr;il</ex> co m<ex>in</ex>ic &ampersir; f<ex>&emacr;</ex>c<ex>h</ex>ain tar t'ais, &ampersir; na boill do sh&imacr;neadh, &ampersir; an an&amacr;l do c<ex>h</ex>onnm&amacr;il, &ampersir; musguile na bronn do rigid m&emacr;id &emacr;igin; &omacr;ir comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &omacr; chonnm&amacr;il na han&amacr;la, &ampersir; osgailtear <lb n="3265"> na p&omacr;ire, &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur na himurcacha tr&imacr;t na p&omacr;irib an tan sin. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur musguile an ochta do rigid &ampersir; musguile na bronn n&imacr;sa luga, &omacr;ir innarbt<ex>h</ex>ur imurcacha an ochta &ampersir; an sgam&amacr;in c<ex>hu</ex>m na mball oil<ex>eam</ex>n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &omacr;n rigid sin, &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur <lb n="3270"> &omacr; na ball<ex>aib</ex> oil<ex>eamna</ex>c<ex>h</ex>a ainns&emacr;in iat. <frn lang="la">Et</frn> an drong ag&amacr; mb&imacr; sgairt c<ex>h</ex>l<ex>&emacr;ib</ex> anfhann n&imacr; dl<ex>ig</ex>id an an&amacr;l do c<ex>h</ex>onnm&amacr;il air eagla co n-innarbfaidi imurcacha c<ex>h</ex>uci &omacr;n inc<ex>h</ex>inn, mur is follus annsa droing do-n&imacr; saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r ag s&emacr;ideadh <app><lem>a n-an&amacr;la</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">ananla</rdg></app> <lb n="3275"> a poll an stuic &omacr; 
l&imacr;ntur na cuisl<ex>eann</ex>a &ampersir; &omacr; ndeargt<ex>h</ex>ur an aigid.</p>

<pb n="22">
<p><sup resp="JaC">infra 162-3</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid don tshaet<ex>h</ex>ur m&omacr;r &ampersir; cuid b<ex>ea</ex>c &ampersir; cuid 
inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>: sompla don c<ex>h&emacr;id</ex>-n&imacr;, mur at&amacr;, siubal m&omacr;r r&emacr; haims<ex>ir</ex> fada; sompla <lb n="3280"> don <ex>dara</ex> n&imacr;, mur at&amacr;, sibal b<ex>ea</ex>c r&emacr; haims<ex>ir</ex> <app><lem>girr</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">gill</rdg></app>; sompla don <ex>treas</ex> n&imacr; .i. sibal measurda. <ex>Agus</ex> c&umacr;isig<ex>id</ex> an saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r in truaigi, &ampersir; an saet<ex>h</ex>ur inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> an reime measurda. An saet<ex>h</ex>ur b<ex>ea</ex>c, <ex>immorru</ex>, m&emacr;daig<ex>id</ex> s&emacr; an t<ex>eas</ex> ar mod &emacr;igin.</p>

<p><lb n="3285">Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid don gluasacht luat<ex>h</ex> &ampersir; cuid mall &ampersir; cuid inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>: an c<ex>h</ex>uid at&amacr; luat<ex>h</ex>, mur at&amacr;, rith l&amacr;id<ex>ir</ex>; an c<ex>h</ex>uid at&amacr; mall, mur at&amacr;, gluasacht m&imacr;n; an c<ex>h</ex>uid at&amacr; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> mur at&amacr;, gluasacht inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>. An gluasacht luat<ex>h</ex>, <lb n="3290"> <ex>immorra</ex>, t&emacr;ig<ex>id</ex> s&emacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p ar t&umacr;s &ampersir; t&emacr;<ex>cht</ex>aid &ampersir; cruadaig<ex>id</ex> ainns&emacr;in. An gluasacht mall, boguid na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; osglaid na p&omacr;ire. An gluasacht inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, coim&emacr;d<ex>aid</ex>h s&emacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p ana n&amacr;<ex>d&umacr;ir</ex> f&emacr;in.</p>

<p><lb n="3295">Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid don tshaet<ex>h</ex>ur l&amacr;id<ex>ir</ex> &ampersir; cuid anfhann &ampersir; cuid inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> adearar an gluasacht l&amacr;id<ex>ir</ex> a d&amacr; mod<ex>aib</ex>h: an c<ex>&emacr;d</ex>-m<ex>od</ex> d<ex>&imacr;b</ex>, an uair ceangailtear an gluasacht luat<ex>h</ex> &ampersir; an gluasacht l&amacr;id<ex>ir</ex> r&emacr; c<ex>h</ex>&emacr;ile, mur at&amacr; so, .i. rit<ex>h</ex> <lb n="3300"> m&omacr;r do d&emacr;nam a sp&amacr;s f<ex>h</ex>ada &ampersir; is ris sin is c&omacr;ir 
saet<ex>h</ex>ur l&amacr;id<ex>ir</ex> do <app><lem>r<ex>&amacr;</ex>d</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app>. <ex>Agus</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear an saet<ex>h</ex>ur b<ex>ea</ex>c &ampersir; an saet<ex>h</ex>ur measurda as sin. <frn lang="la">Et</frn> is follus as na r&amacr;itib sin oibr<ex>iugad</ex> an tsaet<ex>huir</ex> l&amacr;id<ex>ir</ex> &ampersir; an tshaet<ex>huir</ex> inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d. An <ex>dara</ex> m<ex>od</ex> ara 

<pb n="23">
<sup resp="JaC">infra 163-5</sup><lb>
<lb n="3305"> n-abur saet<ex>h</ex>ur l&amacr;id<ex>ir</ex>, &omacr; chath<ex>ugad</ex> an neith fhuilingt<ex>h</ex>ig a 
n-aig<ex>id</ex> an tshaet<ex>huir</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; f<ex>h</ex>uil an saet<ex>h</ex>ur sin luath n&amacr; mall, mur at&amacr;, t&omacr;gb<ex>&amacr;il</ex> <app><lem>eirigh</lem><rdg wit="H">eireadh</rdg></app> trom. <ex>Agus</ex> n&imacr; ceang<ex>ail</ex>tear luas n&amacr; moille don tshaet<ex>h</ex>ur sin, acht an cath<ex>ugad</ex> do-n&imacr; <lb n="3310"> an n&imacr; fuilingt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> a n-aig<ex>id</ex> an tshaet<ex>huir</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is follus as na r&amacr;itib sin cad as saet<ex>h</ex>ur anfann <ex>n&omacr;</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> 
ann &ampersir; oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i na saet<ex>h</ex>ur sin adu<ex>bramar</ex>.</p></div2>

<div2 n="3">
<head>An <ex>treas</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Don c<ex>h</ex>oimilt</head>
<p><frn lang="la">Fricacio iuuamentum habet in superfluitatem <lb n="3315"> tersie digestionis expellendo,</frn> .i. at&amacr; tarba ag an coimilt d'innarb<ex>ad</ex> imurcach an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na a calm<ex>ugad</ex> t<ex>eas</ex>a na mball &ampersir; c<ex>hu</ex>m m&omacr;r&amacr;in do neith<ex>ib</ex>h <ex>eile</ex>; ar an adbur sin as intinnsganta don c<ex>h</ex>oimelt annsa c<ex>h</ex>aib<ex>idil</ex> so do <lb n="3320"> l&amacr;t<ex>h</ex>air, &ampersir; dob &amacr;il linn sin do c<ex>h</ex>oiml&imacr;n<ex>a</ex>d co hat<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>mair innti. <frn lang="la">Et</frn> ar t&umacr;s laibe&omacr;rm<ex>aid</ex> do t<ex>h</ex>arba na coimilta; et laibe&omacr;rm<ex>aid</ex> an <ex>dara</ex> huair d'aimsir &ampersir; do mod na coimelta, &ampersir; an <ex>treas</ex> uair d&amacr; mod<ex>aib</ex>h &ampersir; <mls unit="MS P page" n="444">d&amacr; gn&emacr;ithib gener&amacr;lta.</p>

<p><lb n="3325">Ar an adbur sin b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad gurab &imacr; is tarba c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>inn don c<ex>h</ex>oimelt &ampersir; don tshaet<ex>h</ex>ur imurcac<ex>h</ex>a an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a d'innarb<ex>ad</ex>. Ar an adbur sin n&imacr; 

<pb n="24">
<sup resp="JaC">infra 165 </sup><lb>
hinmainneachtnaigt<ex>h</ex>i an c<ex>h</ex>oimelt don droing leis n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;idir saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num, <ex>n&omacr;</ex> ag&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p <lb n="3330"> anfanna <ex>n&omacr;</ex> easl<ex>&amacr;n</ex>a, <ex>n&omacr;</ex>id boill sp<ex>eit</ex>sialta &emacr;igin anfhanna, <ex>n&omacr;</ex> braigdinus; &omacr;ir <app><lem>osgailtear</lem><rdg wit="H">oslaic<ex>thear</ex></rdg></app> na p&omacr;ire &ampersir; s&emacr;imigt<ex>h</ex>ear an t-adbur &omacr;n c<ex>h</ex>oimilt &ampersir; calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear t<ex>eas</ex> an boill &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur a imurcac<ex>h</ex>a gan saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r; &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns is <lb n="3335"> fuirfidi oiltear na boill sin &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi boill an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &omacr;ir is &omacr; ball<ex>aib</ex> an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a t<ex>h</ex>innsgnus an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co reamr<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>ear na boill tearca &omacr;n c<ex>h</ex>oimeilt, &ampersir; co tanuidt<ex>h</ex>ear na <lb n="3340"> boill r<ex>eam</ex>ra, &ampersir; co mbogt<ex>h</ex>ar na boill c<ex>h</ex>ruaidi, &ampersir; co cruaid<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear na boill boga, &ampersir; co coim&emacr;dtur na boill measurda ana suig<ex>iugad</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> f&emacr;in uait<ex>h</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do na corp<ex>aib</ex>h tearca an c<ex>h</ex>oimeilt, &ampersir; n&imacr; har son innarbt<ex>h</ex>a na n-imurcach am&amacr;in n&amacr; <lb n="3345"> ar son na neitheadh adu<ex>bramar</ex> r<ex>omainn</ex>, acht d&amacr; reamrug<ex>ad</ex> m&emacr;id &emacr;igin, &ampersir; d&amacr; mb<ex>eith</ex> n<ex>eam</ex>-f<ex>h</ex>uilingt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> do na neith<ex>ib</ex>h teagmuiseacha bud cusm<ex>ail</ex> do d&emacr;nam urc<ex>h</ex>&omacr;idi <ex>n&omacr;</ex> dh&imacr;thi. <frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear an mod so do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h r<ex>eam</ex>ra &ampersir; cruaidi <lb n="3350"> &ampersir; boga.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, tarba <ex>eile</ex> do-n&imacr; an c<ex>h</ex>oimeilt: &omacr;ir innarb<ex>aid</ex> s&imacr; an c<ex>h</ex>ort<ex>h</ex>acht &omacr; na ball<ex>aib</ex>, ar an adbur sin as n&imacr; do-n&imacr; c<ex>u</ex>msanad an 
c<ex>h</ex>oimeilt; et at&amacr; an c<ex>h</ex>oimelt so &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a ndiaid an tshaet<ex>h</ex>uir <lb n="3355"> ainmeasurda c<ex>h</ex>&umacr;isigius an c<ex>h</ex>ort<ex>h</ex>acht.</p>

<pb n="25">
<p><sup resp="JaC">infra 166</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>: furtachtaig<ex>id</ex> an c<ex>h</ex>oimelt a n-aims<ex>ir</ex> an c<ex>h</ex>odalta ar son co <app><lem>n-&emacr;dromaiginn</lem><rdg wit="H">n-edrom<ex>aig</ex>hid</rdg></app> s&imacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p; &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> s&imacr; rit<ex>h</ex> na l<ex>eann</ex>ann c<ex>hu</ex>m na n-alt. <ex>Agus</ex> is m&omacr;r dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an c<ex>h</ex>oimelt l&amacr;id<ex>ir</ex> garb do <lb n="3360"> s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na do c<ex>hor</ex>p<ex>aib</ex>h na mac&amacr;m, &omacr;ir toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> s&imacr; an f&amacr;s. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; sin tarba c<ex>h</ex>oitc<ex>h</ex>inn na coimelta.</p>

<p>Aimsear na coimelta, <ex>immorra</ex>, inann h&imacr; &ampersir; aimsear an tshaet<ex>h</ex>air. <ex>Agus</ex> as inann fad dl<ex>ig</ex>ius aimsear na coimelta l&emacr; n-innarbt<ex>h</ex>ur na himurcac<ex>h</ex>a &ampersir; <lb n="3365"> dl<ex>ig</ex>ius aimsear an tshaet<ex>h</ex>air l&emacr; n-innarbt<ex>h</ex>ur; na himurcac<ex>h</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; labruim don c<ex>h</ex>oimeilt do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear roim an saet<ex>h</ex>ar n&amacr; 'na diaid, acht don c<ex>h</ex>oimelt c<ex>h</ex>oiml&imacr;nus br<ex>&imacr;g</ex> an tshaet<ex>h</ex>uir.  <frn lang="la">Et</frn> is inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab do r&emacr;ir &emacr;xamlacht <lb n="3370"> an c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex> &ampersir; na haib<ex>&imacr;</ex>ce &ampersir; na neitheadh n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &emacr;xam<ex>ail</ex>tear gn&amacr;th<ex>ugad</ex> na coimelta &ampersir; a fad &ampersir; a mod, mur ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex> don 
tshaet<ex>h</ex>ur.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co fuil<ex>id</ex> <ex>s&emacr;</ex> gn&emacr;ithe aenda <lb n="3375"> ar an coimeilt &ampersir; a <ex>na&imacr;</ex> coms<ex>h</ex>uig<ex>igth</ex>i. <ex>Agus</ex> at&amacr;it; a tr&imacr; aenda d&imacr;b sin do r&emacr;ir c<ex>h</ex>aindiachta, mur at&amacr;, coimelt m&omacr;r &ampersir; b<ex>ea</ex>c &ampersir; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; a tr&imacr; aenda do r&emacr;ir c<ex>h</ex>&amacr;il<ex>id</ex>eachta, mur at&amacr;, coimelt garb &ampersir; m&imacr;n &ampersir; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>: <ex>n&omacr;</ex> as &emacr;idir coimelt l&amacr;idir <lb n="3380"> <ex>n&omacr;</ex> anfann <ex>n&omacr;</ex> m<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> do r&amacr;d r&umacr; so. An c<ex>h</ex>oimelt imurcac<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, as c&umacr;is do t<ex>h</ex>ruaigi an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p h&imacr;; &ampersir; m&emacr;daig<ex>id</ex> an c<ex>h</ex>oimelt measurda an f<ex>h</ex>e&omacr;il; et n&imacr; f<ex>h</ex>uil oibr<ex>iugad</ex> ag an coimelt big c<ex>hu</ex>m an 

<pb n="26">
<sup resp="JaC">infra 166-7</sup><lb>
m&emacr;d<ex>aig</ex>thi, acht t&emacr;ig<ex>id</ex> m&emacr;id &emacr;igin. <frn lang="la">Et</frn> as &emacr; as <lb n="3385"> oibr<ex>iugad</ex> don c<ex>h</ex>oimelt l&amacr;idir <ex>n&omacr;</ex> gairb na p&omacr;ire do d&umacr;nad &ampersir; na boill do c<ex>h</ex>ruadug<ex>ad</ex>; d&amacr; r&emacr;ir sin as &emacr; oibr<ex>iugad</ex> na coimelta anfainne &ampersir; m&imacr;ne, na p&omacr;ire d'oslug<ex>ad</ex> &ampersir; an c<ex>or</ex>p do bogad; an c<ex>h</ex>oimelt inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, is oibr<ex>iugad</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> <lb n="3390"> aturra so do-n&imacr; s&imacr;.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is as na gn&emacr;ithib aenda sin t<ex>eag</ex>uid na gn&emacr;ithe comshuig<ex>igth</ex>i adu<ex>bramar</ex>. &Omacr;ir is &emacr;idir an c<ex>h</ex>oimelt imda do c<ex>h</ex>omshuig<ex>iugad</ex> ris an coimelt l&amacr;idir &ampersir; &emacr;gruaid &ampersir; inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d; &ampersir; mar an <ex>c&emacr;d</ex>na comshuig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="3395"> an c<ex>h</ex>oimelt tearc risin coimelt l&amacr;idir &ampersir; &emacr;gruaid &ampersir; inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d; &ampersir; as mur an c<ex>&emacr;d</ex>na coms<ex>h</ex>uig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear an c<ex>h</ex>oimelt measurda, idir beith imda &ampersir; tearc, risin coimelt l&amacr;idir &ampersir; anfhainn &ampersir; inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d idir an coimilt l&amacr;idir &ampersir; <lb n="3400"> &emacr;gruaid. <frn lang="la">Et</frn> f&emacr;dtur oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i na ngn&emacr;itheadh comshuig<ex>igth</ex>i sin do t<ex>hui</ex>csin &omacr; na gn&emacr;ith<ex>ib</ex>h aenda ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>; innus gurab aml<ex>aid</ex> sin cr&imacr;c<ex>h</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear gn&emacr;ithe na coimelta &ampersir; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat; <app><lem>is</lem><rdg wit="H">&ampersir;</rdg></app> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na don <lb n="3405"> tsaet<ex>h</ex>ur.</p></div2>

<div2 n="4">
<head>An <ex>ceathramad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Don fhot<ex>h</ex>ragad</head>
<p><mls unit="MS P page" n="445"> <frn lang="la">Post consideracionem <sic resp="JaC">exerccicii</sic><note type="auth" n="8">sic an d&aacute; ls.</note> &ampersir; fricac<sup resp="JaC">i</sup>onis sequitur consideracio balnei &ampersir; cetera</frn> .i. ar nd&emacr;num 

<pb n="27">
<sup resp="JaC">infra 167-8</sup><lb>
<app><lem>considerac<ex>i</ex>o</lem><rdg wit="H">consid<ex>er</ex>ac<ex>io</ex>n</rdg></app> don tshaet<ex>h</ex>ur &ampersir; don c<ex>h</ex>oimelt do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear <sic resp="JaC">considerac<ex>i</ex>o</sic><note type="auth" n="9">sic an d&aacute; ls.</note> ann so don fhothrag<ex>ad</ex>, ar <lb n="3410"> son co nglanann an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a &omacr;n tshalc<ex>h</ex>ur do f&amacr;gad orra &omacr;n tshaet<ex>h</ex>ur. Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; h&emacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-n&imacr; do f&amacr;g<ex>a</ex>d fa&imacr; an croicinn d&imacr;sga&imacr;ltear <ex>n&omacr;</ex> cna&imacr;tear &omacr;n tshaet<ex>h</ex>ur &ampersir; &omacr;n c<ex>h</ex>oimeilt co huil<ex>id</ex>i; m&amacr;s ead, reagar a leas an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> <lb n="3415"> d'innarb<ex>ad</ex> na neitheadh at&amacr; a fhogus don c<ex>h</ex>roicinn. Tuill<ex>ead</ex>: an drong leis nach &emacr;idir saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;nam ar son &emacr;gruais a mball <ex>n&omacr;</ex> ar son c&umacr;ise &emacr;igin <ex>eile</ex>, coiml&imacr;n<ex>aid</ex>h an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i an 
tsaet<ex>huir</ex> an tan sin. Tuill<ex>ead</ex>: <lb n="3420">t&emacr;ig<ex>id</ex> an fot<ex>h</ex>ragad na boill imeall<ex>ach</ex>a &ampersir; fliuch<ex>aid</ex> co measurda na neithe do tirm<ex>uig</ex>id &ampersir; do fuarad &omacr;n tshaet<ex>h</ex>ur &ampersir; &omacr;n c<ex>h</ex>oimeilt l&amacr;idir. Ar an adbur sin is r&emacr;s&umacr;nta lab<ex>airt</ex> don f<ex>h</ex>ot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> tair &emacr;s an tsaet<ex>h</ex>uir &ampersir; na coimelta.</p>

<p><lb n="3425"><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it tarbachta <ex>eile</ex> ag an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex>, mar at&amacr;, an codl<ex>ad</ex> do t<ex>h</ex>ogairm, &ampersir; d&umacr;inti na p&omacr;ir<ex>ead</ex> d'oslug<ex>ad</ex>, &ampersir; dat<ex>h</ex> m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t ar an croicinn, &ampersir; na l<ex>eann</ex>a &ampersir; na hadbair at&amacr; fa&imacr; an croicinn do d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex>, &ampersir; an gaet<ex>h</ex>muireacht do c<ex>h</ex>na&imacr;, &ampersir; an <lb n="3430"> teinneas do m&imacr;niug<ex>ad</ex>, &ampersir; an br&umacr; do c<ex>hu</ex>mgug<ex>ad</ex>, &ampersir; an c<ex>h</ex>ort<ex>h</ex>acht d'innarb<ex>ad</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: t&emacr;ig<ex>id</ex> an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; fuar<ex>aid</ex> co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; fl<ex>iuch</ex>aid &ampersir; tirm<ex>uig</ex>id mur an c<ex>&emacr;d</ex>na. &Omacr;ir an uair t<ex>h</ex>eagmus ar t&umacr;s do na <lb n="3435"> ball<ex>aib</ex> t&emacr;ig<ex>id</ex> iat, mur do-n&imacr; t<ex>eas</ex> gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an 

<pb n="28">
<sup resp="JaC">infra 168-9</sup><lb>
a&emacr;ir. <ex>Agus</ex> d&imacr;l<ex>eagaid</ex> na l<ex>eann</ex>a f<ex>uar</ex>a a' comf<ex>h</ex>urtacht an t<ex>eas</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> fuar<ex>aid</ex> ac d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> an t<ex>eas</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> co hanimc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &ampersir; na <app><lem>sp<ex>ir</ex>ad</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">sp<ex>ir</ex>aid</rdg></app> tr&emacr; f<ex>huaraideacht</ex> <app><lem>esida</lem><rdg wit="H">esseda</rdg></app> an uis<ex>g</ex>i; acht g&emacr; at&amacr; an <lb n="3440"> t-uis<ex>g</ex>i te co haic<ex>&imacr;d</ex>each <ex>n&omacr;</ex> co gn&imacr;mach at&amacr; f<ex>uar</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda;</ex> &ampersir; an uair connaimt<ex>h</ex>ear co fada na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p ann fuar<ex>aid</ex> iat. <ex>Agus</ex> fl<ex>iuch</ex>aid an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p ar son a fhl<ex>ich</ex>i; et tirm<ex>uigid</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na ag tarrang na hoil<ex>eamn</ex>a c<ex>hu</ex>m <lb n="3445"> na mball &ampersir; ag&amacr; 
d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> uatha &ampersir; ag osgailt na p&omacr;ir<ex>ead</ex>, &omacr;ir innarbt<ex>h</ex>ar 
an t<ex>eas</ex> &ampersir; an f<ex>h</ex>l<ex>ichideach</ex>t a ndeathaigib &omacr;n oibr<ex>iugad</ex> sin.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad an uair do-bearar an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> co hainimc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> annsan inad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="3450"> reagur a leas co nd&emacr;in 
m&omacr;r&amacr;n d'urc<ex>h</ex>&omacr;idib; &omacr;ir, an uair do-n&imacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> comn<ex>uid</ex>hi fada ann, anfhainnig<ex>id</ex> an cra<ex>id</ex>i &ampersir; togairm<ex>id</ex> urlag<ex>ad</ex> &ampersir; 
singcoip<ex>is</ex>, &ampersir; gluaisid na l<ex>eann</ex>a at&amacr; a c<ex>u</ex>msanad &ampersir; ullm<ex>uig</ex>id iat c<ex>hu</ex>m morg<ex>aid</ex>, &ampersir; gluaisid iat c<ex>hu</ex>m tuitme <lb n="3455"> c<ex>hu</ex>m na mball anfhann 
c<ex>h</ex>&umacr;isigius neasc<ex>&omacr;id</ex> do gein<ex>eam</ex>ain a ndoimne <ex>n&omacr;</ex> a fuirimeall na mball. <ex>Agus</ex> sgrisaid s&emacr; &amacr;ilgeas an c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me, &ampersir; anfhainnig<ex>id</ex> s&emacr; 
br<ex>&imacr;g</ex> na coimriachtana. Ar an adbur sin f&emacr;dm<ex>aid</ex> a c<ex>h</ex>oncl&umacr;idiug<ex>ad</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>ig</ex>id an drong <lb n="3460"> g&amacr; mb&imacr;d c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&imacr;nta n&amacr;id gail<ex>ead</ex>a n&amacr;id ailt &emacr;gruaidi fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> do d&emacr;nam; &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na don droing ag&amacr; mb&imacr;t cra<ex>id</ex>i &ampersir; f&emacr;ithe &emacr;gruaidi; &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat f<ex>uir</ex>each fada do d&emacr;nam ann.</p>

<pb n="29">
<p><note type="auth" n="10">Laid. leath. 169, l. 18&mdash;171, l. 9, ach gan a bheith 'na aistri&uacute; dh&iacute;reach.</note> Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> <lb n="3465"> fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i acht do gl<ex>an</ex>ad an c<ex>h</ex>roicinn am&amacr;in. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> beith measurda a t<ex>eas</ex> an tan sin &ampersir; comn<ex>uid</ex>e gearr do d&emacr;n<ex>a</ex>m ann. <ex>Agus</ex> is ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>ad</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> an tan sin, &ampersir; tar &emacr;s thsaet<ex>h</ex>uir &ampersir; <lb n="3470"> coimelta.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as &emacr; as c&umacr;is don f<ex>h</ex>ot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> co m<ex>in</ex>ic imurc<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a na c<ex>or</ex>p n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> f&emacr;dann an saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num d'innarb<ex>ad</ex>. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id s&emacr; beith d&imacr;sga&imacr;lt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&imacr;sa m&omacr; an tan sin d'oslug<ex>ad</ex> na p&omacr;ir<ex>ead</ex> &ampersir; d'innarb<ex>ad</ex> na <lb n="3475">n-imurcach &ampersir; do sh&emacr;imiug<ex>ad</ex> an c<ex>h</ex>roicinn. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id <app><lem>s&emacr;</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> beith te n&imacr;sa m&omacr; &ampersir; f<ex>uir</ex>each fada do <mls unit="MS P page" n="446">d&emacr;nam ann <ex>n&omacr;</ex> co lagaid s&umacr;ile na m<ex>&emacr;iread</ex><note type="auth" n="11">m + er-nod + &ampersir;.</note> <ex>n&omacr;</ex> co tinnsgna an c<ex>or</ex>p allus do c<ex>h</ex>ur de.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: do-bearar an fot<ex>h</ex>ragad do reamrug<ex>ad</ex> <lb n="3480"> na c<ex>or</ex>p. <ex>Agus</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur fuir<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> risin d&imacr;l<ex>eagad</ex> do beith coiml&imacr;nta an tan sin; acht an tan bus follus an gaile do beith arna &emacr;dromug<ex>ad</ex>, dl<ex>eag</ex>ur dul annsa fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> an tan sin &ampersir; gan fuir<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> fada do d&emacr;nam ann, &omacr;ir is gearr an aimsear reagar <lb n="3485"> a leas beith annsa fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> c<ex>h</ex>um na c<ex>or</ex>p do reamrug<ex>ad</ex> a n-ait<ex>h</ex>fh&emacr;g<ex>ad</ex> an c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>hi dl<ex>eag</ex>ur do d&emacr;nam ann d&amacr; thruagug<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> an drong l&emacr;rb &amacr;il a reamrug<ex>ad</ex>, an uair t<ex>h</ex>innsgnaid deargad do d&emacr;nam, f&amacr;gaid an fo<ex>thragad</ex>, &ampersir; c<ex>r</ex>otar uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> <lb n="3490"> ar a c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; ongt<ex>h</ex>ar a mboill l&emacr; hol<ex>aid</ex> &emacr;igin d&umacr;nus na p&omacr;ire &ampersir; c<ex>h</ex>onnmus an 

<pb n="30">
f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&amacr; togairmt<ex>h</ex>ear an t-allus a ndiaid an f<ex>h</ex>o<ex>thraigthe</ex>; &ampersir; caitear biad gu grod ana diaid, .i. biad as urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; oilius <lb n="3495"> gu m&omacr;r &ampersir; leanus co maith.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> an uair bus &amacr;il leat an c<ex>or</ex>p do t<ex>h</ex>ruagug<ex>ad</ex>, d&emacr;nt<ex>ur</ex> fo<ex>thragad</ex> co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> d&omacr;; &ampersir; as &emacr; an fo<ex>thragad</ex> tirim maille <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n uis<ex>g</ex>i as imc<ex>h</ex>ub<ex>ai</ex>di d&omacr;ib sin; &ampersir; dl<ex>ig</ex>id an fot<ex>hragad</ex> sin beith te <lb n="3500"> &ampersir; f<ex>uir</ex>each fada do d&emacr;nam ann <ex>n&omacr;</ex> co faict<ex>h</ex>ear s&umacr;ile n&amacr; m<ex>&emacr;r</ex> ag lag<ex>ad</ex>. <ex>Agus</ex> ar fh&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> an f<ex>h</ex>o<ex>thraigthe</ex> d&omacr;ib n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> n&amacr; ola do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id allus do c<ex>h</ex>ur d&imacr;b d'&emacr;is an f<ex>h</ex>o<ex>thraigthe</ex>, &ampersir; dl<ex>ig</ex>id aipstinens fada do <lb n="3505"> d&emacr;nam &ampersir; biada t<ex>ir</ex>ma oilius co b<ex>ea</ex>c do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&amacr; hibeadh uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> n&amacr; aen-n&imacr; <ex>eile</ex> at&amacr; f<ex>uar</ex> co gn&imacr;mach d'&emacr;is an f<ex>h</ex>o<ex>thraigthe</ex>, &omacr;ir is c&umacr;is d'idroip<ex>is</ex> 
sin.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>id na da&imacr;ne sl&amacr;na co coitc<ex>h</ex>inn fo<ex>thragad</ex> <lb n="3510"> uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex> do d&emacr;n<ex>a</ex>m acht muna <app><lem>b<ex>eid</ex></lem><rdg wit="P">b (et)</rdg><rdg wit="H">bia</rdg></app> coimpl<ex>exa</ex> ro-t<ex>heasaid</ex>i acu &ampersir; f&emacr;ithe l&amacr;id<ex>ir</ex>i &ampersir; ailt mait<ex>h</ex>i; gid eadh, n&amacr; d&emacr;nuid an drong sin comn<ex>uid</ex>e 
fada ann.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> ad<ex>eir</ex>im co f&emacr;dann duine &omacr;g fo<ex>thragad</ex> uis<ex>g</ex>i <lb n="3515"> do d&emacr;nam beas f<ex>uar</ex> co measurda, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; mbia coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i aigi &ampersir; c<ex>or</ex>p fe&omacr;lmur &ampersir; regim<ex>en</ex> maith &ampersir; aimsear t<ex>heasaid</ex>i &ampersir; uair t<ex>h</ex>e, &ampersir; a d&emacr;nam tair &emacr;s m<ex>ead&omacr;in</ex> la&imacr;. <ex>Agus</ex> is ann dl<ex>eag</ex>ur an fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> sin do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, tair &emacr;s f<ex>h</ex>o<ex>thraigthe</ex> 

<pb n="31">
<sup resp="JaC">infra 171-2</sup><lb>
<lb n="3520">uis<ex>g</ex>i t<ex>h</ex>e innus co calm&omacr;ch<ex>aide</ex> a mboill &ampersir; co timairgid a teas co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>; &ampersir; n&imacr; hind&emacr;nta comn<ex>uid</ex>e fada in tan sin ann l&emacr; ng&emacr;b<ex>ad</ex> an c<ex>or</ex>p aduat<ex>h</ex>muireacht.<note type="auth" n="12">F&eacute;ach n&oacute;ta, leath. 29.</note>
Tuill<ex>ead</ex>; b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co ndl<ex>ig</ex>inn g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="3525"> aen-duine d'&emacr;is f<ex>h</ex>o<ex>thraigthe</ex> a c<ex>h</ex>eann do c<ex>h</ex>l&umacr;dad &ampersir; an c<ex>or</ex>p uile, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsa geimr<ex>ead</ex>, innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i an c<ex>or</ex>p do gab<ex>&amacr;il</ex> an f<ex>h</ex>uachta, &omacr;ir at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>h</ex>ugi ar son mur do hosglad na p&omacr;ire &omacr;n f<ex>h</ex>o<ex>thragad</ex>.</p>

<p><lb n="3530">Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co fuil cunntab<ex>air</ex>t ar droing do na da&imacr;nib f&amacr; dol a fo<ex>thragad</ex> ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>ad</ex> ar son co m&emacr;duidt<ex>h</ex>ear 
&ampersir; co ngeintear l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> ana c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h; &ampersir; dl<ex>ig</ex>id an drong sin greim ar&amacr;in arna t<ex>hu</ex>ma a s&umacr;g na n-uball ngr&amacr;in<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> <ex>n&omacr;</ex> <lb n="3535"> a f&imacr;n uis<ex>g</ex>eam<ex>ail</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roime. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it drong <ex>eile</ex> ana ngeintear d&umacr;inti &omacr; dul a fo<ex>thragad</ex> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an drong cait<ex>h</ex>ius biad co grod roime; &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> oxim<ex>el</ex> <ex>n&omacr;</ex> sir<ex>&omacr;ip</ex> aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi d&omacr;ib.</p>

<p><lb n="3540"><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na colpada d'innl<ex>ad</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a coim&emacr;d na s&umacr;l &ampersir; na cluas. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>eag</ex>ur a n-innl<ex>ad</ex> <ex>n&omacr;</ex> a coimilt l&emacr; huis<ex>g</ex>i at&amacr; te co measurda. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id an t-innl<ex>ad</ex> sin beith annsan oidc<ex>h</ex>i r&emacr; ndul <lb n="3545"> annsa leab<ex>aid</ex> &ampersir; a fad &omacr;n biad; &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an fo<ex>thragad</ex> sin don droing n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> 
d&emacr;in suip<ex>&emacr;r</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: n&amacr; mainn<ex>eacht</ex>naidt<ex>h</ex>ear an ceann 

<pb n="32">
<sup resp="JaC">infra 172-4</sup><lb>
d'fholc<ex>ad</ex> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi leath-astig don c<ex>heathramad</ex> <lb n="3550"> l&amacr; d&emacr;g; &ampersir; n&amacr; d&emacr;ntur &emacr; &ampersir; an gaile l&amacr;n, ach d&emacr;ntur &emacr; roim an cuid <ex>n&omacr;</ex> a fad ana diaid.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is l&omacr;r linn don f<ex>h</ex>o<ex>thragad</ex> an m&emacr;id beanus s&emacr; r&emacr; coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i. Fot<ex>h</ex>raict<ex>h</ex>i na mitall, <ex>immorra</ex>, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat ar aen-mod a coim&emacr;d <lb n="3555"> na sl<ex>&amacr;int</ex>i; gid eadh, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> iat do l<ex>eigeas</ex> m&omacr;r&amacr;in d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; t<ex>h</ex>abram<ex>aid</ex> d&amacr;r n-&umacr;id l<ex>eigeas</ex> na heasl<ex>&amacr;int</ex>i ann so, ar an adbur sin n&imacr; d&emacr;nmaid mencion do na fot<ex>h</ex>raict<ex>h</ex>ib fhodnus d&omacr;ib.</p></div2>

<div2 n="5"><head>An <ex>c&umacr;igead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Don c<ex>h</ex>oimriachtain</head>
<p><mls unit="MS P page" n="447"> <frn lang="la">Coitus secundum ueritatem iuuamentum habet in <lb n="3560"> expulcione <app><lem>superfluitatum</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">superfluutatum</rdg></app></frn> .i. at&amacr; furtacht ag an coimriachtain co f<ex>&imacr;r</ex>inneach ag innarb<ex>ad</ex> na n-imurcach, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi imurcac<ex>h</ex>a an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> adearar n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c&umacr;isiginn &emacr;igintus an c<ex>h</ex>oimriachtain co f<ex>&imacr;r</ex>inneach, mur do-n&imacr; an saet<ex>h</ex>ur <lb n="3565"> &ampersir; an c<ex>h</ex>oimilt &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, &omacr;ir at&amacr;it so &emacr;igintach an gach aen-a&imacr;s. <ex>Agus</ex> is &emacr;id<ex>ir</ex> leis na m<ex>a</ex>c&amacr;muib beith be&omacr; gan coimriachtain do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, mur as follus co mb&imacr;d drong sl<ex>&amacr;n</ex> beo gan coimriachtain do d&emacr;nam fead a n-aims<ex>ir</ex>i; gid eadh, gan cunntab<ex>air</ex>t,

<pb n="33">
<sup resp="JaC">infra 174-5</sup><lb>
<lb n="3570">as sl<ex>&amacr;in</ex>idi iat coimriachtain do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, ach gu mb&imacr; s&imacr; co measurda. &Omacr;ir an imurcaid b&imacr;s ag an oil<ex>eamain</ex>, do r<ex>&emacr;ir</ex> c<ex>h</ex>ainndiachta &ampersir; n&imacr; do r<ex>&emacr;ir</ex> c<ex>h</ex>&amacr;il<ex>id</ex>eachta, an uair t<ex>h</ex>uitius s&imacr; a soith<ex>ig</ex>ib na gein<ex>eam</ex>na, as r&emacr; adearar <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn>.; &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur <lb n="3575">sin leis in coimriachtain, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil sl<ex>ig</ex>i as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i n&amacr; sin aici; ar an adbur sin is m&omacr;r an guasacht gan an s&imacr;l sin d'innarb<ex>ad</ex> l&emacr; coimriachtain, &omacr;ir morgt<ex>h</ex>ur &ampersir; truailltear &eacute;, &ampersir; inntaigt<ex>h</ex>ear a n<ex>eim</ex> as cusm<ex>ail</ex> ris f&emacr;in &eacute;, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> <lb n="3580">droch-easl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> innarbt<ex>h</ex>ur imurcac<ex>h</ex>a an <ex>treas</ex> d&iacute;l<ex>eagth</ex>a l&emacr; saet<ex>h</ex>ur &ampersir; l&emacr; fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> &ampersir; l&emacr; coimeilt, an uair p<ex>hea</ex>cuigid siat a c&amacr;il<ex>id</ex>eacht &ampersir; a caindiacht. &Omacr;ir as ead as <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn> ann imurcaid an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex> <lb n="3585">n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> p<ex>ea</ex>caidinn a c&amacr;il<ex>id</ex>eacht, at&amacr; arna hordug<ex>ad</ex> do c<ex>h</ex>oim&emacr;d na gnee; &ampersir; is &omacr;n c<ex>h</ex>oimriachtain coiml&imacr;ntur an coim&emacr;d sin annsna hainm<ex>in</ex>tib f<ex>uir</ex>bt<ex>h</ex>i, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i as m&omacr; at&amacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d'innarb<ex>ad</ex> na himurcaidi sin n&amacr; an c<ex>h</ex>oimriachtain, <lb n="3590"> et co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair 
t<ex>h</ex>uitius an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn> a soith<ex>ig</ex>ib an tsh&imacr;lne. <frn lang="la">Et</frn> is mur sin is follus <app><lem>do</lem><rdg wit="H">a</rdg></app> 
beith 'na furtacht m&omacr;r a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it tarbachta <ex>eile</ex> do-n&imacr; an c<ex>h</ex>oimriachtain: &omacr;ir &emacr;dromaig<ex>id</ex> s&imacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&imacr;nta, &ampersir; do-n&imacr; an t-anam <lb n="3595"> sub<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fa&imacr;l<ex>id</ex>, &ampersir; m&imacr;nig<ex>id</ex> an f<ex>h</ex>earg, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> na smuai<sup resp="JaC">n</sup>tigt<ex>h</ex>i, &ampersir; m&emacr;daig<ex>id</ex> an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, &ampersir; togairm<ex>id</ex> in codl<ex>ad</ex>.</p>

<pb n="34">
<p><sup resp="JaC">infra 175-6</sup><lb>
Tuill<ex>ead</ex>: d&amacr; c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear dobr&omacr;n &omacr; gr&amacr;d mn&amacr; ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> in m&emacr;ide sin gurab b<ex>ea</ex>c n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fadann b&amacr;s, <lb n="3600"> gn&amacr;th<ex>uig</ex>eadh s&emacr; m&omacr;r&amacr;n coimriachtana, ginco fadann s&emacr; an bean d&amacr; fhuil a gr&amacr;d, &ampersir; m&imacr;ne&omacr;ch<ex>aid</ex> cut<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> a gr&amacr;da.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, &emacr;dromaig<ex>id</ex> an c<ex>h</ex>oimr<ex>iachtain</ex> measurda an ceann &ampersir; an <app><lem>c<ex>h</ex>ial</lem><rdg wit="H">ciall</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; headh am&amacr;in a coim&emacr;d <lb n="3605"> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, acht as imc<ex>h</ex>ubaid &imacr; a l<ex>eigeas</ex> m&omacr;r&amacr;in d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib mur is follus annsa p<ex>h</ex>rait<ex>ic</ex>. <frn lang="la">Et</frn> na da&imacr;ne gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius coimr<ex>iachtain</ex> &ampersir; s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>nus ainns&emacr;in &imacr;, c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear tromdacht &ampersir; f<ex>uaraideacht</ex> ana c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h &ampersir; docomlacht gluaisti. <frn lang="la">Et</frn> teagm<ex>aid</ex> <lb n="3610"> &omacr; uireasb<ex>aid</ex> na 
coimr<ex>iachtana</ex> &ampersir; &omacr; imdug<ex>ad</ex> an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn>, &ampersir; &omacr;na innt&omacr;g a nd&amacr;sacht &ampersir; a fuacht uair <ex>eile</ex>, co n-inntaigt<ex>h</ex>ear a n<ex>eim</ex> &eacute;, 
innus co curt<ex>h</ex>ar droch-death<ex>aig</ex>e n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a c<ex>hum</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i &ampersir; c<ex>hu</ex>m na hinc<ex>h</ex>inne, mur t<ex>h</ex>eagmus <lb n="3615"> annsna mn&amacr;ib &omacr; c<ex>hu</ex>mgug<ex>ad</ex> <frn lang="la">matrix</frn>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> mur do-n&imacr; an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> measurda m&omacr;r&amacr;n tarba don droing darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &imacr;, is mur sin do-n&imacr; an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> ainmeasurda urc<ex>h</ex>&omacr;id don droing darab animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &imacr;; &omacr;ir <lb n="3620"> is m&omacr; anfainn<ex>ig</ex>ius s&imacr; n&amacr; do-n&imacr; &emacr;n-f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> <ex>eile</ex>, &ampersir; truaill<ex>id</ex> an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, &ampersir; cab&amacr;naig<ex>id</ex> na s&umacr;ile, &ampersir; anfhainnig<ex>id</ex> an inc<ex>h</ex>inn &ampersir; na c<ex>&emacr;d</ex>f<ex>a</ex>da ana suig<ex>iugad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id an drong g&amacr; mb&imacr;d c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p anfanna c<ex>oim</ex>r<ex>iachtain</ex> do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na, mur do 

<pb n="35">
<sup resp="JaC">infra 176-7</sup><lb>
<lb n="3625"> s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>&omacr;ndais easgara marbt<ex>h</ex>ach, &omacr;ir an drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius &imacr; c&umacr;isig<ex>id</ex> eitic inntu.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>id na da&imacr;ne anfanna truaga, &ampersir; an drong g&amacr; mb&imacr;d f&emacr;ithe anfanna &ampersir; cuisl<ex>eann</ex>a c<ex>u</ex>mga, c<ex>oim</ex>r<ex>iachtain</ex> do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na gu 
m&omacr;r; &omacr;ir gortaig<ex>id</ex> an <lb n="3630"> c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> m&omacr;r m<ex>in</ex>ic na f&emacr;ithe, &ampersir; urc<ex>h&omacr;</ex>idig<ex>id</ex> dona s&umacr;il<ex>ib</ex>, &ampersir; truaill<ex>id</ex> br<ex>&imacr;g</ex>a an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; tre&omacr;r<ex>aig</ex>id a n-arsaid<ex>eacht</ex> ar an adbur sin is b<ex>ea</ex>c as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &imacr; dona sean-da&imacr;n<ex>ib</ex>h.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it na da&imacr;ne ag&amacr; fuil<ex>id</ex> c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p r<ex>eam</ex>ra l&amacr;id<ex>ir</ex>i <lb n="3635"> l&amacr;n d'f<ex>h</ex>uil, &ampersir; g&amacr; fuil<ex>id</ex> cuisl<ex>eann</ex>a fairsingi, &ampersir; ar a <mls unit="MS P page" n="448"> fuil dat<ex>h</ex> dearg &ampersir; m&omacr;r&amacr;n finnfaid, ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m na coimriachtana, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a nd<ex>eir</ex>eadh na ha&imacr;si m<ex>ac</ex>&amacr;nta, &ampersir; an drong gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius oil<ex>eamn</ex>a m&emacr;d<ex>uig</ex>ius an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn>, &ampersir; ibius f&imacr;n mil<ex>is</ex>, &ampersir; c<ex>h</ex>odlus 
<lb n="3640">m&omacr;r&amacr;n.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i co ndl<ex>ig</ex>inn beith &omacr; t<ex>h</ex>oil n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> s<ex>h</ex>l&amacr;in n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&umacr;isgt<ex>h</ex>ear &omacr; radurc n&amacr; &omacr; glac<ex>ad</ex> n&amacr; &omacr; <app><lem>&imacr;m&amacr;igiug<ex>ad</ex></lem><rdg wit="H">ymaighiugad</rdg></app> l&amacr;id<ex>ir</ex>, acht <lb n="3645"> dl<ex>ig</ex>id s&imacr; beith &omacr; imdug<ex>ad</ex> an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn> &ampersir; &omacr; l&imacr;nad maille <ex>r&emacr;</ex> gaet<ex>h</ex>muireacht.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> coimr<ex>iachtain</ex> do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> an feadh beas toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> l&amacr;idir aigi, &ampersir; aire&omacr;chus s&emacr;<note type="auth" n="13">scr&iacute;obhtha &oacute;s cionn an l&iacute;ne P; H om.</note> &emacr; f&emacr;in &emacr;drom <app><lem>l&umacr;t<ex>h</ex>g&amacr;ireach</lem><rdg wit="H">luatgaireach</rdg></app>. <ex>Agus</ex> n&imacr; dli<ex>gi</ex>nn <lb n="3650">n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> g&amacr; mbia c<ex>or</ex>p l&amacr;n do biad a gn&amacr;th<ex>ugad</ex>.</p>

<pb n="36">
<p><sup resp="JaC">infra 177-8</sup><lb>
<frn lang="la">Et</frn> n&imacr;dl<ex>eag</ex>ur a d&emacr;namh tair &emacr;s b&imacr;d gan inm<ex>ead&omacr;n</ex>, mur n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;nam. <ex>Agus</ex> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do na corp<ex>aib</ex>h ara mb&imacr; gorta m&omacr;r &imacr;, &omacr;ir sgrisaid an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> sin an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, &ampersir; <lb n="3655"> togairm<ex>id</ex> an eit<ex>i</ex>c.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as &imacr; uair imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na c<ex>oim</ex>r<ex>iachtana</ex> ar coiml&imacr;nad an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; an <ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; ar 
tinnsgaint an <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> do d&emacr;num roim an saet<ex>h</ex>ur &ampersir; <lb n="3660"> roim an coimeilt. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbeith aen-n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar an suig<ex>iugad</ex> so a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na hoidc<ex>h</ex>i do bud &imacr; uair imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na c<ex>oim</ex>r<ex>iachtana</ex> &imacr;; &omacr;ir b&imacr;t<ex>h</ex> an codl<ex>ad</ex> fada ana diaid an tan sin, &ampersir; f&amacr;said an br<ex>&imacr;g</ex>, &ampersir; inorduigt<ex>h</ex>ear an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn> a <frn lang="la">matrix</frn>, &ampersir; gabt<ex>h</ex>ur an <lb n="3665"> toirrc<ex>h</ex>eas co hurusa an tan sin, &ampersir; is beac anfainn<ex>igth</ex>ear na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &omacr;n c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> sin.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: an drong darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat beith arna t&emacr;gad n&amacr; arna fuar<ex>ad</ex> co d&amacr;sachtach, acht g&emacr; luga urc<ex>h</ex>&omacr;idigius <lb n="3670"> s&imacr; d'&emacr;is an t<ex>eas</ex>a n&amacr; tar &emacr;is an f<ex>h</ex>uachta.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>eag</ex>ur an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> do <ex>shea</ex>c<ex>h</ex>na tar &emacr;s na folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>id l&amacr;id<ex>ir</ex>, mur at&amacr;, sgeat<ex>h</ex>rach &ampersir; <term lang="la">flux</term> bronn &ampersir; cuisle &ampersir; saet<ex>h</ex>ur l&amacr;idir c<ex>or</ex>parda. <frn lang="la">Et</frn> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na dl<ex>eag</ex>ur a s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>na d&emacr;is f<ex>h</ex>eirgi <lb n="3675"> m&omacr;ire &ampersir; dobr&omacr;in &ampersir; gaird<ex>ea</ex>c<ex>huis</ex> m&omacr;ir &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a n-aimsir na n-imurcach d'innarb<ex>ad</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>id na mn&amacr; torrcha b&imacr;s amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar toirrc<ex>h</ex>eas marb an c<ex>hoim</ex>r<ex>iachtain</ex> do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na. Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur ar aen-mod an <frn lang="la">sp<ex>er</ex>ma</frn> do 

<pb n="37">
<sup resp="JaC">infra 178-9</sup> 
<lb n="3680">c<ex>h</ex>onnm&amacr;il a n-aims<ex>ir</ex> na c<ex>oim</ex>r<ex>iachtana</ex>, &omacr;ir tre&omacr;r<ex>aig</ex>id sin c<ex>u</ex>mgach a <app><lem>n-uirgi</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">uigi</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> an drong g&amacr; mb&imacr; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us m&omacr;r ag d&emacr;nam na c<ex>oim</ex>r<ex>iachtana</ex> is m&omacr;r anfhainnigt<ex>h</ex>ear iat; ar an adbur sin an drong is m&omacr; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us is iat is m&omacr; anfainn<ex>igth</ex>ear <lb n="3685">innti.</p></div2>

<div2 n="6"><head>An s<ex>eisead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>aidil</ex>: Dona neith<ex>ib</ex>h itear &ampersir; ibt<ex>h</ex>ear co gener&amacr;lta </head>

<p><frn lang="la">Ordo naturalis est ut post predicta &ampersir; cetera</frn> .i. is ord n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> lab<ex>air</ex>t dona neith<ex>ib</ex>h itear &ampersir; ibt<ex>h</ex>ear a ndiaid na neith<ex>ead</ex> adu<ex>bramar</ex> r<ex>omainn</ex>; &omacr;ir at&amacr; an biad &ampersir; an deoch &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d'&emacr;is an <lb n="3690"> tshaet<ex>h</ex>uir &ampersir; an f<ex>h</ex>ot<ex>h</ex>raict<ex>h</ex>i &ampersir; na coimriachtana. Labrum ar t&umacr;s don biad &ampersir; don dig co gener&amacr;lta. <frn lang="la">Et</frn> laibe&omacr;rm<ex>aid</ex> an <ex>dara</ex> huair co <app><lem>sp<ex>eit</ex>sialta</lem><rdg wit="H">speidsielta</rdg></app> d'adburaib na mbiad innus co mbeith ar foirceadal co tarb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; co l&omacr;r.</p>

<p><lb n="3695">Tair &emacr;is an f<ex>h</ex>ot<ex>h</ex>raict<ex>h</ex>i &ampersir; an tsaet<ex>h</ex>uir do do d&emacr;nam dl<ex>eag</ex>ur an biad do t<ex>h</ex>abh<ex>air</ex>t, &omacr;ir at&amacr;it na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p folam an tan sin. <ex>Agus</ex> is don f<ex>h</ex>olm<ex>aid</ex>eacht sin gairius <ps><fn>Ip<ex>ocr&amacr;id</ex></fn></ps> an gorta; &ampersir; a mb&emacr;l an gaile cr&imacr;c<ex>h</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &imacr;, gid eadh, is &omacr; na ball<ex>aib</ex> <ex>eile</ex> <lb n="3700">t<ex>h</ex>innsgnus. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; an gorta so as fear garma 

<pb n="38">
<sup resp="JaC">infra 179-80</sup><lb>
deimin d'fhoill<ex>siugad</ex> &emacr;igint<ex>uis</ex> in c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me d'&emacr;is in toc<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i sin; m&amacr;s ead, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur an biad do mainneachtnug<ex>ad</ex> ar son co l&imacr;ntur an gaile do droch-l<ex>eannaib</ex> &omacr;n gorta d'fhulang; &omacr;ir tairrngid <lb n="3705"> an gaile &omacr; 
na ball<ex>aib</ex> is foicsi d&omacr; an n&imacr; as fearr &ampersir; <mls unit="MS P page" n="449">is tarb<ex>aig</ex>e acu, ar an adbur sin do-c<ex>h</ex>&imacr;am co follus, an drong ara mb&imacr; gorta, m&omacr;r&amacr;n uisgeamlachta g&amacr; innarb<ex>ad</ex> tar a mb&emacr;laib acu, &ampersir; t&emacr;it a toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> co luat<ex>h</ex> d&imacr;b ar son an <term lang="la">repl<ex>et</ex>ioin</term> do <lb n="3710"> c&umacr;isig<ex>ead</ex> ana ngail<ex>id</ex>ib. Ar an adbur sin d&amacr; ndeacha a t<ex>h</ex>oc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> do n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti biad in tan sin ac<ex>h</ex> iulep <ex>n&omacr;</ex> sir<ex>&omacr;ip</ex> aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi <ex>n&omacr;</ex> uis<ex>g</ex>i te, &ampersir; as ind&emacr;nta tr&emacr;igeanus an tan sin <ex>n&omacr;</ex> co cna&imacr;tear ar tairrngid c<ex>hu</ex>m an gaile &ampersir; <ex>n&omacr;</ex> co nd&umacr;isgt<ex>h</ex>ear <lb n="3715"> an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, &ampersir; bud follus gurab tar a &emacr;s sin as inc<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me an biad.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta gu m&omacr;r gan an gaili do l&imacr;n<ex>a</ex>d don biad, ag&amacr; rigid &ampersir; ag&amacr; c<ex>h</ex>ur a truime m&omacr;ir, &ampersir; ac cur na han&amacr;la a c<ex>u</ex>mga &ampersir; an puls a luas. <ex>Agus</ex> <lb n="3720"> as intseac<ex>h</ex>anta mur an c<ex>&emacr;d</ex>na l&imacr;nad 
urlaict<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> do-n&imacr; <term lang="la">fasdidium</term> m&omacr;r, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi do droch-biadaibh; &omacr;ir c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear teinneas alt &omacr; na droch- biad<ex>aib</ex>h r<ex>eam</ex>ra, &omacr; nd&emacr;ntur <term lang="la">fastidium</term> &ampersir; teinneas dub&amacr;n &ampersir; dis<ex>ur</ex>ia &ampersir; reime annsna haeib &ampersir; annsa <lb n="3725"> tsheilg &ampersir; easl<ex>&amacr;int</ex>i fleumaticac<ex>h</ex>a co huil<ex>id</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; t&imacr; <term lang="la">fastidium</term> &omacr; droc<ex>h</ex>-oil<ex>eamain</ex> tsh&emacr;im, teacaid droc<ex>h</ex>-easl<ex>&amacr;int</ex>i g&emacr;ra an tan sin &ampersir; neasc<ex>&omacr;id</ex>i g&emacr;ra; ar an adbur sin as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta gu m&omacr;r an <term lang="la">repl<ex>et</ex>ion</term>.</p>

<p>N&amacr; hitear biad an m&emacr;ide so innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bia cuid 

<pb n="39">
<sup resp="JaC">infra 180-1</sup><lb>
<lb n="3730"> f<ex>h</ex>olam don gaile, &omacr;ir n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> uile do c<ex>h</ex>la&imacr;; et as inc<ex>h</ex>oim&emacr;da so co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsna da&imacr;n<ex>ib</ex>h ag&amacr; mb&imacr; toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> l&amacr;idir. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it drong ag&amacr; mb&imacr; toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> soc<ex>h</ex>la&imacr;ti co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>; &ampersir; dl<ex>ig</ex>id so n&imacr;sa m&omacr; do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im n&amacr; mur t<ex>h</ex>ochl<ex>uig</ex>id. <ex>Agus</ex> <lb n="3735"> is m&omacr;r as inlict<ex>h</ex>i a l<ex>eith</ex> an dearbt<ex>h</ex>a an tan sin ac t<ex>ui</ex>csin caindiachta an b&imacr;d bus &emacr;idir l&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do d&imacr;l<ex>eagad</ex> 
r&emacr; m&omacr;r&amacr;n do laeit<ex>h</ex>ib; &omacr;ir in c<ex>h</ex>aindiacht as int<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>a do na biad<ex>aib</ex>h n&imacr; h&emacr;idir a comurt<ex>h</ex>ug<ex>ad</ex> l&emacr; litreach<ex>aib</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia l&imacr;nad urlaigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> <lb n="3740">ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> sgeit<ex>h</ex>id a c<ex>ed</ex>&omacr;ir. <ex>Agus</ex> muna tualaing &emacr; sgeat<ex>h</ex>rac<ex>h</ex> do d&emacr;num, dl<ex>ig</ex>id saet<ex>h</ex>ur &ampersir; codl<ex>ad</ex> do d&emacr;nam, &ampersir; neithe lagus an br&umacr; do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; beac&amacr;n do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im an l&amacr; 'na diaid.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>h</ex>uicsin n<ex>a</ex>ch bia in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> <lb n="3745"> mail&imacr;s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir n&imacr; dearb<ex>ad</ex> d&imacr;l<ex>eas</ex> ar an mbiad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> mail&imacr;s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>; m&amacr;s ead, rit<ex>h</ex>im c<ex>hu</ex>m comurt<ex>h</ex>ad <ex>eile</ex>, mur at&amacr;, folm<ex>aid</ex>eacht do moth<ex>ugad</ex> annsa gh<ex>ail</ex>i, &ampersir; imurcac<ex>h</ex>a an b&imacr;d do <app><lem>caith<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">cait<ex>h</ex>im</rdg></app> roime sin d'innarb<ex>ad</ex>, &ampersir; an fual do beith <lb n="3750"> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a; &ampersir; an uair bus follus sin as aimsear do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im an b&imacr;d, ginco bia in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> ar mart<ex>h</ex>ain, &ampersir; co sp<ex>eit</ex>sialta, m&amacr; t&amacr;in<ex>i</ex>c an uair anar gn&amacr;th<ex>uig</ex> s&emacr; biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; gan seac<ex>h</ex>r&amacr;n do beith annsa c<ex>h&emacr;id</ex>-biad n&amacr; a n-aen-n&imacr; do t<ex>h</ex>oirme&omacr;sgad d&imacr;l<ex>eagad</ex> <lb n="3755"> an c<ex>h&emacr;id</ex>-b&imacr;d.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> dl<ex>eag</ex>ur a t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d'&amacr;ig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> co fuil drong do na da&imacr;n<ex>ib</ex>h rig a leas m&omacr;r&amacr;n b&imacr;d 

<pb n="40">
<sup resp="JaC">infra 181-2</sup><lb>
do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; drong <ex>eile</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n &ampersir; drong eile co hinm<ex>ead&omacr;nach</ex>. &Omacr;ir an drong ag&amacr; fuil t<ex>eas</ex> l&amacr;idir <lb n="3760"> 
&ampersir; c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p m&omacr;ra &ampersir; do-n&imacr; saet<ex>h</ex>ur m&omacr;r is m&omacr;r do biad rigid a leas; &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin don droing ag&amacr; mb&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> 
anfann &ampersir; do-n&imacr; saet<ex>h</ex>ur b<ex>ea</ex>c. <frn lang="la">Et</frn> an drong at&amacr; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> aturra so rigid a leas biad inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im. <ex>Agus</ex> as &emacr; so thuicm<ex>id</ex> <lb n="3765"> do r&emacr;ir r&emacr;s&umacr;in do c<ex>h</ex>aindiacht an b&imacr;d; gid eadh, n&imacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an dearb<ex>ad</ex> do mainneachtnug<ex>ad</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> mur t<ex>h</ex>uicm<ex>id</ex> do c<ex>h</ex>aindiacht big <ex>n&omacr;</ex> m&omacr;ir an b&imacr;d ana mod f&emacr;in t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear an c<ex>&emacr;d</ex>na don biad r<ex>eam</ex>ur &ampersir; don bh<ex>iad</ex> sh<ex>&emacr;im</ex>; &omacr;ir an drong g&amacr; fhuil <lb n="3770"> t<ex>eas</ex> l&amacr;idir &ampersir; 
boill c<ex>h</ex>ruaidi &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex>a oil<ex>eamna</ex>c<ex>h</ex>a <mls unit="MS P page" n="450"> l&amacr;idiri &ampersir; thshaet<ex>h</ex>raigius co m&omacr;r, reagaid a leas diet r<ex>eam</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, mur at&amacr;, fe&omacr;il daim &ampersir; muici &ampersir; la<ex>c</ex>h<ex>on</ex> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so don droing ag&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p boga f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>a t<ex>h</ex>earca &ampersir; g&amacr; <lb n="3775">mb&imacr; t<ex>eas</ex> anfhann, &omacr;ir is diet s&emacr;im rigid a leas, mur at&amacr;it, <ex>uigi</ex> boga &ampersir; eanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: adeirim co fuil drong rig a leas biad g&amacr; fuil oil<ex>eamain</ex> m&omacr;r do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; drong rig a leas biad g&amacr; fuil oil<ex>eamain</ex> b<ex>ea</ex>c, &ampersir; drong rig a <lb n="3780"> leas biad g&amacr; fuil oil<ex>eamain</ex> m<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>. &Omacr;ir na da&imacr;ne truaga ag&amacr; fuil t<ex>eas</ex> d&imacr;sga&imacr;lt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gu m&omacr;r, &ampersir; t<ex>h</ex>saet<ex>h</ex>raigius gu m&omacr;r, rigid a leas biada oilius gu m&omacr;r, mur at&amacr;it, <ex>uigi</ex> boga, &ampersir; fe&omacr;il mairt &ampersir; m<ex>ui</ex>ce, &ampersir; eanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la &ampersir; f&imacr;n milis. <ex>Agus</ex> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> <lb n="3785"> sin do na da&imacr;n<ex>ib</ex>h at&amacr; l&amacr;n do m&emacr;t<ex>h</ex>rad &ampersir; do l<ex>inn</ex> f<ex>hinn</ex>, &ampersir; g&amacr; fuil<ex>id</ex> c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>a boga, &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> 

<pb n="41">
<sup resp="JaC">infra 182-4</sup><lb>
saet<ex>h</ex>raiginn m&omacr;r&amacr;n, &ampersir; g&amacr; fuil t<ex>eas</ex> mael, as biad g&amacr; fuil oil<ex>eamain</ex> b<ex>ea</ex>c rigid a leas.</p>

<p>Ar an adbur sin d&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>e n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do biad<ex>aib</ex>h <lb n="3790"> oilius co holc, ginco d&emacr;in s&emacr; d&imacr;th ar t&umacr;s ar son an gn&amacr;th<ex>uigth</ex>e <ex>n&omacr;</ex> ar son l&amacr;id<ex>ir</ex>eacht na br<ex>&imacr;g</ex>e d&imacr;l<ex>eagthaig</ex>i, gid eadh, c&umacr;isig<ex>id</ex> m&omacr;r&amacr;n d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib f&amacr; de&omacr;id. Gid eadh, f&emacr;d<ex>aid</ex>h drong droc<ex>h</ex>-biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a m&emacr;id &emacr;igin ar son a gn&amacr;th<ex>uigth</ex>e &ampersir; ar <lb n="3795">son shuig<ex>igth</ex>i &emacr;igin n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> ag&amacr; fuil cusm<ex>ail</ex>ius ris. Ar an <ex>a</ex>dbur sin gib&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius droc<ex>h</ex>-biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn a gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> gu hobann acht tar &emacr;is a c<ex>h</ex>&emacr;ile; &ampersir; d&amacr; teagm<ex>ad</ex> n&amacr; bud &emacr;idir leis an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do <lb n="3800"> c<ex>h</ex>laechl<ex>&omacr;d</ex> ar son c&umacr;ise &emacr;igin sp<ex>eit</ex>sialta, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> an tan sin d'f<ex>h</ex>olm<ex>ugad</ex> an l<ex>eann</ex>a geintear &omacr;n droc<ex>h</ex>-biad, &omacr;ir do remc<ex>h</ex>oim&emacr;dfaidi an tshl<ex>&amacr;int</ex>i uada sin. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> m&emacr;id &emacr;igin mail&imacr;si annsa biad gn&amacr;th<ex>uigthea</ex>c<ex>h</ex>, n&amacr; claec<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>ear <lb n="3805"> &emacr;, &omacr;ir ceartaig<ex>id</ex> an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> &ampersir; an d&imacr;l<ex>eagad</ex> l&amacr;id<ex>ir</ex> an mail&imacr;s b<ex>ea</ex>c. Gid eadh, d&amacr; mbia in mail&imacr;s inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig is maille <ex>r&emacr;</ex> docom<ex>al</ex> ceartaigt<ex>h</ex>ear &omacr;n n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> h&imacr;.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i c&amacr;il<ex>id</ex>eacht gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; <lb n="3810"> br&imacr;g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na mbiad. An c<ex>h</ex>&amacr;il<ex>id</ex>eacht gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, <ex>immorra</ex>, .i. co ndl<ex>eag</ex>ur na biada caitear do beith te co gn&imacr;mach annsa geimr<ex>ead</ex> &ampersir; f<ex>uar</ex> annsa tshamr<ex>ad</ex>, &ampersir; biada inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a annsna haimsearaib inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a; &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na don c<ex>h</ex>&amacr;il<ex>id</ex>eacht <lb n="3815"> br&imacr;gaid, &omacr;ir dl<ex>eag</ex>ur neithe t<ex>easaid</ex>i do r&emacr;ir br<ex>&imacr;g</ex>e 

<pb n="42">
<sup resp="JaC">infra 184-5</sup><lb>
do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im annsa geimrid, &ampersir; neithe f<ex>uar</ex>a annsa tshamrad, &ampersir; neithe inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a annsna haimsearaib inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a, &ampersir; neithe measurda annsna haimsearaib measurda.</p>

<p><lb n="3820">Tuill<ex>ead</ex>: an drong t<ex>h</ex>uitius a t<ex>easaideacht</ex> rig<ex>i</ex>d a leas biada f<ex>uar</ex>a d'fhagb<ex>&amacr;il</ex>; &ampersir; is mur sin t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear do na c&amacr;il<ex>ib</ex> <ex>eile</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: ad<ex>eir</ex>im gurab in<sup resp="JaC">t</sup>s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta na neithe as c&umacr;is do t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, mur <lb n="3825"> at&amacr;, slugad na codach &ampersir; <app><lem>a</lem><rdg wit="H">an</rdg></app> droch-cogaint, &ampersir; imad na c&umacr;rsad, mur at&amacr;, m&omacr;r&amacr;n do biaduib &ampersir; do deoch<ex>aib</ex> &emacr;xamla do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-bord, &ampersir; m&omacr;r&amacr;n rib&omacr;ideachta &ampersir; droch-ord na mbiad, mur at&amacr;it, biada r<ex>eam</ex>ra do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roim an mbiad s&emacr;im; <lb n="3830"> &omacr;ir truailltear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> uaid so; &omacr;ir d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur an biad s&emacr;im roim an mbiad r<ex>eam</ex>ur, &ampersir; anaid n&imacr;sa shia n&amacr; an c<ex>h</ex>&omacr;ir annsa gh<ex>ail</ex>i tr&emacr; gan sligi aigi as, &ampersir; truailltear mur sin &eacute;, &ampersir; truaill<ex>id</ex> sin an biad n&amacr;r d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsa gh<ex>ail</ex>i. Ar an adbur sin as r&emacr;s&umacr;nda <lb n="3835"> na biada s&emacr;ime do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar t&umacr;s &ampersir; na biada r<ex>eam</ex>ra ainns&emacr;in; &omacr;ir d&amacr; nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iad roim na biad<ex>aib</ex>h r<ex>eam</ex>ra f&amacr;gbuid an g<ex>ail</ex>i, &ampersir; anuid na biada r<ex>eam</ex>ra annsa gh<ex>aile</ex> <ex>n&omacr;</ex> gu nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat co fuirbt<ex>h</ex>i; &omacr;ir an tshligi at&amacr; follus don n&imacr; s<ex>h</ex>&emacr;im <lb n="3840"> n&imacr; fhuil s&imacr; follus don n&imacr; r<ex>eam</ex>ur.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i d&amacr; sanntaidi n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n do biad r<ex>eam</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im &ampersir; l&imacr;n<ex>a</ex>d m&omacr;r do biad s<ex>h</ex>&emacr;im, as &imacr; mu d&omacr;ich an tan sin gurab r&emacr;s&umacr;nta an 

<pb n="43">
<sup resp="JaC">infra 185-6</sup><lb>
biad r<ex>eam</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roim an 
mbiad s&emacr;im; <lb n="3845"> &omacr;ir an uair caitear na biada r<ex>eam</ex>ra a caindiacht <mls unit="MS P page" n="451">b<ex>i</ex>c, is com-luath f&emacr;tur a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; an diet s&emacr;im a caindiacht m&omacr;ir. Ar an adbur sin, annsa c<ex>h</ex>&amacr;s so, n&imacr; hainimc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na biada <app><lem>r<ex>eam</ex>ra</lem><rdg wit="H">romra</rdg></app> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roim an mbiad s&emacr;im.</p>

<p><lb n="3850">Tuill<ex>ead</ex>: tabair dot &umacr;igh n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> bia an biad caitear ar t&umacr;s sleamain, &omacr;ir tar &emacr;is d&imacr;l<ex>eagth</ex>a an b&imacr;d so t<ex>airr</ex>ng<ex>i</ex>d leis an biad <ex>eile</ex> gan d&imacr;l<ex>eagad</ex> ana c<ex>h</ex>oimid<ex>eacht</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: is m&omacr;r is tuct<ex>h</ex>a d'aire gan tort<ex>h</ex>a <lb n="3855"> stip<ex>ea</ex>cda do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda, mur at&amacr;it, or&amacr;itsi &ampersir; p<ex>&emacr;ir</ex>eadha &ampersir; <term lang="la">mespila</term>, &omacr;ir toirm<ex>is</ex>gid so an biad d'fh&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> an gh<ex>ail</ex>i. Gid eadh, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda don droing ara mb&imacr; <term lang="la">flux</term> bronn co gn&amacr;t<ex>h</ex>ac<ex>h</ex>. Gid eadh, is do <lb n="3860"> c<ex>h</ex>oim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i labram<ex>aid</ex> annso.</p>

<p><frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn>, is coim&emacr;d coitc<ex>h</ex>inn gan gn&amacr;th<ex>ugad</ex> dona prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib n&amacr; dona tort<ex>h</ex>aib acht a m&emacr;id <app><lem>b<ex>i</ex>c</lem><rdg wit="H">bic</rdg></app>; &omacr;ir geinid siat fuil uisgeam<ex>ail</ex> deat<ex>h</ex>mur at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m morg<ex>aid</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> tort<ex>h</ex>a do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i caitear na tort<ex>h</ex>a <lb n="3865"> stip<ex>ea</ex>cda a ndiaid na mbiad <ex>eile</ex>, mur at&amacr;it, or&amacr;itsi &ampersir; p<ex>&emacr;ir</ex>eadha &ampersir; castania, &ampersir; na tort<ex>h</ex>a lacc<ex>thach</ex>a roim an cuid, mur at&amacr;it, &amacr;irn<ex>ea</ex>da &ampersir; f<ex>&imacr;</ex>geadha &ampersir; s<ex>eir</ex>&imacr;ne &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. <ex>Agus</ex> n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti na biada <ex>eile</ex> d&amacr; n-&emacr;is so gan inm<ex>ead&omacr;n</ex>, acht sp&amacr;s b<ex>ea</ex>c do <lb n="3870"> beith aturra, &ampersir; deoch lagus an br&umacr; d'&omacr;l, mur 

<pb n="44">
<sup resp="JaC">infra 186-7</sup><lb>
at&amacr;, <frn lang="la">mellic<ex>ra</ex>tum</frn> <ex>n&omacr;</ex> f&imacr;n mil<ex>is</ex> <ex>n&omacr;</ex> eanbruit<ex>h</ex>i m&emacr;ith. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> gu m&omacr;r na tort<ex>h</ex>a sin don droing moth<ex>uig</ex>ius ainnt<ex>eas</ex> ana ngail<ex>id</ex>ib ar son droc<ex>h</ex>-coimpl<ex>exa</ex>, <lb n="3875"> <ex>n&omacr;</ex> ar son t<ex>h</ex>shaet<ex>huir</ex>, n&omacr; fot<ex>h</ex>raigt<ex>h</ex>i, <ex>n&omacr;</ex> ar son easl<ex>&amacr;int</ex>i &emacr;igin. <ex>Agus</ex> ligfim<ex>id</ex> torainn lab<ex>air</ex>t dona tort<ex>h</ex>aib, &omacr;ir laib<ex>&emacr;r</ex>m<ex>aid</ex> d&imacr;b don taeb t<ex>h</ex>&imacr;s d&imacr;n.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> gu <lb n="3880"> m&omacr;r blasa &emacr;xamla, toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i ar eagla co cait<ex>h</ex>fid n&imacr;sa m&oacute; n&amacr; <app><lem>mur do ricf<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">mur reagar</rdg></app> a leas d&imacr;b.</p>

<p>Ar an adbur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na blasa mianamla dona da&imacr;n<ex>ib</ex>h easl<ex>&amacr;n</ex>a n&amacr; dona da&imacr;n<ex>ib</ex>h <lb n="3885"> sl<ex>&amacr;n</ex>a.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis ag<ex>a</ex>d nach imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> l<ex>eigeas</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i acht c<ex>hu</ex>m r&emacr;mc<ex>h</ex>oim&emacr;da na sl<ex>&amacr;int</ex>i; &omacr;ir mur as &emacr; as d&imacr;l<ex>eas</ex> don biad an tshl<ex>&amacr;int</ex>i do c<ex>h</ex>oim&emacr;d, as &eacute; as d&imacr;l<ex>eas</ex> don l<ex>eigeas</ex> <lb n="3890"> an c<ex>or</ex>p do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex>. M&amacr;s ead, n&amacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>eadh fear coim&emacr;da na sl<ex>&amacr;int</ex>i aen-n&imacr; a mb&imacr;a n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> l<ex>eigis</ex> acht c<ex>hu</ex>m r&emacr;mc<ex>h</ex>oim&emacr;da am&amacr;in.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;th uair an c<ex>h</ex>aithme f<ex>uar</ex>, &ampersir; munab &emacr;idir a beith f<ex>uar</ex> b&imacr;th an t-in<ex>a</ex>d f<ex>uar</ex>. <ex>Agus</ex> b&imacr;d <lb n="3895"> uaire an c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me mur so innus com<ex>a</ex>d &emacr;idir l&emacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d do d&emacr;nam; &omacr;ir n&imacr; co hobann dl<ex>eag</ex>ur an saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;nam a ndiaid in c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me acht d'&emacr;is c<ex>h</ex>omn<ex>uid</ex>e, &ampersir; siubal m&imacr;n ainns&emacr;in 

<pb n="45">
<sup resp="JaC">infra 187-8</sup><lb>
innus co tuitid an biad &omacr; b&emacr;l an gh<ex>ail</ex>i c<ex>hu</ex>m a <lb n="3900"> &imacr;chtair mur a nd&emacr;ntar an d&imacr;l<ex>eagad</ex> f<ex>uir</ex>fe.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: as dona neithib f<ex>h</ex>urtachtaidius an d&imacr;l<ex>eagad</ex> ar t&umacr;s b<ex>ea</ex>c&amacr;n codalta do d&emacr;nam ar an taeb ndeas, innus com<ex>a</ex>d feir<sup resp="JaC">r</sup>di do t<ex>h</ex>uitfid an biad a n-&imacr;chtar an gh<ex>aili</ex>, &ampersir; codl<ex>ad</ex> aim<ex>sear</ex> f<ex>h</ex>ada <lb n="3905"> ana diaid sin ar an taeb cl&emacr; do c<ex>h</ex>r&imacr;chnug<ex>ad</ex> an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a; &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil laigi as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i do c<ex>h</ex>alm<ex>ugad</ex> an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a n&amacr; laigi ar an taeb cl&emacr;, &omacr;ir leatar na hae ar an g<ex>aile</ex> a' tim<ex>ar</ex>g<ex>ad</ex> an b&imacr;d annsa laigi sin, mur do-n&imacr; an c<ex>hear</ex>c r&emacr;na huidib, <lb n="3910"> &ampersir; d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur an biad co fuirfe annsa g<ex>ail</ex>i tr&imacr;t sin. <frn lang="la">Et</frn> is inntaigt<ex>h</ex>i a ndeireadh an c<ex>h</ex>odalta ar an taeb ndeas, innus com<ex>a</ex>d usaidi leisin mbiad an g<ex>aile</ex> d'fh&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> c<ex>h</ex>um na n-ae &ampersir; imurcacha an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a c<ex>hu</ex>m na n-inneadh.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> comurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> biad <lb n="3915"> g&amacr; mbeith droch-c&amacr;il &omacr; c<ex>h</ex>&umacr;is &emacr;igin, mur at&amacr;, biad aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi, <ex>n&omacr;</ex> saillti, <ex>n&omacr;</ex> poinnticda, <ex>n&omacr;</ex> a cusm<ex>ail</ex>e, gurab r&emacr;s&umacr;nta n&imacr; &emacr;igin do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im g&amacr; fuil c&amacr;il c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> don biad sin do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> mail&imacr;si an <lb n="3920"> c<ex>h&emacr;id</ex>-b&imacr;d: <frn lang="la">verbi gratia</frn>, .i. d&amacr; <app><lem>caith<ex>ead</ex></lem><rdg wit="H">cait<ex>h</ex>im</rdg></app> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> biad at&amacr; saillti co gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dobad imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> ana diaid, sul do d&imacr;l<ex>eagfaid</ex>i &eacute;, neithe millsi fl<ex>iuch</ex>a, <ex>n&omacr;</ex> neithe <app><lem>insipita</lem><rdg wit="H">incipita</rdg></app> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> sin mur regim<ex>en</ex>; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin <lb n="3925">do na neith<ex>ib</ex>h <ex>eile</ex>.</p>

<p><mls unit="MS P page" n="452">Tuill<ex>ead</ex>: seac<ex>h</ex>aintear gan f&imacr;n n&amacr; uis<ex>g</ex>i d'&omacr;l  

<pb n="46">
<sup resp="JaC">infra 188-9</sup><lb>
a caindiacht m&omacr;ir d'&eacute;s an b&imacr;d do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar tinnsgaint an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> as dona neithib t<ex>h</ex>oirm<ex>is</ex>cius an d&imacr;l<ex>eagad</ex> sin, mur is follus annsa <lb n="3930"> c<ex>h</ex>o<ex>r</ex>c&amacr;n b&imacr;s ag fiuch<ex>ad</ex>, &ampersir; uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> do dortad ann, co coisginn an fiuch<ex>ad</ex>. Ar an adbur sin n&amacr; hibt<ex>h</ex>ear an fin n&amacr; an t-uis<ex>g</ex>i <ex>n&omacr;</ex> co f&amacr;ga an biad an g<ex>aile</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; coim&emacr;ignigi an tart &eacute;, ibt<ex>h</ex>ear b<ex>ea</ex>c&amacr;n uis<ex>g</ex>i ag&amacr; sh&umacr;ghud. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis <lb n="3935"> agad an uair ibt<ex>h</ex>ear f&imacr;n tair &emacr;s b&imacr;d, &ampersir; an d&imacr;l<ex>eagad</ex> arna t<ex>h</ex>innsgaint, co c&umacr;isiginn sin an biad ne<ex>im</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a d'fh&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex> an g<ex>aile</ex>, &ampersir; geintear d&umacr;inti uada sin &omacr; c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear m&omacr;r&amacr;n d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi morg<ex>ad</ex>.</p>

<p><lb n="3940">Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d an n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ara mb&imacr; gorta m&omacr;r n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>ig</ex>inn s&emacr; biad s&emacr;im do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar t&umacr;s; &ampersir; d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co cait<ex>h</ex>fidi an biad s&emacr;im ar t&uacute;s do-g&emacr;b<ex>ad</ex> aduat<ex>h</ex>muireacht an g<ex>aile</ex> roim an mbiad r<ex>eam</ex>ur ana diaid innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;idir leis an <lb n="3945"> biad r<ex>eam</ex>ur do gab<ex>&amacr;il</ex> n&amacr; do d&imacr;l<ex>eagad</ex>, m&amacr;s ead, do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns, truailltear &emacr;. Ar an adbur sin caitear an biad r<ex>eam</ex>ur ar t&umacr;s. <frn lang="la">Et</frn> as &emacr; as c&umacr;is d&omacr; sin, &omacr;ir 
b&imacr;th t<ex>eas</ex> ard a ngailib folma lucht na gorta n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don biad s<ex>h</ex>&emacr;im. <lb n="3950"> Ar an <ex>a</ex>dbur sin an uair caitear an biad s&emacr;im sga&imacr;ltear &emacr; ar fud an gh<ex>aile</ex> co huil<ex>id</ex>i, ar son <app><lem>&amacr;ilgis</lem><rdg wit="P">ailg3</rdg><rdg wit="H">ailgis</rdg></app> l&amacr;idir an g<ex>aile</ex> &ampersir; soc<ex>hu</ex>msgaidt<ex>h</ex>i an b&imacr;d sh&emacr;im. <frn lang="la">Et</frn> c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear l&imacr;n<ex>a</ex>d taidbrigtheac<ex>h</ex> uada sin, &ampersir; iatur b&emacr;l an g<ex>aile</ex>, &ampersir; is tr&imacr;t sin ad<ex>uath</ex>muirius 

<pb n="47">
<sup resp="JaC">infra 189-90</sup><lb>
<lb n="3955"> an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> roim an mbiad r<ex>eam</ex>ur, ach muna t&imacr; sp&amacr;s ana cna&imacr;fidear an lin<ex>a</ex>d adu<ex>bramar</ex>, &ampersir; l&emacr; n-&emacr;ire&omacr;cha an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; c&umacr;ise&omacr;c<ex>h</ex>ur an l&imacr;n<ex>a</ex>d taidbrit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> sin m&amacr;s &eacute; an biad r<ex>eam</ex>ur gabt<ex>h</ex>ur ar t&umacr;s annsa gh<ex>aile</ex> f<ex>h</ex>olam; &omacr;ir <lb n="3960"> n&imacr; d&imacr;sga&imacr;ltear an biad r<ex>eam</ex>ur ar fhud an gh<ex>aile</ex> co huil<ex>id</ex>i, mur do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an biad s&emacr;im.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: is m&omacr;r dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a nuim<ex>ir</ex> an c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me; &ampersir; coim&emacr;d<ex>aid</ex>h an gn&amacr;th<ex>ugad</ex> gu m&omacr;r an nuim<ex>ir</ex> sin, &ampersir; m<ex>a</ex>d olc &emacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a <lb n="3965"> s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na d'&emacr;is a c<ex>h</ex>&emacr;ile. Gib&emacr; do gn&amacr;th<ex>uig</ex> biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im aen-uair sa l&omacr; n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn s&emacr; claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> obann do d&emacr;nam c<ex>hu</ex>m cait<ex>h</ex>me f&amacr; d&omacr;, n&omacr;<note type="auth" n="14">n agus &omacr; &oacute;s a chionn P.</note> econtra<note type="auth" n="15"> e + <ex>con</ex>-nod + <ex>ra</ex>-nod PH.</note>; &omacr;ir is m&omacr;r urc<ex>h</ex>&omacr;idigius an claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> obann; m&amacr;s ead, dl<ex>ig</ex>id an liaig beith co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a coim&emacr;d <lb n="3970">an dearbt<ex>h</ex>a.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> drong ann darab l&omacr;r biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im aen-uair sa l&omacr; n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> do r&emacr;ir r&emacr;s&umacr;in, mur at&amacr;, an drong g&amacr; fuil<ex>i</ex> br<ex>&imacr;g</ex>a &ampersir; baill l&amacr;idiri, &ampersir; gan a mbeith sod&imacr;sga&imacr;lti, &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n saet<ex>huir</ex> do d&emacr;nam, &ampersir; biad <lb n="3975">do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im gu l&omacr;r aen-f<ex>h</ex>eacht. &Omacr;ir is l&omacr;r do lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im aen-f<ex>h</ex>eacht sa l&omacr;, &ampersir; gu h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an drong g&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>a &ampersir; a mbeith mur so, .i. gur gn&amacr;th<ex>uig</ex>idur biada r<ex>eam</ex>ra rigne m&emacr;id &emacr;igin; &ampersir; is l&omacr;r d&omacr;ib sin cait<ex>h</ex>im <lb n="3980">mur adu<ex>bramar</ex> acht muna beith gn&amacr;th<ex>ugad</ex> ana n-aig<ex>id</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> an drong g&amacr; fuil<ex>id</ex> cuingill c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> do na 

<pb n="48">
<sup resp="JaC">infra 190-1</sup><lb>
cuingill<ex>aib</ex> sin adub<ex>ramar</ex> n&imacr; l&omacr;r d&omacr;ib cait<ex>h</ex>im aen-uair sa l&omacr; n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, m&amacr;s ead, cait<ex>h</ex>id f&amacr; d&omacr; sa l&omacr; <lb n="3985"> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is l&omacr;r dona da&imacr;n<ex>ib</ex>h measurda &ampersir; do na da&imacr;nib at&amacr; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> aturra sin cait<ex>h</ex>im f&amacr; t<ex>h</ex>r&imacr; risin d&amacr; l&amacr;, innus co mbia sp&amacr;s <ex>s&emacr;</ex> <app><lem>huairi</lem><rdg wit="H">n-uaire</rdg></app> <ex>d&emacr;g</ex> idir an d&amacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im.</p>

<p><lb n="3990"><frn lang="la">Et</frn> at&amacr; drong eile dl<ex>ig</ex>ius biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im f&amacr; t<ex>h</ex>r&imacr; <ex>n&omacr;</ex> f&amacr; <ex>cheathair</ex> sa l&omacr; n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, mur at&amacr;it, na sean&omacr;ire, &ampersir; an drong at&amacr; ag <ex>&emacr;ir</ex>gi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i d&amacr; n-innt&omacr;g c<ex>hu</ex>m a staidi f&emacr;in. &Omacr;ir is aml<ex>aid</ex> at&amacr;it na sean&omacr;iri mur at&amacr; an l&omacr;c<ex>h</ex>rann ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m a <lb n="3995"> b&amacr;iti, ar an adbur sin muna t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ur biad d&omacr;ib co m<ex>in</ex>ic m&umacr;c<ex>h</ex>t<ex>h</ex>ur an t<ex>eas</ex>, &ampersir; d&amacr; t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ar m&omacr;r&amacr;n ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i d&omacr;ib cna&imacr;tear &ampersir; m&umacr;c<ex>h</ex>t<ex>h</ex>ur a t<ex>eas</ex>; ar an adbur sin dl<ex>ig</ex>id siat b<ex>ea</ex>c&amacr;n do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im &ampersir; a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im co m<ex>in</ex>ic.</p>

<p><lb n="4000"><ex>Agus</ex> as mur an c<ex>&emacr;d</ex>na dl<ex>eag</ex>ur an drong b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i d'oil<ex>eamain</ex>; &omacr;ir at&amacr; t<ex>eas</ex> anfhann acu n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil c<ex>u</ex>machtach ar d&imacr;l<ex>eagad</ex> do d&emacr;nam, ar an adbur sin is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> d&omacr;ib beith coigilt<ex>each</ex> ar biad <ex>n&omacr;</ex> co calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear a c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; <lb n="4005"> a t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> c<ex>h</ex>um an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a; &ampersir; as &emacr; a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius <mls unit="MS P page" n="453"> sin t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear dona leanbuib.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> ar t<ex>ui</ex>csin coimpl<ex>ex</ex> na nda&imacr;neadh ad<ex>&emacr;r</ex>maid gurab m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> f<ex>h</ex>uilngid lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> an tr&emacr;iginus, &ampersir; gurab ro-b<ex>ea</ex>c f<ex>h</ex>uilngit lucht l<ex>eann</ex>a <lb n="4010"> r<ex>uaidh</ex>. Lucht f<ex>ol</ex>a d<ex>eirge</ex> &ampersir; l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex>, <ex>immorra</ex>, 

<pb n="49">
<sup resp="JaC">infra 191-2</sup><lb>
fuilngid tr&emacr;iginus a mod inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, acht am&amacr;in co claenuid lucht l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> a cusm<ex>ail</ex>ius lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex>, &ampersir; lucht fola d<ex>eirge</ex> a cusm<ex>ail</ex>ius lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>, &ampersir; na da&imacr;ne at&amacr; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> aturra <lb n="4015"> sin fuilngid tr&emacr;igeanus a mod inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>.</p>

<p>Do na haesaib, <ex>immorra</ex>: &omacr;ir is follus d&umacr;in n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;idir leis na n<sup resp="BF">d</sup>a&imacr;dinaib, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an drong at&amacr; anmamuil acu, tr&emacr;iginus d'fhulang. <frn lang="la">Et</frn> na sean-da&imacr;ne &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair b&imacr;t siat a mod inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, <lb n="4020">n&imacr; m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> n&imacr; holc fhuilngid tr&emacr;iginus.</p>

<p><ex>Agus</ex> as iat sin na neithe as &emacr;idir linn do r&amacr;d do r&emacr;ir r&emacr;s&umacr;in do nuimir an c<ex>h</ex>aithme.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurthaig co deithid<ex>each</ex> co fuil cuid dona biaduib n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> inchait<ex>h</ex>me ar aen-shl<ex>ig</ex>i, mur <lb n="4025"> at&amacr;, bainne &ampersir; uin&emacr;gra &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi, &ampersir; bainne &ampersir; iasg, &ampersir; bainne goirt &ampersir; raidis, n&amacr; fe&omacr;il &eacute;n do-n&imacr; eitill<ex>ach</ex> a ndiaig rais; &ampersir; n&imacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> ola n&amacr; m&emacr;t<ex>h</ex>rad coim&emacr;dtur a soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> sd&amacr;in do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-shlig<ex>id</ex> risna biad<ex>aib</ex>h.</p>

<p><lb n="4030">Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>i a fhis do bheith agad in moc<ex>h</ex>-t<ex>h</ex>r&amacr;th n&omacr; am <ex>h</ex>r&amacr;thn&omacr;na dl<ex>ig</ex>id na biada r<ex>eam</ex>ra do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im; &ampersir; as &imacr; mu d&omacr;ich do beith mu breit<ex>h</ex>imnus m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> co ndl<ex>eag</ex>ur an biad r<ex>eam</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>airt</ex> im easpartain acht muna toirm<ex>is</ex>c<ex>i</ex> <lb n="4035"> an r&emacr;ma &eacute;, &ampersir; is m&omacr; an c<ex>h</ex>aindiacht dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>airt</ex> de ar mbeith na hoidchi fada &ampersir; ar son an c<ex>h</ex>odalta, &omacr;ir is annsa c<ex>hu</ex>msan<ex>a</ex>d &ampersir; annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex>; &omacr;ir c<ex>u</ex>msanaig<ex>id</ex> 

<pb n="50">
<sup resp="JaC">infra 192-3</sup><lb>
an br<ex>&imacr;g</ex> ainm<ex>id</ex>i ann &ampersir; calm<ex>aigid</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a, <lb n="4040">
m&amacr;s ead, is annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> is m&omacr; do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsa gaile &ampersir; annsna haeib &ampersir; annsa c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> an drong at&amacr; am<ex>uir</ex>s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar reuma n&omacr; at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>h</ex>ugi, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nuid suip<ex>&emacr;r</ex>, n&omacr; d&emacr;nuid &eacute; co b<ex>ea</ex>c &ampersir; a fad &omacr; c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>.</p>

<p><lb n="4045">Tuill<ex>ead</ex>: as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig, gib&emacr; l&emacr;rb &amacr;il a s<ex>h</ex>l<ex>&amacr;int</ex>i do c<ex>h</ex>oim&emacr;d, gan m&omacr;r&amacr;n d'&omacr;l a t&uacute;s n&amacr; a m<ex>ead&omacr;n</ex> a c<ex>h</ex>oda, acht a s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na co deireadh a c<ex>h</ex>oda, &ampersir; ibt<ex>h</ex>ear an tan sin an m&emacr;id c<ex>h</ex>oisgius in tart f<ex>&imacr;r</ex>e. &Omacr;ir as ead as tart f<ex>&imacr;r</ex>e ann mur adeir <lb n="4050"> so: <frn lang="la">Sitis est quedam estuacio in stomacho causata ex cibo recepto qui habet stomachum quodammodo <app><lem>califacere</lem><rdg wit="H">califacire</rdg><rdg wit="P">qalifasire</rdg></app> &ampersir; <app><lem>desicare</lem><rdg wit="H">dedicare</rdg></app>,</frn> .i. is ead is tart ann, teasbach &emacr;igin c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear annsa gh<ex>aile</ex> &omacr; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im na mbiad t&emacr;igius &ampersir; tirm<ex>aig</ex>ius an g<ex>aile</ex> ar mod &emacr;igin. <lb n="4055"> <ex>Agus</ex> teagm<ex>aid</ex> an teasb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sin gu m&omacr;r a ndeireadh in c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me, m&amacr;s ead, as inibt<ex>h</ex>i in deoch an tan sin &ampersir; gan ach b<ex>ea</ex>c&amacr;n d'&omacr;l a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda.</p>

<p>B&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co n-abur deoch a tr&imacr; mod<ex>aib</ex>h, .i. deoch c<ex>u</ex>muscda &ampersir; deoch t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>aig</ex>t<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> <lb n="4060"> &ampersir; deoch coisgius an tart.</p>

<p>An deoch c<ex>u</ex>muscda, <ex>immorra</ex>, ibt<ex>h</ex>ear &imacr; ar aen-shl<ex>ig</ex>i risin mbiad; ar an adbar sin tuigim, &ampersir; an breithimnus imshl&amacr;n, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur a s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>na feadh an c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me; m&amacr;s ead, ibt<ex>h</ex>ear h&imacr; a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="4065"> &ampersir; a m<ex>ead&omacr;n</ex> &ampersir; a ndeireadh na coda; &ampersir; is m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an deoch so an uair caitear na biada

<pb n="51">
<sup resp="JaC">infra 193-4</sup><lb>
at&amacr; tirim do r&emacr;ir gn&imacr;ma &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex>i, mur is follus a lucht an tshaet<ex>h</ex>uir c<ex>h</ex>aithius ar&amacr;n tirim.</p>

<p>Deoch coisgi an tarta, <ex>immorra</ex>, n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a <lb n="4070"> h&omacr;l co deiread an c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me; &omacr;ir n&imacr; tart f&imacr;rinneach acht an tart b&imacr;s &omacr; t<ex>heasaideacht</ex> an gh<ex>aile</ex> ar son an b&imacr;d, &ampersir; n&imacr; faict<ex>h</ex>ear gu res&umacr;nta gurab ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i t<ex>h</ex>innsgnus an tart &ampersir; an t-ocras, &omacr;ir is d&amacr; t<ex>h</ex>oc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> iat.</p>

<p><lb n="4075">An deoch t<ex>h</ex>reor<ex>aig</ex>t<ex>h</ex>each, <ex>immorra</ex>, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> co m&omacr;r &imacr; ar coiml&imacr;nad an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &omacr;ir n&imacr; holc deoch d'&omacr;l an tan sin do t<ex>h</ex>re&omacr;r<ex>ugad</ex> an b&imacr;d &omacr;n gh<ex>aile</ex> c<ex>hu</ex>m na n-ae &ampersir; d'ullm<ex>ugad</ex> an gh<ex>aile</ex> do gab&amacr;il na mbiad <ex>eile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> tart ar <lb n="4080"> n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; gan biad do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im do roime, &ampersir; gan <mls unit="MS P page" n="454">gorta air, as tart mi-n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> an tart so &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> deoch roim an mbiad annsa c<ex>h</ex>&amacr;s so. <ex>Agus</ex> ligm<ex>id</ex> do sin, &omacr;ir t&emacr;it s&emacr; tar t&omacr;rannaib regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><lb n="4085">An deoch at&amacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> co riagalta a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&imacr; huis<ex>g</ex>i &imacr; acht f&imacr;n, <ex>n&omacr;</ex> deoch <ex>eile</ex> at&amacr; cusm<ex>ail</ex> ris, mur at&amacr;, linn n&omacr; deoch do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na luibib &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e; gid eadh, as &eacute; an f&imacr;n as fearr d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> as tr&imacr;t at&amacr;im at<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umair annso, <lb n="4090"> &omacr;ir laibe&omacr;rad leathat&imacr;s d&imacr;m co sp<ex>ei</ex>tsialta dona deoch<ex>aib</ex>.</p>

<p>An f&imacr;n gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn s&emacr; beith g&emacr;r n&amacr; teinnteam<ex>ail</ex> n&amacr; r<ex>eam</ex>ur n&amacr; mil<ex>is</ex> n&amacr; aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi; &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> 'na fh&imacr;n fhinn, <lb n="4095"> <ex>n&omacr;</ex> a cusm<ex>ail</ex>ius r&omacr;sa annsa tshamrad; &ampersir; b&imacr;th 

<pb n="52">
<sup resp="JaC">infra 6</sup><lb>
dearg, <ex>n&omacr;</ex> fo-dearg, annsa geimrid; &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> solus s&emacr;im &ampersir; blas cairdeam<ex>ail</ex> air &ampersir; bal<ex>ad</ex> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> 
imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> neactur n&amacr; clair<ex>&emacr;d</ex> a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i mur dig. <frn lang="la">Et</frn> co <lb n="4100"> h&amacr;ir<ex>it</ex>hi n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> aen-f<ex>h</ex>&imacr;n ag&amacr; mbia n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> l<ex>eigis</ex> l<ex>agthaig</ex> &omacr;n tshoit<ex>h</ex>each n&amacr; &omacr;n c<ex>h</ex>umusc a regim<ex>en</ex> c<ex>h</ex>oim&emacr;da na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear as so gurab m&omacr; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an f&imacr;n nua glan a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr; an sean-f<ex>h</ex>&imacr;n.</p>

<p><lb n="4105"><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agud co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab tart br&emacr;gach b&imacr;s ar n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> an uair nach b&imacr; teasbach a mb&emacr;l an gh<ex>aile</ex>, &omacr;ir b&imacr;th s&emacr; co m<ex>in</ex>ic &omacr;n sgam&amacr;n <ex>n&omacr;</ex> &omacr;n br&amacr;igid <ex>n&omacr;</ex> &omacr;n b&emacr;l <ex>n&omacr;</ex> &omacr; luait<ex>h</ex>rid <ex>n&omacr;</ex> &omacr; a&emacr;r t<ex>heasaid</ex>i.  <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; reagur a leas deoc<ex>h</ex> d'&omacr;l an tan <lb n="4110"> sin ach garg<ex>r</ex>aisim fh&imacr;na uisgeam<ex>ail</ex> <ex>n&omacr;</ex> uisgi f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>us na boill adu<ex>bramar</ex>. N&omacr; f&emacr;da, m&amacr;<sup resp="JaC">d</sup> fearr lat, tort<ex>h</ex>a a <app><lem>mb&imacr;</lem><rdg wit="H">mb(et)</rdg></app> m&omacr;r&amacr;n s&umacr;ig do c<ex>h</ex>ogaint &ampersir; a cur amach, <ex>n&omacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n d&amacr; s&umacr;g do shlug<ex>ad</ex> ar son tirmachta na sg&omacr;rn<ex>aig</ex>hi, &ampersir; toirme&omacr;sg<ex>aid</ex> sin an <lb n="4115"> tart. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> tarrang an a&emacr;ir f<ex>huair</ex> annsa b&emacr;l &ampersir; annsa sr&omacr;in isin tart sin.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab do r&emacr;ir &emacr;gsamlacht an c<ex>h</ex>oimpl<ex>exa</ex>, &ampersir; na ha&imacr;si, &ampersir; an regim<ex>en</ex>, &ampersir; an gn&amacr;th<ex>uigth</ex>e, t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear &emacr;gsamlacht <lb n="4120"> taburta na ndeoch; &omacr;ir ata cuid dona coimpl<ex>ex</ex>aib darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> f&imacr;n l&amacr;idir, &ampersir; cuid <ex>eile</ex> f&imacr;n &emacr;gruaid, &ampersir; cuid darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> m&omacr;r&amacr;n f&imacr;na, &ampersir; cuid darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> beac&amacr;n, &ampersir; cuid darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> f&imacr;n 

<pb n="53">
<sup resp="JaC">infra 196-7</sup><lb>
r<ex>eam</ex>ur, &ampersir; cuid eile f&imacr;n s<ex>&emacr;i</ex>m; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear mur sin <lb n="4125"> dona 
haesaib &ampersir; d&amacr; cusm<ex>ail</ex>ib.</p>

<p>Na da&imacr;ne ag&amacr; mb&imacr;d coimpl<ex>exa</ex> t<ex>easaid</ex>i dl<ex>ig</ex>id deocha s&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>me anfhanna d'&omacr;l a caindiacht m&omacr;ir; &ampersir; an drong ag&amacr; mb&imacr;d coimpl<ex>exa</ex> f<ex>uara</ex> dl<ex>ig</ex>id f&imacr;nta l&amacr;idiri d'&omacr;l a caindiacht b<ex>i</ex>c. Tuill<ex>ead</ex>: na da&imacr;ne <lb n="4130"> ag&amacr; mb&imacr;t f&emacr;ithe anfhanna as f&imacr;nta anfhanna dl<ex>ig</ex>id d'&omacr;l; et an drong ag&amacr; mb&imacr; inc<ex>h</ex>inn l&amacr;idir &ampersir; f&emacr;ithe &ampersir; ailt l&amacr;idiri f&emacr;duid siat f&imacr;nta l&amacr;idiri d'&omacr;l co hinnil, &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so don droing ag&amacr; mb&imacr;d inc<ex>h</ex>inni &emacr;gruaidi &ampersir; f&emacr;ithe &ampersir; ailt 
&emacr;gruaidi. Tuill<ex>ead</ex>:<lb n="4135"> .i. at&amacr;it drong rig a leas f&imacr;n maith ara mbeith tirim, &omacr;ir fl<ex>iuch</ex>aid an f&imacr;n ag oil<ex>eamain</ex>; &ampersir; do-ni&imacr; na da&imacr;ne br&omacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a furba&imacr;l<ex>id</ex>, &ampersir; an drong ag&amacr; mb&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n sp<ex>iraid</ex> gein<ex>i</ex>d m&omacr;r&amacr;n sp<ex>iraid</ex> inntu, m&amacr;s ead, as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an f&imacr;n d&omacr;ib so co m&omacr;r.</p>

<p><lb n="4140">Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad, mur n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;idir caindiacht m&omacr;r&amacr;in dona neith<ex>ib</ex>h <ex>eile</ex> do deimniug<ex>ad</ex> l&emacr; litreach<ex>aib</ex>, &ampersir; co fuil an deoch mur sin, nach &emacr;idir a caindiacht do r&amacr;d annso, ach t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear do r&emacr;ir r&emacr;s&umacr;in an n&imacr; at&amacr; a ngar don f<ex>h</ex>&imacr;rinne.</p>

<p><lb n="4145"><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it drong darab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> m&omacr;r&amacr;n digi &ampersir; drong <ex>eile</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n; &ampersir; is m&omacr;r dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> caindiacht &ampersir; c&amacr;il<ex>id</ex>eacht an b&imacr;d 
do t<ex>h</ex>ab<ex>airt</ex> d&amacr;r n-&umacr;ig an tan sin, &omacr;ir is do r&emacr;ir c<ex>h</ex>&amacr;il<ex>id</ex>eachta &ampersir; caindiachta an b&imacr;d &emacr;xam<ex>ail</ex>tear c&amacr;il<ex>id</ex>eacht &ampersir; caindiacht na digi, <lb n="4150"> &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na &emacr;xam<ex>ail</ex>tear an tart co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. Ar an adbar sin an drong cait<ex>h</ex>is biada do-n&imacr; t<ex>eas</ex> m&omacr;r a mb&emacr;l an g<ex>aile</ex> as iat is m&omacr; tart &ampersir; is 

<pb n="54">
<sup resp="JaC">infra 197</sup><lb>
m&oacute; rig a leas m&omacr;r&amacr;n digi; &omacr;ir g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&emacr;id ardaigt<ex>h</ex>ear an tart tar neith<ex>ib</ex>h comt<ex>h</ex>roma, as &imacr; an m&emacr;ide <lb n="4155"> sin dl<ex>ig</ex>ius an deoch beith &emacr;gruaid; &ampersir; an m&emacr;id &imacr;sligt<ex>h</ex>ear an tart, is &imacr; an m&emacr;ide sin dl<ex>ig</ex>ius an deoch beith l&amacr;idir.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: as m&omacr;r dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> c&amacr;il<ex>id</ex>eacht &ampersir; caindiacht na ngail<ex>ead</ex> do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t d&amacr;r n-&umacr;ig ag tab<ex>air</ex>t na <lb n="4160"> digi; &omacr;ir an drong ag&amacr; mb&imacr;d g<ex>ailid</ex>i tirma b&imacr;t<ex>h</ex> <mls unit="MS P page" n="455"> tart m&omacr;r orra &ampersir; n&imacr; fh&emacr;duid m&omacr;r&amacr;n digi d'fhulang, &ampersir; a c<ex>h</ex>ont<ex>r&amacr;rd</ex>a sin don droing ag&amacr; mb&imacr;t g<ex>aileada</ex> fliucha.</p>

<p><ex>Agus</ex> is l&omacr;r linn na neithe gener&amacr;lta so adu<ex>bramar</ex> <lb n="4165"> do na biad<ex>aib</ex>h &ampersir; do na deoch<ex>aib</ex>; &omacr;ir <app><lem>laib<ex>&emacr;r</ex>m<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">laibeorm<ex>aid</ex></rdg></app><note type="auth" n="16">&emacr;r=an gn&aacute;th-nod do er, ear, eir, etc.; b&eacute;idir n&aacute;r mhisde an nod d'fhuascailt mar e&omacr;r. </note> co sp<ex>eit</ex>sialta d&imacr;b don ta&imacr;b t<ex>h</ex>&imacr;s d&imacr;n.</p></div2>

<div2 n="7"><head>An <ex>seachtmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Don c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; don n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex></head>

<p><frn lang="la">De sompno et uigilia, est tractandum:</frn> .i. &omacr; do labrumur don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n don biad &ampersir; don dig labr<ex>u</ex>m annso don c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> &ampersir; don n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>; <lb n="4170"> 
&omacr;ir do-gabur riaglacha uat<ex>h</ex>a so at&amacr; &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i. M&amacr;s ead, taburt<ex>h</ex>ar d'&amacr;ig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> tarba an c<ex>h</ex>odalta a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i, d&amacr; ndearntur a mod imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute;. D&amacr; r&emacr;ir sin as 

<pb n="55">
<sup resp="JaC">infra 197-8</sup><lb>
int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i an m&emacr;id comf<ex>h</ex>urtachtaigthear an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> <lb n="4175"> &omacr;n c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, &omacr;ir calm<ex>uigid</ex> an codl<ex>ad</ex> an t<ex>eas</ex> n&amacr;<ex>d&umacr;rda</ex> oibr<ex>ig</ex>ius adbur na hoil<ex>eamn</ex>a isna ball<ex>aib</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; annsna ball<ex>aib</ex> a mbe&omacr;aigt<ex>h</ex>ear d&imacr;l<ex>eagad</ex> na hoil<ex>eamn</ex>a. Tuill<ex>ead</ex>: c<ex>u</ex>msanaid na boill uile &omacr;na<note type="auth" n="17">P <emph rend="ital">ana</emph> ar na cheartughadh go h-<emph rend="ital">ona.</emph></note> n-oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ib annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, &ampersir; do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear <lb n="4180"> an d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsa c<ex>h</ex>umsanad sin, ar an adbur sin calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>. Tuill<ex>ead</ex>: comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>h</ex>ear &ampersir; at<ex>h</ex>nuaig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear an br<ex>&imacr;g</ex> ainm<ex>id</ex>hi at&amacr; arna cor tr&imacr;t an codl<ex>ad</ex>; &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na na neithe do coir<ex>ea</ex>d r&emacr; saet<ex>h</ex>ur <lb n="4185"> at<ex>h</ex>nuaig<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear iat l&emacr; c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d an c<ex>h</ex>odalta. An g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile gluasacht c<ex>hor</ex>parda, an uair t<ex>h</ex>innsgnus teinneas n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; c<ex>u</ex>msan<ex>a</ex>d do d&emacr;nam a c<ex>&emacr;d</ex>&omacr;ir, coisgid an teinneas. <ex>Agus</ex> n&imacr; f<ex>h</ex>uil comn<ex>uid</ex>hi as fearr an tan sin n&amacr; comn<ex>uid</ex>hi <lb n="4190"> maille <ex>r&emacr;</ex> codl<ex>ad</ex>, &omacr;ir b&imacr;t org&amacr;in na c<ex>&emacr;d</ex>f<ex>ad</ex> ag d&emacr;n<ex>a</ex>m a ngn&imacr;ma f&emacr;in annsa n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, &ampersir; is mur so n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;id<ex>ir</ex> le&omacr; c<ex>u</ex>msanad f&imacr;rinneach do d&emacr;nam.</p>

<p>M&amacr;s ead, n&imacr; h&emacr;id<ex>ir</ex> leisin duine beith ann gan codl<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an codl<ex>ad</ex> measurda d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur <lb n="4195"> an biad, &ampersir; reamraidt<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p, &ampersir; d&imacr;sga&imacr;ltear an teinneas, &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaigt<ex>h</ex>ear an meanma, &ampersir; m&emacr;d<ex>uigth</ex>ear an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, &ampersir; measraigt<ex>h</ex>ear na l<ex>eann</ex>a, &ampersir; glantur an meanma.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: t&emacr;igid &ampersir; fl<ex>iuch</ex>aid an codl<ex>ad</ex> &ampersir; be&omacr;aig<ex>id</ex> <lb n="4200"> an d&imacr;l<ex>eagad</ex> tr&emacr; t<ex>heasaideacht</ex> &ampersir; tr&emacr; f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex>; m&amacr;s ead, is follus gurab m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> f<ex>h</ex>urtachtaigius 

<pb n="56">
<sup resp="JaC">infra 198-9</sup><lb>
an codl<ex>ad</ex> an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. &Omacr;ir at&amacr;it na sean-da&imacr;ne f<ex>uar</ex> t<ex>irim</ex> &ampersir; is olc d&imacr;l<ex>eag</ex>aid, ar an adbur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> codl<ex>ad</ex> d&omacr;ib. <frn lang="la">Et</frn> as tr&imacr;t sin adub<ex>air</ex>t <lb n="4205"> G<ex>alen</ex> an codl<ex>ad</ex> do t<ex>h</ex>ogairm annsan a&imacr;s arsaid m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> r&emacr; <term lang="la">lactuca</term> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &omacr;ir at&amacr; an <term lang="la">lactuca</term> f<ex>uar</ex> &ampersir; togairm<ex>id</ex> an codl<ex>ad</ex> &omacr;na dead-bal<ex>ad</ex>.</p>

<p><ex>Agus</ex> <app><lem>mur at&amacr;</lem><rdg wit="P">mur at&amacr; mur at&amacr;</rdg></app> m&omacr;r&amacr;n tarbachta ag an codl<ex>ad</ex> measurda d&amacr; d&emacr;num, as mur sin do-n&imacr; an n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> <lb n="4210"> measurda a mod dl<ex>eist</ex>in<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&omacr;r&amacr;n tarba. An n<ex>eam</ex>-chodlad measurda, <ex>immorra</ex>, m&emacr;d<ex>uig</ex>hid in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> an gorta, &ampersir; calm<ex>uigid</ex> na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a, &ampersir; gluaisid an spir<ex>ad</ex> a fuirimeall, l&emacr; saet<ex>h</ex>raigid na boill an gluasacht <lb n="4215"> at&amacr; &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&omacr;ib.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> mur c<ex>h</ex>oim&emacr;dus an codl<ex>ad</ex> &ampersir; an n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> an tshl<ex>&amacr;int</ex>i co measurda, as mur sin, d&amacr; t<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>ur an codl<ex>ad</ex> &ampersir; an n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> a mod animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>, truaill<ex>id</ex> an tsl<ex>&amacr;int</ex>i. Ar an adbur sin ullm<ex>uigid</ex> <lb n="4220"> an codl<ex>ad</ex> ainmeasurda na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p c<ex>hu</ex>m apopl<ex>ex</ex>ia &ampersir; c<ex>hu</ex>m epil<ex>ep</ex>sia &ampersir; c<ex>hu</ex>m pairilisi &ampersir; c<ex>hu</ex>m sdupair &ampersir; c<ex>hu</ex>m easl<ex>&amacr;int</ex>id f<ex>liuch</ex> &ampersir; c<ex>hu</ex>m r&emacr;ma, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> an leisgi, &ampersir; sgrisaid an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex>, &ampersir; geinid neasc<ex>&omacr;id</ex>i &ampersir; fiabras. An n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> ainmeasurda tirm<ex>aigid</ex> <lb n="4225"> s&emacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p, &ampersir; anfhainnig<ex>id</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> ainim<ex>id</ex>hi, &ampersir; laigdig<ex>id</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; ullm<ex>uigid</ex> an c<ex>or</ex>p <ex>ch</ex>um easl<ex>&amacr;int</ex>id cna&imacr;t<ex>each</ex>.</p>

<p>Ar an <ex>a</ex>dbur sin tuigim cinnus dl<ex>eag</ex>ur an codl<ex>ad</ex> measurda do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>. M&amacr;s ead, adeirim 

<pb n="57">
<sup resp="JaC">infra 199-200</sup><lb>
<lb n="4230"> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an codl<ex>ad</ex> tair &emacr;s b&imacr;d gan inm<ex>ead&omacr;n</ex>; &ampersir; dl<ex>eag</ex>ur an m&emacr;ide so do c<ex>h</ex>omnuidhi do d&emacr;nam, gan codl<ex>ad</ex> tair &emacr;s b&imacr;d an feadh b&imacr;s an biad ag tuitim &omacr; b&emacr;l an gh<ex>aile</ex> c<ex>hu</ex>m a &imacr;chtair.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;num tair &emacr;s <lb n="4235"> b&imacr;d gan inm<ex>ead&omacr;n</ex>, &omacr;ir toirm<ex>is</ex>cid na neithe sin d&imacr;l<ex>eagad</ex> an b&imacr;d. M&amacr;s ead, as ind&emacr;nta c<ex>u</ex>msanad &ampersir; as in<ex>&emacr;ist</ex>igt<ex>h</ex>i innstruim<ex>in</ex>ti ci&umacr;il leis n&amacr; tarr&omacr;ngt<ex>h</ex>ur an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> a fad &omacr; in<ex>a</ex>d an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, <ex>n&omacr;</ex> <ex>&emacr;ist</ex>ig s&emacr; sdair &emacr;igin. <ex>Agus</ex> d&amacr; <lb n="4240"> teagm<ex>ad</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> tuitfid an biad &omacr; b&emacr;l an gh<ex>aile</ex> ana &imacr;chtar, d&emacr;ntur b<ex>ea</ex>c&amacr;n do shiubhal m&imacr;n an tan sin, n&omacr; co moth<ex>uigth</ex>ear an biad ag t<ex>ui</ex>tim. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; sanntaigi n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> codl<ex>ad</ex> do d&emacr;n<ex>a</ex>m sul tuitis an biad &omacr; &imacr;chtar an g<ex>aile</ex>, geintear an tan sin <lb n="4245"> death<ex>aig</ex>e &ampersir; teinneas annsa broinn &ampersir; truailltear an d&imacr;l<ex>eagad</ex>; &ampersir; tair &emacr;s an b&imacr;d do t<ex>h</ex>uitim &emacr;irgid <mls unit="MS P page" n="456"> death<ex>aig</ex>e m&imacr;ne c<ex>hu</ex>m na hinc<ex>h</ex>inne c<ex>h</ex>&umacr;isighius an codl<ex>ad</ex>, &ampersir; s&amacr;saidt<ex>h</ex>ear an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> annsa c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> so.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: d&emacr;ntur an codl<ex>ad</ex> a n-aims<ex>ir</ex> shamraid <lb n="4250"> a n-inad f<ex>huar</ex> gan beith r&emacr;mam<ex>ail</ex>, gan as&amacr;in, &omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> an codl<ex>ad</ex> a n-as&amacr;naib anfhainne r<ex>a</ex>dairc &ampersir; ainnt<ex>eas</ex> annsa ch<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i.</p>

<p>Codl<ex>ad</ex> tair &emacr;s b&imacr;d reamraig<ex>id</ex> sin an c<ex>or</ex>p &ampersir; <lb n="4255"> calm<ex>uigid</ex> an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. An codl<ex>ad</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear roim an mbiad cuirid s&emacr; an c<ex>or</ex>p 
a truaigi.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>id boill an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i beith f&amacr; &emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> a n-aims<ex>ir</ex> an c<ex>h</ex>odalta, &omacr;ir is m&omacr; dl<ex>ig</ex>id

<pb n="58">
<sup resp="JaC">infra 200-1</sup><lb>
siat beith f&amacr; &emacr;d<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an tan sin n&amacr; sa n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, <lb n="4260"> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an ceann. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id an cuis&imacr;n beith ard innus n&amacr; hinntaig<ex>ead</ex> an biad c<ex>hu</ex>m b&emacr;il an gh<ex>aile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> an uair t<ex>h</ex>innsg&omacr;nus n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> codl<ex>ad</ex> do d&emacr;num d&emacr;n<ex>a</ex>d b<ex>ea</ex>c&amacr;n codalta ar a'<note type="auth" n="18">sic an d&aacute; lss. </note> taeb ndeas, &omacr;ir furtachtaig<ex>id</ex> sin tuitim an b&imacr;d a n-&imacr;chtar an <lb n="4265"> g<ex>aile</ex> &omacr; calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> adubradar drong dona maidistreach<ex>aib</ex> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so, .i. co nd&emacr;in at<ex>h</ex>loidi ar <app><lem>a'</lem><rdg wit="H">in</rdg></app> taeb ndeas an d&imacr;l<ex>eagad</ex> do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht, &omacr;ir curt<ex>h</ex>ar na hae ar an gaile an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> is br&emacr;gach an t-&imacr;m&amacr;idiug<ex>ad</ex> sin, <lb n="4270"> &omacr;ir n&imacr; d&imacr;l<ex>eag</ex>aid na hae an biad annsa gh<ex>aile</ex> ag t&emacr;gad ar mod te<sup resp="JaC">i</sup>neadh, ach a' cruinniug<ex>ad</ex> an b&imacr;d annsa g<ex>aile</ex> mur do-n&imacr; a<sup resp="JaC">n</sup> c<ex>hear</ex>c an t-ogh. &Omacr;ir an uair codaltur ar an taeb cl&imacr; as fuirbt<ex>h</ex>i leatar na hae ar an g<ex>aile</ex>, m&amacr;s ead, as fuirbt<ex>h</ex>i <lb n="4275"> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. Ar an adbur sin n&imacr; hinc<ex>h</ex>odalta ar an taeb ndeas ach b<ex>ea</ex>c&amacr;n ar son an tuitme s&imacr;s do-n&imacr; an biad, ainns&emacr;in ar <app><lem>a'</lem><rdg wit="H">in</rdg></app> taeb cl&imacr; ar son an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> ar coiml&imacr;nad an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a as inc<ex>h</ex>odalta m&emacr;id &emacr;igin ar <app><lem>a'</lem><rdg wit="H">in</rdg></app> <lb n="4280"> taeb ndeas innus com<ex>a</ex>d usaidi do f<ex>h</ex>&umacr;icfid an biad an g<ex>aile</ex> c<ex>hu</ex>m na n-ae, &ampersir; com<ex>a</ex>d usaidi do hinnarbfaidi imurcac<ex>h</ex>a an c<ex>h&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a c<ex>hu</ex>m na n-inneadh.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id caindiacht an c<ex>h</ex>odalta beith an <lb n="4285"> m&emacr;ide so, .i. an c<ex>&emacr;id</ex>-d&imacr;l<ex>eagad</ex> do c<ex>h</ex>oiml&imacr;n<ex>a</ex>d ann 

<pb n="59">
<sup resp="JaC">infra 201-2</sup><lb>
(&ampersir; as annsa gh<ex>aile</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &eacute;), &ampersir; an feadh beas an biad ac dol &omacr;n gh<ex>aile</ex> c<ex>hu</ex>m na n-ae, mur a nd&emacr;ntur an <ex>dara</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &omacr;ir teagm<ex>aid</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> olc an codl<ex>ad</ex> d'fhaidiug<ex>ad</ex> co coimlin<ex>a</ex>d an <lb n="4290"> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a sin. <ex>Agus</ex> &emacr;xam<ex>ail</ex>tear an aims<ex>ear</ex> sin f&amacr; &emacr;xamlacht na coimpl<ex>ex</ex> &ampersir; na n-aes &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. &Omacr;ir an drong g&amacr; fuil<ex>id</ex> coimpl<ex>exa</ex> t<ex>easaid</ex>i &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> l&amacr;idir, &ampersir; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>ius biada as urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex> gan beith a caindiacht m&omacr;ir, as luat<ex>h</ex> d&imacr;l<ex>eagaid</ex> an <lb n="4295"> drong sin; &ampersir; is cusm<ex>ail</ex> gurab gearr an codl<ex>ad</ex> reagaid a leas an drong sin, mar at&amacr;it, <ex>s&emacr;</ex> huaire <ex>n&omacr;</ex> <ex>ocht</ex> n-uaire an m&emacr;id is m&omacr;. Gid eadh, an drong at&amacr; con<ex>tr&amacr;rda</ex> d&omacr;ib so, .i. an drong g&amacr; fuil coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex> &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> anfhann, &ampersir; c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>ius m&omacr;r&amacr;n <lb n="4300"> b&imacr;d at&amacr; anum<ex>al</ex> don d&imacr;l<ex>eagad</ex>, rigid a leas an drong so codl<ex>ad</ex> f<ex>a</ex>da, mur at&amacr;it, <ex>s&emacr;</ex> huaire <ex>d&emacr;g;</ex> &ampersir; n&imacr; tualaing an drong so cait<ex>h</ex>im acht aen-uair sa l&omacr; n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>. <ex>Agus</ex> an drong at&amacr; inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> idir an droing so adu<ex>bramar</ex> rig<ex>i</ex>d a leas codl<ex>ad</ex> <lb n="4305">inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, mur at&amacr;it, <ex>d&amacr;</ex> uair <ex>d&emacr;g</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a t<ex>hui</ex>csin co cort<ex>h</ex>ur an br<ex>&imacr;g</ex> ainm<ex>id</ex>hi gu m&omacr;r, &omacr;ir is do r&emacr;ir c<ex>h</ex>ort<ex>h</ex>acht <ex>n&omacr;</ex> laige na b<ex>r&imacr;g</ex>e ainm<ex>id</ex>hi faidigt<ex>h</ex>ear <ex>n&omacr;</ex> gearraidt<ex>h</ex>ear an codl<ex>ad</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbia an c<ex>h</ex>ort<ex>h</ex>acht inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, <lb n="4310"> b&imacr;t<ex>h</ex> in codl<ex>ad</ex> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> as ead is comur<ex>tha</ex> ar an codl<ex>ad</ex> do d&emacr;nam gu l&omacr;r, &emacr;dromacht an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na hinc<ex>h</ex>inne &ampersir; fhabraig<ex>ead</ex> na s&umacr;l, &ampersir; toil fuail &ampersir; fearaid. Saeb<ex>ad</ex> na fabrad &ampersir; na hinc<ex>h</ex>inne &ampersir; an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; 

<pb n="60">
<sup resp="JaC">infra 202-3</sup><lb>
<lb n="4315"> sgeat<ex>h</ex>rach a cusm<ex>ail</ex>ius n<ex>&amacr;d&umacr;ire</ex> an b&imacr;d do caith<ex>ead</ex>, sign<ex>igid</ex><note type="auth" n="19">P sig: H sigi <sup resp="BF">(both with horizontal overstroke)</sup>. </note> sin an codl<ex>ad</ex> do beith easb<ex>ad</ex>ach.</p>

<p><frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn>, b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sanntaig<ex>i</ex>d na da&imacr;ne measurda ag&amacr; mb&imacr; regim<ex>en</ex> mait<ex>h</ex> an codl<ex>ad</ex> acht an m&emacr;id as &emacr;igin d&omacr;ib, &omacr;ir n&imacr; t<ex>h</ex>ochl<ex>uig</ex>inn <lb n="4320"> an n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> acht in m&emacr;id is &emacr;igin d&imacr;; &ampersir; as f&imacr;r so acht muna toirm<ex>is</ex>gi gn&amacr;th<ex>ugad</ex> &emacr;. Gid eadh, n&imacr; hinbeiti muinigin a toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> na c<ex>or</ex>p t<ex>ui</ex>t<ex>mea</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir tochl<ex>uigid</ex> drong acu codl<ex>ad</ex> n&imacr;sa mo n&amacr; mur as &emacr;igin, &ampersir; drong <ex>eile</ex> n&imacr;sa luga, mur <lb n="4325"> adu<ex>bramar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex> don tshaet<ex>h</ex>ur; ar an adbur sin na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p measurda gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> meas<ex>ur</ex>da sl<ex>&amacr;int</ex>i, f&emacr;dm<ex>aid</ex> a r&amacr;d co mb&imacr; caindiacht an c<ex>h</ex>odalta comt<ex>h</ex>rom do c<ex>h</ex>aindiacht an n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odalta n&omacr; a ngar d&imacr;.</p>

<p><lb n="4330"> Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;th a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d an m&emacr;id as domuin <mls unit="MS P page" n="457"> an codl<ex>ad</ex> gurab &imacr; an m&emacr;ide sin is fearr &acute;, &ampersir; is don c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> labram<ex>aid</ex> ann so. <frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn>, as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i nach imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> dona c<ex>or</ex>paibh measurda codl<ex>ad</ex> &ampersir; a m<ex>ead&omacr;n</ex> f&umacr;tha, ar son co mbr&umacr;idt<ex>h</ex>ear a <lb n="4335"> 
muin&imacr;l &ampersir; a ng<ex>ail</ex>i, acht g&emacr; calm<ex>uig</ex>inn an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> anfhann &ampersir; an d&imacr;l<ex>eagad</ex>. Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;th a fhis ag<ex>a</ex>d n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur codl<ex>ad</ex> ar aen-mod ar an druim, &omacr;ir ullm<ex>uigid</ex> s&emacr; droch-easl<ex>&amacr;int</ex>i, mur at&amacr;, ingopus &ampersir; apopl<ex>ex</ex>ia &ampersir; sdupur. <ex>Agus</ex> <lb n="4340"> is m&omacr;r t<ex>h</ex>shanntaig<ex>id</ex> na da&imacr;ne &emacr;gruaidi codl<ex>ad</ex> ar an cor so, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na da&imacr;ne at&amacr; a ngaire do b&amacr;s. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; an codl<ex>ad</ex> so na himurcacha 

<pb n="61">
<sup resp="JaC">infra 203-4</sup><lb>
do gluasacht do leith an droma, &ampersir; connaimt<ex>h</ex>ear annsin iat, &ampersir; n&imacr; imt<ex>h</ex>igid tr&imacr;t na fead&amacr;nuib.<lb>
<lb n="4345"></p>
<p>Tuill<ex>ead</ex>: b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad gurab &emacr; as codl<ex>ad</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> ann an codl<ex>ad</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> toirm<ex>is</ex>cinn &emacr;irgi sa l&omacr;, &omacr;ir ullm<ex>uigid</ex> codl<ex>ad</ex> an lae an c<ex>or</ex>p c<ex>hu</ex>m na droch-easl<ex>&amacr;int</ex>i adu<ex>brumar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>; &omacr;ir at&amacr; an <lb n="4350"> l&amacr; solus f&omacr;g<ex>r</ex>amuil, &ampersir; at&amacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex><note type="auth" n="20">'an' scriobhtha &oacute;s cionn na l&iacute;ne idir 'at&amacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>'.</note> c<ex>hu</ex>m saet<ex>h</ex>uir &ampersir; c<ex>hu</ex>m n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odalta. An oidchi, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&imacr; imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> c<ex>h</ex>um an c<ex>h</ex>odalta ar son gurab f<ex>uair</ex>e h&imacr; n&amacr; an l&amacr; do leith an ch<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; do leith an anma; m&amacr;s ead, as &imacr; an oidchi as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <lb n="4355"> c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>odalta &ampersir; an l&amacr; c<ex>hu</ex>m an tshaet<ex>h</ex>uir. Ar an adbur sin concl&umacr;id<ex>igth</ex>ear gurab a n-aici na hoidc<ex>h</ex>i as fearr m&omacr;r&amacr;n an b&imacr;d do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi muna bia an oidc<ex>h</ex>i ro-gearr, &omacr;ir as fearr do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsan oidchi ar son <lb n="4360"> an c<ex>h</ex>odalta &ampersir; ar son fhuaire an a&emacr;ir n&amacr; sa <app><lem>l&omacr;</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">so</rdg></app>. Gidh eadh, an drong at&amacr; am<ex>uir</ex>s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar an r&emacr;ma &ampersir; ar easl<ex>&amacr;int</ex>ib na s&umacr;l &ampersir; na c<ex>&emacr;d</ex>f<ex>ad</ex> <ex>eile</ex> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nuid sup<ex>&emacr;</ex>r. <frn lang="la">Et</frn> as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar coiml&imacr;n<ex>a</ex>d an c<ex>h</ex>odalta an c<ex>or</ex>p do glan<ex>a</ex>d &omacr; na <lb n="4365"> himurcach<ex>aib</ex> imdaidius ann, &ampersir; n&imacr; headh am&amacr;in l&emacr; fearad &ampersir; l&emacr; fual acht l&emacr; neithibh <ex>eile</ex>, mur at&amacr;, cosachtach &ampersir; seileagar &ampersir; an ceann do c<ex>h</ex>&imacr;rad &ampersir; an aigid &ampersir; na l&amacr;mha d'innlad l&emacr; huisgi mbog.</p></div2>

<pb n="62">
 <div2 n="7"><head>An t-<ex>ochtmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: D'aic&imacr;dib na hanma</head>
<p><sup resp="JaC">infra 204-5</sup><lb>
<frn lang="la">Sicut accidencium anime correccio ad philosophum <lb n="4370"> moralem pertinet ut anime bonis habitibus<note type="auth" n="21">P habi<ex>n</ex>tibus; H habntibus [with horizontal overstroke over bnti]</note> <app><lem>informentur</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">inf<ex>ur</ex>ment<ex>ur</ex></rdg></app> &ampersir; cetera:</frn> .i. mur beanus ceartug<ex>ad</ex> aic<ex>&imacr;d</ex>i na hanma risin fealls<ex>amnacht</ex> mor&amacr;lta innus co c<ex>r</ex>uth<ex>&omacr;chaid</ex>i &eacute; a n-aib&imacr;cib m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>e, as m<ex>ur</ex> sin beanus risin liaig an tshl<ex>&amacr;int</ex>i do c<ex>h</ex>oim&emacr;d co <lb n="4375"> himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>. <frn lang="la">Et</frn> an m&emacr;id do mod<ex>aib</ex>h ana claechl<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an c<ex>or</ex>p co h&emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, as &imacr; an m&emacr;ide sin at&amacr; do c<ex>h</ex>in&emacr;luib ar a l<ex>eigeas</ex>. &Omacr;ir claec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>id aic<ex>&imacr;d</ex>i na hanma ar c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p-ne, ar an adbur sin do-gabur aen-c<ex>h</ex>in&emacr;l l<ex>eigis</ex> &ampersir; aen-regim<ex>en</ex> <lb n="4380"> uat<ex>h</ex>a, &ampersir; is risin liaig beanus sin d'ait<ex>h</ex>ne. <ex>Agus</ex> as iat so na haic<ex>&imacr;d</ex>i sin, .i. fearg &ampersir; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us, eagla &ampersir; dobr&omacr;n, c<ex>u</ex>mgach &ampersir; n&amacr;ire.</p>

<p>&Omacr;ir gluaistear an f<ex>h</ex>uil c<ex>h</ex>oilearda c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i a n-aims<ex>ir</ex> na feirgi ar son toc<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i <lb n="4385"> d&amacr;sachtuigh an d&imacr;galt<ex>uis</ex>, &ampersir; gab<ex>aid</ex> s&emacr; lasad c<ex>h</ex>ugi c<ex>hu</ex>m gluasachta d&amacr;na, &ampersir; leatar &eacute; n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; an c<ex>h</ex>&omacr;ir &ampersir; <sic resp="JaC">do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear</sic> an c<ex>or</ex>p co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a, l&emacr; d&amacr;sacht an t<ex>eas</ex>a. &Omacr;ir an uair gluaistear an t<ex>eas</ex> &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> c<ex>hu</ex>m <lb n="4390"> na mball sin &ampersir; c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i, do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns, &omacr; minc<ex>acht</ex> an gluasta &ampersir; &omacr;n t&emacr;gad m&omacr;r, tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear 

<pb n="63">
<sup resp="JaC">infra 206-7</sup><lb>
an c<ex>or</ex>p uile. <frn lang="la">Et</frn> is follus co t&emacr;iginn an f<ex>h</ex>earg ar son co lasann s&imacr; an cra<ex>id</ex>i &ampersir; an sp<ex>irad</ex>, &ampersir; co sga&imacr;ltear c<ex>hu</ex>m na mball co huil<ex>id</ex>i an t<ex>eas</ex>, &ampersir; co <lb n="4395"> h&amacr;ir<ex>it</ex>hi isin droing ag&amacr; mb&imacr; t<ex>eas</ex> l&amacr;idir &ampersir; m&omacr;r&amacr;n sp<ex>irad</ex>. Gid eadh, an drong ag&amacr; mb&imacr; t<ex>eas</ex> anfhann, an uair feargaidt<ex>h</ex>ear iat &ampersir; toc<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>id d&imacr;galtus do d&emacr;n<ex>a</ex>m, n&imacr; h&emacr;idir a t<ex>eas</ex> do d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> c<ex>hu</ex>m a mball fuirimeall<ex>ach</ex>, acht b&imacr;t na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a <lb n="4400"> f<ex>uar</ex> crith&amacr;nach, acht c&emacr; do beith an t<ex>eas</ex> l&amacr;idir annsa c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i. Ar an adbur sin do-c<ex>h</ex>&imacr;am<ex>aid</ex> m&omacr;r&amacr;n do da&imacr;nib feargacha ara mb&imacr; toil inneach<ex>tha</ex> &ampersir; iat ar crith, &ampersir; n&imacr; fearg fhoirbt<ex>h</ex>i as c&omacr;ir do r&amacr;d <mls unit="MS P page" n="458">ria so acht fearg maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> heagla.</p>

<p><lb n="4405">Ar an adbur sin an claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> do-n&imacr; an f<ex>h</ex>earg annsa c<ex>hor</ex>p daena, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i &eacute;, &omacr;ir buaidrid an f<ex>h</ex>earg gn&imacr;mart<ex>h</ex>a an r&emacr;s&umacr;in uile. M&amacr;s ead, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear <app><lem>adbur</lem><rdg wit="P">adbur adbur</rdg></app> na feirgi acht an m&emacr;id f<ex>h</ex>ur&amacr;ilius an r&emacr;s&umacr;n &eacute; a c&umacr;isib toileamla; &omacr;ir as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> fearg do d&emacr;num co <lb n="4410"> m<ex>in</ex>ic a c&umacr;isib soc<ex>h</ex>raidi &ampersir; ceadaigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a, gincob imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i h&imacr;.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> fearg co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> dona da&imacr;nib b&imacr;s fuar n<ex>eam</ex>-c<ex>hu</ex>machtach <lb n="4415"> c<ex>hu</ex>m na coimriachtana. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; cuid eile dona heasl<ex>&amacr;int</ex>ib darab l<ex>eigeas</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> fearg mur innisis <ps><fn>Hali</fn></ps>, ac d&emacr;nam gluasa ar T<ex>eg</ex>ni, co roib di&umacr;ic g&amacr; l<ex>eigeas</ex> ag liaig &emacr;igin ara roib sdupur, &ampersir; 

<pb n="64">
<sup resp="JaC">infra 208</sup><lb>
gur f<ex>h</ex>ur&amacr;il an liaig fearg do t<ex>h</ex>ogairm air; &ampersir; ar <lb n="4420"> ngein<ex>eam</ex>ain na feirgi do l<ex>eigeasadh</ex> &emacr; &omacr;n <term lang="la">sdupur</term>.</p>

<p>An gairdeac<ex>h</ex>us, <ex>immorra</ex>, leat<ex>h</ex>nuidt<ex>h</ex>ear an cra<ex>id</ex>i &ampersir; an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> uada, innus gurab b<ex>ea</ex>c nach curt<ex>h</ex>ar an t<ex>eas</ex> &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> c<ex>hu</ex>m na mball fuirimeall<ex>ach</ex>; &omacr;ir as &emacr; an cra<ex>id</ex>i as acfainnigi <lb n="4425"> dona ball<ex>aib</ex> a' tidnacad neith, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d'org&amacr;nuib an moth<ex>uigt</ex>hi &ampersir; an gluaisti, d&amacr; n-ullm<ex>ugad</ex> &ampersir; d&amacr; s&imacr;neadh c<ex>hu</ex>m fuirme a<sup resp="JaC">n</sup> neith toltanuig t<ex>h</ex>eagmus d&omacr;ib, innus co mb&imacr; s&emacr; f&emacr;in folam &omacr; t<ex>heas</ex> acht m&amacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n. <ex>Agus</ex> adearar co <lb n="4430"> mb&imacr;d na boill inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a gan t<ex>eas</ex>, &ampersir; na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> t<ex>eas</ex> measurda, a n-aims<ex>ir</ex> an gairdeac<ex>huis</ex>; &ampersir; as f&imacr;rinneach co nd&imacr;sga&imacr;ltear m&omacr;r&amacr;n sp<ex>irad</ex> &omacr;n c<ex>hor</ex>p co huil<ex>id</ex>i a n-aimsir an gairdeac<ex>huis</ex>; &omacr;ir an m&emacr;id b&imacr;s an gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us <lb n="4435"> ainmeasurda, as &imacr; an m&emacr;ide sin b&imacr;s an d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> ainmeasurda; &omacr;ir g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> treisi d&amacr; mbia an gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us as treisidi leat<ex>h</ex>n<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear na horg&amacr;in &ampersir; na boill, &ampersir; ar leat<ex>h</ex>nug<ex>ad</ex> &ampersir; ar n-osgailt na mball innarbt<ex>h</ex>ur an sp<ex>irad</ex> co hurusa.</p>

<p><lb n="4440"><frn lang="la">Et</frn> as c&umacr;is d'anfhainniug<ex>ad</ex> na mbr<ex>&imacr;g</ex> an gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us fada, &omacr;ir d&amacr; mbia s&emacr; ainmeasurda f&emacr;tur an cra<ex>id</ex>i d'fhuarad &omacr; oslug<ex>ad</ex> an gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>uis, &ampersir; singcoip<ex>is</ex> <ex>n&omacr;</ex> b&amacr;s do t<ex>h</ex>ogairm an tan sin; &omacr;ir an uair fholm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an cra<ex>id</ex>i &omacr; na sp<ex>ir</ex>ad<ex>aib</ex>h <lb n="4445"> &ampersir; &omacr;n t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>, c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear singcoip<ex>is</ex> &omacr; t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> coimpl<ex>exa</ex> &ampersir; comshuig<ex>igth</ex>i n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i, &ampersir; as &emacr;igint<ex>a</ex>c<ex>h</ex> galur do gein<ex>eam</ex>ain 

<pb n="65">
<sup resp="JaC">infra 208, 205-6</sup><lb>
ann an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> is m&omacr;r t<ex>h</ex>eagmus sin don droing ag&amacr; mb&imacr;d cra<ex>id</ex>i tearca &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n fola &ampersir; <lb n="4450"> sp<ex>irad</ex>, mur at&amacr;it, na sean-da&imacr;ne cr&imacr;cht<ex>h</ex>acha &ampersir; an drong &emacr;irgius a heasl<ex>&amacr;int</ex>i, .i. an uair gab<ex>aid</ex> siat gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us d&amacr;sachtach obonn c<ex>h</ex>ucu l&emacr; n-oslaict<ex>h</ex>ear an cra<ex>id</ex>i an m&emacr;ide so, innus co nd&imacr;sga&imacr;ltear b<ex>ea</ex>c&amacr;n <app><lem>in<ex>n</ex>m<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">indm<ex>us</ex>a</rdg></app> do t<ex>heas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; do <lb n="4455"> sp<ex>ir</ex>ad<ex>aib</ex>h at&amacr; acu co luath. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia an gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us measurda, adearar co reamraiginn s&emacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; co calm<ex>uig</ex>inn an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex>, do r&emacr;ir mar adu<ex>brumar</ex> r<ex>omainn</ex>, co leathn<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &ampersir; co s&imacr;ntear na boill; &omacr;ir ullm<ex>uigid</ex> sin na boill do <lb n="4460"> gab<ex>&amacr;il</ex> na sp<ex>ir</ex>ad &ampersir; an t<ex>eas</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; fl<ex>ichideacht</ex>a na fola glaine c<ex>h</ex>ucu d&amacr; s&umacr;gad; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear co calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear an d&imacr;l<ex>eagad</ex> annsna ball<ex>aib</ex> an tan sin.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us gu m&omacr;r a coim&emacr;d <lb n="4465">na sl<ex>&amacr;int</ex>i an m&emacr;id is measurda &emacr;, &omacr;ir an drong tarraingt<ex>h</ex>ear a n-imshn&imacr;m &ampersir; a smuaintigt<ex>h</ex>ib, as &imacr; an m&emacr;ide sin tarraingt<ex>h</ex>ir a ndobr&omacr;n &ampersir; a c<ex>u</ex>mgach iat. <frn lang="la">Et</frn> an drong at&amacr; a ngairdeac<ex>h</ex>us ainmeasurda do gn&amacr;th as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> dobr&omacr;n co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> d&omacr;ib.</p>

<p><lb n="4470">Annsan eagla, <ex>immorra</ex>, gluaistear an <ex>teas</ex> &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> &omacr; na ball<ex>aib</ex> fuirimeall<ex>ach</ex>a c<ex>hu</ex>m na mball inm<ex>ead&omacr;n</ex>ac<ex>h</ex>, &ampersir; is b<ex>ea</ex>c gluaistear &eacute; annsa dobr&omacr;n; <mls unit="MS P page" n="459">gid eadh, gluaistear an sp<ex>irad</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex> &omacr;n c<ex>hu</ex>mg<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; &omacr;n n&amacr;ire ar d&amacr; mod<ex>aib</ex>h, .i. uair co fuirimill<ex>ach</ex> 

<pb n="66">
<sup resp="JaC">infra 205-8</sup><lb>
<lb n="4475"> &ampersir; uair co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, mur as follus annsa c<ex>hu</ex>mgach; &omacr;ir as iat na neithe n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> t&amacr;inig c&umacr;isigius dobr&omacr;n ann, &ampersir; gluaistear an t<ex>eas</ex> c<ex>hu</ex>m na mball inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> ar son an dobr&omacr;in &ampersir; gluaistear c<ex>hu</ex>m na mball fuirimeall<ex>ach</ex> &eacute; ar son co fuil <lb n="4480"> aimsear an dobr&omacr;in gan teacht. <ex>Agus</ex> c&umacr;isig<ex>id</ex> an dobr&omacr;n sin n<ex>eam</ex>-c<ex>h</ex>odl<ex>ad</ex>, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> an dobr&omacr;n, do-c<ex>h</ex>uaid toruinn an codl<ex>ad</ex>; &ampersir; mar an c<ex>&emacr;d</ex>na gluaistear an sp<ex>irad</ex> &omacr;n n&amacr;ire ar t&umacr;s c<ex>hu</ex>m na mball inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; ainns&emacr;in c<ex>hu</ex>m na mball <lb n="4485"> fuirimeall<ex>ach</ex> ag oslug<ex>ad</ex> na mball at&amacr; c<ex>u</ex>mang &ampersir; ag innarb<ex>ad</ex> na sp<ex>irad</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex>a a fuirimeall, &omacr; ndeargt<ex>h</ex>ar an dath. <frn lang="la">Et</frn> is mur sin is follus co claec<ex>h</ex><ex>uig</ex>id aic<ex>&imacr;d</ex>i na hanma an c<ex>or</ex>p d<ex>aen</ex>a, mur at&amacr;, fearg &ampersir; gaird<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us d&amacr;r luaidimur <lb n="4490"> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as mur an c<ex>&emacr;d</ex>na do-n&imacr; an dobr&omacr;n. &Omacr;ir fuar<ex>aid</ex> &ampersir; tirm<ex>uig</ex>id n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> na c<ex>or</ex>p, ar an adbur sin c&umacr;isig<ex>id</ex> s&eacute; truaigi &ampersir; tearcacht na c<ex>or</ex>p, &ampersir; f&amacr;isgid an cra<ex>id</ex>i, &ampersir; teimlig<ex>id</ex> an sp<ex>irad</ex>, &ampersir; anfhainnig<ex>id</ex> <lb n="4495"> a<sup resp="JaC">n</sup> t-inntleacht, &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> an r&emacr;s&umacr;n, &ampersir; dorc<ex>h</ex>aig<ex>id</ex> an breit<ex>h</ex>imnus, &ampersir; dearmadaig<ex>id</ex> an c<ex>hui</ex>mne; ar an adbur sin as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta <app><lem>uibiacht</lem><rdg wit="H">oibhidh<ex>eacht</ex></rdg></app> an dobr&omacr;in, acht an m&emacr;id f<ex>h</ex>ur&amacr;ilius an r&emacr;s&umacr;n &emacr;, do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na na locht &ampersir; d' at<ex>h</ex>nuaig<ex>igid</ex> deadh-maise na m<ex>ean</ex>man. <lb n="4500"> <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; drong dona da&imacr;nib ag&amacr; fuil<ex>id</ex> sp<ex>irad</ex>a t<ex>easaid</ex>i so-gluaisti; ar an adbur sin at&amacr;it siat m&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>th fe&omacr;lmur &ampersir; as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> d&omacr;ib dobr&omacr;n do 

<pb n="67">
gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, d'anfhainniug<ex>ad</ex> an t<ex>eas</ex>a &ampersir; na sp<ex>irad</ex>, &ampersir; do t<ex>h</ex>ruagug<ex>ad</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p m&emacr;id &emacr;igin.</p>

<p><lb n="4505">Tuill<ex>ead</ex>, adeirim co fuarann an eagla at&amacr; ar l&amacr;t<ex>h</ex>air <ex>n&omacr;</ex> at&amacr; c<ex>h</ex>uguinn an c<ex>or</ex>p, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi na boill f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>a, &omacr;ir tarraingt<ex>h</ex>ear an t<ex>eas</ex> &omacr; na ball<ex>aib</ex> fuirimeall<ex>ach</ex>a chum na mball inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; n&imacr; c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i gluaistear an t<ex>eas</ex> acht <lb n="4510"> c<ex>hu</ex>m na mball <ex>eile</ex>; &omacr;ir gluaistear t<ex>eas</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i c<ex>hu</ex>m na n-inneadh ar son easbaid &imacr;m&amacr;idi na sp<ex>irad</ex> annsa c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i &ampersir; ar son toc<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i an teithti, &omacr;ir n&imacr; h&amacr;il le&omacr; teagm&amacr;il d'adbur an uilc ar aen-mod; ar an adbur sin doimnig<ex>id</ex> an t<ex>eas</ex> &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> <lb n="4515"> iat f&emacr;in annsna ball<ex>aib</ex>, innus nach &emacr;idir le&omacr; iat f&emacr;in d'ullm<ex>ugad</ex> n&amacr; d'innordug<ex>ad</ex> c<ex>hu</ex>m gluasachta, c&emacr;imnigt<ex>h</ex>i n&amacr; oslaigt<ex>h</ex>i do t<ex>h</ex>eagm&amacr;il do n&imacr; ad<ex>uath</ex>mur.</p>

<p>Ar an adbur sin beirid an feall<ex>sam</ex> fiadnuise <lb n="4520"> a <title type="book">Leabur na R&emacr;s&umacr;n</title> co lact<ex>h</ex>ur an br&umacr; <ex>n&omacr;</ex> co togairmt<ex>h</ex>ear <term lang="la">flux</term> l<ex>eann</ex>ann c<ex>hu</ex>m na n-inneadh ar son c<ex>u</ex>mgaid coim&emacr;ignigt<ex>h</ex>i an t<ex>eas</ex>a &ampersir; na sp<ex>irad</ex> &omacr;n eagla annsna hinaduib sin; &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> rith na sp<ex>irad</ex> c<ex>hu</ex>m na mball sin reime &ampersir; tromdacht <lb n="4525"> inntu, &omacr;ir c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear f<ex>uaraideacht</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i &ampersir; an c<ex>h</ex>ui<ex>r</ex>p co huil<ex>id</ex>i &omacr;n c<ex>hu</ex>mg<ex>a</ex>c<ex>h</ex> c&umacr;isigius an eagla, &ampersir; ar son a laigid geintear t<ex>eas</ex> &ampersir; sp<ex>irad</ex> ann ar son na f<ex>uaraideacht</ex>a &omacr;ir c&umacr;isig<ex>id</ex> an f<ex>huaraideacht</ex> tromdacht annsa sp<ex>irad</ex> ag&amacr; t&emacr;chtad.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: an m&emacr;id fhuart<ex>h</ex>ur an cra<ex>id</ex>i do <lb n="4530"> r&emacr;s&umacr;n na heagla, <ex>n&omacr;</ex> dona da&imacr;nib at&amacr; arna

<pb n="68">
<sup resp="JaC">infra 206-8</sup><lb>
n-inordug<ex>ad</ex> co m&omacr;r &omacr; f<ex>huacht</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i <ex>n&omacr;</ex> na haimsiri, as urusa eagla do gein<ex>eam</ex>ain innta &omacr; c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear singcoip<ex>is</ex> <ex>n&omacr;</ex> b&aacute;s; &ampersir; ar <lb n="4535"> truaill<ex>iugad</ex> coimpl<ex>exa</ex> an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i mur so, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an eagla ar aen-mod a regim<ex>en</ex> c<ex>h</ex>oim&emacr;da na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> n&imacr; hiad am&amacr;in na haic<ex>&imacr;d</ex>i adu<ex>brumar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex> connaimt<ex>h</ex>ear do leith na br&imacr;ge toc<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i, mur <lb n="4540"> at&amacr;, <frn lang="la">iras<sup resp="JaC">i</sup>bilis</frn> &ampersir; <frn lang="la">concupisibilis</frn>, &omacr;ir claec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>id sin ar c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p. Gid eadh, na h&imacr;m&amacr;idi so co<ex>n</ex>nuimt<ex>h</ex>ear do leith na b<ex>r&imacr;g</ex>e inntshaml<ex>uigth</ex>i inm<ex>ead&omacr;nai</ex>de claec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear ar cuirp uait<ex>h</ex>i, mur do-c<ex>h</ex>&imacr;am<ex>aid</ex> gu follus co ngluaistear an f<ex>h</ex>uil &omacr; fhaicsin <ex>n&omacr;</ex> &omacr; <lb n="4545"> &imacr;m&amacr;igiug<ex>ad</ex> na r&emacr;d ndearg; &ampersir; mur an <ex>c&emacr;d</ex>na geintear teinneas a neach &emacr;igin &omacr; smuainead an <mls unit="MS P page" n="460"> teinn<ex>is</ex> at&amacr; ar a c<ex>h</ex>omp&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex>.</p>

<p><ex>Agus</ex> mur adu<ex>brumar</ex> gurab ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta imurcaid d'aic<ex>&imacr;d</ex>ib na hanma, as ar an mod sin <lb n="4550"> tuigm<ex>id</ex> gurab ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta an mian <ex>n&omacr;</ex> an t-&imacr;m&amacr;ig<ex>iugad</ex> do-gabur uat<ex>h</ex>a; &omacr;ir n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> aen-uibiacht &emacr;gcudruma do &imacr;m&amacr;ig<ex>iugad</ex> a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, &omacr;ir gluaistear an sp<ex>irad</ex> do gluasacht anorduigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> &omacr;na leith&emacr;d sin d'&imacr;m&amacr;ig<ex>iugad</ex>, &ampersir; <lb n="4555"> f&amacr;ct<ex>h</ex>ur mod an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; toirm<ex>is</ex>ct<ex>h</ex>ear an codl<ex>ad</ex> &omacr;n &imacr;m&amacr;ig<ex>iugad</ex> sin. <ex>Agus</ex> is l&omacr;r linn na neithe at<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>maire so do r&amacr;d d'aic<ex>&imacr;d</ex>ib na hanma.</p></div2>

<pb n="69">
<div2 n="9"><head>An naem<ex>ad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Do regim<ex>en</ex> aimsear na bl<ex>iad</ex>na</head>

<p><sup resp="JaC">infra 209-10</sup><lb>
<frn lang="la">Ad sanitatis regimen perfectum oportet considerare diuersitatem temporum<note type="auth" n="22">Temp<ex>ur</ex>um an d&aacute; ls.</note> anni &ampersir; cetera:</frn> <lb n="4560"> .i. as &emacr;igin a t<ex>hui</ex>csin co fuil<ex>id</ex> aimseara na bl<ex>iadn</ex>a &emacr;gsam<ex>ail</ex> c<ex>hu</ex>m regim<ex>en</ex> fuirfe na sl<ex>&amacr;int</ex>i; ar an adbur sin as int<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>a n&imacr; &emacr;igin don aims<ex>ir</ex> mar do-bearar don a&imacr;s &ampersir; don c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>. &Omacr;ir n&imacr; haen-regim<ex>en</ex> co huil<ex>id</ex>i dl<ex>eag</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t a <lb n="4565"> n-aimsearaib &emacr;xamla t<ex>easaid</ex>i &ampersir; f<ex>uar</ex>a na bl<ex>iadn</ex>a; et n&imacr; m&imacr;-r&emacr;s&umacr;nta gurab do r&emacr;ir &emacr;xamlachta aimsear na bl<ex>iadn</ex>a t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear &emacr;xamlacht an regim<ex>en</ex>.</p>

<p>Ar an adbur sin as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i co fuil<ex>id</ex> <ex>ceathra</ex> haimseara annsa bl<ex>iad</ex>ain, mur at&amacr;, earrach &ampersir; <lb n="4570"> samrad, fodmur &ampersir; geimr<ex>ead</ex>. <ex>Agus</ex> deal<ex>uigth</ex>ear na <ex>ceathra</ex> haimseara so na bl<ex>iadn</ex>a do r&emacr;ir an asdrolaici, do r&emacr;ir gluasachta na gr&emacr;ine an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-rann do sp&emacr;r na com<ex>arthad</ex>, ag tinnsgaint &omacr; phongc sp&emacr;ire an earraig as c<ex>&emacr;id</ex>-c<ex>h</ex>&emacr;im d'Airies. <lb n="4575"> <ex>Agus</ex> mairid g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-aims<ex>ear</ex> do r&emacr;ir na n-asdrolaici feadh tr&imacr; m&imacr;s &ampersir; tr&imacr; com<ex>arth</ex>a, innus co mb&imacr;t tr&imacr; com<ex>artha</ex> annsna tr&imacr; m&imacr;. <frn lang="la">Et</frn> is mur sin b&imacr;t aimseara na bl<ex>iadna</ex> comt<ex>h</ex>rom, <ex>n&omacr;</ex> a ngar do c<ex>h</ex>omt<ex>h</ex>rom.</p>

<p>An liaig, <ex>immorra</ex>, n&imacr; t<ex>h</ex>abair s&emacr; d&amacr; &umacr;ig ag d&emacr;num <lb n="4580"> <app><lem>disdingi</lem><rdg wit="H">disgailti</rdg></app> idir na haimsearaib gluasacht na gr&emacr;ine 

<pb n="70">
<sup resp="JaC">infra 210-1</sup><lb>
a c<ex>ear</ex>caill na com<ex>arthad</ex> r&emacr; n-abur <term lang="la">Sdodiacus</term>, acht do-beir s&emacr; d&amacr; &umacr;ig an &emacr;gsamlacht teagmus isna haimsearaib &omacr; claec<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>ear ar gcuirp-ne. <frn lang="la">Et</frn> do-c<ex>h</ex>&imacr;amaid do leith dearbt<ex>h</ex>a rann &emacr;igin don <lb n="4585"> bl<ex>iadain</ex> do beith <app><lem>t<ex>easaid</ex>i</lem><rdg wit="H">te</rdg></app> &ampersir; rann <ex>eile</ex> f<ex>uar</ex>; ar an adbur sin at&amacr; an liaig arna c<ex>h</ex>oim&emacr;igniug<ex>ad</ex> c<ex>hu</ex>m disdingi do d&emacr;n<ex>a</ex>m idir aimsearaib na bl<ex>iadn</ex>a, innus co mbeith an aims<ex>ear</ex> is m&omacr; at&amacr; measurda annsna c&amacr;il<ex>ideachtaib</ex> gn&imacr;m<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a, &ampersir; <lb n="4590"> fo&amacr;muigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>a ana hearr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; mairinn an measurdacht sin feadh tr&imacr; m&imacr;s acht n&imacr;sa luga; ar an adbur sin as girre sp&amacr;s an earraig do r&emacr;ir na leag<ex>a</ex>d n&amacr; do r<ex>&emacr;ir</ex> na n-asdroluici. <frn lang="la">Et</frn> &emacr;gsam<ex>ail</ex>t<ex>ear</ex> fad <ex>n&omacr;</ex> g<ex>irr</ex>i na haimsiri sin do r&emacr;ir &emacr;gsamlachta <lb n="4595"> an r&emacr;gi&omacr;in; &omacr;ir tinnsgnuid an t-earrach uair ann sul t&emacr;it grian annsa c<ex>h&emacr;d</ex>-p<ex>h</ex>ongc d'<frn lang="la">Airies</frn>, &ampersir; tinnsgnaid uair eile d'&emacr;is gr&emacr;ine do dol annsa c<ex>h&emacr;d</ex>-phongc d'<frn lang="la">Airies</frn>. <ex>Agus</ex> as &emacr; as tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> don earrach, an uair t<ex>h</ex>innsgnaid na h&emacr;in ceileabr<ex>ad</ex> <lb n="4600"> do d&emacr;nam &ampersir; tinnsgnaid na crainn bl&amacr;th do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t, &ampersir; co hat<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umair an uair t<ex>h</ex>innsgnus gach uile n&imacr; bl&amacr;th.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> a ndiaig aimsiri an earr<ex>aig</ex> tic an samrad, &ampersir; is aims<ex>ear</ex> t<ex>heasaid</ex>i t<ex>h</ex>ir<ex>im</ex> &iacute;. <ex>Agus</ex> is m&omacr;r <lb n="4605"> c<ex>h</ex>omaentaidius an aims<ex>ear</ex> sin risin earr<ex>a</ex>c<ex>h</ex>; &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> sp&amacr;s fada aici a r&emacr;gi&omacr;n, &ampersir; a 
r&emacr;gi&omacr;n ele sp&amacr;s gearr.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> tic an fodmur ana diaid sin, at&amacr; contr&amacr;rda 

<pb n="71">
<sup resp="JaC">infra 211, 213</sup><lb>
co d&imacr;reach don earrach do r&emacr;ir c<ex>h</ex>aindiachta, <ex>n&omacr;</ex> <lb n="4610"> a ngar di. <ex>Agus</ex> as aims<ex>ear</ex> at<ex>&amacr;</ex> measurda gu l&omacr;r annsna c&amacr;il<ex>ideachtaib</ex> gn&imacr;mac<ex>h</ex>a &eacute; gid eadh, claenuid s&emacr; c<ex>hu</ex>m tir<ex>maideacht</ex>a mar do-n&imacr; an samrad tic reime. <ex>Agus</ex> at&amacr;it laeit<ex>h</ex>i an f<ex>h</ex>odmuir t<ex>easaid</ex>i gu m&omacr;r &ampersir; a oidc<ex>h</ex>inna f<ex>uar</ex>, &omacr;ir is ro-urusa <lb n="4615"> gabus an t-aer claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> t<ex>easaid</ex>i annsa l&omacr; c<ex>h</ex>ugi, <ex>n&omacr;</ex> <ex>fuaraideacht</ex>a annsan oidc<ex>h</ex>i, ar son a s<ex>h</ex>&emacr;ime &ampersir; a t<ex>h</ex>ir<ex>maideacht</ex>a. Ar an adbur sin is m&omacr;r <ex>deich</ex>frigid a oidc<ex>h</ex>inna &omacr;na laeit<ex>h</ex>ib a t<ex>easaideacht</ex> &ampersir; a f<ex>uaraideacht</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; t<ex>h</ex>eagmann sin <lb n="4620"> annsan earrach, &omacr;ir n&imacr; fhuil an t-aer a c<ex>h</ex>om-sh&emacr;im sin n&amacr; a c<ex>h</ex>oim-t<ex>h</ex>irim ann; ar an adbur sin n&imacr; f<ex>h</ex>uil s&emacr; fo&amacr;muidt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> mur at&amacr; an fodmar n&amacr; so-c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i. <ex>Agus</ex> is annsan aimsir so <mls unit="MS P page" n="461"> t<ex>h</ex>innsgnus dath an duill<ex>eab</ex>uir claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> &ampersir; tinnsgnus <lb n="4625"> tuitim leis.</p>

<p>Ana diaid sin tinnsgnus an geimr<ex>ead</ex>. <ex>Agus</ex> is f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> &eacute;, &ampersir; as &eacute; as tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> do deireadh an f<ex>h</ex>odmuir, an uair t<ex>h</ex>uitid duill<ex>eab</ex>ur na crann; &ampersir; as &emacr; as deireadh d&omacr; tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an earruig, an uair <lb n="4630">t<ex>h</ex>innsgnaid na crainn bl&amacr;t<ex>h</ex> do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> ar t<ex>ui</ex>csin na neith<ex>ead</ex> so as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i cad as regim<ex>en</ex> d&imacr;l<ex>eas</ex> don tshl<ex>&amacr;int</ex>i an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aims<ex>ir</ex> acu f&amacr; leith. <frn lang="la">Et</frn> tinnsgnum ar t&umacr;s &omacr;n earrach. <ex>Agus</ex> ad<ex>ear</ex>m<ex>aid</ex> co cusm<ex>ail</ex>tear an t-earrach <lb n="4635"> risan easl<ex>&amacr;int</ex>i do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &omacr; l&imacr;nad, &omacr;ir at&amacr;it na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&imacr;nta annsan aims<ex>ir</ex> sin. <frn lang="la">Et</frn> concl&umacr;idigt<ex>h</ex>tear as sin gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aide</ex> an aims<ex>ear</ex> sin c<ex>hu</ex>m 

<pb n="72">
<sup resp="JaC">infra 213-4</sup><lb>
na cuisl<ex>eann</ex> &ampersir; c<ex>hu</ex>m na purg<ex>&omacr;id</ex>i n&amacr; aen-aimsear <ex>eile</ex>; &ampersir; at&amacr; sin ana d&imacr;l<ex>eas</ex> sp<ex>eit</ex>sialta aigi, &omacr;ir as <lb n="4640"> aims<ex>ear</ex> measurda &eacute;, &ampersir; is a n-aims<ex>ir</ex> measurda dl<ex>eag</ex>ur na folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i sin do d&emacr;nam; adbur <ex>eile</ex>, ar son gurab annsan aims<ex>ir</ex> sin is m&omacr; gluaistear na l<ex>eann</ex>a, m&amacr;s ead, na da&imacr;ne at&amacr; amuirseach ar easl<ex>&amacr;int</ex>ib l&imacr;nta leagur cuisl<ex>eann</ex>a d&omacr;ib &ampersir; folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="4645"> iat annsan earrac<ex>h</ex>; &ampersir; togairmt<ex>h</ex>ear an sgeat<ex>h</ex>rach ar son gurab te&omacr; &ampersir; gurab f<ex>lich</ex>i na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p annsan aims<ex>ir</ex> sin n&amacr; isna haimsearaib eile.</p>

<p><ex>Agus</ex> teagm<ex>aid</ex> co m<ex>in</ex>ic a mbeith n&imacr;sa te&omacr; &ampersir; <lb n="4650"> n&imacr;sa fl<ex>ich</ex>i n&amacr; mur as emacr;igin a mbeith, &omacr;ir claenuid s&imacr; c<ex>hu</ex>m <corr sic="ti" resp="JaC">t<ex>easaideachta</ex></corr> &ampersir; c<ex>hu</ex>m fl<ex>ichideacht</ex>a; ar an adbur sin n&imacr; hingn&amacr;th<ex>uigth</ex>e neit<ex>h</ex>e t<ex>h</ex>&emacr;igius &ampersir; f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex>us gu m&omacr;r do thab<ex>air</ex>t innti, mur at&amacr;, biad &ampersir; deoch, a n-aithfh&emacr;g<ex>ad</ex> na n-aims<ex>ear</ex> <ex>eile</ex>; <lb n="4655"> ar an adbur sin as ind&emacr;nta an regim<ex>en</ex> do sh&emacr;imiug<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; rigid a leas na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&imacr;nta m&omacr;r&amacr;n b&imacr;d n&amacr; digi do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im. <frn lang="la">Et</frn> do r&emacr;ir mur at&amacr; an aims<ex>ear</ex> so measurda as saet<ex>h</ex>ur measurda dl<ex>eag</ex>ur do d&emacr;num innti; &ampersir; dl<ex>ig</ex>id s&emacr; beith n&imacr;sa <lb n="4660"> m&omacr; n&amacr; saet<ex>h</ex>ur an tshamraid &ampersir; n&imacr;sa luga n&amacr; saet<ex>h</ex>ur an geimr<ex>id</ex>. Tuill<ex>ead</ex>, &omacr;ir tinnsgnuid an t<ex>eas</ex> calm<ex>ugad</ex> annsan aims<ex>ir</ex> so, &ampersir; co mbuaideart<ex>h</ex>ar an f<ex>h</ex>uil &ampersir; na sp<ex>iraid</ex> &ampersir; an c<ex>or</ex>p, m&amacr;s ead, as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> aibstinens do d&emacr;n<ex>u</ex>m &omacr; na neith<ex>ib</ex>h t<ex>easaid</ex>i &ampersir; <lb n="4665"> saillti &ampersir; g&emacr;ra. <ex>Agus</ex> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> sir<ex>&omacr;ip</ex>i <frn lang="la">m&umacr;cus</frn> an 

<pb n="73">
<sup resp="JaC">infra 214-5</sup><lb>
t-ainnteas d'&omacr;l mur dig, mur at&amacr; sir<ex>&omacr;ip</ex> <frn lang="la" reg="nenuphar">nenufair</frn> &ampersir; <frn lang="la" reg="oxysaccharum">oxisacra</frn> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aid co fuil an c<ex>or</ex>p sl&amacr;n &ampersir; gan m&omacr;r&amacr;n l&imacr;nta do beith ann &omacr;n aims<ex>ir</ex> roime, an <lb n="4670"> uair adeirim gurab &emacr;idir annsan aims<ex>ir</ex> so n&imacr;sa m&omacr; do biad r<ex>eam</ex>ur do t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t n&amacr; a taburt<ex>h</ex>ar annsa tshamrad, &ampersir; n&imacr;sa luga n&amacr; a taburt<ex>h</ex>ar annsa geimr<ex>ead</ex>; &omacr;ir at&amacr; an br<ex>&imacr;g</ex> &ampersir; an t<ex>eas</ex> l&amacr;idir annsan aims<ex>ir</ex> so, &omacr;ir is m&omacr;r an d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex> b&imacr;s &omacr; na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h <lb n="4675"> annsan aims<ex>ir</ex> sin &omacr; l&amacr;idireacht an t<ex>eas</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; &omacr; umlacht na c<ex>or</ex>p do leith na fl<ex>ichideacht</ex>a. &Omacr;ir at&amacr;it na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&imacr;nt<ex>a</ex>c<ex>h</ex> annsan aims<sup resp="JaC">ir</sup> sin &ampersir; at&amacr;it br<ex>&imacr;g</ex>a l&amacr;idiri acu, m&amacr;s ead, is mait<ex>h</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ann. Ar an <ex>a</ex>dbur sin dom t<ex>hui</ex>csin, <lb n="4680"> as maith d'orduig an Eagl<ex>uis</ex> tr&emacr;igeanus do d&emacr;num annsan aims<ex>ir</ex> sin, acht muna l&imacr;na duine &emacr; f&emacr;in aenf<ex>h</ex>eacht g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> lae, mur do-n&imacr;d lucht an tr&emacr;igean<ex>uis</ex>; &omacr;ir do bud fearr an biad do roinn an tan sin n&amacr; m&omacr;r&amacr;n do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im aenf<ex>h</ex>eacht.</p>

<p><lb n="4685">Annsa tsamrad, <ex>immorra</ex>, innarbt<ex>h</ex>ur an fuacht &ampersir; tinnsgnuid an t<ex>eas</ex> &ampersir; <app><lem>t&emacr;igt<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">t&emacr;ighidht<ex>ear</ex></rdg></app> na gaet<ex>h</ex>a &ampersir; tirm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p; ar an adbur sin d&emacr;ntur <frn lang="la">aipstinens</frn> &omacr; na neith<ex>i</ex>bh t<ex>easaid</ex>i <app><lem>millsi</lem><rdg wit="H">milisi</rdg></app> olamla saillti, &ampersir; mur on c<ex>&emacr;d</ex>na &omacr; na neith<ex>ib</ex>h l&imacr;nt<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a <lb n="4690"> t<ex>h</ex>sh&amacr;saigeas co luath, &omacr;ir at&amacr; an t<ex>eas</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rd</ex>a anfann a n-inaduib an d&imacr;l<ex>eagth</ex>a an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a n-ar&amacr;n do c<ex>h</ex>r<ex>uithneacht</ex> glain &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> a ndeoch anfhann do r&emacr;ir br<ex>&imacr;g</ex>e m&imacr;nidius an tart 

<pb n="74">
<sup resp="JaC">infra 215</sup><lb>
am&amacr;in. <frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id regim<ex>en</ex> an tsamraid uile <lb n="4695"> claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m f<ex>uaraideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m fl<ex>ichideacht</ex>a. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur cait<ex>h</ex>im co m<ex>in</ex>ic ann &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n ar aen-sl<ex>ig</ex>i. <ex>Agus</ex> b&imacr;d na biada so-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a; &ampersir; n&imacr; headh am&amacr;in dl<ex>ig</ex>id siat beith f<ex>uar</ex> do r&emacr;ir br<ex>&imacr;g</ex>e acht beith fuar do r&emacr;ir gn&imacr;ma.</p>

<p><lb n="4700"><frn lang="la">Et</frn> fl<ex>iuch</ex>thar c<ex>u</ex>mdaigi na teag a huis<ex>g</ex>i<ex>d</ex>ib glana aenda, <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; haig&emacr;id n&omacr; l&emacr; duill<ex>eab</ex>ur crann f<ex>uar</ex> arna c&omacr;rug<ex>ud</ex> ar fhud an tigi, mur at&amacr;, duill<ex>eab</ex>ur saileach &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, &ampersir; curt<ex>h</ex>ar soit<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> l&aacute;n d'uis<ex>g</ex>i a c&umacr;luib na se&omacr;mrad annsan aims<ex>ir</ex> <lb n="4705"> sin. Seachnuid siat s&emacr;ideadh na ngaet<ex>h</ex> fuar &ampersir; <mls unit="MS P page" n="462"> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>nuid cuisle &ampersir; coimriachtain &ampersir; l<ex>eigeas</ex> lacc<ex>thach</ex> &ampersir; saet<ex>h</ex>ur &ampersir; tr&emacr;igeanus m&omacr;r, &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile n&imacr; t<ex>h</ex>&emacr;igius &ampersir; tirm<ex>uig</ex>ius.</p>

<p>Annsan f<ex>h</ex>odmur, <ex>immorra</ex>, as m&omacr;r dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> beith <lb n="4710"> deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ag tab<ex>air</ex>t regimen m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>; &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uilngid na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p, ar son mail&imacr;si <app><lem>coimpl<ex>exa</ex></lem><rdg wit="H">coimpl<ex>ex</ex>a</rdg></app> na haimsiri so &ampersir; ar son anfainne na mbr<ex>&imacr;g</ex>, s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;n do d&emacr;nam annsa regim<ex>en</ex>; &ampersir; n&imacr; liginn gn&amacr;th<ex>ugud</ex> dona biaduib oilius co maith, gid eadh, n&imacr; liginn <lb n="4715"> an diet inmolta do t<ex>h</ex>arcaisniug<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; an aims<ex>ear</ex> so tir<ex>im</ex> co m&omacr;r &ampersir; b&imacr;t na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p t<ex>easaid</ex>i; ar an adbur sin dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> ar n-indtinn uile do beith a fliuch<ex>ad</ex> na c<ex>or</ex>p &ampersir; a calm<ex>ugad</ex> na mbr<ex>&imacr;g</ex>. M&amacr;s ead, as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta annsan aims<ex>ir</ex> so g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="4720"> uile n&imacr; t<ex>h</ex>irm<ex>uig</ex>ius an c<ex>or</ex>p &ampersir; anfhainnidius an br<ex>&imacr;g</ex>; m&amacr;s ead, seac<ex>h</ex>aintear an c<ex>h</ex>oimriachtain, 

<pb n="75">
<sup resp="JaC">infra 216-7</sup><lb>
&omacr;ir tirm<ex>uig</ex>id &ampersir; anfhainnig<ex>id</ex> s&imacr; na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p. <ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na do-n&imacr;d na smuaintigt<ex>h</ex>i &ampersir; an t-imshn&imacr;m m&omacr;r &ampersir; an dobr&omacr;n &ampersir; deoch uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex> <lb n="4725"> &ampersir; fot<ex>h</ex>rag<ex>ad</ex> uis<ex>g</ex>i f<ex>huair</ex>, &omacr;ir d&umacr;naid sin na p&omacr;ire &ampersir; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns c&umacr;isig<ex>id</ex> fiabras.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: dl<ex>eag</ex>ur tart &ampersir; gorta do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na an aims<ex>ear</ex> sin, &ampersir; n&amacr; l&imacr;ntur an br&umacr; a n-aenf<ex>h</ex>eacht innti. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> an f&imacr;n uis<ex>g</ex>imail co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>. <lb n="4730"> <ex>Agus</ex> is cusm<ex>ail</ex> <app><lem>regim<ex>en</ex></lem><rdg wit="P">regim<ex>en</ex> regim<ex>en</ex></rdg></app> an f<ex>h</ex>odmuir r&emacr; regim<ex>en</ex>  an tsamraid a m&omacr;r&amacr;n d'inaduib, <ex>n&omacr;</ex> co t&imacr; feart<ex>h</ex>ain annsa fodmur; &ampersir; an uair tic, as m&omacr;r an t-innillius do-n&imacr; s&imacr; &omacr; m&omacr;r&amacr;n d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib. Gid eadh, is m&omacr; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a ceartug<ex>ad</ex> &ampersir; a comf<ex>h</ex>urtacht <lb n="4735"> na l<ex>eann</ex>ann annsan aimsi<ex>r</ex> so n&amacr; a folm<ex>ugad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear na tort<ex>h</ex>a annsan fhodmur, &omacr;ir geinid siat l<ex>eann</ex>a at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m morg<ex>aid</ex>; ar an adbur sin cusm<ex>ail</ex>tear an aims<ex>ear</ex> so r&emacr; galar do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &omacr; t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex>.</p>

<p><lb n="4740">Tuill<ex>ead</ex>: as m&omacr;r as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta fuacht na hoidc<ex>h</ex>i &ampersir; t<ex>eas</ex> an lae annsan aims<ex>ir</ex> so. &Omacr;ir is ro-urc<ex>h</ex>&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> easl<ex>&amacr;int</ex>i na haimsiri so, <frn lang="la">et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> easl<ex>&amacr;int</ex>i do n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> annsan aims<ex>ir</ex> so, freagurt<ex>h</ex>ur ana tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &imacr;, sul daingnidius s&imacr;. <frn lang="la">Et</frn> <lb n="4745"> d&amacr; faicim na l<ex>eann</ex>a ar p<ex>ea</ex>cug<ex>ad</ex>, folm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat sul t&imacr; an geimr<ex>ead</ex>, innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> daingnigt<ex>h</ex>i iat &omacr; f<ex>h</ex>uacht an geimrid &ampersir; co mbeith s&imacr; &omacr; hoin am<ex>a</ex>c<ex>h</ex> 'na c&umacr;is do m&omacr;r&amacr;n d'easl<ex>&amacr;int</ex>ib <ex>eile</ex>.</p>

<p>Annsa geimrid, <ex>immorra</ex>, f&emacr;dm<ex>aid</ex> m&omacr;r&amacr;n do 

<pb n="76">
<sup resp="JaC">infra 217</sup><lb>
<lb n="4750"> biaduib t<ex>easaid</ex>i r<ex>eam</ex>ra do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im &ampersir; sp&amacr;s fada do beith eaturra, &omacr;ir <app><lem>at&amacr;</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> an teas l&amacr;idir a climaduib an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p. Ar an <ex>a</ex>dbur sin d&amacr; mbia coimpl<ex>ex</ex> f<ex>uar</ex> ag n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> as e&imacr;dir leis gn&amacr;th<ex>ugad</ex> do gairl<ex>e&omacr;ig</ex> &ampersir; d'uinn<ex>eam</ex>naib an tan so, &ampersir; do biad <ex>eile</ex> c&omacr;ir<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="4755"> &omacr; sp&imacr;srad t<ex>easaid</ex>i; &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> lictab&amacr;ire t<ex>easaid</ex>i d&omacr;ib annsan aimsir so. Gid eadh, na da&imacr;ne &omacr;ga g&amacr; mb&imacr; coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i, as gu measurda dl<ex>ig</ex>id siat na neithe so do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im; &omacr;ir ginco dearnaid olc do <app><lem>raidlean</lem><rdg wit="H">roidhle<ex>n</ex></rdg></app><note type="auth" n="23">ea=e &aacute;rd sa ls.</note>, as baedal ar teacht an <lb n="4760"> earruigh <ex>n&omacr;</ex> an tshamr<ex>aid</ex> droch-easl<ex>&amacr;int</ex>i do gein<ex>eam</ex>ain uat<ex>h</ex>a, acht muna furtachtaidt<ex>h</ex>ear iat &omacr; c<ex>h</ex>uisl<ex>inn</ex> <ex>n&omacr;</ex> &omacr; p<ex>h</ex>urg&omacr;id. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; drong eile it<ex>h</ex>ius m&omacr;r&amacr;n annsa geimrid &ampersir; ibius m&omacr;r&amacr;n f&imacr;na &ampersir; do-n&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n saet<ex>h</ex>uir, &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> cuisl<ex>eann</ex>a <lb n="4765"> d&omacr;ib sin a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an earruig. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbia droch-oil<ex>eamain</ex> r<ex>eam</ex>ur acu annsan aims<ex>ir</ex> sin, as inlact<ex>h</ex>a an br&umacr; ana diaid sin.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: is m&omacr; dl<ex>eag</ex>ur saet<ex>h</ex>ur do d&emacr;nam annsan aims<ex>ir</ex> so n&amacr; a n-aimsearaib <ex>eile</ex> na bl<ex>iadn</ex>a, <lb n="4770"> &ampersir; is m&omacr;r at&amacr; coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i annsan aims<ex>ir</ex> so, ar an adbur sin n&imacr; b&imacr; n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> easl<ex>&amacr;n</ex> ann acht &omacr; c<ex>h</ex>&umacr;is m&omacr;ir l&amacr;idir &ampersir; &omacr; s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>r&amacr;n m&omacr;r annsa regim<ex>en</ex>.</p>

<p>&Omacr;ir imdaidt<ex>h</ex>ear l<ex>inn</ex> f<ex>inn</ex> annsna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h isin aims<ex>ir</ex> so, ar an <ex>a</ex>dbur sin is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> gan na praiseac<ex>h</ex>a <lb n="4775"> n&amacr;id na tort<ex>h</ex>a l&emacr; n-oiltear na da&imacr;ne do beith f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex>; ar an <ex>a</ex>dbur sin as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta an p<ex>h</ex>rais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do <term lang="la">lactuca</term> &ampersir; d'<term lang="la">atriplex</term> &ampersir; d&amacr; 

<pb n="77">
<sup resp="JaC">infra 217-8</sup><lb>
cusm<ex>ail</ex>ib annsan aims<ex>ir</ex> sin. Gid eadh dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> p<ex>er</ex>sille &ampersir; borr<ex>&amacr;itsi</ex> &ampersir; s&amacr;itsi &ampersir; minntus do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>; <lb n="4780"> et as mar an c<ex>&emacr;d</ex>na t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear dona tort<ex>h</ex>aib. <ex>Agus</ex> dl<ex>ig</ex>id an f&imacr;n gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear annsan aims<ex>ir</ex> so beith dearg. <frn lang="la">Et</frn> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear <app><lem>cuisle do ligin</lem><rdg wit="P">cuisle do ligin cuisle do ligin </rdg></app> annsan aimsir sin; &ampersir; dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> an p<ex>h</ex>urg&omacr;id do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> muna toirm<ex>is</ex>gi fuacht ro-ard &imacr;.<lb n="4785"> Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur sgeat<ex>h</ex>rach do d&emacr;nam ar <mls unit="MS P page" n="463"> aen-mod annsa geimrid. Tuill<ex>ead</ex>: as m&omacr;r dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> beith deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> do d&imacr;n an ochta &ampersir; na mball at<ex>&amacr;</ex> 'na c<ex>h</ex>omursanacht &omacr;n fhuacht, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na don inc<ex>h</ex>inn &ampersir; do ball<ex>aib</ex> fuirimeall<ex>ach</ex>a <lb n="4790">an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; co sp<ex>eit</ex>sialta dona cosaib.</p></div2>

<div2 n="10"><head>An <ex>deachmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex>: Dona gr&amacr;naib &ampersir; don ar&amacr;n</head>

<p><frn lang="la">Quia sermones uniuersales in operacionibus sunt inutiles nisi applicentur ad particularia:</frn> .i. is m&imacr;-t<ex>h</ex>arb<ex>a</ex>c<ex>h</ex> comr&amacr;iti uil<ex>id</ex>i acht muna ceangailtear iat dona neithib rann<ex>aid</ex>hi ana n-oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>ib. <lb n="4795"> &Omacr; do luaideam<ex>ur</ex> don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n dona hoil<ex>eam</ex>naib a coitc<ex>h</ex>inne laibe&omacr;rm<ex>aid</ex> ann so co sp<ex>eit</ex>sialta d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> ar t&umacr;s dona biaduib, &ampersir; an <ex>dara</ex> huair dona deoch<ex>aib</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> &ampersir; eal<ex>adna</ex>c<ex>h</ex>a. An 

<pb n="78">
<sup resp="JaC">infra 219</sup><lb>
m&emacr;id beanus s&emacr; risin mbiad b<ex>eid</ex><note type="auth" n="24">lss. b(et) <sup resp="BF">with et-sign.</sup></note> <ex>na&imacr;</ex> caib<ex>idlea</ex>c<ex>h</ex>a <lb n="4800"> sp<ex>eit</ex>sialta ag lab<ex>air</ex>t de: an c<ex>h&emacr;d</ex>-c<ex>hai</ex>b<ex>idil</ex> dona gr&amacr;naib &ampersir; dona har&amacr;nuib; an <ex>dara</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> dona pot<ex>&amacr;its</ex>ib; an <ex>treas</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> do na tort<ex>h</ex>aib; an <ex>ceathramad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> dona luibib &ampersir; do na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib; an <ex>c&umacr;igead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> do na pr&emacr;muib; an <lb n="4805"> <ex>seisead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> do na hainm<ex>in</ex>tib; an <ex>seachtmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> d'imurcach<ex>aib</ex> na n-ainmintid; an <ex>t-ochtmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> dona hiasguib; an <ex>naemad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> dona sabsaib &ampersir; do na blasaib.</p>

<p>B&imacr;th a fhis agad co nd&emacr;ntur an t-ar&amacr;n don <lb n="4810"> c<ex>h</ex>r<ex>uithneacht</ex> &ampersir; don c<ex>h</ex>oirci &ampersir; don e&omacr;rna &ampersir; don tsheagal &ampersir; don <term lang="la">milium</term> &ampersir; do rais. <ex>Agus</ex> n&imacr; d&imacr;b so am&amacr;in do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an t-ar&aacute;n acht d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> n&imacr; d&amacr; nd&emacr;ntur <term lang="la">panisium</term>. <frn lang="la">Et</frn> as ead as <term lang="la">panicium</term> ann, .i. gr&amacr;n beirbt<ex>h</ex>ear a n-uis<ex>g</ex>i <ex>n&omacr;</ex> co mb&imacr; s&emacr; <lb n="4815"> daingin a cusm<ex>ail</ex>ius ar&amacr;in; &ampersir; an uair beirbt<ex>h</ex>ear an gr&amacr;n sin ar uis<ex>g</ex>i co fuirbt<ex>h</ex>i, <ex>n&omacr;</ex> co mb&imacr; s&emacr; tiug, &ampersir; c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>ear co maith r&emacr; huis<ex>g</ex>i &emacr; &ampersir; curt<ex>h</ex>ar ainns&emacr;in ar miasaib <ex>n&omacr;</ex> ar <app><lem>salt<ex>ar</ex>aib</lem><rdg wit="H">sailt<ex>ear</ex>aib</rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> gu fuara, &ampersir; as cusm<ex>ail</ex> r&emacr; har&amacr;n &eacute; an tan sin &ampersir; f&emacr;dtur a <lb n="4820"> gearrad mur do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear ar&amacr;n. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i &ampersir; as fearr do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear so dona gr&amacr;nuib b<ex>ea</ex>ca n&amacr; dona gr&amacr;nuib m&omacr;ra, mur at&amacr; <term lang="la">millium</term> &ampersir; <app><lem>ris</lem><rdg wit="H">rais</rdg></app>, &omacr;ir is foirbt<ex>h</ex>i c<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>ear iat r&emacr; huis<ex>g</ex>i arna mbearb<ex>ad</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; m&omacr;r gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear <term lang="la">panicium</term>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi <lb n="4825"> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i, ar son easb<ex>aid</ex> an tshalainn &ampersir; an laib&emacr;n; m&amacr;s ead, ligim torum &eacute;.</p>

<pb n="79">
<p><sup resp="JaC">infra 219-20</sup></p> 
<p>An c<ex>h</ex>ruit<ex>h</ex>neacht, <ex>immorra</ex>, beirbt<ex>h</ex>ear a n-uis<ex>g</ex>i, n&imacr; m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &imacr; a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i, &omacr;ir imdaig<ex>id</ex> d&umacr;inti &ampersir; b&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sti. <frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a <lb n="4830"> c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile p<ex>h</ex>astae s<ex>h</ex>lim d&amacr; nd&emacr;ntur biad; &omacr;ir is mall d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur an t-ar&amacr;n slim, &ampersir; is oil<ex>eamain</ex> r<ex>eam</ex>ur rigin do-beir s&emacr; uaid, &ampersir; togairm<ex>id</ex> s&emacr; cuirin<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> na bronn, &ampersir; imdaig<ex>id</ex> s&emacr; gaet<ex>h</ex>muireacht isna hinnib. <frn lang="la">Et</frn> m&amacr;s imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <lb n="4835"> d'aen-droing &eacute; as don droing do-n&imacr; saet<ex>h</ex>ur l&amacr;idir &ampersir; ag&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p l&amacr;idiri as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i &emacr;.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as &emacr; an t-<term lang="la">amidum</term> as fearr &ampersir; as &emacr;druma d&imacr;b, ar son tirmacht na cr<ex>uithneacht</ex>a &ampersir; ar son fuirbt<ex>h</ex>eachta d&imacr;l<ex>eagth</ex>a a fhl<ex>ichideacht</ex>a. <ex>Agus</ex> is <lb n="4840"> m&omacr;r oilius <app><lem>s&emacr;</lem><rdg wit="PH">si</rdg></app>, &ampersir; is deacair a d&imacr;sga&imacr;l<ex>ead</ex>, &ampersir; is don  droing s<ex>h</ex>aet<ex>h</ex>r<ex>uig</ex>ius co m&omacr;r is luga urc<ex>h&omacr;id</ex>idius, &omacr;ir n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don droing ag&amacr; mb&imacr;t c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p measurda ar aen-mod &eacute;. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co gn&amacr;th&omacr;chaidi cr<ex>uithneacht</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, b<ex>eir</ex>bt<ex>hear</ex> <lb n="4845"> an c<ex>h</ex>r<ex>uithneacht</ex> a n-uis<ex>g</ex>i ar t&umacr;s, &ampersir; 'na diaid sin caitear l&emacr; heanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la inmolta <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; bainne alm<ex>on</ex>t, &ampersir; is biad imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> sin ar mod &emacr;igin do lucht an tr&emacr;iginuis, &omacr;ir is mall claec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr;, &ampersir; arna d&imacr;l<ex>eagad</ex> as m&omacr;r oilius.</p>

<p><lb n="4850"><frn lang="la">Et</frn> f&emacr;dtur mur an c<ex>&emacr;d</ex>na na biada do d&emacr;num don e&omacr;rna &ampersir; don c<ex>h</ex>oirci, &ampersir; is m&omacr; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur biad iat n&amacr; an biad do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear don c<ex>hruithneacht</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; molaim an biad do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do <term lang="la">p<ex>h</ex>anicium</term> n&amacr; do <term lang="la">milium</term>, &omacr;it is b<ex>ea</ex>c oilid &ampersir; is <lb n="4855">d<ex>ea</ex>cair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; gein<ex>i</ex>d l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>, &omacr;ir at&amacr;it 

<pb n="80">
<sup resp="JaC">infra 220-1</sup><lb>
<mls unit="MS P page" n="464"> siat f<ex>uar</ex> tirm annsa <ex>dara</ex> c<ex>&emacr;i</ex>m, &ampersir; ceangl<ex>aid</ex> an br&umacr;, &ampersir; fuar<ex>aid</ex> &ampersir; casaid an gaile.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> an uair do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear biad <ex>eile</ex> dona gr&amacr;naib sin as &emacr;igin a croicinn do buain d&imacr;b; &ampersir; is fearr <lb n="4860"> oilid siat an tan sin n&amacr; mur adu<ex>brumar</ex> r<ex>o</ex>m<ex>ainn</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; caitear maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fe&omacr;il m&emacr;ith <ex>n&omacr;</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> heanbruit<ex>h</ex>i m&emacr;ith iat, as m&omacr;r ceartaigt<ex>h</ex>ear a f<ex>uaraideacht</ex> &ampersir; a tir<ex>maideacht</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as &emacr; an t-ar&amacr;n do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear don c<ex>hruithneacht</ex> <lb n="4865"> as m&omacr; at&amacr; inmolta d&imacr;b, &ampersir; 'na diaid sin an t-ar&amacr;n e&omacr;rna, &ampersir; na diaid sin an coirci. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; moluim an t-ar&amacr;n do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear dona gr&amacr;nuib <ex>eile</ex> a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><ex>Agus</ex> s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aintear na gr&amacr;in adu<ex>brumar</ex> do <lb n="4870"> t<ex>h</ex>ruaill<ex>iugad</ex> &omacr; arsaideacht. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn an c<ex>h</ex>r<ex>uithneacht</ex> beith arsaid, n&amacr; beith anabaid, n&amacr; ro-nuad, n&amacr; arna timurg<ex>ad</ex> &omacr; droch-buain; acht dl<ex>ig</ex>id gr&amacr;n na cr<ex>uithneacht</ex>a beith r<ex>eam</ex>ur trom a' claenad c<ex>hum</ex> deirgi. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur cainndiacht <lb n="4875"> measurda t<ex>h</ex>shalainn &ampersir; uis<ex>g</ex>i do c<ex>h</ex>ur air innus n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> beith s&emacr; ro-bog n&amacr; ro-t<ex>h</ex>irim n&amacr; ro-c<ex>h</ex>ruaid; &ampersir; dl<ex>eag</ex>ur lau&emacr;n do c<ex>h</ex>ur ann, innus comad usaidi a d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; com<ex>a</ex>d lugaidi do geinfidi d&umacr;inti &ampersir; p<ex>&emacr;ist</ex>e &ampersir; clocha annsna dub&amacr;nuib &ampersir; annsa lamann&amacr;n. <lb n="4880"> <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn s&emacr; beith te n&amacr; cruaid &omacr; arsaideacht, &ampersir; beirbt<ex>h</ex>ear an c<ex>&emacr;d</ex>-l&amacr; &eacute;. <frn lang="la">Et</frn> tabair dot aire gu m&omacr;r n&amacr; b&imacr;a an te<sup resp="JaC">i</sup>ne l&emacr; mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear an t-ar&amacr;n ro-l&amacr;idir n&amacr; ro-&emacr;gruaid, &ampersir; co mb&imacr;a s&imacr; do c<ex>h</ex>onnad imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> gan beith morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i. <ex>Agus</ex> mad 

<pb n="81">
<sup resp="JaC">infra 221-2</sup><lb>
&amacr;il linn a beith oil<ex>eamna</ex>c<ex>h</ex> co m&omacr;r glantur &omacr;na <lb n="4885"> bran uile h&imacr;. <ex>Agus</ex> mad &amacr;il linn an br&umacr; do lag<ex>ad</ex>, leigim m&emacr;id &emacr;igin don bran ann; &omacr;ir as b<ex>ea</ex>c oilius an bran &ampersir; lag<ex>aid</ex> an br&umacr;, &ampersir; do-n&imacr; an min a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rd</ex>a so.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis ag<ex>a</ex>t gurab fearr &ampersir; gurab <lb n="4890"> luait<ex>h</ex>i oilius an taes n&amacr; mur do-n&imacr; an cr&umacr;sda fuirimill<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir geinid an cr&umacr;sda l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>; &ampersir; n&imacr; m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> dona da&imacr;nib sl&amacr;na &eacute;, acht don droing ag&amacr; mb&imacr;t g<ex>ailid</ex>i fl<ex>iuch</ex>a &ampersir; l&emacr;rb &amacr;il dol a truaigi; &ampersir; as a ndeireadh na coda as m&omacr; as <lb n="4895"> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute;, &ampersir; do-beir s&emacr; furtacht c<ex>hu</ex>m an b&imacr;d do t<ex>h</ex>uitim a n-&imacr;chtar an g<ex>ail</ex>i, &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> b&emacr;l an gh<ex>ail</ex>i. <ex>Agus</ex> is l&omacr;r linn a ndu<ex>bramar</ex> dona gr&amacr;naib &ampersir; don ar&amacr;n &ampersir; do p<ex>h</ex>anisium.</p></div2>

<div2 n="10"><head>An <ex>t-aenmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: Do na pot<ex>&amacr;its</ex>ib</head>

<p><lb n="4900"><frn lang="la">Consequenter de <app><lem>leguminibus</lem><rdg wit="P">legumenibus</rdg></app> sunt alica breuia disenda</frn> .i. &omacr; du<ex>brumar</ex> n&iacute; don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n do na gr&amacr;nuib, ad&emacr;ram neit<ex>h</ex>e &emacr;igin at<ex>h</ex>chumaire do na pot<ex>&amacr;its</ex>ib ana ndiaid. <ex>Agus</ex> na pot<ex>&amacr;itsi</ex> gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear at&amacr;it c&umacr;ig gn&emacr;ithe orra .i. gn&emacr; do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do <lb n="4905"> shisera &ampersir; gn&emacr; do p<ex>h</ex>&omacr;nuire &ampersir; g<ex>n&emacr;</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do <app><lem>rob<ex>us</ex></lem><rdg wit="H">rab<ex>us</ex></rdg></app> &ampersir; g<ex>n</ex>&emacr; do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do <term lang="la">lentes</term> &ampersir; g<ex>n&emacr;</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear 

<pb n="82">
<sup resp="JaC">infra 222-3</sup><lb>
do phis. <ex>Agus</ex> m&amacr; t&amacr;it gn&emacr;ithe <ex>eile</ex> orro f&emacr;dtur a tre&omacr;r<ex>ugud</ex> c<ex>h</ex>uca so.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uili p<ex>h</ex>ot<ex>&amacr;itse</ex> gaet<ex>h</ex>mur <lb n="4910"> dod&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; as l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> geinius; ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h measurda, an feadh mairid siat a leithid na sl<ex>&amacr;int</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> as ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta na pot<ex>&amacr;itsi</ex>, gid eadh, an t-uis<ex>g</ex>i ana mbeirbt<ex>h</ex>ear iat lag<ex>aid</ex> an br&umacr; &ampersir; togairm<ex>id</ex> an <lb n="4915"> fual &ampersir; oslaig<ex>id</ex> d&umacr;inti na cuisl<ex>eann</ex>; ar an adbur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> gu l&omacr;r an n&imacr; ana mbeirbt<ex>h</ex>ear iat annsna haimsearaib a ngn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear biada r<ex>eam</ex>ra &omacr; nd&emacr;ntur d&umacr;inti, mur at&amacr;, aimsear an tr&emacr;igeanuis. <frn lang="la">Et</frn> an uair do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an t-eanbruit<ex>h</ex>i <lb n="4920"> sin co himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>, mur <app><lem>t<ex>h</ex>eige&omacr;sgm<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">t<ex>eig</ex>eoscum</rdg></app> a c<ex>&emacr;d</ex>&omacr;ir, as luga d'urc<ex>h</ex>&omacr;id at&amacr; ann n&amacr; annsa s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>; &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil gaet<ex>h</ex>muireacht n&amacr; docomlacht d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, n&amacr; mail&imacr;s oil<ex>eam</ex>na innta.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is mur so do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear an t-eanbruit<ex>h</ex>i sin .i. <lb n="4925"> curt<ex>h</ex>ar sisera <ex>n&omacr;</ex> pis a n-uis<ex>g</ex>i fhiuchach feadh oidchi &ampersir; coimeltear l&emacr; l&amacr;muib iat aimsear fhada ainns&emacr;in; temp<ex>ear</ex>&amacr;iltear iat annsan uis<ex>g</ex>i ch<ex>&emacr;d</ex>na feadh oidchi, et arna b&amacr;rach leagar fiuch<ex>ad</ex> f&amacr; d&omacr; <ex>n&omacr;</ex> f&amacr; t<ex>h</ex>r&imacr; d&omacr;ib; &ampersir; sgagt<ex>h</ex>ar ainns&emacr;in &ampersir; coim&emacr;dtur. <lb n="4930"> <frn lang="la">Et</frn> ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &eacute; a fogus don c<ex>h</ex>uid maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <mls unit="MS P page" n="465"> cain&emacr;l &ampersir; r&emacr; spica n<ex>ardi</ex> &ampersir; r&emacr; se<sup resp="JaC">i</sup>ns<ex>&emacr;r</ex> &ampersir; r&emacr; cr&omacr;ch &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n f&imacr;na do c<ex>h</ex>ur ana c<ex>h</ex>eann; &ampersir; leagur fiuch<ex>ad</ex> l&amacr;idir d&omacr; ainns&emacr;in &ampersir; taburt<ex>h</ex>ar a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda. <frn lang="la">Et</frn> oslaig<ex>id</ex> an t-eanbruit<ex>h</ex>i sin na cuisl<ex>eanna</ex> r&emacr; 

<pb n="83">
<sup resp="JaC">infra 223-4</sup><lb>
<lb n="4935">n-abur <frn lang="la">uene capillares</frn> na n-ae &ampersir; na seilgi, &ampersir; togairm<ex>id</ex> an fual, &ampersir; laguid an br&umacr; &omacr;na d&umacr;intib, &ampersir; coim&emacr;d<ex>aid</ex>h na dub&amacr;in &ampersir; an l&emacr;s &omacr;na cruatan.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as &emacr; eanbruit<ex>h</ex>i sis<ex>er</ex> &ampersir; na pisi cruinne gile as fearr &ampersir; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i &ampersir; as cairdeamla don <lb n="4940"> n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> d&imacr;b, &ampersir; as fearr a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> n&amacr; subst<ex>aint</ex> na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;</ex>itsi <ex>eile</ex> <ex>n&omacr;</ex> a n-eanbruit<ex>h</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; pot<ex>&amacr;itsi</ex> an p<ex>h</ex>&omacr;nuire is measa d&imacr;b, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair beas m<ex>ai</ex>lle <ex>r&emacr;</ex>na c<ex>h</ex>roicinn; &omacr;ir as &imacr; is m&omacr; geinius gaet<ex>h</ex>muireacht &ampersir; is deacra do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; is m&omacr; <lb n="4945">m&emacr;d<ex>uig</ex>ius l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>uig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab measa oilius an croicinn fuirimeall<ex>ach</ex> &ampersir; gurab deacra a d&imacr;l<ex>eagad</ex> n&amacr; an t-e<sup resp="JaC">i</sup>tne. <frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn> c<ex>u</ex>mgaig<ex>id</ex> croicinn an p<ex>h</ex>&omacr;nuire an br&umacr; &ampersir; lag<ex>aid</ex> an t-e<sup resp="JaC">i</sup>tne, &ampersir; at&amacr; so <lb n="4950"> gu f&imacr;rinneach an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-p<ex>h</ex>ot<ex>&amacr;itsi</ex>: gid eadh, n&imacr; hinc<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me iat ar aen-s<ex>h</ex>l<ex>ig</ex>i ar son an c<ex>hu</ex>m<ex>uis</ex>c eal<ex>adnaig</ex> at&amacr; orra, &omacr;ir lag<ex>aid</ex> cuid acu &ampersir; fostaig<ex>id</ex> an c<ex>h</ex>uid <ex>eile</ex>; &ampersir; is mur sin c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear gluasacht suinne&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> sa c<ex>hor</ex>p uatha. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; so f&imacr;rinneach <lb n="4955"> ag lab<ex>air</ex>t co sp<ex>eit</ex>sialta do na pot<ex>&amacr;its</ex>ib ara fuil m&omacr;r&amacr;n <app><lem>d&amacr;</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> croicinn f<ex>h</ex>uirimeall<ex>ach</ex>, mur at&amacr;, p&omacr;naire &ampersir; <term lang="la">cicera</term> m&omacr;ra. <frn lang="la">Et</frn> as c&umacr;is do na c&umacr;isib f&amacr; n-abur an p<ex>h</ex>is c<ex>h</ex>ruinn geal do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, ro-s<ex>h</ex>&emacr;ime a croicinn; ar an <ex>a</ex>dbur sin f&emacr;d<ex>aid</ex>h n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> a cait<ex>h</ex>im <lb n="4960"> co hinnil m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex>na croicinn, acht g&emacr; fearr &imacr; arna glan<ex>a</ex>d &omacr;na croicinn.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> na pot<ex>&amacr;itsi</ex> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear do na gr&amacr;nuib nuada 

<pb n="84">
<sup resp="JaC">infra 224-5</sup><lb>
as luga b&imacr;s don c<ex>h</ex>roicinn orra &ampersir; is luga an <ex>deich</ex>fir b&imacr;s idir an croicinn &ampersir; an t-e<sup resp="JaC">i</sup>tne &ampersir; as usa a <lb n="4965"> nd&imacr;l<ex>eagad</ex> n&amacr; an tan b&imacr;d arsaid; ar an adbur sin as d&omacr;ig l&emacr; droing &emacr;igin gurab m&omacr; at&amacr;it siat imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don c<ex>hor</ex>p d<ex>aen</ex>a an tan sin n&amacr; an tan b&imacr;t arsaid. Gid eadh, as f&imacr;rinneach gurab lia imurcacha na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> nua &ampersir; gurab sot<ex>h</ex>ruaill<ex>igth</ex>i <lb n="4970"> a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> n&amacr;id na pot<ex>&amacr;itsi</ex> arsaidi, m&amacr;s ead, as luga as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do na c<ex>or</ex>paibh sl<ex>&amacr;na</ex> <sic resp="JaC">ar mbeith an <frn lang="la">respectum</frn> sin acu</sic> n&amacr;id n&amacr; p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;its</ex>&iacute; arsaidi.</p>

<p><mls unit="MS P page" n="466"><frn lang="la">Et</frn> adeirim co f&imacr;rinneach ar an adbur sin gurab <lb n="4975"> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;its</ex>i tirma an uair glantur &omacr;na croicnib fuirimeall<ex>ach</ex>a i<ex>a</ex>t n&amacr;id na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> nuada n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> glantur. <ex>Agus</ex> as fearr na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> nuada n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> glantur &omacr;na croicinn n&amacr;id na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> arsaidi n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> glantur. M&amacr;s ead, as m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> na pot<ex>&amacr;itsi</ex> <lb n="4980"> glasa, an uair beirbt<ex>h</ex>ear i<ex>a</ex>t air eanbruithi fe&omacr;lann inmolta <ex>n&omacr;</ex> m<ex>ai</ex>lle <ex>r&emacr;</ex> bainne alm<ex>on</ex>t, ar cur sheinns<ex>&emacr;ir</ex> gil &ampersir; cr&omacr;ich orra. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>a</ex> na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> tirma do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; gan a mbearb<ex>ad</ex> air eanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la, as maith uinn<ex>eam</ex>an geal do gearrad co <lb n="4985"> min &ampersir; an p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itse</ex> do p<ex>h</ex>riamacr;il m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r</ex>is &ampersir; r&emacr; hol<ex>aid</ex> na holiua &ampersir; a cait<ex>h</ex>im. <frn lang="la">Et</frn> is inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co cait<ex>h</ex>fidi na pot<ex>&amacr;itsi</ex> maille <ex>r</ex>is na biaduib <ex>eile</ex>, &ampersir; <term lang="la">cicera</term> co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi, gan a caithim a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda; &omacr;ir do t<ex>h</ex>&omacr;gfaidis <lb n="4990"> siat l&emacr;na ngaethmuireacht na biada <ex>eile</ex> c<ex>hu</ex>m b&emacr;il an gh<ex>ail</ex>i l&emacr; toirme&omacr;sgaidi an d&imacr;l<ex>eagad</ex>.</p>

<pb n="85">
<p><sup resp="JaC">infra 225-6</sup></p> 
<p>Tuill<ex>ead</ex>, n&imacr; <app><lem>hinc<ex>h</ex>um<ex>uis</ex>ct<ex>h</ex>i</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">hinc<ex>u</ex>m<ex>uis</ex>c</rdg></app> na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex>na croicinn fuirimeall<ex>ach</ex> risna biaduib <ex>eile</ex>, &omacr;ir d&amacr; caitear roim na biaduib <ex>n&omacr;</ex> tair &emacr;s na mbiad <lb n="4995"> i<ex>a</ex>t, mairid annsa g<ex>hail</ex>i m<ex>ai</ex>ll<ex>e</ex> r&emacr; mail&imacr;s; &ampersir; d&amacr; caitear a m<ex>ead&omacr;n</ex> na coda i<ex>a</ex>t is aml<ex>aid</ex> as usa a c<ex>u</ex>musc risna biaduib <ex>eile</ex>, &omacr;ir ceartaigt<ex>h</ex>ear a mail&imacr;s &omacr;n c<ex>h</ex>umusc sin: m&amacr;s ead, n&amacr;rab &imacr; an p<ex>h</ex>ot<ex>&amacr;itsi</ex> bus c<ex>&emacr;id</ex>-meas n&amacr; bus meas d&emacr;iginach <lb n="5000"> ar an mbord, acht d&amacr; caitear &iacute; a cait<ex>h</ex>im a m<ex>ead&omacr;n</ex> na coda, &omacr;ir is ann bus fearr a c<ex>u</ex>musc. Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad d&amacr; caitear na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> a ndiaid na mbiad ele co tre&omacr;r<ex>uig</ex>id siat droch-aislingt<ex>h</ex>i <term lang="la">melancolica</term>; ar an adbur sin n&amacr; caitear f&amacr; de&omacr;id <lb n="5005"> iat. <frn lang="la">Et</frn> &oacute; t&amacr; an d&imacr;l<ex>eagad</ex> g&amacr; d&emacr;nam annsa gaile tr&emacr; shligi fiuch<ex>tha</ex>, d&amacr; caitear na p<ex>o</ex>t<ex>&amacr;itsi</ex> a m<ex>ead&omacr;n</ex> na coda as urusa a cumusc ris na biaduib, &ampersir; ceartaigt<ex>h</ex>ear a mail&imacr;s.</p>

<p><ex>Agus</ex> is l&omacr;r linn na neithe at<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>maire sin do na <lb n="5010"> pot&amacr;itsib.</p></div2>

<div2 n="12"><head>An <ex>dara</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: Do na tort<ex>h</ex>uib</head>
<p><mls unit="MS P page" n="381"><frn lang="la">Sciendum quod quamuis fructuus in uia nutrimenti non competunt in sanitatis regimine</frn> .i. as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i gingub imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na tort<ex>h</ex>a a slig<ex>id</ex> oil<ex>eamn</ex>a a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i ar son gan a mbeith 

<pb n="86">
<sup resp="JaC">infra 226-7</sup><lb>
<lb n="5015">inmolta co coitc<ex>h</ex>inn (&omacr;ir an oil<ex>eamain</ex> do-gabur &omacr; na tort<ex>h</ex>aib geinid s&imacr; fuil shomorg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i, &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilid, &ampersir; is m&omacr;r a n-imurcacha), gid eadh, gn&amacr;th<ex>uig</ex>id m&omacr;r&amacr;n do da&imacr;nib na tort<ex>h</ex>a ar son na tarbachta sp<ex>eit</ex>sialta tic &omacr;na ngn&amacr;th<ex>ugad</ex>.</p>

<p><lb n="5020"><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it <ex>c&umacr;ig</ex> t<ex>h</ex>arbachta f&amacr;nab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na tort<ex>h</ex>a a r&emacr;m-c<ex>h</ex>oim&emacr;d regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i: an c<ex>h&emacr;</ex>d-tarbacht d&imacr;b, m&imacr;nigid siat l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>; an <ex>dara</ex> tarbacht, m&umacr;cuid siat ainteas f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i; an <ex>treas</ex> tarbacht, fl<ex>iuch</ex>aid siat na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; f<ex>uaraid</ex>.</p>

<p><lb n="5025"><ex>Agus</ex> is iat so na tort<ex>h</ex>a ordaigt<ex>h</ex>ear c<ex>h</ex>ugi sin .i. na tort<ex>h</ex>a f<ex>uar</ex>a fl<ex>iuch</ex>a, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i an uair b&imacr;t siat nua, mar at&amacr;it na tort<ex>h</ex>a so .i. &amacr;irnida &ampersir; <term lang="la">p<ex>er</ex>sica</term> &ampersir; f&imacr;gida &ampersir; caera &ampersir; <term lang="la">melones</term>, cucumeris &ampersir; sit<ex>r</ex>uilli. <ex>Agus</ex> m<ex>a</ex>d &amacr;il linn ainnt<ex>eas</ex> f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i <lb n="5030"> do m&imacr;niug<ex>ad</ex> a rann<ex>aib</ex>h an ochta &ampersir; na mball sp<ex>ir</ex>ad&amacr;lta <app><lem>gn&amacr;th<ex>uig</ex>im</lem><rdg wit="H">gnath-maid</rdg></app> do na neith<ex>ib</ex> so ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>, mur at&amacr;, cucumer &ampersir; <term lang="la">melones</term> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a ndiaid b&imacr;d; &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na <app><lem>gn&amacr;th<ex>uig</ex>im</lem><rdg wit="H">gnath-maid</rdg></app> na neithe sin an uair beas ainnteas annsan <lb n="5035"> ucht &ampersir; annsan inc<ex>h</ex>inn &omacr; biad &emacr;igin do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>eam, mur at&amacr;it, biada r&omacr;sdaigt<ex>h</ex>i <ex>n&omacr;</ex> pri&amacr;ilti &omacr; c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear an t-ainnt<ex>eas</ex> adu<ex>bramar</ex> co m<ex>in</ex>ic.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> m<ex>a</ex>d &amacr;il linn r<ex>uad</ex> at&amacr; annsna cuisl<ex>eann</ex>aib do c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex>, &ampersir; ainnt<ex>eas</ex> f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i at&amacr; annsna <lb n="5040"> haeib &ampersir; annsa sheilg &ampersir; annsna ball<ex>aib</ex> ele do m&imacr;niug<ex>ad</ex>, caitear na tort<ex>h</ex>a adu<ex>bramar</ex> an tan sin roim biad; &ampersir; ibt<ex>h</ex>ear uis<ex>g</ex>i fuar innus com<ex>a</ex>d luait<ex>h</ex>idi 

<pb n="87"> 
<sup resp="JaC">infra 227-8</sup><lb>
do reac<ex>h</ex>dais c<ex>hu</ex>m na cuisl<ex>eann</ex> &ampersir; coma m&omacr;idi in t-innf<ex>h</ex>uarad; <ex>n&omacr;</ex> ibt<ex>h</ex>ear f&imacr;n ana mbia uis<ex>g</ex>i co maith, &omacr;ir is <lb n="5045"> s&emacr; as m&omacr; moluim.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is m&omacr; at&amacr;it na tort<ex>h</ex>a sin imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a n-aims<ex>ir</ex> samraid &ampersir; fodm<ex>uir</ex> n&amacr; isna haimsearaib <ex>eile</ex>: &omacr;ir is <ex>m&omacr;</ex> b&imacr;t na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p annsan aims<ex>ir</ex> sin tir<ex>im</ex> &ampersir; is m&omacr; gabuid lasad c<ex>h</ex>ucu &ampersir; is m&omacr; imdaigid <lb n="5050"> l<ex>eann</ex>a coilear<ex>d</ex>a innta n&amacr; isna haims<ex>ear</ex>aib ele. <ex>Agus</ex> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na tort<ex>h</ex>a sin adu<ex>bramar</ex> do lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> &ampersir; f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i &ampersir; do na da&imacr;nib &omacr;ga n&amacr; do na haesaib ele &ampersir; do na coimpl<ex>ex</ex>aib ele.</p>

<p><lb n="5055"><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab deacair <term lang="la">melones</term> &ampersir; sitruilli &ampersir; cucumer<ex>es</ex> do d&imacr;l<ex>eagad</ex>; &ampersir; an l<ex>inn</ex> geintear uatha b&imacr;t<ex>h</ex> s&emacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m <app><lem>murg<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">murgaid</rdg></app> &ampersir; geintear f<ex>iabrais</ex> rigne uat<ex>h</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> gid eadh, b&amacr;igid siat an tart, &ampersir; m&imacr;nig<ex>i</ex>d an t-ainnt<ex>eas</ex>, <lb n="5060"> &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaigid an g<ex>aile</ex>, &ampersir; lagaid an br&umacr;, &ampersir; togairm<ex>i</ex>d an fual, &ampersir; brisid na clocha arna cait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> s&imacr;ltaib; &ampersir; as fearr cucumer n&amacr; <term lang="la">melones</term> &ampersir; sitruilli.</p>

<p>Gid eadh, as int<ex>u</ex>ct<ex>h</ex>a d'aire n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b<ex>eid</ex> na tort<ex>h</ex>a <lb n="5065"> ad<ex>ubramar</ex> anabaid n&amacr; ars<ex>ai</ex>d; &ampersir; as inc<ex>h</ex>oim&emacr;da an cuingill so an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-tor<ex>a</ex>d. <ex>Agus</ex> an uair ticid siat c<ex>hu</ex>m beith abuid co f<ex>uir</ex>fe, dubaid ar na crannaib &ampersir; ithid na dam&amacr;in all<ex>aid</ex> iat. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex> so ar aen-mod, &omacr;ir <lb n="5070"> ullm<ex>uig</ex>id siat na l<ex>eann</ex>a c<ex>hu</ex>m morg<ex>aid</ex>, &ampersir; imdaigid 

<pb n="88">
<sup resp="JaC">infra 228-9</sup><lb>
<term lang="la">bubones</term> &ampersir; <term lang="la">carbongculus</term> &ampersir; <term lang="la">antrax</term> annsna c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h gn&amacr;th<ex>uig</ex>ius iat; &ampersir; do-n&imacr;t sm&emacr;ra na drisi an c<ex>&emacr;d</ex>na, d&amacr; lict<ex>h</ex>ear d&omacr;ib ar na crannaib n&imacr;sa shia n&amacr; an c<ex>h</ex>&omacr;ir. <frn lang="la">Et</frn> as mur an c<ex>&emacr;d</ex>na at<ex>&amacr;</ex>id na caera &ampersir; adbur <lb n="5075"> na seir&imacr;neadh r<ex>eam</ex>ur d&amacr; ngairt<ex>h</ex>ear <term lang="it">calmones</term> anar teangaid-ne. <frn lang="la">Et</frn> an uair gabmaid na tort<ex>h</ex>a sin ad<ex>ubramar</ex>, &ampersir; iat ar teacht c<ex>h</ex>um beith abuid in m&emacr;ide so co n-oiltear na dam&amacr;in all<ex>aid</ex> uatha, n&imacr; <mls unit="MS P page" n="382"> dl<ex>ig</ex>m<ex>id</ex> a caithim n&amacr; a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex> ar aen-mod in <lb n="5080"> tan sin, n&amacr; aen-tor<ex>a</ex>d ana f<ex>a</ex>dthur p<ex>&emacr;ist</ex> ara l&amacr;r; &omacr;ir foill<ex>sigid</ex> sin truaill<ex>ead</ex>.</p>

<p>An <ex>dara</ex> tarba f&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne na tort<ex>h</ex>a do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, ar son na <app><lem>bronn</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">bru</rdg></app> do lag<ex>a</ex>d. <ex>Agus</ex> at&amacr;it drong co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> do na da&imacr;nib b&imacr;s <lb n="5085"> stup&amacr;ilti do gn&amacr;t<ex>h</ex> n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur reagur a leas; &ampersir; rigid a leas in drong sin tort<ex>h</ex>a lagus an br&umacr; do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im. <frn lang="la">Et</frn> is iat so na tort<ex>h</ex>a sin .i. caera &ampersir; &amacr;irneadha &ampersir; sm&emacr;ra drisi &ampersir; seir&imacr;ne aipchi &ampersir; <term lang="la">p<ex>er</ex>sica</term> boga. Ar an adbur sin as ingn&amacr;th<ex>uigth</ex>e na tort<ex>h</ex>a <lb n="5090"> adu<ex>bramar</ex> roim biad; &ampersir; n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti biad ele 'na ndiaid, ach as inanta sp&amacr;s ana ndiaid, ag &omacr;l eanbruit<ex>h</ex>e <ex>n&omacr;</ex> f&imacr;na uisgeam<ex>ail</ex> <ex>n&omacr;</ex> uis<ex>g</ex>i f<ex>h</ex>uair, &omacr;ir adearait drong gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na neit<ex>h</ex>i sin ad<ex>ubramar</ex> do lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> &ampersir; don droing <lb n="5095"> aitreabus a r&emacr;gi&omacr;n ro-t<ex>heasaid</ex>i &ampersir; do na da&imacr;nib &omacr;ga &ampersir; a n-aims<ex>ir</ex> t<ex>heasaid</ex>i; &ampersir; is fearr eanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la inmolta d'&omacr;l in tan sin <ex>n&omacr;</ex> f&imacr;n milis uisgeam<ex>ail</ex> n&amacr; in t-uisgi.</p>

<pb n="89">
<p><sup resp="JaC">infra 229-30</sup></p>
<p><frn lang="la">Et</frn> as int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i co mait<ex>h</ex> co fuil<ex>id</ex> tr&imacr; moda ar <lb n="5100"> na caeraib .i. caera ainaipc<ex>h</ex>i, &ampersir; is d&imacr;b do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear <term lang="la">agresta</term>; &ampersir; caera aipc<ex>h</ex>i glasa nuada, &ampersir; is <ex>eist</ex>ib beantur an f&imacr;n; &ampersir; caera tirma r&emacr; n-abur <term lang="la">uua passa</term>.</p>

<p>Na c<ex>&emacr;d</ex>-c<ex>h</ex>aera adu<ex>brumar</ex>, n&imacr; lagaid an br&umacr; <lb n="5105"> acht is m&omacr; f<ex>h</ex>ostaigid, &ampersir; togairmid an toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> c&umacr;isigt<ex>h</ex>ear &omacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> n<ex>eam</ex>-glan, &ampersir; innf<ex>h</ex>uaraid ainnt<ex>eas</ex> in gaile, &ampersir; is m&omacr;r f<ex>h</ex>odnaid siat annsa <term lang="la">flux</term> bronn do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear &omacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>.</p>

<p>Gid eadh, na caera aipchi, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i na caera <lb n="5110"> geala nuada gan sgealla <ex>n&omacr;</ex> gan eitnida &ampersir; gan croicinn, lagaid an br&umacr;; &ampersir; is iat is m&omacr; &ampersir; is fearr oilius, &omacr;ir oilid mur do-n&imacr;d na <app><lem>f&imacr;g<ex>i</ex>d</lem><rdg wit="H">figeadha</rdg></app>. Gid eadh, ge<sup resp="JaC">i</sup>nid siat gaet<ex>h</ex>muireacht &ampersir; teinneas bronn; &ampersir; d&amacr; curt<ex>h</ex>ar l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; l&amacr; a fiadnuise gr&emacr;ine iat is f<ex>eirr</ex>di <lb n="5115"> oil<ex>id</ex> siat &ampersir; is lugaidi lagaid n&amacr; geinid gaet<ex>h</ex>muireacht. Gid eadh, an drong g&amacr; mbit <app><lem>g<ex>ailid</ex>i l&amacr;na</lem><rdg wit="H">gail<ex>ead</ex>a l&amacr;na</rdg></app> do biad, &ampersir; iat n<ex>eam</ex>-glan l&amacr;n do droch-l<ex>eann</ex>uib, n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat ar aen-mod caera do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i an uair b&imacr;t nua gan sgeall<ex>a</ex>; &omacr;ir is luath <lb n="5120"> truailltear iat annsa g<ex>ail</ex>i n<ex>eam</ex>-glan, &ampersir; d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat a <ex>c&emacr;d</ex>&omacr;ir annsa gaile l&amacr;n do biad; &ampersir; an uair n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &emacr;idir le&omacr; an g<ex>ail</ex>i d'fh&amacr;gb<ex>&amacr;il</ex>  tar &emacr;is a nd&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; an biad ele gan beith d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, truaill<ex>igth</ex>ear iat an tan sin &ampersir; truaillid sin an biad ele; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear <lb n="5125"> a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin do na tort<ex>h</ex>aib lacc<ex>thach</ex>a ele. <ex>Agus</ex> m<ex>a</ex>d &amacr;il l&emacr; neach na caera glasa nuada do 

<pb n="90">
<sup resp="JaC">infra 230-1</sup><lb>
c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im is mait<ex>h</ex> a cur a n-uis<ex>g</ex>i fhiuchach fead uaire, &ampersir; a cur a n-uis<ex>g</ex>i fuar anns&emacr;in sul caitear.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is m&omacr; claenuid <term lang="la">uua passa</term> c<ex>hu</ex>m t<ex>easaideacht</ex>a <lb n="5130"> n&amacr; c<ex>hu</ex>m f<ex>uaraideacht</ex>a, &ampersir; comf<ex>h</ex>urtaig<ex>i</ex>d an g<ex>ail</ex>i &ampersir; m&emacr;ithig<ex>i</ex>d na hae, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i an uair glantur iat &omacr;na sgeall<ex>aib</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aig co deithid<ex>ea</ex>ch co fhuil<ex>id</ex> gn&emacr;ithe imda ar na f&imacr;g<ex>ea</ex>duib; gid eadh, at&amacr;it <lb n="5135"> siat uile t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i annsa c<ex>h&emacr;id</ex>-c<ex>h&emacr;i</ex>m. <ex>Agus</ex> is iat na <app><lem>f&imacr;g<ex>i</ex>d</lem><rdg wit="H">figeadha</rdg></app> geala is fearr d&imacr;b ar son sh&emacr;ime a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i &ampersir; measurdacht a t<ex>easaideacht</ex>a; gid eadh, is urusa a truaill<ex>iugad</ex> &ampersir; at&amacr;it uili gaet<ex>h</ex>mur &ampersir; gein<ex>i</ex>t m&imacr;la. <frn lang="la">Et</frn> is tarbach don ucht <lb n="5140"> iat &ampersir; do c<ex>h</ex>ruatan na n-&amacr;rann. <ex>Agus</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&emacr;id d&amacr; mb<ex>eid</ex> siat as &imacr; in m&emacr;ide sin is inmolta iat, &omacr;ir foills<ex>igid</ex> sin gur ligidar m&omacr;r&amacr;n d&amacr; ngaet<ex>h</ex>muireacht uat<ex>h</ex>a &ampersir; gein<ex>i</ex>d fuil mait<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> d&amacr; caitear iat a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> in m&imacr;s do lag<ex>a</ex>d na bronn, &ampersir; d&amacr; mb<ex>eid</ex> <lb n="5145"> siat nua <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; mb<ex>eid</ex> t<ex>irim</ex>, ibt<ex>h</ex>ear eanbruit<ex>h</ex>i <ex>n&omacr;</ex> f&imacr;n le&omacr;, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i ibit in drong ag&amacr; mb&imacr;d ae fuara sin le&omacr;; gid eadh, in drong ag&amacr; mb&imacr;d t<ex>easaid</ex>i as innile d&omacr;ib uis<ex>g</ex>i f<ex>uar</ex> d'&omacr;l le&omacr;, &ampersir; n&imacr; do t<ex>h</ex>ogairm an f<ex>h</ex>luxa sin.</p>

<div3 type="subsection"><head>Do na sm&emacr;raib</head>

<p><lb n="5150"><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> laguid na sm&emacr;ra <mls unit="MS P page" n="383"> anaipchi an br&umacr; ach is m&omacr; f<ex>h</ex>ostaig<ex>i</ex>d &imacr;, &omacr;ir at&amacr; 

<pb n="91">
<sup resp="JaC">infra 231-2</sup><lb>
n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> &ampersir; br<ex>&imacr;g</ex> f<ex>h</ex>rithbuailti &ampersir; stip<ex>ea</ex>cda inntu. Gid eadh, lagaid na sm&emacr;ra aibchi an br&umacr;, &omacr;ir claenuid siat c<ex>hu</ex>m f<ex>uaraideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m fl<ex>ichideacht</ex>a; &ampersir; n&imacr; <lb n="5155"> dl<ex>eag</ex>ur a cait<ex>h</ex>im ar aen-mod tar &emacr;is b&imacr;dh ar son fo&amacr;muithi a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i. <ex>Agus</ex> na da&imacr;ne b&imacr;s amuirs<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> ar morg<ex>ad</ex> na l<ex>eann</ex>ann n&amacr; gn&amacr;th<ex>uigid</ex> siat sm&emacr;ra, &omacr;ir is torad somorg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i co m&omacr;r iat; ar an adbur sin n&imacr; moluim co m&omacr;r iat don droing <lb n="5160"> at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m fiabrais.</p>

<p>Do na h&amacr;irneadaib, <ex>immorra</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co ngn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat abuid &ampersir; anab<ex>aid</ex>. Na h&amacr;irn<ex>id</ex>i aipc<ex>h</ex>i, <ex>immorra</ex>, is iat is m&omacr; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> d&imacr;b, &ampersir; a mbeith a f<ex>uir</ex>m fhada &ampersir; iat f&emacr;in m&omacr;r &ampersir; <lb n="5165"> b<ex>ea</ex>c&amacr;n fe&omacr;la orra &ampersir; <app><lem>iat cruaid</lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> a' claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m stip<ex>ea</ex>cdachta &ampersir; croicinn tana orra. <ex>Agus</ex> n&imacr; dl<ex>ig</ex>id bl<ex>as</ex> milis co f&imacr;rinneach do beith orra acht bl<ex>a</ex>s milis a' claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m g<ex>&emacr;ir</ex>i; &ampersir; is mur sin at&amacr;it &amacr;irn<ex>id</ex>i Damasena. <frn lang="la">Et</frn> fl<ex>iuch</ex>aid &ampersir; fuar<ex>aid</ex> <lb n="5170"> na h&amacr;irn<ex>id</ex>hi; ar an adbur sin is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do lucht na f<ex>iabras</ex>, &ampersir; lagaid an br&umacr; mur adu<ex>bramar</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it m&omacr;r&amacr;n do gn&emacr;ith<ex>ib</ex> ele ar na h&amacr;irn<ex>id</ex>hib &ampersir; n&imacr; moluim a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex>: &omacr;ir at&amacr; gn&emacr; b<ex>ea</ex>c f<ex>h</ex>iad&amacr;nta d&imacr;b r&emacr; n-abur <term lang="la">prunella</term>, &ampersir; at&amacr;it siat b<ex>ea</ex>c <lb n="5175"> cruinn &ampersir; f&amacr;said ar na <app><lem>claidib</lem><rdg wit="H">cladh<ex>aib</ex>h</rdg></app> &ampersir; n&imacr; lag<ex>ai</ex>d siat an br&umacr; acht is m&omacr; f<ex>h</ex>ostaig<ex>i</ex>d, &ampersir; is d&imacr;b do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear acasia f<ex>h</ex>ostaidius an br&umacr;.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> dl<ex>ig</ex>id na h&amacr;irn<ex>ead</ex>ha caitear do lag<ex>a</ex>d na bronn a c<ex>h</ex>ur a n-uisgi f<ex>uar</ex> ar t&umacr;s fead uaire: &ampersir; 

<pb n="92">
<sup resp="JaC">infra 232-3</sup><lb>
<lb n="5180">is mur sin is fearr f<ex>h</ex>uaraid siat &ampersir; fhl<ex>iuch</ex>aid, &ampersir; an uair t<ex>h</ex>eagm<ex>aid</ex> do l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> folm<ex>uig</ex>id &emacr; ag sleamnug<ex>ad</ex>, &ampersir; is mur sin is fearr ullm<ex>uig</ex>id siat an <ex>gail</ex>i c<ex>hu</ex>m gab<ex>&amacr;l</ex>a an b&imacr;d.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co deithid<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> gurab iat na <lb n="5185"> h&amacr;irn<ex>ea</ex>da fl<ex>iuch</ex>a nuada is m&omacr; fholm<ex>uig</ex>ius l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex>, acht gid iat is measa oilius &ampersir; is m&omacr; imurcacha. Gid ead, is m&omacr; c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtuig<ex>i</ex>d na h&amacr;irn<ex>ead</ex>ha t<ex>irm</ex>a &ampersir; is fearr oil<ex>id</ex> an c<ex>or</ex>p.</p>

<p><ex>Agus</ex> mur t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear do na h&amacr;irn<ex>ea</ex>duib tuict<ex>h</ex>ear <lb n="5190"> a c<ex>h</ex>usmailius sin do na s<ex>eir</ex>&imacr;nib. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis ag<ex>a</ex>t gurab luga do f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex> at&amacr; annsna s<ex>eir</ex>&imacr;nib n&amacr; annsna <app><lem>&amacr;irn<ex>id</ex>hi<sup resp="JaC">b</sup></lem><rdg wit="H">airn<ex>ib</ex>h</rdg></app> &ampersir; gurab s&emacr;ime &ampersir; gurab luga is rigin iat; ar an adbur sin is luga oil<ex>id</ex> siat n&amacr; oil<ex>id</ex> na h&amacr;irn<ex>id</ex>hi.</p></div3>

<div3><head>De P<ex>er</ex>ciccis</head>
<p><lb n="5195">&Omacr;ir gein<ex>i</ex>t siat l<ex>eann</ex>a so-morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>i</ex>d in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> &ampersir; n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a cait<ex>h</ex>im tair &emacr;s b&imacr;d, &omacr;ir do t<ex>h</ex>ruaillfidis siat an biad, acht caitear iat roim in mbiad mur do-n&imacr;thear na h&amacr;irn<ex>id</ex>i; &omacr;ir <app><lem>d&imacr;l<ex>eagaid</ex> siat</lem><rdg wit="H">d&imacr;l<ex>eagaid</ex> siat</rdg></app><note type="auth" n="25">leg. d&imacr;leagthar iat.</note> co m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> in tan <lb n="5200"> sin, &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>i</ex>d an g<ex>ail</ex>i te coilear<ex>d</ex>a g&amacr; f<ex>h</ex>uar<ex>ad</ex> &ampersir; g&amacr; f<ex>h</ex>l<ex>iucha</ex>d. <ex>Agus</ex> is mait<ex>h</ex> a mboltanug<ex>ad</ex> a n-aig<ex>id</ex> <term lang="la">cardiaca pasio</term>, et comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>i</ex>d siat an cra<ex>id</ex>i co m&omacr;r. <ex>Agus</ex> at&amacr; d&imacr;sleac<ex>h</ex>t c<ex>hu</ex>machtach

<pb n="93">
<sup resp="JaC">infra 233-4</sup><lb>
acu a n-aig<ex>id</ex> an br&emacr;ntuis <ex>n&omacr;</ex> an dobal<ex>aid</ex> <lb n="5205">tic &omacr;n g<ex>ail</ex>i &ampersir; &omacr;n ucht.</p>

<p><ex>Agus</ex> d&amacr; mbia gaile f<ex>uar</ex> <ex>n&omacr;</ex> anfann <ex>n&omacr;</ex> l&amacr;n do droch-l<ex>eann</ex>uib ag n<ex>ea</ex>ch, &ampersir; <term lang="la">persica</term> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>a</ex>d, furtachtaig<ex>id</ex> co m&omacr;r iat; &ampersir; is maith se<sup resp="JaC">i</sup>n-fh&imacr;n deadh-bal<ex>aid</ex> d'&omacr;l mailli ri&umacr; <lb n="5210">innus com<ex>a</ex>d usaidi na l<ex>eann</ex>a do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &emacr;, &ampersir; do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> mail&imacr;si in <term lang="la">p<ex>her</ex>sica</term>, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i d&amacr; mbeid siat cruaid.</p>

<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad co laguid na <term lang="la">p<ex>er</ex>sica</term> aipc<ex>h</ex>i an br&umacr;; &ampersir; an uair b&imacr;t anab<ex>aid</ex> co fostaig<ex>i</ex>d.</p>

<p><lb n="5215"><frn lang="la">Et</frn> is int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile t<ex>h</ex>or<ex>a</ex>d n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur tort<ex>h</ex>a &emacr;xamla do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a n-aenf<ex>h</ex>eacht: ar an adbur sin an drong cait<ex>h</ex>ius f&imacr;gid n&imacr; dl<ex>ig</ex>id siat caera na fin<ex>eam</ex>na do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &ampersir; mur sin do na tort<ex>h</ex>aib ele. <frn lang="la">Et</frn> mur dl<ex>eag</ex>ur na biada &ampersir; na deoc<ex>h</ex>a <lb n="5220"> &emacr;xamla do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i is mur sin &ampersir; n&imacr;sa m&omacr; dl<ex>eag</ex>ur na tort<ex>h</ex>a &emacr;xamla do s<ex>h</ex>eac<ex>h</ex>na.</p>

<p><ex>Agus</ex> is mur sin is follus an <ex>da</ex>ra tarba ar son a ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear na tort<ex>h</ex>a do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, &ampersir; mod a ngn&amacr;th<ex>uigth</ex>e.</p>

<p><lb n="5225">An <ex>treas</ex> tarba ar son a ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne na tort<ex>h</ex>a do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i: &ampersir; is tarba d&imacr;b an br&umacr; d'fhost&omacr;g. <ex>Agus</ex> at&amacr; cuid do na <mls unit="MS P page" n="384"> da&imacr;nib ag&amacr; mb&imacr; br&umacr; lacc<ex>thach</ex> co n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> <ex>n&omacr;</ex> co haic&imacr;d<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> n&imacr;sa m&omacr; n&amacr; mur <app><lem>reagur</lem><rdg wit="H">rigid</rdg></app> a leas; &ampersir; <lb n="5230"> dl<ex>ig</ex>id so tort<ex>h</ex>a f<ex>h</ex>ostuigius an br&umacr; do gn&amacr;th<ex>ugad</ex>, mur at&amacr;it, or&amacr;itsi &ampersir; p<ex>&emacr;ir</ex>ida &ampersir; ubla &ampersir; <app><lem><term lang="la">mespila</term></lem><rdg wit="H">mesbela</rdg></app> &ampersir; 

<pb n="94">
<sup resp="JaC">infra 234-5</sup><lb>
<term lang="la">sorbe</term>. <ex>Agus</ex> an uair caitear na tort<ex>h</ex>a so roim in mbiad stup&amacr;ilid an br&umacr;. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur na tort<ex>h</ex>a ad<ex>ubramar</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a caindiacht m&omacr;ir, <lb n="5235"> &omacr;ir is olc oil<ex>id</ex> &ampersir; is d<ex>ea</ex>cair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>; ar an adbur sin in biad caitear ana ndiaig is luait<ex>h</ex>i d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &eacute; n&amacr;id na tort<ex>h</ex>a ad<ex>ubramar</ex>, &ampersir; mairid n&imacr;sa <app><lem>s<ex>h</ex>ia</lem><rdg wit="H">shia</rdg></app> n&amacr; an c<ex>h</ex>&omacr;ir annsa gh<ex>ail</ex>i &ampersir; truaillid in d&imacr;l<ex>eagad</ex>, mur is follus annsa fe&omacr;il b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear n&imacr;sa <lb n="5240"> m&omacr; n&amacr; an c<ex>h</ex>&omacr;ir co truailltear &imacr;. <frn lang="la">Et</frn> caitear na tort<ex>h</ex>a sin adubrum<ex>ur</ex> a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda &ampersir; a m&emacr;id b<ex>i</ex>c mad &amacr;il linn an br&umacr; d'fhost&omacr;g. <ex>Agus</ex> mad &amacr;il linn an br&umacr; do lag<ex>a</ex>d caitear a ndeireadh na coda iat.</p>

<p><lb n="5245"><frn lang="la">Et</frn> is iat na hor&amacr;itsi is m&omacr; is inmolta d&imacr;b, &omacr;ir at&amacr;it siat deadh-bal<ex>aid</ex> do leith a stip<ex>ea</ex>cdachta &ampersir; a poinnticd<ex>acht</ex>a, ar an adbur sin comf<ex>h</ex>urtachtaigid siat an g<ex>ail</ex>i &ampersir; an cra<ex>id</ex>i co m&omacr;r; ar an <ex>a</ex>dbur sin is m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do t<ex>h</ex>ogairm in toc<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i <lb n="5250"> truailltear &omacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> n<ex>eam</ex>-gl<ex>an</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is mait<ex>h</ex> a folach a stufaib &ampersir; a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> a luait<ex>h</ex> t&eacute;; &ampersir; an uair glantar iat &omacr;na n-imurcach<ex>aib</ex> curt<ex>h</ex>ar a f&imacr;n maith deadh-bal<ex>aid</ex> iat, &ampersir; is ar an mod so is m&omacr; oil<ex>id</ex> siat &ampersir; is luga t<ex>h</ex>romuig<ex>i</ex>d an <lb n="5255"> g<ex>ail</ex>i &ampersir; is luait<ex>h</ex>i d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur; &ampersir; is ar an mod sin dl<ex>eag</ex>ur a tab<ex>air</ex>t do na da&imacr;nib ag&amacr; mb&imacr;t g<ex>ailid</ex>i anfhanna.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is m&omacr;r at&amacr;it na hor<ex>&amacr;itsi</ex> oma stip<ex>ea</ex>cda &ampersir; is 

<pb n="95">
<sup resp="JaC">infra 235-6</sup><lb>
deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; n&imacr; dl<ex>ig</ex>id an drong g&amacr; mb&imacr;t <lb n="5260">g<ex>ailid</ex>i anfanna f<ex>uar</ex>a a cait<ex>h</ex>im ar aen-mod.</p></div3>

<div3><head>Do na p<ex>&emacr;ir</ex>idaib</head>
<p><ex>Agus</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> foicsi do deadh-bal<ex>ad</ex> &ampersir; do s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; do blas &ampersir; do dath na n-or<ex>&amacr;itsi</ex> beid, as &imacr; in m&emacr;ide sin bus imc<ex>h</ex>ub<ex>a&iacute;d</ex> don g<ex>ail</ex>i iat,<note type="auth" n="26">Munab &eacute; tuathal an aistrighthe&oacute;ra &eacute;, is amhlaidh do leig scr&iacute;obhaidhe na bun-ls. Laidne roinnt fhocal ar l&aacute;r annseo, ag gabh&aacute;il d&oacute; thar an bhfocal <frn lang="la">conuenientiora</frn> go dt&iacute; an focal at&aacute; cosamhail leis .i. <frn lang="la">conuenientia</frn>.</note> <gap> &ampersir; do c<ex>h</ex>eang<ex>al</ex> na bronn an uair caitear iat roim in mbiad &ampersir; do <lb n="5265"> lagad na bronn an uair caitear iat &ampersir; i ndiaid in b&imacr;d. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so at&amacr; ag na p<ex>&emacr;ir</ex>id<ex>aib</ex>h millsi ag&amacr; fuil s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> bog; &ampersir; b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear iat mur do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear na hor<ex>a&imacr;tsi</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co deithideac<ex>h</ex> an uair <lb n="5270"> caitear p<ex>&emacr;ir</ex>eadha <ex>n&omacr;</ex> or<ex>&amacr;itsi</ex> ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>ad</ex> gurab c&umacr;is l&amacr;idir do c<ex>h</ex>olica iat. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co <app><lem>cait<ex>h</ex>fid<sup resp="JaC">e</sup></lem><rdg wit="H">caithfidhi</rdg></app> iat ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>ad</ex> a n-aen-<ex>ch&umacr;is</ex>, <app><lem>ibt<ex>h</ex>ear</lem><rdg wit="H">ebhtar</rdg></app> f&imacr;n ars<ex>ai</ex>d dead<ex>h</ex>-bal<ex>aid</ex> a caindiacht big ana ndiaid, mur ad<ex>ubrumar</ex> r<ex>omainn</ex> do na <lb n="5275"> p<ex>&emacr;ir</ex>eadhaib.</p></div3>

<div3><head>Do na hubluib</head>
<p>B&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t co f&emacr;tar na hubla do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im roim biad &ampersir; 'na diaid; &ampersir; is mo at&amacr;it siat imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> 

<pb n="96">
<sup resp="JaC">infra 236-7</sup><lb>
c<ex>hu</ex>m na hoil<ex>eam</ex>na n&amacr; at&amacr;it na tort<ex>h</ex>a poinnticda <ex>n&omacr;</ex> aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi <ex>n&omacr;</ex> stip<ex>ea</ex>cda, &omacr;ir at&amacr; r&emacr;s&umacr;n inann d&amacr; <lb n="5280"> poinnt<ex>ea</ex>c<ex>acht</ex> &ampersir; d&amacr; stip<ex>ea</ex>cdacht, mur at&amacr;, do na hor&amacr;itsib &ampersir; do na p<ex>&emacr;ir</ex>eadhuib, do leith a mbr<ex>&imacr;ge</ex> &ampersir; do leith muid a taburta.</p>

<p>Na hubla deadh-bal<ex>aid</ex>, <ex>immorra</ex>, comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>i</ex>t siat an cra<ex>id</ex>i &ampersir; an inc<ex>h</ex>inn &ampersir; at&amacr; d&imacr;sleacht <lb n="5285"> acu do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht na mball sp<ex>ir</ex>ad&amacr;lta d&amacr; mb<ex>eid</ex> siat ainmeasurda a t<ex>easaideacht</ex>; &ampersir; as do na hubluib poinnt<ex>ea</ex>ca aig&emacr;id<ex>ig</ex>thi t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ir sin. Gid eadh, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na hubla millsi do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h coilear<ex>d</ex>a, &omacr;ir inntaigt<ex>h</ex>ear iat a l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> <lb n="5290">
co hurusa.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis ag<ex>a</ex>t co fuil droch-d&imacr;sleacht ag na hubl<ex>aib</ex> a' gein<ex>eam</ex>ain gaet<ex>h</ex>muireachta annsa <ex>dara</ex> <app><lem>d&imacr;l<ex>eagad</ex></lem><rdg wit="P">dil&mdash;a</rdg><rdg wit="H">dil&mdash;</rdg></app> &ampersir; annsa <ex>treas</ex> d&imacr;l<ex>eagad</ex>; ar an <ex>a</ex>dbur sin adearuid na heagnuidi co ngein<ex>i</ex>t na hubla <lb n="5295"> eit<ex>i</ex>c, &omacr;ir in <app><lem>gaet<ex>h</ex>muireacht</lem><rdg wit="H">gaethmuireacht</rdg></app> <app><lem>tic</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> uatha at&amacr; droch-d&imacr;sleacht aici do t<ex>h</ex>irm<ex>ugad</ex> <app><lem>airt<ex>eir</ex>eadh</lem><rdg wit="H">airt<ex>eir</ex>i</rdg></app> in sgam&amacr;in.</p></div3>

<div3><head><frn lang="la">De mespilis <sic resp="JaC">aut</sic> sorbis</frn></head>
<p><ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad gurab iat is animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i do na tort<ex>h</ex>aib ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>, &ampersir; foill<ex>sigid</ex> poinnt<ex>ea</ex>cacht a mblasa &ampersir; cruas a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i sin. <lb n="5300"><frn lang="la">Et</frn> is luga dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im d&imacr;b so n&amacr; do na tort<ex>h</ex>uib adu<ex>bramar</ex> r<ex>omainn</ex>; &ampersir; is m&omacr; dl<ex>eag</ex>ur a 

<pb n="97">
<sup resp="JaC">infra 237-8</sup><lb>
cait<ex>h</ex>im mur l<ex>eigeas</ex> n&amacr; mur biad, ar an adbur sin is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat a <term lang="la">flux</term> na bronn. <frn lang="la">Et</frn> is tolltan<ex>aig</ex>e sorbe n&amacr;id mesbuli. &Omacr;ir n&imacr; boguid na mespuli gu <mls unit="MS P page" n="385"> <lb n="5305">l&omacr;r ar na crann<ex>aib</ex>h, ar an adbur sin leagur d&omacr;ib bog<ex>a</ex>d sul caitear iat, &ampersir; is mur sin is fearr a mblas.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is mur sin is follus an <ex>treas</ex> tarba f&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne cuid do na tort<ex>h</ex>uib a leit<ex>h</ex>id coim&emacr;da na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<p><lb n="5310">An <ex>ceathramad</ex> tarba f&amacr; ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne na tort<ex>h</ex>a a le<sup resp="JaC">i</sup>t<ex>h</ex>id coim&emacr;da na sl<ex>&amacr;int</ex>i, do-gabur &imacr; &omacr; dl&umacr;th<ex>ugad</ex> an b&imacr;d &omacr; b&emacr;l an g<ex>ail</ex>i c<ex>hu</ex>m a &imacr;chtair. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it cuid do na tort<ex>h</ex>uib do-n&imacr; an f&amacr;sgad sin &omacr;na poinntic<ex>acht</ex> &ampersir; &omacr;na stip<ex>ea</ex>cdacht, &ampersir; do labr<ex>a</ex>mar <lb n="5315"> d&imacr;b sin co l&omacr;r. <ex>Agus</ex> at&amacr;it cuid <ex>eile</ex> do na tort<ex>h</ex>uib &omacr; nd&emacr;ntur in dl&umacr;th<ex>ugad</ex> sin do leith truime &ampersir; reime a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i, mur at&amacr;it, cn&omacr; &ampersir; <term lang="la">castanea</term> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e. &Omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil stip<ex>ea</ex>cdacht n&amacr; poinntic<ex>acht</ex> ag in d&amacr; t<ex>h</ex>or<ex>a</ex>d so l&emacr; ndingeandais an dl&umacr;th<ex>ugad</ex> sin, &ampersir; <lb n="5320"> n&imacr; f<ex>h</ex>uil<ex>id</ex> deadh-bal<ex>aid</ex> c<ex>hu</ex>m comf<ex>h</ex>urtachta b&emacr;il an g<ex>ail</ex>i; gid eadh, dl&umacr;th<ex>uig</ex>id siat an biad do leith a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i &ampersir; do leith a truma. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na tort<ex>h</ex>a so do na da&imacr;nib sl<ex>&amacr;n</ex>a, &omacr;ir anfuinn<ex>ig</ex>id siat an g<ex>ail</ex>i tr&emacr; d<ex>ea</ex>cracht a nd&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; <lb n="5325"> n&imacr; f<ex>h</ex>uil millseacht acu r&emacr; furba&imacr;ltiginn an g<ex>ail</ex>i n&amacr; stip<ex>ea</ex>cdacht &omacr; calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &emacr;; ar an <ex>a</ex>dbur sin is m&omacr;r is ints<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>anta na cn&omacr; glasa fl<ex>iuch</ex>a, ac<ex>h</ex> g&emacr; 
dl&umacr;th<ex>uig</ex>id siat an biad &omacr; uachtur co h&imacr;chtar an g<ex>ail</ex>i.</p>

<p><lb n="5330"><term lang="la">Castanea</term>, <ex>immorra</ex>, as d<ex>ea</ex>cair a <sup resp="JaC">n</sup>d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; 

<pb n="98">
<sup resp="JaC">infra 238-9</sup><lb>
gein<ex>i</ex>d l<ex>inn</ex> reamur <term lang="la">melancolica</term> &ampersir; d&umacr;nuid na cuisl<ex>eann</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; f<ex>h</ex>uil do na tort<ex>h</ex>aib coill<ex>id</ex>i tor<ex>a</ex>d is fearr oilius n&amacr; <term lang="la">castanea</term>. <ex>Agus</ex> at&amacr; m&emacr;id &emacr;igin stip<ex>ea</ex>cdachta acu, &ampersir; co h&amacr;irigthi an uair r&omacr;staigt<ex>h</ex>ear <lb n="5335"> iat, ar an <ex>a</ex>dbur sin is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> i ndiaid b&imacr;d iat.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> is iat na cn&omacr; tirma is luga urc<ex>h&omacr;id</ex>igius do na cnoib. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbeantur a croicinn d&imacr;b gab<ex>aid</ex> c<ex>h</ex>ucu m&emacr;id &emacr;igin stip<ex>ea</ex>cachta &ampersir; millseachta &omacr; calm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear &ampersir; &omacr; comf<ex>h</ex>urtachtaidt<ex>h</ex>ear an g<ex>ail</ex>i, <lb n="5340"> mur do-n&imacr; in <term lang="la">castanea</term> arna r&omacr;stad; m&amacr;s ead, is arna n-ullm<ex>ugad</ex> mur sin is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat, &ampersir; tar &emacr;is b&imacr;d.</p>

<p><frn lang="la">It<ex>e</ex>m</frn>, is int<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>i gurab measa na cn&omacr; m&omacr;ra tirma n&amacr;id na cn&omacr; Ga&imacr;dilac<ex>h</ex>a, &omacr;ir is m&omacr; at&amacr;it siat <lb n="5345"> olamuil n&amacr;id na cn&omacr; Ga&imacr;dilacha; ar an <ex>a</ex>dbur sin inntaigt<ex>h</ex>ear a l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> co luat<ex>h</ex> iat; &ampersir; c&umacr;isigid teinneas cinn &ampersir; buaidrid na s&umacr;ile &ampersir; gein<ex>i</ex>t <term lang="la">uertigo</term>, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i an uair caitear iat tar &emacr;is b&imacr;d; et tre&omacr;r<ex>uig</ex>id siat p<ex>ar</ex>il<ex>is</ex> na teangad &ampersir; togairmid an <lb n="5350"> sgeat<ex>h</ex>rach; &ampersir; an drong g&amacr; mb&imacr;t g<ex>ailid</ex>i coil<ex>eard</ex>a dl<ex>ig</ex>id siat na cn&omacr; tirma do s<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>na. <ex>Agus</ex> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> arsuideacht d&amacr; mb<ex>eid</ex> is misti iat; &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> nuaidi d&amacr; mb<ex>eid</ex> is f<ex>eirr</ex>di iat, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil in m&emacr;ide so d'olamlacht inntu innus co ngeinfidis siat <lb n="5355"> teinneas cinn n&amacr; uertigo &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, mur do-n&imacr;t na cn&omacr; tirma. <frn lang="la">Et</frn> do r&emacr;ir na fl<ex>ichideacht</ex>a sleimne at&amacr; innta, lag<ex>ai</ex>d an br&umacr;; &ampersir; d&amacr; mbeantur a croicinn d&imacr;b &ampersir; a cait<ex>h</ex>im d'&emacr;is b&imacr;d dl&umacr;th<ex>uig</ex>id an biad a n-&imacr;chtar an gh<ex>ail</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; caitear tir<ex>im</ex>  

<pb n="99">
<sup resp="JaC">infra 239-40</sup><lb>
<lb n="5360"> roim biad iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> f&imacr;g<ex>ea</ex>duib &ampersir; r&emacr; ruib, is mait<ex>h</ex> a n-aig<ex>id</ex> na n<ex>eim</ex>i geintear &omacr;n iasg iat.</p>

<p><ex>Agus</ex> as mur sin is follus gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i na cn&omacr; &umacr;ra do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h sl&amacr;na n&amacr;id na cn&omacr; t<ex>irm</ex>a; &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin do na cnoib Ga&imacr;dilacha, &omacr;ir is <lb n="5365"> fearr iat an uair b&imacr;t tir<ex>im</ex> na &umacr;r.</p></div3>

<div3><head><app><lem>Dona halmont<ex>aib</ex>h</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app></head>
<p>Na halmoint millsi, <ex>immorra</ex>, at&amacr;it siat inm<ex>ead&omacr;n</ex>ac<ex>h</ex> idir na cnoib b<ex>ea</ex>ca &ampersir; na cn&omacr; m&omacr;ra; gid eadh, is fearr oil<ex>id</ex> siat &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i don g<ex>ail</ex>i iat <app><lem>n&amacr;id</lem><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> na cn&omacr; ele; &ampersir; is &imacr; mo <app><lem>d&omacr;ich</lem><rdg wit="H">doith</rdg></app> gurab <lb n="5370"> fearr &umacr;r iat mur biad n&amacr; tir<ex>im</ex> arsaid, &omacr;ir at&amacr; olamlacht innta tir<ex>im</ex> l&emacr; nd&emacr;nuit siat urc<ex>h</ex>&omacr;id m<ex>u</ex>r do-n&imacr;d na cn&omacr; m&omacr;ra tirma. Gid eadh, n&imacr; f<ex>h</ex>uil<ex>id</ex> na halmoint tirma a com-olc risna cnoib tirma, &omacr;ir n&imacr; f<ex>h</ex>uil in m&emacr;ide sin d'olamlacht innta.</p>

<p><lb n="5375"><frn lang="la">Et</frn> is inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aid co deithid<ex>ea</ex>ch n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> bainne na sean-alm<ex>on</ex>t tir<ex>im</ex> do lucht na fi<ex>abrus</ex> ar son na holamlachta at&amacr; innta, &omacr;ir c&umacr;isigid siat teinneas cinn &ampersir; inntaigt<ex>h</ex>ear a l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> co hurusa iat. Gid eadh, is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> bainne <lb n="5380"> na n-alm<ex>on</ex>t nua do lucht na fi<ex>abras</ex>. <ex>Agus</ex> mad &amacr;il linn bainne gan beith olamuil do d&emacr;num do na sean-alm<ex>on</ex>tuib <app><lem>.i. </lem><rdg wit="H">[om.]</rdg></app> beantur a croicinn d&imacr;b ar t&umacr;s 

<pb n="100">
<sup resp="JaC">infra 240-2</sup><lb>
&ampersir; curt<ex>h</ex>ar ainns&emacr;in a n-uis<ex>g</ex>i fhiuchach iat &ampersir; nigt<ex>h</ex>ear <mls unit="MS P page" n="386"> a n-uis<ex>g</ex>i fhuar iat &ampersir; suaitear an bainne co l&amacr;idir <lb n="5385"> &ampersir; beantur a c<ex>h</ex>ubur de &ampersir; bean<ex>aid</ex>h sin a olamlacht as.</p>

<p><frn lang="la">Item</frn>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na halmoint t<ex>irm</ex>a ar aen-mod roim biad n&amacr; tar &emacr;is b&imacr;d, acht do t<ex>h</ex>oirmeasc &emacr;irgi na ndeath<ex>aig</ex>ead am&amacr;in; ar an <lb n="5390"> <ex>a</ex>dbur sin toirm<ex>is</ex>gid in meisgi.</p>

<p>Na halmoi<sup resp="JaC">n</sup>t &umacr;ra, <ex>immorra</ex>, reamraigid in c<ex>or</ex>p &ampersir; measraigid ainnt<ex>eas</ex> in g<ex>ail</ex>i m&emacr;id &emacr;igin. <frn lang="la">Et</frn> cna&imacr;dit &ampersir; glanuid fl<ex>ichideacht</ex> an g<ex>ail</ex>i an uair caitear iat maille <ex>r&emacr;</ex>na croicinn fuirimeall<ex>ach</ex> &ampersir; <lb n="5395"> toirm<ex>is</ex>cid in meisgi. <ex>Agus</ex> an uair caitear iat tair &emacr;is na coda toirm<ex>is</ex>cid &emacr;irgi na ndeath<ex>aigead</ex> c<ex>hu</ex>m an c<ex>h</ex>inn; &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> in radurc &ampersir; glanuid in t-ucht &ampersir; osluig<ex>id</ex> d&umacr;inti na taeb; &ampersir; do-n&imacr;t na halmoint s<ex>h</ex>earba sin co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi. <frn lang="la">Et</frn> <lb n="5400"> co sp<ex>eit</ex>sialta tirm<ex>uig</ex>id siat imurcac<ex>h</ex>a na taeb, &ampersir; m&emacr;d<ex>uig</ex>hid s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> na hinc<ex>h</ex>inne, &ampersir; oil<ex>id</ex> co mait<ex>h</ex>, &ampersir; togairm<ex>i</ex>d in codl<ex>ad</ex> co h&amacr;ilgin<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; osluig<ex>i</ex>d sligt<ex>h</ex>i in f<ex>h</ex>uail, &ampersir; furtachtaig<ex>i</ex>t &ampersir; c<ex>u</ex>mgaid<ex>i</ex>t fe&omacr;il na fiac<ex>al</ex> d&amacr; cogantur maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex>na croicinn fuirimeall<ex>ach</ex> <lb n="5405"> iat.</p>

<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> tarba tic &omacr; gn&amacr;th<ex>ugad</ex> na tort<ex>ha</ex>d a regim<ex>en</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i .i. in c<ex>or</ex>p d'oil<ex>eamain</ex>: &ampersir; is i n-aims<ex>ir</ex> an &emacr;igint<ex>uis</ex> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear so &ampersir; annsa c<ex>h</ex>&amacr;s a n-uireasb<ex>uig</ex>id na biada <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> idir na tort<ex>h</ex>aib <lb n="5410"> uile in tan sin, is iat na f&imacr;gida fl<ex>iuch</ex>a, &ampersir; caera na f&imacr;n<ex>eam</ex>na is m&omacr; &ampersir; is fearr oilius d&imacr;b. Na tort<ex>h</ex>a 

<pb n="101">
<sup resp="JaC">infra 241, 243-4</sup><lb>
fl<ex>iuch</ex>a <ex>eile</ex>, mur at&amacr;it, &amacr;irnida &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, is b<ex>ea</ex>c oilid siat (&ampersir; is iat &amacr;irn<ex>id</ex>he t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear ann sin .i. na <app><lem>bul&amacr;isi</lem><rdg wit="H">bolaisi</rdg></app> d<ex>u</ex>ba &ampersir; geala), &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na na <lb n="5415"> tort<ex>h</ex>a a mb&imacr; s&umacr;g m&omacr;r, mur at&amacr;it, ubla &ampersir; p<ex>&emacr;ir</ex>eadha &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e; &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oil<ex>id</ex> siat, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsa geimrid.</p>

<p>Na halm<ex>oin</ex>t, <ex>immorra</ex>, &ampersir; na cn&omacr; Gaedil<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a &ampersir; na cn&omacr; m&omacr;ra &ampersir; <term lang="la">pini</term> &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, f&emacr;dtur a cait<ex>h</ex>im mur biad a n-aims<ex>ir</ex> in &emacr;igint<ex>uis</ex> <lb n="5420"> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsa geimr<ex>id</ex>.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>d gurab deacair gr&amacr;n <term lang="la">pini</term> <app><lem>do d&imacr;l<ex>eagad</ex></lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">do do dil&mdash;a</rdg></app>, &ampersir; gurab &emacr; is m&omacr; oil<ex>ius</ex> do na torth<ex>aib</ex> olamla, &ampersir; is l&amacr;id<ex>ir</ex> in oil<ex>eamain</ex> do-beir uaid; &ampersir; is m&omacr;r glanus na d<ex>u</ex>b&amacr;in &ampersir; na baill sp<ex>ir</ex>adalta co <lb n="5425"> h&amacr;ir<ex>it</ex>hi; gid eadh, is iat is easgairdeamla do na torth<ex>aib</ex>.</p>

<p><term lang="la">Dactuli</term>, <ex>immorra</ex>, is dod&imacr;l<ex>eagth</ex>a iat, &ampersir; trom<ex>uig</ex>id in ceann, &ampersir; geinit l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra rigne, &ampersir; d&umacr;nuid na cuisl<ex>eann</ex>a, &ampersir; sleamnaig<ex>i</ex>t in t-ucht, &ampersir; c&umacr;isigid <lb n="5430"> in seile d'innarb<ex>ad</ex>, &ampersir; m&imacr;nig<ex>i</ex>d in c<ex>h</ex>osachtach, &ampersir; toirm<ex>is</ex>cid morg<ex>ad</ex> na fiac<ex>al</ex> &ampersir; a fhe&omacr;la, &ampersir; is mait<ex>h</ex> don g<ex>ail</ex>i iat &omacr;n m&emacr;id stipicachta at&amacr; innta, &ampersir; c<ex>u</ex>mguig<ex>i</ex>t an br&umacr;. <ex>Agus</ex> d&amacr; caitear na tort<ex>h</ex>a sin adu<ex>bramar</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> mil <ex>n&omacr;</ex> r&emacr; <app><lem>si&umacr;cra</lem><rdg wit="H">sucra</rdg></app> is luguidi urc<ex>h</ex>&omacr;idig<ex>i</ex>d don <lb n="5435"> gh<ex>ail</ex>i. Gid eadh, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> dona c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h measurda a ngn<ex>&amacr;</ex>th<ex>ugad</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair is m&omacr; cait<ex>ear</ex> iat do leit<ex>h</ex> na toile n&amacr; do leith na tarba.</p></div3></div2>

<pb n="102">

<div2 n="13"><head>An <ex>treas</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: Do na luib<ex>ib</ex> &ampersir; do na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>uib</head>
<p><sup resp="JaC">infra 244-5</sup><lb>
<frn lang="la">De herbis &ampersir; oleribus que sunt in usu ponende sunt primo regule herbarum generales</frn> .i. do na <lb n="5440"> luib<ex>ib</ex> &ampersir; do na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib at&amacr; a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex>; &ampersir; is in<ex>chuir</ex> ar t&umacr;s riaglacha gener&amacr;lta na luib<ex>ead</ex> ann so: an c<ex>h&emacr;id</ex>-riag<ex>ail</ex> d&imacr;b .i. gurab olc gac<ex>h</ex> aen-luib co haenda, d&amacr; ngabur mur biad iat, c<ex>hu</ex>m oil<ex>eam</ex>na in c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p; &omacr;ir claenuid g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-luib <lb n="5445"> do r&emacr;ir a n<ex>&amacr;d&umacr;ire</ex> do gein<ex>eam</ex>ain l<ex>eann</ex>ann <frn lang="la">melangcolica</frn> <ex>n&omacr;</ex> <frn lang="la">fl<ex>eg</ex>m<ex>a</ex>tica</frn>. <frn lang="la">Et</frn> do-n&imacr;t siat sin &omacr;na s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> co huil<ex>id</ex>i a n-&emacr;gm<ex>uis</ex> <app><lem>bugul<ex>us</ex>a</lem><rdg wit="H">bugalosa</rdg></app> &ampersir; borr<ex>&amacr;itsi</ex>; &ampersir; is iat in d&amacr; luib sin is fearr mur biad do na luib<ex>ib</ex> &ampersir; is luga urc<ex>h&omacr;id</ex>igius.</p>

<p><lb n="5450"><frn lang="la">Et</frn> gein<ex>i</ex>t na luibi f<ex>uar</ex>a, mur at&amacr;, <term lang="la">atriplex</term> &ampersir; <term lang="la">spinargia</term> &ampersir; <term lang="la">bleta</term>, fuil uis<ex>g</ex>eam<ex>ail</ex> n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a f<ex>h</ex>l<ex>eg</ex>m<ex>a</ex>tica at&amacr; ull<ex>am</ex> c<ex>hu</ex>m morg<ex>aid</ex> &ampersir; c<ex>hum</ex> fiuch<ex>tha</ex> ar son a fl<ex>ichideacht</ex>a, &ampersir; ar son fo&amacr;m<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i &ampersir; tearcacht a t<ex>eas</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>; &omacr;ir is <lb n="5455"> luat<ex>h</ex> gabuid so teas eachtrannach c<ex>h</ex>ucu.</p>

<p>Na luibe t<ex>easaid</ex>i, <ex>immorra</ex>, mur at&amacr; s&amacr;itsi &ampersir; minntus &ampersir; p<ex>er</ex>sille &ampersir; a cusm<ex>ail</ex>e, gein<ex>i</ex>t siat fuil <mls unit="MS P page" n="387"> g&emacr;r lasamain gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex> t<ex>heasaid</ex>i t<ex>h</ex>iri<ex>m</ex>, &ampersir; n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur biad iat do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h measurda. <lb n="5460"> Gid eadh, f&emacr;dtur a cait<ex>h</ex>im mur l<ex>eigeas</ex> c<ex>hu</ex>m r&emacr;m-c<ex>h</ex>oim&emacr;da &ampersir; c<ex>hu</ex>m claechl<ex>uigth</ex>i, mur at&amacr;it, 

<pb n="103">
<sup resp="JaC">infra 245-6</sup><lb>
an drong ag&amacr; fuil<ex>id</ex> coimpl<ex>exa</ex> t<ex>easaid</ex>i &omacr; l<ex>inn</ex> r<ex>uad</ex> <ex>n&omacr;</ex> &omacr; f<ex>huil</ex> d<ex>eirg</ex>, ag&amacr; claec<ex>h</ex>l<ex>&omacr;d</ex> &omacr; gn&amacr;th<ex>uga</ex>d luib<ex>ead</ex> f<ex>uar</ex> annsa tsamr<ex>a</ex>d. <frn lang="la">Et</frn> gn&amacr;th<ex>uig</ex>id in drong <lb n="5465"> ag&amacr; fuil<ex>id</ex> compl<ex>exa</ex> f<ex>uar</ex>a luibi t<ex>easaid</ex>i <app><lem>d&amacr;</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> s&emacr;imiug<ex>ad</ex> &ampersir; <app><lem>d&amacr;</lem><rdg wit="H">do</rdg></app> claec<ex>h</ex>l&omacr;d, &ampersir; co h&amacr;irigthi annsa geimr<ex>id</ex>.</p>

<p>An <ex>dara</ex> r<ex>iagail</ex> .i. n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur na luibi do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im om, ach <term lang="la">lactuca</term> &ampersir; <term lang="la">portulaca</term> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> haic<ex>&emacr;id</ex>, do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> t<ex>eas</ex>a f<ex>ol</ex>a d<ex>eirgi</ex> &ampersir; ainnt<ex>eas</ex>a <lb n="5470"> in g<ex>ail</ex>i &ampersir; na n-ae, &ampersir; a cait<ex>h</ex>im a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda a cainndiacht b<ex>i</ex>c.</p>

<p>An <ex>treas</ex> r<ex>iagail</ex> .i. na luibi t<ex>easaid</ex>i do gn&amacr;th<ex>ugad</ex> annsna haims<ex>ear</ex>aib f<ex>uara</ex> &ampersir; na luibi f<ex>uar</ex>a annsna haims<ex>ear</ex>aibh t<ex>easaid</ex>i; &ampersir; na luibi measurda, mur <lb n="5475"> at&amacr;, borr<ex>&amacr;itsi</ex> &ampersir; bugulosa, an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-aims<ex>ir</ex>; &ampersir;  curt<ex>h</ex>ar annsa tsamr<ex>ad</ex> <term lang="la">spinargia</term> &ampersir; <term lang="la">lactuca</term> &ampersir; <term lang="la">bleta</term> far&umacr;, &ampersir; annsa g&emacr;imr<ex>ead</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n do duill<ex>eabar</ex> minnt<ex>uis</ex> &ampersir; p<ex>er</ex>sille.</p>

<p>An <ex>ceathramad</ex> r<ex>iagail</ex>: n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> dl<ex>eag</ex>ur na luibi <lb n="5480"> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im in uair b&imacr;s a s&imacr;l abuid, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a cait<ex>h</ex>im <ex>n&omacr;</ex> co tic<ex>i</ex>d c<ex>hu</ex>m m&emacr;ide fuirfe.</p>

<p>An <ex>c&umacr;igead</ex> r<ex>iagail</ex> .i. co ndl<ex>eag</ex>ur a <corr sic="n-ullmugadl" resp="BF">n-ullm<ex>ugad</ex></corr> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> bainne alm<ex>on</ex>t, <ex>n&omacr;</ex> r&emacr; huis<ex>g</ex>i fe&omacr;la inmolta, <ex>n&omacr;</ex> l&emacr; hol<ex>aid</ex> na holiua.</p>

<p><lb n="5485">An <ex>s&emacr;mad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. gurab a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na coda dl<ex>eag</ex>ur an p<ex>h</ex>rais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> d'&omacr;l, &omacr;ir laguid s&imacr; an br&umacr; co coitc<ex>h</ex>inn. <frn lang="la">Et</frn> teagm<ex>aid</ex> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> so do s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> in c<ex>h</ex>obl&amacr;in: acht g&emacr; t&amacr; eanbruit<ex>h</ex>i in c<ex>h</ex>obl<ex>&amacr;in</ex> lacc<ex>thach</ex>, &ampersir; co h&amacr;irigthi in uair b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear

<pb n="104">
<sup resp="JaC">infra 246-7</sup><lb>
<lb n="5490"> co b<ex>ea</ex>c &emacr;, gid eadh, an uair cait<ex>ear</ex> s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> in c<ex>h</ex>obl&amacr;in fostaig<ex>id</ex> in br&umacr;; ar an adbur sin f&emacr;dtur s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> in c<ex>h</ex>obl<ex>&amacr;in</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a ndeireadh in m&imacr;s<note type="auth" n="27">Tuathal ag an aistrighthe&oacute;ir annso, munab amhlaidh do bh&iacute; truailli&uacute; sa t&eacute;ax bhunaidh Laidne .i. go raibh <term lang="la">mensis</term> 'an mh&iacute;os' ann, i n-ionad <term lang="la">mensae</term> 'na m&eacute;ise.' </note> &ampersir; a eanbruit<ex>h</ex>i ana t<ex>h</ex>os<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; heal<ex>adna</ex>c<ex>h</ex> an cobl<ex>&amacr;n</ex> &ampersir; a eanbruit<ex>h</ex>i do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar <lb n="5495"> aen-shlig<ex>id</ex>, &omacr;ir do c<ex>h</ex>&umacr;ise&omacr;chdais gluasacht suinne&amacr;n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> annsa g<ex>ail</ex>i ar son co lagann cuid d&imacr;b &ampersir; co fostaiginn cuid <ex>eile</ex>; gid eadh, an uair beantur in t-uis<ex>g</ex>i ana c<ex>&emacr;id</ex>-b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear &emacr; de, n&imacr; f<ex>h</ex>uil guasacht ana s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im leisin <ex>da</ex>ra heanbruit<ex>h</ex>i <lb n="5500"> <ex>n&omacr;</ex> leisin <ex>treas</ex> eanbruit<ex>h</ex>i. <ex>Agus</ex> n&imacr; hanimc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an c<ex>&emacr;d</ex>-uis<ex>g</ex>i ana mb<ex>eir</ex>bt<ex></ex>hear na luibi fl<ex>iuch</ex>a lagus an br&umacr; do buain d&imacr;b, &ampersir; a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> ainns&emacr;in &ampersir; a cait<ex>h</ex>im, &omacr;ir is mur sin is m&omacr; oil<ex>id</ex> &ampersir; is luga lag<ex>ai</ex>d.</p>

<p>An <ex>tseachtmad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. d&amacr; caitear na luibi <lb n="5505"> f<ex>uara</ex> fl<ex>iuch</ex>a mur biad dl<ex>eag</ex>ur a n-ullm<ex>ugad</ex> mar so .i. a fl<ex>ichideacht</ex> do measrug<ex>ad</ex>; ar an <ex>a</ex>db<ex>ur</ex> sin is mait<ex>h</ex> a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> a n-uis<ex>g</ex>i &ampersir; a pri&amacr;il ainns&emacr;in a n-oluid mil<ex>is</ex>, <ex>n&omacr;</ex> a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> l&emacr; c<ex>h</ex>&emacr;ile arna c<ex>u</ex>musc a n&imacr; &emacr;igin g&amacr; fuil br<ex>&imacr;g</ex> con<ex>tr&amacr;rda</ex> d&omacr;ib; <lb n="5510"> <frn lang="la">verbi gratia</frn> .i. at&amacr; in <term lang="la">cucurbita</term> f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex>, ar an adbur sin as maith a b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> ar t&umacr;s a n-uis<ex>g</ex>i, &ampersir; a p<ex>h</ex>ri&amacr;il l&emacr; hol<ex>aid</ex> ainns&emacr;in, <ex>n&omacr;</ex> a c<ex>hu</ex>musc l&emacr; neit<ex>h</ex>ib &emacr;igin t<ex>easaid</ex>i, mar at&amacr;it, uinn<ex>eam</ex>ain &ampersir; fin&emacr;l &ampersir; p<ex>er</ex>sille.</p>

<p><lb n="5515">An <ex>t-ochtmad</ex> r<ex>iagail</ex> .i. gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na praiseac<ex>h</ex>a c<ex>hu</ex>m oil<ex>eamn</ex>a, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i an uair 

<pb n="105">
<sup resp="JaC">infra 247-9</sup><lb>
n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> rannc<ex>h</ex>uidigid na luibi d&amacr; nd&emacr;ntur iat r&emacr; c&amacr;il<ex>ib</ex> aduat<ex>h</ex>mura; &ampersir; is iat so na luibe sin .i. na luibe ar nach b&imacr; blas aduat<ex>h</ex>mur &ampersir; is m&omacr; b&imacr;s a <lb n="5520"> ngaire do millseacht. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab iat so na luibi is gn&amacr;th<ex>aig</ex>e d&amacr; nd&emacr;ntur prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a .i. <term lang="la">lactuca</term> &ampersir; <term lang="la">bleta</term>, <term lang="la">atriplex</term>, <term lang="la">portulaca</term>, cobl&amacr;n, <term lang="la">cucurbita</term>, borr<ex>&amacr;itsi</ex>, <term lang="la">bugulosa</term> &ampersir; p<ex>er</ex>sille, <app><lem>m<ex>eir</ex>si</lem><rdg wit="H">meirsi</rdg></app>, uinn<ex>eam</ex>ain, lus &ampersir; g&amacr;ir<ex>le&omacr;g</ex>. <frn lang="la">Et</frn> ad&emacr;ram neithe <lb n="5525"> at<ex>h</ex>c<ex>h</ex>umaire d&imacr;b so.</p>

<p><ex>Agus</ex> ar t&umacr;s don <term lang="la">lactuca</term>. <ex>Agus</ex> is b<ex>ea</ex>c oilius s&emacr;, gid eadh, n&imacr; f<ex>h</ex>uil idir na huile luib, luib is m&omacr; &omacr; ngeintear fuil mait<ex>h</ex> n&amacr; &eacute;, acht co claenann s&emacr; c<ex>hu</ex>m fuar<ex>aideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m fl<ex>ichideacht</ex>a; ar an <lb n="5530"> <ex>a</ex>dbur sin is mait<ex>h</ex> &eacute; do na compl<ex>ex</ex>aib t<ex>easaid</ex>i &ampersir; a n-aims<ex>ear</ex>aib t<ex>easaid</ex>i &ampersir; roim biad. <frn lang="la">Et</frn> f&emacr;d<ex>aid</ex>h neach a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im om <ex>n&omacr;</ex> b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i; gid eadh, is mo c<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>uig</ex>ius s&emacr; om &ampersir; is luga oilius, &ampersir; a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin an uair b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear &eacute;. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a nigi, &omacr;ir an uair nigt<ex>h</ex>ear &eacute; geintear gaet<ex>h</ex>muireacht <lb n="5535"> &ampersir; death<ex>aige</ex> ann, &ampersir; ardaigt<ex>h</ex>ear a f<ex>huaraideacht</ex> &ampersir; a f<ex>hlichideacht</ex> &ampersir; do r<ex>&emacr;ir</ex> c<ex>h</ex>on<ex>sique</ex>ns is deacair a d&imacr;l<ex>eagad</ex>.</p>

<p><mls unit="MS P page" n="388">An <term lang="la">lactuca</term>, <ex>immorra</ex>, is luat<ex>h</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &eacute; d&amacr; <lb n="5540"> n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> f&emacr;in; &ampersir; m&umacr;ch<ex>aid</ex> an tart, &ampersir; m&imacr;nig<ex>id</ex> ainnt<ex>eas</ex> l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> &ampersir; f<ex>ol</ex>a d<ex>eirg</ex>i, &ampersir; measraig<ex>id</ex> fiuch<ex>ad</ex> na l<ex>eann</ex>ann, &ampersir; imdaig<ex>id</ex> bainne a c&imacr;gib na mbanaltrann, &ampersir; d&umacr;isgid toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> an b&imacr;d, &ampersir; n&imacr; lagann &ampersir; n&imacr; <app><lem>f<ex>h</ex>ostaiginn</lem><rdg wit="H">fostann</rdg></app> an br&umacr;, &ampersir; n&imacr; t<ex>h</ex>ogairminn in fual. <frn lang="la">Et</frn> 

<pb n="106">
<sup resp="JaC">infra 349-50</sup><lb>
<lb n="5545"> an uair caitear ar c<ex>&emacr;d</ex>-long<ex>ad</ex> &eacute; roim fh&imacr;n, toirmisgid in meisgi; &ampersir; togairm<ex>i</ex>d in codl<ex>ad</ex>; gid eadh, dorc<ex>h</ex>aig<ex>id</ex> in radarc. <frn lang="la">Et</frn> is m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; do t<ex>h</ex>ogairm in c<ex>h</ex>odalta do na sean-da&imacr;nib, gid ead, is mait<ex>h</ex> a f<ex>huaraideacht</ex> &ampersir; a f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex> do <lb n="5550"> measrug<ex>ad</ex> l&emacr; neithib t<ex>easaid</ex>i tirma deadh-bal<ex>aid</ex>. <ex>Agus</ex> ceannsaig<ex>id</ex> an dr&umacr;is &ampersir; in c<ex>h</ex>oimriachtain. <ex>Agus</ex> f&emacr;dtur a c<ex>h</ex>aithim a ndiaid biad ele, &ampersir; co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i i ndiaid biad t<ex>easaid</ex>i ng&emacr;r, &omacr;ir is annsin is m&omacr; fh&emacr;dtur do c<ex>h</ex>aithim de do c<ex>h</ex>osg a mail&imacr;si.</p>

<p><lb n="5555"><term lang="la">Bleta</term>, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&emacr; f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex>. <ex>Agus</ex> n&imacr; dl<ex>eag</ex>ur a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im om ar aen-mod acht b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i. <ex>Agus</ex> is luga oilius s&emacr; n&amacr; an <term lang="la">lactuca</term> &ampersir; is measa in f<ex>h</ex>uil geinius. <frn lang="la">Et</frn> anfhainnig<ex>id</ex> an g<ex>ail</ex>i &ampersir; na hinne. <ex>Agus</ex> c&umacr;isig<ex>id</ex> a gn&amacr;th<ex>ugad</ex> teinneas gont<ex>a</ex>ch <lb n="5560"> annsa broinn, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> cuirrin<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; <app><lem>gaet<ex>h</ex>muireacht</lem><rdg wit="H">gaethm<ex>ur</ex>a<ex>cht</ex></rdg></app>, acht muna caitear neithe t<ex>h</ex>oirmiscius a mail&imacr;s ar aen-shlig<ex>id</ex> ris; <app><lem>&ampersir; d&amacr; caitear</lem><rdg wit="P">&ampersir; d&amacr; caitear &ampersir; d&amacr; caitear</rdg></app> mur sin &emacr; l<ex>eigis</ex>id teinneas na bronn ag&amacr; lagad &ampersir; ag osgailt <lb n="5565"> na cuisl<ex>eann</ex>. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab fl<ex>ich</ex>i <term lang="la">bleta</term> n&amacr; <term lang="la">lactuca</term> innus gurab b<ex>ea</ex>c n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil in <term lang="la">lactuca</term> inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> idir in cobl&amacr;n &ampersir; <term lang="la">bleta</term>.</p>

<p><term lang="la">Atriplex</term>: is b<ex>ea</ex>c <ex>deich</ex>frigius s&imacr; &omacr; <term lang="la">bleta</term> ana hoibr<ex>iugad</ex> &ampersir; ana coimpl<ex>ex</ex>, acht gurab fl<ex>ich</ex>i <lb n="5570"><term lang="la">atripl<ex>ex</ex></term>; &ampersir; ar an <ex>a</ex>dbur sin lag<ex>aid</ex> s&imacr; an bru &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilius &ampersir; m&imacr;nig<ex>id</ex> <app><lem>loisgnigi</lem><rdg wit="H">loiscn<ex>igt</ex>hi</rdg></app> l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> &ampersir; togairm<ex>i</ex>d an sgeat<ex>h</ex>rach, &ampersir; a s&imacr;l co h&amacr;irigt<ex>h</ex>i, &ampersir; is 

<pb n="107">
<sup resp="JaC">infra 250-2</sup><lb>
m&omacr;r f<ex>h</ex>urtachtaigius do lucht <app><lem>ict<ex>er</ex>isia</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="J">ect<ex>r</ex>isia</rdg></app>. <ex>Agus</ex> n&amacr; caitear ar aen-mod om h&imacr;. <ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur <term lang="la">atripl<ex>ex</ex></term> <lb n="5575"> do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hol<ex>aid</ex> &ampersir; r&emacr; salann &ampersir; r&emacr; haig&emacr;id, &omacr;ir an uair caitear co haenda le&omacr; f&emacr;in iat gortaigid an g<ex>ail</ex>i.</p>

<p><term lang="la">Spinairgia</term>, <ex>immorra</ex>, is cusm<ex>ail</ex> r&emacr; <term lang="la">hatripl<ex>ex</ex></term> &imacr;, acht gurab fearr don g<ex>ail</ex>i h&imacr; n&amacr;<term lang="la">atripl<ex>ex</ex></term>. <ex>Agus</ex> <lb n="5580"> fl<ex>iuch</ex>aid s&imacr; an br&umacr;, &ampersir; gein<ex>i</ex>d l<ex>eanna</ex> f<ex>uar</ex>a fl<ex>iuch</ex>a uisgeamla, &ampersir; ceartaigt<ex>h</ex>ear a mail&imacr;s mur do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear mail&imacr;s <term lang="la">atripl<ex>ex</ex></term>. <ex>Agus</ex> is mait<ex>h</ex> don sg&omacr;rnaig &ampersir; don sgam&amacr;n &imacr;.</p>

<p><term lang="la">Portulaca</term>, <ex>immorra</ex>, is b<ex>ea</ex>c oilius s&emacr; an c<ex>or</ex>p, &ampersir; <lb n="5585"> is dimolta &omacr;ir is f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> &eacute;, &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> tart &ampersir; sdup&amacr;il<ex>id</ex> an br&umacr; &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> sdupur na fiac<ex>al</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is mait<ex>h</ex> don tsheilg &eacute;, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a sh&imacr;l. <ex>Agus</ex> teimlig<ex>id</ex> s&emacr; in radarc &ampersir; toirm<ex>is</ex>cid in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> &ampersir; an dr&umacr;is.</p>

<p><lb n="5590"><term lang="la">Cucurbita</term>: gein<ex>i</ex>d s&emacr; l<ex>eann</ex>a uisgeamla &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilius. <ex>Agus</ex> at&amacr; ull<ex>am</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> truaill<ex>igthe</ex> ar son tsoc<ex>h</ex>laec<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex>i; ar an <ex>a</ex>dbur sin, in uair truailltear &eacute; arna <app><lem>d&imacr;l<ex>eagad</ex></lem><rdg wit="P">dil&mdash;a</rdg><rdg wit="H">dil&mdash;</rdg></app>, gein<ex>i</ex>d s&emacr; droch-l<ex>eann</ex>a; ar an adbur sin an drong g&amacr; mb&imacr;t <lb n="5595"> g<ex>ailid</ex>i n<ex>eam</ex>-glana, n&imacr; dl<ex>ig</ex>id a cait<ex>h</ex>im acht muna hullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear co mait<ex>h</ex> iat, &omacr;ir is luat<ex>h</ex> gab<ex>aid</ex> siat morg<ex>ad</ex> c<ex>h</ex>ucu annsa g<ex>ail</ex>i ar an d&amacr; mod sin, &ampersir; inntaigt<ex>h</ex>ear c<ex>hu</ex>m droch-l<ex>eann</ex>ann iat. M&amacr;s ead, is mait<ex>h</ex> a c<ex>u</ex>musc r&emacr; huin<ex>eam</ex>an geal &ampersir; r&emacr; fin&emacr;l &ampersir; r&emacr; 

<pb n="108">
<sup resp="JaC">infra 252-3</sup><lb>
<lb n="5600"> <term lang="la">horiganum</term> &ampersir; r&emacr; cailim<ex>in</ex>t. <ex>Agus</ex> is mait<ex>h</ex> a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> ar t&umacr;s &ampersir; a pri&amacr;il ainns&emacr;in.</p>

<p>An cobl&amacr;n, <ex>immorra</ex>, is f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &emacr; do r&emacr;ir droingi, &ampersir; is t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> &emacr; do r&emacr;ir droingi ele. <frn lang="la">Et</frn> ad<ex>ear</ex>m<ex>aid</ex>ne, ar t<ex>ui</ex>csin a s<ex>hu</ex>b<ex>stainti</ex> &ampersir; arna <lb n="5605"> t<ex>hui</ex>csin mur biad, gurab f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &emacr; &ampersir; co ngeineann l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>; gid eadh, an uair caitear mur l<ex>eigeas</ex> &emacr; maill<ex>e</ex> <ex>ris</ex>na neithib at&amacr; 'na t<ex>h</ex>imc<ex>h</ex>eall, is t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> &eacute;. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; urc<ex>h&omacr;id</ex> don gh<ex>ail</ex>i &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilius s&eacute; &ampersir; is olc na l<ex>eann</ex>a geinius &ampersir; dorc<ex>h</ex>aig<ex>id</ex> in <lb n="5610"> radarc &ampersir; togairmid in codl<ex>ad</ex>; &ampersir; fostaig<ex>id</ex> a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> an br&umacr; d'&emacr;is a b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i f&amacr; d&oacute;, &omacr;ir laguid <mls unit="MS P page" n="389"> in br&umacr; &omacr;na c<ex>h&emacr;id</ex>-b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex>; &ampersir; togairm<ex>id</ex> in fual.</p>

<p><ex>Agus</ex> dl<ex>eag</ex>ur a b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> &ampersir; a ullm<ex>ugad</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fe&omacr;lann<ex>aib</ex>h inmolta, &ampersir; do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear oil<ex>eamain</ex> m<ex>ait</ex>h <lb n="5615"> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> de, mur sin, is &emacr;idir <app><lem>do</lem><rdg wit="H">a</rdg></app> c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im. <frn lang="la">Et</frn> is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius in cobl&amacr;n na hailt co f<ex>uir</ex>imeall<ex>ach</ex> &ampersir; co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>; ar an adbur sin do oildis na sean-mn&amacr; a m<ex>e</ex>ic l&emacr; cobl&amacr;n innus com<ex>a</ex>d luait<ex>h</ex>idi do-d&emacr;ndais siubal.</p>

<p><lb n="5620">An borr<ex>&amacr;itse</ex>, <ex>immorra</ex>, at&amacr;it d&amacr; gn&emacr; air .i. gn&emacr; muinntearda &ampersir; gn&emacr; c<ex>h</ex>oill<ex>id</ex>i. <ex>Agus</ex> n&imacr; f<ex>h</ex>uil do na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i don c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> daena n&amacr; h&eacute;. <ex>Agus</ex> at&amacr; s&emacr; t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i co measurda; &ampersir; n&imacr; f<ex>h</ex>uil do na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>aib t<ex>easaid</ex>i <lb n="5625"> prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> is m&omacr; geinius fuil maith n&amacr; &eacute;. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; gn&emacr; gairbt<ex>h</ex>in ann, &ampersir; is lugaidi is toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &eacute; r&emacr;na c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im sin, &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> n&imacr; &emacr;igin do c<ex>hu</ex>musc ris 

<pb n="109">
<sup resp="JaC">infra 253-4</sup><lb>
do t<ex>h</ex>oirmeasc na mail&imacr;si ad<ex>ubrumar</ex>, mur at&amacr;, <term lang="la">spinairgia</term> &ampersir; <term lang="la">bleta</term>. An borr<ex>&amacr;itse</ex>, <ex>immorra</ex>, comf<ex>h</ex>urtaig<ex>id</ex> <lb n="5630"> in cra<ex>id</ex>i &ampersir; na baill sp<ex>ir</ex>ad&amacr;lta co huil<ex>id</ex>i, &ampersir; m&imacr;nig<ex>id</ex> s&emacr; in t-ucht &ampersir; in sgam&amacr;n, &ampersir; togairm<ex>i</ex>d in furba&imacr;lt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>us. <ex>Agus</ex> moluim a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im arna b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> ar fe&omacr;il cab&umacr;n, &ampersir; b<ex>ea</ex>c&amacr;n p<ex>er</ex>sille do c<ex>h</ex>ur 'na c<ex>h</ex>eann do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> a f<ex>h</ex>l<ex>ichideacht</ex>a, &ampersir; <lb n="5635"> <term lang="la">spinairgia</term> &ampersir; <term lang="la">bleta</term> do m&imacr;niug<ex>ad</ex> a gairbt<ex>h</ex>in.</p>

<p><ex>Agus</ex> na luibi <ex>eile</ex> t<ex>easaid</ex>i gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne as iat so iat .i. fin&emacr;l &ampersir; p<ex>er</ex>sille &ampersir; <term lang="la">c<ex>er</ex>folium</term><note type="auth" n="28">sic an d&aacute; ls.</note>, m<ex>eir</ex>si &ampersir; pibur cas, s&amacr;itsi &ampersir; minntus. <ex>Agus</ex> n&imacr; d&emacr;ntur prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a d&imacr;b so am&amacr;in, &omacr;ir is b<ex>ea</ex>c oil<ex>id</ex> siat &ampersir; <lb n="5640"> gein<ex>i</ex>t fuil g&emacr;r &ampersir; loisgid in f<ex>h</ex>uil at&amacr; arna gein<ex>eam</ex>ain; ar an <ex>a</ex>dbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a cait<ex>h</ex>im le&omacr; f&emacr;in ar aen-mod mur biad, acht mur l<ex>eigeas</ex> am&amacr;in. <ex>Agus</ex> ar an adbur sin gn&amacr;th<ex>uigid</ex> na da&imacr;ne sl&amacr;na na luibi so do c<ex>h</ex>eartug<ex>ad</ex> mail&imacr;si na mbiad f<ex>uar</ex> <lb n="5645"> &ampersir; na prais<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> f<ex>uar</ex>. <ex>Agus</ex> curt<ex>h</ex>ar a sabsaib iat co m<ex>in</ex>ic ar son na tarba sp<ex>eit</ex>sialta &omacr;na cusm<ex>ail</ex> duine do c<ex>h</ex>oim&emacr;d &omacr; easl<ex>&amacr;int</ex>i d&omacr;ib.</p>

<p>Ar <gap extent="roinnt fhocal"><note type="auth" n="29">T&aacute; deallramh ann gur f&aacute;gadh roinnt fhocal ar l&aacute;r annso; n&iacute;l deighilt d&aacute; laighead idir thosach an ailt so &ampersir; deire an ailt roimis sna lss.</note> an <ex>a</ex>dbur sin is luib t<ex>heasaid</ex>i an sab<ex>r</ex>ae. <ex>Agus</ex> at&amacr; seirbe &ampersir; stip<ex>ea</ex>cdacht ann co follus, ar <lb n="5650"> an <ex>a</ex>dbur sin n&imacr; m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur biad &emacr;. <ex>Agus</ex> is mait<ex>h</ex> don g<ex>aile</ex> &eacute; d&amacr; caitir om <ex>n&omacr;</ex> beirbt<ex>h</ex>i &emacr;. <frn lang="la">Et</frn> is b<ex>ea</ex>c an bearb<ex>ad</ex> rig s&emacr; a leas. <ex>Agus</ex> f&emacr;dtur a t<ex>h</ex>ab<ex>air</ex>t maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hol<ex>aid</ex> &ampersir; r&emacr; haig&emacr;id &ampersir; r&emacr; 

<pb n="110">
<sup resp="JaC">infra 254-5</sup><lb>
salann do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht an g<ex>ail</ex>i &ampersir; do l<ex>eigeas</ex> <lb n="5655"> <term lang="la">fhasdidium</term> &ampersir; do t<ex>h</ex>ogairm in toc<ex>h</ex>l<ex>uigth</ex>i. <ex>Agus</ex> d&amacr; n-innaltur in t-inad goinius an <sup resp="JaC">n</sup>at<ex>h</ex>air n<ex>eim</ex>i r&emacr; n-abur <term lang="la">sgorpio</term> <ex>n&omacr;</ex> uiper a huisgi ar a mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear sabrae m&imacr;nig<ex>id</ex> in teinneas.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a fhis agad gurab m&omacr;r f<ex>h</ex>urtachtaidius <lb n="5660"> in fein&emacr;l an radarc arna c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> <ex>n&omacr;</ex> arna c<ex>h</ex>ur risna s&umacr;ilib co fuirimeall<ex>ach</ex>; &ampersir; ar an adbur sin cait<ex>h</ex>id na hainminti n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a &eacute; &ampersir; coimlid siat f&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>n d&amacr; s&umacr;il<ex>ib</ex> <sup resp="JaC">&emacr;</sup> innus comad fe<sup resp="JaC">i</sup>r<sup resp="JaC">r</sup>de a radarc, mur adearar don loch<ex>aid</ex> r&emacr; <lb n="5665"> n-abur <term lang="la">talpa</term> b&imacr;s a <app><lem>fuat<ex>h</ex>ach<ex>aib</ex></lem><rdg wit="H">fuathach&mdash;</rdg></app> talman a comursanacht in <app><lem>fen<sup resp="JaC">&emacr;il</sup></lem><rdg wit="H">fineil</rdg></app>.</p>

<p><ex>Agus</ex> is mall d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &emacr; &ampersir; is olc &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oilius &ampersir; n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur biad &eacute;. <ex>Agus</ex> is mait<ex>h</ex> a n-aig<ex>id</ex> gaet<ex>h</ex>muireachta an g<ex>ail</ex>i &eacute;. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; n-ibt<ex>h</ex>ear <lb n="5670"> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huis<ex>g</ex>i f<ex>h</ex>uar &emacr;, coisgid an sgeat<ex>h</ex>reach. <ex>Agus</ex> d&amacr; mbristear maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> salann &eacute; &ampersir; a c<ex>h</ex>ur ar greim na con confuid, l<ex>eigis</ex>id &eacute;. <ex>Agus</ex> is m&omacr; as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &emacr; mar l<ex>eigeas</ex> n&amacr; mur biad; ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute; a regim<ex>e</ex>n na sl<ex>&amacr;in</ex>ti <lb n="5675"> acht do c<ex>hear</ex>tug<ex>ad</ex> mail&imacr;si na mbiad ele mur ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>.</p>

<div3><head>Don p<ex>her</ex>sille</head>
<p><ex>Agus</ex> adeirim co ngeineann s&emacr; fuil g&emacr;r, &ampersir; co nd&umacr;isginn neach c<ex>hu</ex>m feirgi, &omacr;ir at&amacr; s&emacr; osgailt<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> 

<pb n="111">
<sup resp="JaC">infra 255-6</sup><lb>
co m&omacr;r, &ampersir; n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur biad &eacute; acht do <lb n="5680"> c<ex>hear</ex>tug<ex>ad</ex> na mbiad ele. <frn lang="la">Et</frn> comf<ex>h</ex>urtaig<ex>id</ex> an luib so arna cur a mbiaduib in d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> an gaet<ex>h</ex>muireacht &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a sabsaib &iacute;. <frn lang="la">Et</frn> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a gn&amacr;th<ex>ugad</ex> a n-aimsir f<ex>h</ex>uair &ampersir; <mls unit="MS P page" n="390"> a n-a&imacr;s arsaid &ampersir; a <term lang="la">r&emacr;igi&omacr;n</term> fhuar. <frn lang="la">Et</frn> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear ceir&imacr;n <lb n="5685"> de &ampersir; do shalann a n-aig<ex>id</ex> greama na con conf<ex>aid</ex>.</p>

<p>An m<ex>eir</ex>si, <ex>immorra</ex>, is cusm<ex>ail</ex> risin p<ex>er</ex>silli &emacr; do r&emacr;ir c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>a &ampersir; d&imacr;sleachta; gid eadh, is n<ex>eam</ex>-t<ex>h</ex>oltan<ex>aig</ex>hi an blas b&imacr;s air n&amacr; ar an p<ex>er</ex>silli; ar an <ex>a</ex>dbur sin is b<ex>ea</ex>c gn&amacr;th<ex>uigid</ex> na da&imacr;ne &eacute; <lb n="5690"> mur biad. <ex>Agus</ex> n&imacr; com-t<ex>h</ex>ir<ex>im</ex> &eacute; risin p<ex>er</ex>sille &ampersir; n&imacr; co<sup resp="JaC">m</sup>-m&omacr;r in d&imacr;sleacht at&amacr; aigi ag oslug<ex>ad</ex> p&omacr;ir<ex>ea</ex>d na n-ae &ampersir; na seilgi. Gid eadh, do-n&imacr; s&emacr; urc<ex>h</ex>&omacr;id do na haeib &ampersir; d&umacr;isgid gluasacht lucht na hepil<ex>eps</ex>ia, &ampersir; an uair cogantur &eacute; do-n&imacr; an b&emacr;l <lb n="5695">deadh-bal<ex>aid</ex>.</p></div3>

<div3><head>Don phibur chas</head>
<p>B&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co t&emacr;iginn s&emacr; an g<ex>aile</ex> &ampersir; na hae &ampersir; co loisginn an f<ex>h</ex>uil &ampersir; gurab b<ex>ea</ex>c oilius; glanuid an sgam&amacr;n &ampersir; d&umacr;isgid an c<ex>h</ex>oimriachtain; ar an adbur sin is b<ex>ea</ex>c dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im de a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> in m&imacr;s<note type="auth" n="30">Cf. <frn lang="la">supra</frn> lch. 104, n. 1, agus <frn lang="la">infra</frn> l&iacute;ne 5710.</note>; &ampersir; caitear &emacr; maill<ex>e</ex> r&emacr; salann &ampersir; re hol<ex>aid</ex> <lb n="5700">do t<ex>h</ex>ogairm in tochl<ex>uigth</ex>i; &ampersir; is olc ar aen-mod 

<pb n="112">
<sup resp="JaC">infra 256-7</sup><lb>
<app><lem>ele</lem><rdg wit="H">eile</rdg></app> don g<ex>aile</ex> &eacute;, &omacr;ir do-n&imacr; gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ann; agus fostaig<ex>id</ex> in finnfad arna &omacr;l <ex>n&omacr;</ex> arna c<ex>h</ex>oimilt fa&imacr;.</p>

<p>S&amacr;itsi, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&emacr; t<ex>easaidi</ex> tir<ex>im</ex>; ar an <lb n="5705"> adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r</ex>is f&emacr;in &emacr; mur biad. <ex>Agus</ex> is m&omacr;r c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtachtaidius na f&emacr;ithe. <ex>Agus</ex> gn&amacr;th<ex>uigid</ex> na da&imacr;ne in s&amacr;itsi ar d&amacr; mod<ex>aib</ex>h: an c<ex>&emacr;d</ex>-m<ex>od</ex> d&imacr;b, ag&amacr; c<ex>hu</ex>musc r&emacr; f&imacr;n, &omacr;ir comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> in f&imacr;n sin arna &omacr;l na da&imacr;ne &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi <lb n="5710"> i tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> na m&imacr;s. <ex>Agus</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an f&imacr;n sin do lucht na pairilisi &ampersir; na hepil<ex>ep</ex>sia arna &omacr;l co measurda, ar folm<ex>ugad</ex> an adb<ex>uir</ex> r&emacr;m-t<ex>h</ex>osgait<ex>h</ex>i. Tuill<ex>ead</ex>, gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> an s&amacr;itsi mur s<ex>h</ex>absa &omacr;ir d&umacr;isgid s&eacute; in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> an uair b&imacr;s an g<ex>ail</ex>i l&imacr;nta <lb n="5715"> do droch-l<ex>eann</ex>uib oma n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> innil in s&amacr;itsi do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im, &omacr;ir trialluid na hainminti n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a c<ex>h</ex>ugi &ampersir; <app><lem>sailigid</lem><rdg wit="H">sailgit</rdg></app> &emacr;; ar an <ex>a</ex>dbur sin is maith a p<ex>h</ex>lanndug<ex>ad</ex> a n-aici na ruibi, &omacr;ir n&imacr; t<ex>h</ex>rialluid na hainminti <lb n="5720"> n<ex>eim</ex>neacha c<ex>h</ex>ugi an tan sin.</p>

<p>An minntus, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&emacr; t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> &ampersir; is b<ex>ea</ex>c is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute; mur biad. <ex>Agus</ex> is f&imacr;rinneach a r&amacr;d co comf<ex>h</ex>urtachtaidinn s&emacr; an g<ex>aile</ex> &ampersir; co coisginn singultus. <frn lang="la">Et</frn> toirm<ex>is</ex>cid s&emacr; an sgeat<ex>h</ex>rach <lb n="5725"> f<ex>h</ex>l<ex>eg</ex>m<ex>a</ex>tic<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &ampersir; an sgeat<ex>h</ex>rach fhola, &ampersir; d&umacr;isgid in c<ex>h</ex>oimriachtain, &ampersir; toirm<ex>is</ex>cid an seile fola. <ex>Agus</ex> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> &eacute; a n-aig<ex>id</ex> greama na con confuid, &omacr;ir at&amacr; d&imacr;sleacht aigi c<ex>h</ex>ucu.</p></div3></div2>

<pb n="113">
<div2 n="14"><head>An <ex>ceathramad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: do na pr&emacr;m<ex>aib</ex>h</head>
<p><frn lang="la">Radices quibus com<sup resp="JaC">m</sup>uniter homines sani <lb n="5730"> utuntur hiis temporibus</frn> .i. do na pr&emacr;muib gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne sl<ex>&amacr;n</ex>a. annsna haims<ex>ear</ex>aib so, mur at&amacr;, lus &ampersir; gairl<ex>e&omacr;g</ex> &ampersir; uinn<ex>eam</ex>ain &ampersir; meacain <app><lem>r&imacr;</lem><rdg wit="H">righ</rdg></app> &ampersir; <app><lem>rap<ex>h</ex>anus</lem><rdg wit="H">rafanus</rdg></app> &ampersir; <term lang="la">napiones</term> &ampersir; <term lang="la">rapa</term>. <ex>Agus</ex> <app><lem>laibe&omacr;rm<ex>aid</ex></lem><rdg wit="H">l&omacr;ibeorum</rdg></app> don lus &ampersir; don gairl<ex>e&omacr;ig</ex> &ampersir; do na huinn<ex>eam</ex>naib co hat<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>mair, <lb n="5735"> &omacr;ir n&imacr; m&omacr;r as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h measurda n&amacr; t<ex>easaid</ex>i mur biad, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair b&imacr;t siat omh. <frn lang="la">Et</frn> is b<ex>ea</ex>c oil<ex>id</ex> siat &ampersir; gein<ex>i</ex>t droch-f<ex>h</ex>uil g&emacr;r gontach; gid eadh, s&emacr;imig<ex>i</ex>t siat na l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra &ampersir; gearruid na l<ex>eann</ex>a rigni. <ex>Agus</ex> an uair <lb n="5740"> b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear iat, ligid uat<ex>h</ex>a in c<ex>h</ex>&amacr;il gontach b&imacr;s inntu &ampersir; mair<ex>id</ex>h an br<ex>&imacr;g</ex> gearrt<ex>hach</ex> sh&emacr;imigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> inntu; ar an adbur sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iat beirbt<ex>h</ex>i n&amacr; om.</p>

<p>An lus, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&emacr; t<ex>easaid</ex>i tirim, &ampersir; is dimolta <lb n="5745"> an oil<ex>eamain</ex> do-beir s&emacr; don c<ex>hor</ex>p &ampersir; urc<ex>h&omacr;id</ex>ig<ex>id</ex> do na s&umacr;il<ex>ib</ex> &ampersir; gein<ex>id</ex>h fuil dub <app><lem>melangcolica</lem><rdg wit="H">melancoil&mdash;</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> gein<ex>id</ex>h aislingt<ex>h</ex>i aduat<ex>h</ex>mura &ampersir; gortaig<ex>id</ex> na f&emacr;ithe ar son na gontaigi c<ex>h</ex>&umacr;isigius 
inntu; &ampersir; urc<ex>h&omacr;id</ex>ig<ex>id</ex> do na fiacl<ex>aib</ex> &ampersir; d&amacr; fe&omacr;il. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; dl<ex>ig</ex>inn fear l<ex>eann</ex>a <lb n="5750"> r<ex>uaid</ex> n&amacr; l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> a gn&amacr;th<ex>ugad</ex> &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair b&imacr;s s&eacute; om.</p>

<pb n="114">
<p><sup resp="JaC">infra 258-9</sup><lb>
Na huinn<ex>eam</ex>ain, <ex>immorra</ex>, at&amacr;it siat t<ex>easaid</ex>i &ampersir; at&amacr; fl<ex>ichideacht</ex> <app><lem>talmaide</lem><rdg wit="H">talm&mdash;hi</rdg><rdg wit="P">talm&mdash;</rdg></app> acu maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fl<ex>ichideacht</ex> tsh&emacr;im uisgeam<ex>ail</ex> n<ex>eim</ex>-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a. <ex>Agus</ex> geinid <lb n="5755"> siat droch-aislingt<ex>h</ex>i &ampersir; teinneas cinn; ar an <ex>a</ex>dbur sin ullm<ex>uigid</ex> a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex> gu m&omacr;r n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> c<ex>hu</ex>m m&imacr;c<ex>h</ex>&emacr;ile. <ex>Agus</ex> d&amacr; caitear omh iat gein<ex>i</ex>d l<ex>eann</ex>a morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i annsa gaile, &ampersir; buaidrid siat an r&emacr;s&umacr;n <mls unit="MS P page" n="391"> &ampersir; in c<ex>h</ex>uimne. Gid eadh, d&amacr; caitear iat beirbt<ex>h</ex>i <lb n="5760"> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> heanbruit<ex>h</ex>i fe&omacr;la inmolta, comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> in d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; laigdigit na <app><lem>hurc<ex>h</ex>&omacr;idi</lem><rdg wit="H">h<ex>ur</ex>coid<ex>igt</ex>hi</rdg></app> do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear uat<ex>h</ex>a &ampersir; measraig<ex>id</ex> na biada f<ex>uar</ex>a ara mbeirbt<ex>h</ex>ear iat; gid eadh, is fearr gan a ngn&amacr;th<ex>ugad</ex>.</p>

<p><lb n="5765">An gairl<ex>e&omacr;g</ex>, <ex>immorra</ex>, at&amacr; s&imacr; t<ex>easaid</ex>i &ampersir; claenuid s&imacr; c<ex>hu</ex>m fl<ex>ichideacht</ex>a &emacr;igin. <ex>Agus</ex> is luga fhodnus s&imacr; a n-aig<ex>id</ex> na gaethmuireachta n&amacr; f<ex>h</ex>odnus in t-uinn<ex>eam</ex>an, &ampersir; is mait<ex>h</ex> a n-aig<ex>id</ex> na cosachtaigi h&imacr;, &ampersir; innarb<ex>aid</ex> an seile co mait<ex>h</ex>. Gid eadh, <lb n="5770"> urc<ex>h</ex>&omacr;idig<ex>id</ex> don radarc &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> teinneas cinn. <ex>Agus</ex> is ria adearar t<ex>r</ex>iacla na mbod<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is don droing ag&amacr; mb<ex>eid</ex> l<ex>eann</ex>a fleumatic<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a r<ex>eam</ex>ra rigne is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an gairl<ex>e&omacr;g</ex>; &ampersir; is m&omacr;r dl<ex>ig</ex>id lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> a s<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>na.</p>

<p><lb n="5775"><app><lem><term lang="la">Raphanus</term></lem><rdg wit="H">raphanum</rdg></app> (.i. rag<ex>a</ex>m)<note type="auth" n="31">scr&iacute;obhtha os cionn na l&iacute;ne mar ghluais; H scr&iacute;obhtha san imeall.</note>, <ex>immorra</ex>, n&imacr; m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> mur biad &eacute;, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi do lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex>; &omacr;ir gein<ex>i</ex>d fuil g&emacr;r gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is olc don 

<pb n="115">
<sup resp="JaC">infra 259-60</sup><lb>
g<ex>ail</ex>i iat &ampersir; c&umacr;isigid br&umacr;chtach aig&emacr;id<ex>igt</ex>hi &ampersir; geinid l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra; &ampersir; d&amacr; mbia an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagth</ex>a anfhann <lb n="5780"> gein<ex>id</ex>h l<ex>eann</ex>a oma. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; br<ex>&imacr;g</ex> s<ex>h</ex>e&imacr;midt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> gearrt<ex>h</ex>ach innta. <frn lang="la">Et</frn> it<ex>h</ex>id drong pr&emacr;ma <app><lem>rafan<ex>uis</ex></lem><rdg wit="H">rafanuis</rdg></app> a ndiaid na mbiad <ex>eile</ex> do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht in d&imacr;l<ex>eagth</ex>a; &ampersir; adearuid d&amacr; caitear i ndiaid biad ele rafanus co comf<ex>h</ex>urtachtaiginn an br<ex>&imacr;g</ex> innarbt<ex>h</ex>ach <lb n="5785"> &ampersir; co lagann an br&umacr;; gid eadh, d&amacr; caitear  roim biad ele &eacute; innarb<ex>aid</ex> c<ex>hu</ex>m na mball uachtarach &ampersir; togairm<ex>id</ex> an sgeat<ex>h</ex>rach. M&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> rafanus maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> salann &ampersir; r&emacr; haig&emacr;id a ndiaid biad <ex>eile</ex> &ampersir; a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im a m&emacr;id bic. <frn lang="la">Et</frn> is <lb n="5790"> f&imacr;r co n-urc<ex>h</ex>&omacr;id<ex>ig</ex>hinn do na s&umacr;il<ex>ib</ex> &ampersir; do na haeib &ampersir; do na fiacl<ex>aib</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is mait<ex>h</ex> <app><lem>&emacr;</lem><rdg wit="P">i</rdg></app> a n-aig<ex>id</ex> greama na con conf<ex>aid</ex> arna c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im co hinm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>, <ex>n&omacr;</ex> arna c<ex>h</ex>ur r&umacr; co fuirimeall<ex>ach</ex> &ampersir; do t<ex>h</ex>ogairm na coimriachtana.</p>

<p><lb n="5795"><frn lang="la">De napionibus &ampersir; rapis</frn> .i. b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad gurab iat pr&emacr;ma is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i d'oil<ex>eamain</ex> an c<ex>hu</ex>i<ex>r</ex>p iat; &ampersir; foill<ex>sigth</ex>ear sin co l&omacr;r &omacr; c<ex>h</ex>airdeamlacht a mbl<ex>as</ex>a, &omacr;ir is coitc<ex>h</ex>inn an gach uile oil<ex>eamain</ex> gurab iat na neithe searba &ampersir; gont<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a is luga oilius &ampersir; gurab <lb n="5800"> iat na neithe millsi is m&omacr; oilius. <ex>Agus</ex> as iat na <app><lem>rapai</lem><rdg wit="H">rapi</rdg></app> &ampersir; <term lang="la">napiones</term> is millsi do na pr&emacr;m<ex>aib</ex>h; ar an <ex>a</ex>dbur sin is iat is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i mur biad d&imacr;b, gid eadh, gein<ex>i</ex>d l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra, &ampersir; is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; gein<ex>i</ex>t siat gaet<ex>h</ex>muireacht &ampersir; l<ex>eann</ex>a <lb n="5805"> oma d&amacr; mbia an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> anfhann. <ex>Agus</ex> 

<pb n="116">
<sup resp="JaC">infra 260-1</sup><lb>
at&amacr; d&imacr;sleacht c<ex>hu</ex>machtach acu do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht an radairc. <frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> a nglan<ex>ad</ex>h &omacr;n c<ex>h&emacr;d</ex>-uis<ex>g</ex>i ara mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear iat &ampersir; gan a n-it<ex>h</ex>i om. <frn lang="la">Et</frn> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> <term lang="la">napiones</term> &ampersir; is m&omacr; is molta n&amacr; <term lang="la">rapa</term>. <lb n="5810"> <ex>Agus</ex> d&umacr;isgid in c<ex>h</ex>oimriachtain &ampersir; boguid an br&umacr; &ampersir; glanuid sl<ex>igth</ex>i in f<ex>h</ex>uail. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t co ndl<ex>eag</ex>ur <term lang="la">rapa</term> do l<ex>eith</ex>-b<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> a n-uis<ex>g</ex>i aenda &ampersir; ainns&emacr;in a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fe&omacr;il m&emacr;ith, &ampersir; arna n-ullm<ex>ugad</ex> mur sin is mait<ex>h</ex> an biad iat.</p>

<div3><head>Don meacan r&imacr;</head>
<p><lb n="5815">B&imacr;th a f<ex>h</ex>is agad an uair b&imacr;t siat geal co f&emacr;dtur a cait<ex>h</ex>im b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> fe&omacr;il <ex>n&omacr;</ex> gan fe&omacr;il, &omacr;ir furtachtaig<ex>id</ex> na h&amacr;irne &ampersir; an br&umacr; mur do-n&imacr; <term lang="la">rapa</term> &ampersir; is luga oil<ex>id</ex> siat n&amacr; do-n&imacr; <term lang="la">rapa</term>. <frn lang="la">Et</frn> is do-d&imacr;l<ex>eagth</ex>a iat mur as e<sup resp="JaC">a</sup>d na pr&emacr;ma <ex>eile</ex>; &ampersir; na l<ex>eann</ex>a <lb n="5820"> geintear uada at&amacr;it inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex> idir mait<ex>h</ex> &ampersir; olc, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi d&amacr; mbia an br<ex>&imacr;g</ex> d&imacr;l<ex>eagtha</ex>c<ex>h</ex> anfann. <ex>Agus</ex> as m&omacr;r t<ex>h</ex>ogairmius s&emacr; in c<ex>h</ex>oimriachtain.</p></div3></div2>

<div2 n="15"><head>An <ex>c&umacr;igead</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> d&emacr;g: don fhungus</head> 
<p><frn lang="la">Volo post tractatum de radicibus aliquantulum loqui de fungibus</frn><note type="auth" n="32">sic an d&aacute; ls.</note> .i. dob &amacr;il lim tar &emacr;s tr&amacr;chtuid <lb n="5825"> do d&emacr;nam do na pr&emacr;muib lab<ex>air</ex>t m&emacr;id &emacr;igin do na fungib, &omacr;ir is m&omacr; in cusm<sup resp="JaC">ail</sup>ius at&amacr; acu ris na 

<pb n="117">
<sup resp="JaC">infra 261-2</sup><lb>
pr&emacr;m<ex>aib</ex>h n&amacr; ris na luib<ex>ib</ex> &ampersir; ris na tort<ex>h</ex>uib. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t co ngn&amacr;th<ex>uig</ex>id na hEad&amacr;ilig na <term lang="la">fungi</term> mur biad tar &emacr;is a mbeirbt<ex>h</ex>i <app><lem>a huis<ex>g</ex>i</lem><rdg wit="H">ar uis<ex>g</ex>i</rdg></app> <ex>n&omacr;</ex> <lb n="5830"> d'&emacr;is a pri&amacr;ilti, arna cait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> sp&imacr;sraib deadh-bal<ex>aid</ex> toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> geintear iat annsna <mls unit="MS P page" n="392"> m<ex>eadaig</ex>ib<note type="auth" n="33">P m(et)&mdash;ib, agus s&iacute;neadh fada ar an (&ampersir;); H m&ampersir;--hibh.</note> &ampersir; annsa talum n<ex>eam</ex>-t<ex>h</ex>ruaill<ex>igth</ex>i, mur nach d&emacr;nuid ainminte n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>a comn<ex>uid</ex>e; &ampersir; an gn&emacr; f<ex>h</ex>&amacr;sus de a comursanacht fuat<ex>h</ex>ach na <lb n="5835">n-ainmintid n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>ch &ampersir; annsna hinaduib morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i  &ampersir; a n-aici na pr&emacr;m marbt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex>, at&amacr; in c<ex>h</ex>uid sin marbt<ex>h</ex>ac<ex>h</ex> d&imacr;b. <ex>Agus</ex> is fearr tir<ex>im</ex> iat n&amacr; &umacr;r; ar an adbur sin is maith fiuch<ex>ad</ex> do ligin d&omacr;ib a n-uis<ex>g</ex>i maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> lus &ampersir; r&emacr; puliol r<ex>uigiol</ex>; &ampersir; pri&amacr;iltear <lb n="5840"> ainns&emacr;in &eacute; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hol<ex>ai</ex>d na holiua millsi, &ampersir; &omacr; c<ex>r</ex>otar p<ex>&umacr;d</ex>ur sp&imacr;sraid orra, mur at&amacr;, p<ex>&umacr;d</ex>ur sinns<ex>&emacr;ir</ex> gil &ampersir; p<ex>&umacr;d</ex>ur <app><lem>cain&emacr;l;</lem><rdg wit="H">caineil</rdg></app> &ampersir; is mur sin ceartaigt<ex>h</ex>ear a mail&imacr;s, &omacr;ir is m&omacr;r at&amacr;it siat f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> &ampersir; gein<ex>id</ex> a cusm<ex>ai</ex>lius sin do l<ex>eann</ex>uib. <frn lang="la">Et</frn> is somorgt<ex>h</ex>a <lb n="5845"> a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; an l<ex>inn</ex> geintear uatha, &ampersir; is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; innarbt<ex>h</ex>ur iat sa mod a caitear iat, &ampersir; gein<ex>i</ex>d colica. <ex>Agus</ex> tic m&umacr;ch<ex>ad</ex> &ampersir; c<ex>u</ex>mgach &ampersir; <app><lem>singcoip<ex>is</ex></lem><rdg wit="H">singcoipis</rdg></app> &ampersir; allus fuar co gn&amacr;t<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> <app><lem>uada</lem><rdg wit="H">uatha</rdg></app>, &ampersir; l<ex>eigis</ex>tear sin l&emacr; <term lang="la">hoximel</term> diuretic<ex>a</ex>c<ex>h</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> n&imacr; <lb n="5850"> ara mbeirbt<ex>h</ex>ear &imacr;s&omacr;ip &ampersir; puliol r<ex>uigiol</ex>. <ex>Agus</ex> do-n&imacr; urc<ex>h</ex>&omacr;id don gh<ex>aili</ex>, &ampersir; is mait<ex>h</ex> f&imacr;n mait<ex>h</ex> d'&omacr;l ana ndiaid. Ar an adbur sin dimoluim gn&amacr;th<ex>ugad</ex> na <term lang="la">fungi</term>.</p></div2>

<pb n="118">
<div2 n="16"><head>An <ex>s&emacr;mad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: do <term lang="la">sdruphula</term> &ampersir; do <term lang="la">shubera</term></head>
<p><sup resp="JaC">infra 264-4</sup><lb>
<frn lang="la">Non solum homines utuntur fungis sed eciam <lb n="5855"> sdrufulis</frn> .i. n&imacr; headh am&amacr;in gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne <term lang="la">fungi</term> acht gn&amacr;th<ex>uig</ex>id <term lang="la">sdrufuli</term>. <ex>Agus</ex> as ead is <term lang="la">sdrufuli</term> ann pr&emacr;ma f<ex>h</ex>&amacr;sus annsa tal<ex>am</ex> gan lurga, ag&amacr; mb&imacr; duill<ex>eab</ex>ur cruinn d<ex>ear</ex>g &ampersir; ara mb&imacr; blas insipita a' claenad m&emacr;id &emacr;igin c<ex>hum</ex> millseachta. <lb n="5860"> <ex>Agus</ex> is d&omacr;ich <app><lem>leam</lem><rdg wit="H">lium</rdg></app> co tabraid siat oil<ex>eamain</ex> f<ex>huar</ex> f<ex>h</ex>l<ex>iuch</ex> uat<ex>h</ex>a &ampersir; co ngeinid l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra; &ampersir; caitear om &ampersir; b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i iat. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> t<ex>h</ex>alm<ex>aide</ex> co m&omacr;r aca; ar an adbur sin d&amacr; caitear a ndiaid b&imacr;d <ex>eile</ex> iat furtachtaig<ex>i</ex>d siat <lb n="5865"> an biad c<ex>hu</ex>m tuitme &omacr; b&emacr;l an gh<ex>aile</ex> c<ex>hu</ex>m a &imacr;chtair. <ex>Agus</ex> geinid l<ex>eann</ex>a melangcolica. <frn lang="la">Et</frn> is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> a mbearb<ex>ad</ex> ar t&umacr;s a n-uisgi maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> buid&emacr;n <ex>uigi</ex> tair &emacr;s a croicinn do buain d&imacr;b ar t&umacr;s, &ampersir; ainns&emacr;in <sic resp="JaC">caitear</sic> iat l&emacr; hol<ex>aid</ex> milis &ampersir; l&emacr; p<ex>&umacr;</ex>dur <lb n="5870"> sp&imacr;sraid; &ampersir; dl<ex>eag</ex>ur f&imacr;n mait<ex>h</ex> d'&omacr;l tar a n-&emacr;is. <ex>Agus</ex> as guasachtach gn&amacr;th<ex>ugad</ex> contin&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex> na pr&emacr;m so don c<ex>hor</ex>p ar son co tre&omacr;r<ex>uig</ex>id siat pairil<ex>is</ex> &ampersir; <term lang="la">apopl<ex>ex</ex>ia</term> &ampersir; <term lang="la">colica</term> &ampersir; <term lang="la">stranguria</term>. <ex>Agus</ex> is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; tromuigid an g<ex>aile</ex>; &ampersir; is fogus do <lb n="5875"> n<ex>&amacr;d&umacr;ir</ex> na <term lang="la">fungi</term> iat: m&amacr;s ead, com<ex>uir</ex>lim a seac<ex>h</ex>na. <ex>Agus</ex> as &imacr; m&omacr; d&omacr;ich gurab m&omacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat tr&emacr; c<ex>h</ex>raes n&amacr; tr&emacr; &emacr;igintus.</p></div2>

<pb n="119">
<div2 n="17"><head>An <ex>seachtmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: do na fe&omacr;lannuib<note type="auth" n="34">T&aacute; deifir chomh m&oacute;r san idir an nGaedhluinn agus an Laidin n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> f&eacute;idir na gn&aacute;th-thagairt&iacute; a thabhairt ar bharr na leathanach sa chuid is m&oacute; don chaibidil seo.</note></head>
<p><sup resp="JaC">infra 264</sup><lb>
<frn lang="la">Quia quidem bone carnes inter alia cibaria</frn> .i. an uair d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur an f<ex>h</ex>e&omacr;il co mait<ex>h</ex>, n&imacr; f<ex>h</ex>uil do na <lb n="5880"> biad<ex>aib</ex>h biad is m&omacr; geinius fuil m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> n&amacr; h&imacr;; &ampersir; m&emacr;d<ex>uig</ex>hid br<ex>&imacr;g</ex> na curp; ar an <ex>a</ex>dbur sin as inlaburt<ex>h</ex>a di co sp<ex>eit</ex>sialta. &ampersir; don oil<ex>eamain</ex> do-gabur uait<ex>h</ex>i. <ex>Agus</ex> ar t&umacr;s don oil<ex>eamain</ex> do-gabur &omacr; na h&emacr;nuib fiad&amacr;nda &ampersir; muinntearda do-n&imacr; <lb n="5885"> eitill<ex>ach</ex>, &ampersir; ainns&emacr;in don oil<ex>eamain</ex> do-gabur &omacr; na hainmintib s<ex>h</ex>iubl<ex>uig</ex>ius ar a cosaibh.</p>

<p>Gid eadh, b&imacr;th a fhis agat co gener&amacr;lta co n-&emacr;xam<ex>ail</ex>tear coimpl<ex>ex</ex> &ampersir; d&imacr;sleacht &ampersir; oibr<ex>iugad</ex> na fe&omacr;la f&amacr; &emacr;xamlacht gn&emacr;th<ex>ead</ex> na n-ainmintead, d&amacr; <lb n="5890"> rabuid siat ana n-&emacr;nuib muinntearda <ex>n&omacr;</ex> fiad&amacr;nda do-n&imacr; eitill<ex>ach</ex>, <ex>n&omacr;</ex> s<ex>h</ex>iubl<ex>uig</ex>ius ar tal<ex>am</ex>; &ampersir; &emacr;xam<ex>ail</ex>tear iat f&amacr; &emacr;xamlacht a n-aes, &omacr;ir b&imacr;th fe&omacr;il ainmintid aen-gn&emacr;e &emacr;xam<ex>ail</ex> g<ex>o</ex> m&omacr;r do r&emacr;ir oibr<ex>igth</ex>i &ampersir; coimpl<ex>exa</ex>. <frn lang="la">Et</frn> &emacr;xam<ex>ail</ex>tear mur an c<ex>&emacr;d</ex>na do r&emacr;ir <lb n="5895"> &emacr;xamlachta na cluana ana mbeath<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear iat, &ampersir; in r&emacr;gi&omacr;in &ampersir; na haims<ex>ir</ex>i &ampersir; muid a n-ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>i.</p>

<p>Ar an adbur sin gib&emacr; l&emacr;nab &amacr;il <app><lem>lorg<ex>uireacht</ex></lem><rdg wit="H">lorgaire<ex>acht</ex></rdg></app> coimpl<ex>exa</ex> &ampersir; oibr<ex>ig</ex>t<ex>h</ex>i na fe&omacr;la do d&emacr;num co deit<ex>h</ex>id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, <mls unit="MS P page" n="393"> as &emacr;igin d&omacr; an lorgaireacht sin do d&emacr;nam <lb n="5900"> innta so, &ampersir; a smuaintigt<ex>h</ex>ib rann<ex>aid</ex>hi <ex>eile</ex> &emacr;xamluidius coimpl<ex>ex</ex> &ampersir; oibr<ex>iugad</ex> &ampersir; coms<ex>h</ex>uig<ex>iugad</ex> na 

<pb n="120">
<sup resp="JaC">infra 265</sup><lb>
fe&omacr;la. Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad co fuil cuid don f<ex>h</ex>e&omacr;il m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do-b<ex>eir</ex> oil<ex>eamain</ex> molta uaithi &ampersir; cuid <ex>eile</ex> do-b<ex>eir</ex> oil<ex>eamain</ex> dimolta. Tuill<ex>ead</ex>, <lb n="5905"> at&amacr; cuid di is urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; cuid <ex>eile</ex> is d<ex>ea</ex>cair do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur co mall. Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid di ge<sup resp="JaC">i</sup>nius l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra rigne &ampersir; cuid <ex>eile</ex> ge<sup resp="JaC">i</sup>nius l<ex>eann</ex>a s&emacr;ime. Tuill<ex>ead</ex>, at&amacr; cuid d&imacr;b oilius co m&omacr;r &ampersir; cuid oilus co b<ex>ea</ex>c.</p>

<p><lb n="5910"> <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; is c&umacr;is bun&amacr;iteach don &emacr;xamlacht sin comshuig<ex>iugad</ex> &emacr;xamail na nd&umacr;l, &ampersir; teagmuid &emacr;xamlacht na hoil<ex>eam</ex>na uada sin do r&emacr;ir mur &emacr;xam<ex>ail</ex>tear coimpl<ex>exa</ex> na n-ainmintid co m&omacr;r <ex>n&omacr;</ex> co b<ex>ea</ex>c &omacr;n c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> d<ex>aen</ex>a. Ar an adbur sin <lb n="5915"> an f<ex>h</ex>e&omacr;il geinius l<ex>eann</ex>a mait<ex>h</ex>e &ampersir; oil<ex>eamain</ex> inmolta, as fe&omacr;il &imacr; t<ex>h</ex>osgaidius c<ex>hu</ex>m measurdachta ana fuil <app><lem>cudrumacht</lem><rdg wit="H">qdrum<ex>acht</ex></rdg><rdg wit="P">qdrum3</rdg></app> na nd&umacr;l &ampersir; d&imacr;l<ex>eagad</ex> cudruma ar n&amacr; tosguidinn aen-bl<ex>as</ex> <ex>n&omacr;</ex> ar n&amacr; gabann aen-bl<ex>as</ex> tigearnus, mur at&amacr;, bl<ex>as</ex> saillti <ex>n&omacr;</ex> searb <ex>n&omacr;</ex> g&emacr;r <lb n="5920"> <ex>n&omacr;</ex> a cusm<ex>ail</ex>e, acht iad a' claenad c<ex>hu</ex>m <app><lem>millsi</lem><rdg wit="H">millsi<ex>acht</ex></rdg></app>. 
<ex>Agus</ex> in f<ex>h</ex>e&omacr;il oilius co holc as cuingill c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> d&omacr;ib sin at&amacr; aici. <frn lang="la">Et</frn> mur an c<ex>&emacr;d</ex>na an f<ex>h</ex>e&omacr;il is urusa do d&imacr;l<ex>eagad</ex>, at&amacr; s<ex>u</ex>bs<ex>taint</ex> &emacr;dl&umacr;it<ex>h</ex> aici, &ampersir; as urusa a d&imacr;l<ex>eagad</ex> ar son gan a beith rigin &ampersir; <lb n="5925"> <app><lem>n&amacr; hadruid</lem><rdg wit="H">nach adhraid</rdg></app> a rainn d&amacr; c<ex>h</ex>&emacr;ile co m&omacr;r &ampersir; <app><lem>n&amacr;</lem><rdg wit="H">nach</rdg></app> fuil s&imacr; daingean; &ampersir; in f<ex>h</ex>e&omacr;il is deacair do d&imacr;l<ex>eagad</ex> is cuingill c<ex>h</ex>ont<ex>r&amacr;rda</ex> d&omacr;ib sin at&amacr; aici.</p>

<p>Tinnsgnum do r&emacr;ir an uird ad<ex>ubrumar</ex> r<ex>omainn</ex> 

<pb n="121">
<sup resp="JaC">infra 274</sup><lb>
don f<ex>h</ex>e&omacr;il innus co fuidmis fuirceadal rann<ex>aid</ex>hi <lb n="5930"> d'f<ex>h</ex>e&omacr;il na n-ainmintid. <ex>Agus</ex> ar t&umacr;s do na h&emacr;nuib. Na c<ex>ear</ex>ca, <ex>immorra</ex>, adearar gurab measurda iat, &omacr;ir is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> don inc<ex>h</ex>inn iat &ampersir; calm<ex>uigid</ex> an drong b&imacr;s ag <ex>&emacr;ir</ex>gi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> na br<ex>&imacr;g</ex>a uile. Fe&omacr;il na c<ex>ear</ex>c &omacr;g &ampersir; na <lb n="5935"> cab&uacute;n a m<ex>ead&omacr;n</ex> a n-a&imacr;si &ampersir; ag&amacr; mb&imacr; aib&imacr;c maith, moltur tar fe&omacr;il na n-&emacr;n uile iat, &omacr;ir at&amacr;it siat a ngar d&amacr; n-innt&omacr;g a fuil &ampersir; as b<ex>ea</ex>c a n-imurcacha &ampersir; is inmolta a n-oil<ex>eamain</ex>, m<ex>a</ex>d b<ex>eir</ex>b<ex>t</ex>hi a n-uisgi b<ex>eid</ex> siat, <ex>n&omacr;</ex> mad r&omacr;staigt<ex>h</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> is fearr na c<ex>ear</ex>ca <lb n="5940"> duba n&amacr;id na c<ex>ear</ex>ca geala. Tuill<ex>ead</ex>, is iat na c<ex>ear</ex>ca n&amacr; beirinn <ex>uigi</ex> is fearr d&imacr;b &ampersir; na <app><lem>cail<ex>ig</ex></lem><rdg wit="H">coil<ex>ig</ex></rdg></app> &omacr;ga &omacr; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> geintear. Na sean-c<ex>hear</ex>ca &ampersir; na sean-c<ex>h</ex>oil<ex>ig</ex> <app><lem>b&imacr;t<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">b&imacr;</rdg></app> bl<ex>as</ex> saillti orra; ar an adbur sin n&imacr; mur biad is fearr iat acht mur l<ex>eigeas</ex>, &omacr;ir <lb n="5945"> laguid an br&umacr; a colica, <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t co claenuid gearrcuid na coil<ex>each</ex> c<ex>hu</ex>m fl<ex>ichideacht</ex>a &ampersir; c<ex>hu</ex>m f<ex>uaraideacht</ex>a &emacr;igin; &ampersir; is luath d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat, &ampersir; an uair b<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> duill<ex>eab</ex>ur p<ex>er</ex>sille &ampersir; r&emacr; <term lang="la">hagresta</term> m&emacr;duig<ex>id</ex> fuil inmolta; &ampersir; <lb n="5950"> is tarbach a caithim annsa tshamr<ex>ad</ex> arna r&omacr;stad maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;ise</ex> &ampersir; r&emacr; <term lang="la">hagresta</term>.</p>

<p><term lang="la">P<ex>er</ex>dix</term> is f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &iacute; annsa c<ex>h&emacr;id</ex>-c<ex>h</ex>&emacr;im, gid eadh, at&amacr;it a ngearrc<ex>aig</ex> measurda t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaidi</ex> do r&emacr;ir na ha&imacr;si; fe&omacr;il na petraisi, cna&imacr;id &ampersir; <lb n="5955"> tirm<ex>uigid</ex> fl<ex>ichideacht</ex> an g<ex>aile</ex> &ampersir; na n-inneadh &ampersir; calm<ex>uig</ex>id an br<ex>&imacr;g</ex> fhostaigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, ar an <ex>a</ex>dbur sin 

<pb n="122">
ceaduigt<ex>hear</ex> iat a <term lang="la">flux</term> na bronn, &ampersir; is m<ex>&imacr;r</ex>buil<ex>each</ex> oil<ex>id</ex>. <frn lang="la">Et</frn> f&emacr;tur l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> d&amacr; l&amacr; a coim&emacr;d marb annsa geimr<ex>ead</ex> ar mbuain a n-innead <app><lem><ex>eist</ex>ib</lem><rdg wit="H">aisdibh</rdg></app>; &ampersir; ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear <lb n="5960"> a ngearrc<ex>aid</ex> annsan fhodmur maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> huis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;ise</ex> &ampersir; r&emacr; <term lang="la">hagresta</term>, &omacr;ir geinid siat fuil mait<ex>h</ex> c<ex>h</ex>airdeam<ex>ail</ex> d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile c<ex>hor</ex>p.</p>

<p><term lang="la">Caro anseris</term> .i. fe&omacr;il g&eacute;igh, at&amacr; s&imacr; t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i a tos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> an <ex>dara</ex> c<ex>&emacr;i</ex>m; &ampersir; b&imacr;t<ex>h</ex> bl<ex>as</ex> <lb n="5965"> aduat<ex>h</ex>mur uirre &ampersir; is oil<ex>eamain</ex> reamur do-beir uait<ex>h</ex>i &ampersir; is deacair a d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; l&imacr;n<ex>aid</ex>h na c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p d'imurcrach<ex>aib</ex>. Na g&emacr;igh &omacr;ga is iat is fearr d&imacr;b; &ampersir; an uair dl<ex>eag</ex>ur a cait<ex>h</ex>im l&imacr;ntur iat l&emacr; <term lang="la">poliol montan<ex>u</ex>m</term> &ampersir; l&emacr; <term lang="la">huua passa</term> &ampersir; l&emacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n gairle&omacr;igi. <lb n="5970"> <ex>Agus</ex> an uair r&omacr;staigt<ex>h</ex>ear iat co himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> caitear iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> sabsaib dl<ex>eist</ex>inacha .i. maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> bainne alm<ex>on</ex>t &ampersir; r&emacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n gairle&omacr;igi &ampersir; r&emacr; huis<ex>g</ex>i r<ex>&omacr;ise</ex> &ampersir; r&emacr; <term lang="la">hagresta</term>, &ampersir; d&emacr;ntur sabsa dl<ex>eist</ex>in<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d<ex>&imacr;b</ex> sin.</p>

<p><lb n="5975"><term lang="la">Caro anatina</term> .i. fe&omacr;il na lac<ex>h</ex>an, is olc oilius s&imacr; <mls unit="MS P page" n="394"> &ampersir; imdaig<ex>id</ex> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> &ampersir; c&umacr;isig<ex>id</ex> dubr&omacr;n &ampersir; togairm<ex>id</ex> <term lang="la">quartana</term>, ar an adbur sin n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do na c<ex>or</ex>p<ex>aib</ex>h measurda h&iacute;.</p>

<p><term lang="la">Carnes pauonum</term> .i. fe&omacr;il na p&emacr;c&omacr;g, at&amacr; s&imacr; t<ex>easaid</ex>i <lb n="5980"> fl<ex>iuchaid</ex>i &ampersir; is reamur in oil<ex>eamain</ex> do-beir s&imacr; uait<ex>h</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> f&emacr;dtur a coim&emacr;d marb r&emacr; fead d&amacr; l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> tr&imacr; l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> <ex>ceith</ex>ri l&amacr;, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a n-aims<ex>ir</ex> geimrid. <frn lang="la">Et</frn> caitear &imacr; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> sabsaib mait<ex>h</ex>i ad&emacr;ram anar ndiaid.</p>

<pb n="123">
<p><lb n="5985"><term lang="la">Carnes turturum</term> .i. fe&omacr;il na cuirli&umacr;n<note type="auth" n="35" lang="la">sic leg. turtur</note>. <ex>Agus</ex> claenuid s&imacr; c<ex>h</ex>um t<ex>easuideachta</ex> m&emacr;id &emacr;igin; &ampersir; is l<ex>eann</ex>a mait<ex>h</ex>i geinius, &ampersir; m&emacr;daig<ex>id</ex> s&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> na nda&imacr;ne<sup resp="JaC">a</sup>d &emacr;gruaid &ampersir; na sean-da&imacr;neadh, &ampersir; calm<ex>uigid</ex> an br<ex>&imacr;g</ex> f<ex>h</ex>ostaigt<ex>hea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; f&emacr;dtur a coim&emacr;d marb <lb n="5990"> l&amacr; <ex>n&omacr;</ex> n&imacr;sa m&oacute; a n-aims<ex>ir</ex> in geimrid. Gearrcuid  na turtur as iat as fearr d&imacr;b, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi an uair b&imacr;t siat a n-a&imacr;s <ex>c&umacr;ig</ex> m&imacr;s <ex>n&omacr; s&emacr;</ex> m&imacr;s; &ampersir; co h&amacr;<ex>it</ex>hi an uair r&omacr;stur iat maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <term lang="la">hagresta</term> &ampersir; maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> sabsaib mait<ex>h</ex>i <ex>eile</ex>.</p>

<p><lb n="5995"><term lang="la">Caro columbina</term> .i. fe&omacr;il na colum, an uair b&imacr;t siat arsaid gein<ex>i</ex>d fuil r<ex>eam</ex>ur &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> in d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; is f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &iacute;. Gearrcuid na colum, <ex>immorra</ex>, is t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i iat annsa c<ex>h&emacr;id</ex>-c<ex>h&emacr;i</ex>m &ampersir; is m<ex>&imacr;r</ex>buil<ex>each</ex> an biad iat do na da&imacr;n<ex>ib</ex>h <lb n="6000">b&imacr;s ag &emacr;irgi a heasl<ex>&amacr;int</ex>i &ampersir; ara mb&imacr; uireasb<ex>aid</ex> <app><lem>br<ex>&imacr;g</ex></lem><rdg wit="H">br<ex>ig</ex>i</rdg></app>; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> do na dub&amacr;nuib iat do r&emacr;ir d&imacr;sleachta, &ampersir; glanuid siat an f<ex>h</ex>uil truaill<ex>igth</ex>i, &ampersir; is mait<ex>h</ex> do lucht na pairilisi &ampersir; an fh<ex>iabruis</ex> iat, &ampersir; gein<ex>id</ex> siat easl<ex>&amacr;int</ex>i rigin sa c<ex>h</ex>eann; &ampersir; an uair <lb n="6005"> marbt<ex>h</ex>ur iat beantur a cinn d&imacr;b &ampersir; ceartaig<ex>id</ex> sin a mail&imacr;s, &ampersir; toirm<ex>is</ex>c<ex>id</ex> aig&emacr;id &ampersir; pibur &ampersir; <term lang="la">coriandrum</term> urc<ex>h</ex>&omacr;id na colum. <frn lang="la">Et</frn> as &imacr; fe&omacr;il na colum fiad&amacr;nta aitre<sup resp="JaC">a</sup>bus annsa c<ex>h</ex>airgeach as usa do d&imacr;l<ex>eagad</ex>, &omacr;ir is usa <app><lem>a</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">in</rdg></app> d&imacr;l<ex>eagad</ex> n&amacr; fe&omacr;il na colum aitr<sup resp="JaC">e</sup>abus <lb n="6010"> annsna tigib.</p>

<p><term lang="la">Cucurnises</term><note type="auth" n="36">leg. Coturnices.</note> .i. is t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> iat, &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a n-aig<ex>id</ex> na hartetica f<ex>uair</ex>i iat, &ampersir; do-n&imacr;t urc<ex>h</ex>&omacr;id 

<pb n="124">
do lucht na n-ae coilear<ex>d</ex>a, &ampersir; is ro-m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> an biad iat annsa geimrid.</p>

<p><lb n="6015"><term lang="la">Alauda</term> .i. in f<ex>h</ex>uise&omacr;g, is t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i &imacr;, &ampersir; is sod&imacr;l<ex>eagth</ex>a a fe&omacr;il &omacr;na d&imacr;sleacht, &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> a n-easl<ex>&amacr;int</ex>i f<ex>huair</ex> na f&emacr;ith<ex>ead</ex> iat; &ampersir; l<ex>eigis</ex>id disinteria &ampersir; <term lang="la">flux</term> na fola.</p>

<p><term lang="la">Philomena</term>: is t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i &imacr; &ampersir; furba&imacr;ltig<ex>id</ex> <lb n="6020"> an cra<ex>id</ex>i &ampersir; measraig<ex>id</ex> na br<ex>&imacr;g</ex>a; ar an adbur sin furba&imacr;ltig<ex>id</ex> &ampersir; comf<ex>h</ex>urtachtaigid na boill is bun&amacr;it do na br<ex>&imacr;g</ex>uib &omacr;na ceileabrad.</p>

<p><term lang="la">Pasceres</term> .i. na gealmuin. <ex>Agus</ex> is t<ex>easaid</ex>i tir<ex>im</ex> iat; lag<ex>aid</ex> a n-eanbruit<ex>h</ex>e an br&umacr;, &ampersir; m&emacr;duig<ex>i</ex>d <lb n="6025"> in c<ex>h</ex>oimriachtain, &ampersir; c&umacr;isigid <term lang="la">epil<ex>eps</ex>ia</term>. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbeantur a cinn d&imacr;b an uair marbt<ex>h</ex>ur iat c<ex>ear</ex>taigt<ex>h</ex>ear a mail&imacr;s.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurthaigt<ex>h</ex>i mur riag<ex>ail</ex> gener&amacr;lta gurab &emacr;dr<ex>u</ex>ma &ampersir; gurab tirma fe&omacr;il na n-&eacute;n n&amacr; <lb n="6030"> fe&omacr;il na n-ainmintid <ex>ceathur</ex>-c<ex>h</ex>os<ex>a</ex>c<ex>h</ex>, &omacr;ir tigearnaig<ex>id</ex> in t-aer annsna h&emacr;nuib &ampersir; an tal<ex>am</ex> annsna hainmintib. Na h&emacr;in s<ex>h</ex>na&imacr;dius annsna gaet<ex>h</ex>r<ex>a</ex>duib &ampersir; annsna lochuib is reamur a fe&omacr;il &ampersir; is ro-olc oil<ex>id</ex>. Na h&emacr;in beiris a cuid ar &emacr;igin, mur at&amacr;it, <lb n="6035"> na hilair &ampersir; <term lang="la">falco</term>, is r<ex>eam</ex>ur f&emacr;it<ex>hea</ex>c<ex>h</ex> a fe&omacr;il &ampersir; is m&imacr;t<ex>h</ex>arbach a n-oil<ex>eamain</ex>.</p>

<p><term lang="la">Carnes muton<ex>u</ex>m</term> .i. fe&omacr;il na molt, is t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i iat. <ex>Agus</ex> comf<ex>h</ex>urtachtaig<ex>id</ex> an g<ex>aile</ex> measurda an g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> aen-aims<ex>ir</ex>. <frn lang="la">Et</frn> is iat is fearr <lb n="6040"> d&imacr;b na huain asa mbeantur, a cinn a n-ocht m&imacr;s <ex>n&omacr;</ex> a <ex>na&imacr;</ex> m&imacr;s, &ampersir; b&imacr;s m&emacr;ith co measurda; &ampersir; in 

<pb n="125">
f<ex>h</ex>e&omacr;il b&imacr;s mur sin is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> oilius s&imacr; &ampersir; gein<ex>id</ex>h fuil m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> &ampersir; is urusa a d&imacr;l<ex>eagad</ex>. Na huain b&imacr;s ag &omacr;l bainne &ampersir; a ngaire d&amacr; mbreit<ex>h</ex>, n&imacr; hinmolta a <lb n="6045">n-oil<ex>eamain</ex>, &omacr;ir at&amacr;it siat fl<ex>iuch</ex> maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> b<ex>ea</ex>c&amacr;n t<ex>easaideacht</ex>a &ampersir; r&emacr; biamlacht, acht g&emacr; moluid drong &emacr;igin iat; &ampersir; teagm<ex>aid</ex> gurab fear sin annsna r&emacr;gi&omacr;nuib at&amacr; te gu m&omacr;r. <frn lang="la">Et</frn> dimoluim a n-oil<ex>eamain</ex> annsna r&emacr;gi&omacr;nuib f<ex>uar</ex>a; &ampersir; is do na <lb n="6050">da&imacr;n<ex>ib</ex>h t<ex>easaid</ex>i is lugha urc<ex>h</ex>&omacr;id<ex>ig</ex>hius &ampersir; do na da&imacr;n<ex>ib</ex>h &omacr;ga do-n&imacr; saet<ex>h</ex>ar.</p>

<p><term lang="la">Carnes porcorum</term> .i. fe&omacr;il na muc, is f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> &iacute; annsa <ex>dara</ex> c<ex>&emacr;i</ex>m &ampersir; is rigin dod&imacr;l<ex>eagth</ex>a &ampersir; is mall curt<ex>h</ex>ar a cusm<ex>ail</ex>ius na mball &iacute;. <ex>Agus</ex> d&amacr; nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur <lb n="6055"> h&iacute; is m&omacr;r oilius &ampersir; is maith s&emacr;imidt<ex>h</ex>ear a ridneacht <app><lem>&omacr;n f<ex>h</ex>&imacr;n, <frn lang="la">ut est:</frn></lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">[om.]</rdg></app> <frn lang="la">est caro porcina sine uino peior ouina</frn> <mls unit="MS P page" n="395">.i. is measa fe&omacr;il muc gan f&imacr;n n&amacr; fe&omacr;il c<ex>h</ex>aerach. <frn lang="la">Si tribuas uina tunc cuilibet <ex>e</ex>st medicina</frn> .i. d&amacr; tucair f&imacr;n l&emacr; is l<ex>eigeas</ex> d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="6060"> aen-duine &iacute;. Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t gurab te&omacr; &ampersir; gurab tirma coimpl<ex>ex</ex> na muc fiad&amacr;nta n&amacr; na muc muinntearda. Ar an adbur sin is s&emacr;ime fe&omacr;il na muc fiad&amacr;nda &ampersir; is usa a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> n&amacr; fe&omacr;il na muc muinntearda, &omacr;ir is m&omacr; a saet<ex>h</ex>ur &ampersir; is glaine a <lb n="6065"> n-oil<ex>eamain</ex> &ampersir; is m&omacr; a teas &ampersir; is fearr a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>.</p>

<p><term lang="la">Carnes edine</term> &ampersir; <app><lem><frn lang="la">caprine</frn></lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P"><frn lang="la">cap<ex>er</ex>ine</frn></rdg></app> .i. fe&omacr;il na ngabur &ampersir; na meann&aacute;n, is f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> iat &ampersir; is milis, &ampersir; ge<sup resp="JaC">i</sup>n<ex>i</ex>t fuil <frn lang="la">melangcolica</frn>, &ampersir; is d<ex>ea</ex>cair a <app><lem>nd&imacr;l<ex>eagad</ex></lem><rdg wit="P">dil&mdash;a</rdg></app>; &ampersir; is 

<pb n="126">
imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iat annsan earrach &ampersir; annsa tshamr<ex>ad</ex> <lb n="6070"> n&amacr; annsa geimrid &ampersir; annsan f<ex>h</ex>odm<ex>ur</ex>, &ampersir; is do lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iat; &ampersir; an uair b&imacr;t ag &omacr;l bainne &ampersir; tinnsgnaid a n-adurca f&amacr;s is ann is fearr iat, &ampersir; is ro-m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> fe&omacr;il na ngobur &oacute;g a n-aims<ex>ir</ex> in f<ex>h</ex>odm<ex>uir</ex>.</p>

<p><lb n="6075"><term lang="la">Caro bovina</term> .i. fe&omacr;il daim, &ampersir; as f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &iacute; &ampersir; ge<sup resp="JaC">i</sup>n<ex>i</ex>d l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex>, &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do lucht na haradachta &ampersir; an tshaet<ex>h</ex>air m&omacr;ir &iacute;; &ampersir; is mait<ex>h</ex> do lucht na coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i &iacute; &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi annsa tsamr<ex>ad</ex> &ampersir; annsa geimr<ex>ead</ex>; &ampersir; f&emacr;tar a cait<ex>h</ex>im arna <lb n="6080"> hullm<ex>ugad</ex> l&emacr; sp&imacr;sraib, &ampersir; f&imacr;n mait<ex>h</ex> d'&omacr;l l&eacute;; &ampersir; gein<ex>id</ex>h d&umacr;inti ae &ampersir; seilgi.</p>

<p><term lang="la">Caro uitulina</term> .i. f<ex>e&omacr;il</ex> na laeg, is tarbach &ampersir; is cairdeam<ex>ail</ex> iat d&amacr; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> uile c<ex>hor</ex>p measurda annsa geimr<ex>ead</ex> &ampersir; annsan earrach, &ampersir; do lucht l<ex>eann</ex>a <lb n="6085"> r<ex>uaid</ex>, &ampersir; co h&amacr;ir<ex>it</ex>hi maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <term lang="la">hagresta</term> co n-a cusm<ex>ail</ex>e.</p>

<p><term lang="la">Caro ceruina</term> .i. f<ex>e&omacr;il</ex> f<ex>h</ex>iada, &ampersir; is beac claenus c<ex>hu</ex>m t<ex>easaideachta</ex> &ampersir; adearuid drong &emacr;igin gurab f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &iacute;; et d&amacr; n-ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> <lb n="6090"> sp&imacr;sraib &imacr; claenuid n&imacr;sa m&omacr; c<ex>h</ex>um t<ex>easaideachta</ex>; &ampersir; imdaig<ex>id</ex> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> &ampersir; inordaig<ex>id</ex> lucht a gnath<ex>uigth</ex>e c<ex>hu</ex>m easl<ex>&amacr;int</ex>i melangcolica, &ampersir; n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> do lucht na lubra n&amacr; <term lang="la">quartana</term> iat. Gid eadh, at&amacr; d&imacr;sleacht acu do c<ex>h</ex>omf<ex>h</ex>urtacht an c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i &ampersir; co <lb n="6095"> h&amacr;ir<ex>it</ex>hi a cn&amacr;im c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i an fh<ex>iad</ex>a. <frn lang="la">Et</frn> is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a ng<ex>eir</ex> a teinneas ubaill na leisi &ampersir; alt an droma &ampersir; an sm<ex>ir</ex>a.</p>

<pb n="127">
<p><sup resp="JaC">infra 267</sup><lb>
<term lang="la">Caro leporina</term> .i. f<ex>e&omacr;il</ex> an g<ex>irr</ex>f<ex>h</ex>iada, as f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &iacute;, &ampersir; gein<ex>id</ex>h fuil r<ex>eam</ex>ur, &ampersir; togairm<ex>id</ex> dobr&omacr;n, <lb n="6100"> &ampersir; coisgid <term lang="la">flux</term> na bronn, &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> a cr&emacr;cht na n-inneadh &iacute;; &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> fe&omacr;il &ampersir; inc<ex>h</ex>inn an g<ex>irr</ex>f<ex>h</ex>iada do lucht na pairilisi &ampersir; easl<ex>&amacr;int</ex>i ele na f&emacr;ith<ex>ead</ex>.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agat co fuil m&omacr;r&amacr;n do na <lb n="6105"> hainmintib c<ex>eath</ex>ur-c<ex>h</ex>os<ex>a</ex>c<ex>h</ex>a nach  imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> r&emacr;na n-it<ex>h</ex>i &ampersir; n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear againne iat; gid eadh, a n-aims<ex>ir</ex> an &emacr;igintuis it<ex>h</ex>id na da&imacr;ne iat, mur at&amacr;it sinnuig &ampersir; mic t<ex>&imacr;r</ex>i &ampersir; easail &ampersir; capuill &ampersir; <app><lem>madraigi</lem><rdg wit="H">madraigh</rdg></app>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>id na da&imacr;ne againne a cait<ex>h</ex>im acht <lb n="6110">a n-aims<ex>ir</ex> an &emacr;igintuis.</p>

<p><term lang="la">Carnes uulpinas</term> .i. fe&omacr;il na sinnach. <ex>Agus</ex> it<ex>h</ex>id lucht in f<ex>h</ex>iaduig a n-aims<ex>ir</ex> in f<ex>h</ex>odm<ex>uir</ex> &iacute;, &omacr;ir b&imacr;t<ex>h</ex> s&imacr; m&emacr;ith in tan sin. <frn lang="la">Et</frn> gn&amacr;th<ex>uigth</ex>ear fe&omacr;il na madrad &omacr;g m&emacr;ith asa mbeantur a n-aims<ex>ir</ex> lb n="6115"> an &emacr;igintuis, &omacr;ir is toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> iat in tan sin; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius so do na m<ex>a</ex>cuib t<ex>&imacr;r</ex>i. <frn lang="la">Et</frn> is iat so na fe&omacr;lanna is measa d&imacr;b .i. f<ex>e&omacr;il</ex> easail &ampersir; <app><lem>e<sup resp="JaC">i</sup>ch</lem><rdg wit="H">each</rdg></app> &ampersir; camuill &ampersir; le&omacr;guin, &omacr;ir is m&omacr;r <ex>deich</ex>frigid na fe&omacr;lanna sin &omacr;n c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex> n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex>; ar an <lb n="6120"> adbur sin n&imacr; moluim iat acht a n-&emacr;igintus.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;th a fhis ag<ex>a</ex>t co fuil an f<ex>h</ex>e&omacr;il tshaillti t<ex>easid</ex>i tir<ex>im</ex>, &ampersir; is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> annsa geimr<ex>ead</ex> do lucht l<ex>eann</ex>a f<ex>inn</ex> &iacute; do leith a saillteachta; &ampersir; togairm<ex>id</ex> s&imacr; in toc<ex>h</ex>l<ex>ugad</ex> annsna r&emacr;gi&omacr;nuib fl<ex>iuc</ex>ha, <lb n="6125"> &ampersir; cna&imacr;id s&imacr; fl<ex>ichideacht</ex> b&emacr;il in gaile; &ampersir; is b<ex>ea</ex>c in 

<pb n="128">
c<ex>h</ex>aindiacht dl<ex>eag</ex>ur do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im di &omacr;ir is b<ex>ea</ex>c oilius. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agut gurab imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i an f<ex>h</ex>e&omacr;il tshaillti n&amacr; in f<ex>h</ex>e&omacr;il m&emacr;ith r<ex>eam</ex>ur rigin at&amacr; fl<ex>iuch</ex> co m&omacr;r, ;&omacr;ir at&amacr; s&imacr; ull<ex>am</ex> chum morg<ex>aid</ex> do <lb n="6130"> leith a fl<ex>ichideacht</ex>a, &ampersir; a m&emacr;t<ex>h</ex>raig. <frn lang="la">Et</frn> a c<ex>h</ex>on<ex>tr&amacr;rda</ex> sin do na fe&omacr;lannuib truaga ara mb&imacr; b<ex>ea</ex>c&amacr;n m&emacr;t<ex>h</ex>raig, n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat c<ex>hu</ex>m a saillti, mur at&amacr;it, &emacr;in b<ex>ea</ex>ca t<ex>h</ex>shl&emacr;ibtigi. <frn lang="la">Et</frn> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> cusm<ex>ai</ex>lius r&emacr; fe&omacr;il na muc <app><lem>b<ex>eid</ex></lem><rdg wit="H">beid</rdg></app> na fe&omacr;lanna, as &imacr; an m<ex>&emacr;id</ex>e <lb n="6135"> sin as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> iat c<ex>h</ex>um a saillti.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>, b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t co n-&emacr;xam<ex>ail</ex>tear boill na n-ainm<ex>in</ex>tid a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i: &omacr;ir <mls unit="MS P page" n="396"> g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> foicsi don c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i d&amacr; mb<ex>eid</ex> na boill, as &imacr; in m&emacr;ide sin is inmolta iat, &omacr;ir glanuid teas an <lb n="6140"> c<ex>h</ex>ra<ex>id</ex>i iat &omacr;na n-imurcach<ex>aib</ex>. An cra<ex>id</ex>i, <ex>immorra</ex>, as cruaid a s<ex>hu</ex>b<ex>staint</ex> &ampersir; is d<ex>ea</ex>cair a d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; gein<ex>id</ex>h fuil buaideart<ex>h</ex>a &ampersir; is coimpl<ex>ex</ex> t<ex>easaid</ex>i at&amacr; aigi; &ampersir; d&amacr; nd&imacr;l<ex>eagth</ex>ur co mait<ex>h</ex> &eacute; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> oilius; &ampersir; n&amacr; caitear a ndiaid biad <ex>eile</ex> &eacute;; &ampersir; is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> <lb n="6145"> neithe measraigius a ridneacht a mb&imacr; br<ex>&imacr;g</ex> gearrt<ex>ha</ex>c<ex>h</ex> t<ex>heasaid</ex>i do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r</ex>is; ar an adbar sin is maith a r&omacr;stad ar sm<ex>&emacr;r</ex>&omacr;id<ex>ib</ex>h do measrug<ex>ad</ex> a ridneachta &ampersir; a fl<ex>ichideacht</ex>a.</p>

<p><term lang="la">Epar</term> .i. na hae. <ex>Agus</ex> is t<ex>easaid</ex>i fl<ex>iuchaid</ex>i iat, <lb n="6150"> &ampersir; cath<ex>uig</ex>id a n-aig<ex>id</ex> in d&imacr;l<ex>eagth</ex>a, &ampersir; geinid fuil inmolta, &ampersir; is m&omacr; oil<ex>id</ex> n&amacr; oilius in cra<ex>id</ex>i do leith na fl<ex>ichideacht</ex>a n<ex>&amacr;d&umacr;rda</ex> at&amacr; inntu. <frn lang="la">Et</frn> as iat 

<pb n="129">
ae na n-ainmintid b&imacr;s ag &omacr;l bainne is fearr acu, mur at&amacr;it, ae laeg &ampersir; meann&amacr;n.</p>

<p><lb n="6155"><term lang="la">Splen</term> .i. in tshealg. <ex>Agus</ex> is coimpl<ex>ex</ex> l<ex>eann</ex>a d<ex>uib</ex> at&amacr; aici, &ampersir; is olc d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur &iacute;, &ampersir; is olc oilius &ampersir; is fuil melangcolica geinius. <frn lang="la">Et</frn> is ball f<ex>uar</ex> tir<ex>im</ex> &iacute; mur as <ex>ead</ex> l<ex>inn</ex> d<ex>ub</ex> darab soit<ex>heach</ex> &imacr;; &ampersir; an uair r&omacr;star &imacr; comf<ex>h</ex>urtachtag<ex>id</ex> fe&omacr;il na fiac<ex>al</ex> &ampersir; <lb n="6160"> d&umacr;isgid in tochl<ex>ugad</ex>.</p>

<p><term lang="la">Stomacus</term> .i. in g<ex>aile</ex>. <ex>Agus</ex> is deacair &emacr; f&emacr;in &ampersir; na hinne do d&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; is b<ex>ea</ex>c oil<ex>id</ex>.</p>

<p><term lang="la">Renes</term> .i. na dub&amacr;in. <ex>Agus</ex> is reamur cruaid a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> a' claen<ex>a</ex>d c<ex>hu</ex>m tir<ex>maideacht</ex>a; &ampersir; is <lb n="6165"> d<ex>ea</ex>cair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; is &oacute; olamlacht in f<ex>h</ex>uail oiltear iat, &ampersir; is animc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> oil<ex>id</ex>; &ampersir; is iat dub&amacr;in na laeg &ampersir; na meann&amacr;n ibius bainne is m&omacr; is inmolta d&imacr;b.</p>

<p><term lang="la">Ale</term> .i. na sgiat<ex>h</ex>&amacr;in. As iat is t&umacr;sca &ampersir; is gloine <lb n="6170"> t<ex>h</ex>&emacr;it a n-oil<ex>eamain</ex> ar son a saet<ex>huir</ex> &ampersir; a ngluasachta. <frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t na sgiath&amacr;in a ngluasacht c<ex>h</ex>ontin&omacr;id<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>, &ampersir; ar an adbur sin b&imacr;th s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> tearc s<ex>h</ex>&emacr;im acu; &ampersir; is cusm<ex>ail</ex> muin&imacr;l na n-&emacr;n r&emacr;na sgiath&amacr;nuib do r&emacr;ir n<ex>&amacr;d&umacr;ra</ex>.</p>

<p><lb n="6175">Uirgi na coileach n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> d&emacr;in coimriachtain, is mait<ex>h</ex> oil<ex>id</ex> &ampersir; is urusa a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; is m&omacr;r t<ex>h</ex>ogairmid in c<ex>h</ex>oimriachtain. Uirgi na n-ainmintid <ex>ceathur</ex>-cos<ex>a</ex>c<ex>h</ex> &omacr;g do-n&imacr; coimriachtain, n&imacr; hinmolta a n-oil<ex>eamain</ex> &ampersir; is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>.</p></div2>
<pb n="130">

<div2 n="18"><head>An <ex>t-ochtmad</ex> c<ex>ai</ex>b<ex>idil</ex> <ex>d&emacr;g</ex>: Do na hiasgaib</head>
<p><sup resp="JaC">infra 280-1</sup><lb n="6180"> 
<frn lang="la">De piscibus</frn> .i. do na hiasgaib. <ex>Agus</ex> b&imacr;th a f<ex>h</ex>is agut gurab beac oil<ex>id</ex> na h&emacr;isg a n-aithfh&emacr;g<ex>ad</ex> na fe&omacr;la, &ampersir; gurab deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>, &ampersir; is m&omacr;r geinius a n-oil<ex>eamain</ex> imurcacha. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr;it siat f<ex>uar</ex> fl<ex>iuch</ex> do r&emacr;ir c<ex>h</ex>oimpl<ex>ex</ex>a, &ampersir; at&amacr;it rigin ana <lb n="6185"> s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>, &ampersir; is urusa a truaill<ex>iugad</ex> annsa gh<ex>aile</ex>, &ampersir; gab<ex>aid</ex> siat t<ex>eas</ex> &emacr;igin morg<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>each c<ex>h</ex>ucu. <ex>Agus</ex> is measa oil<ex>id</ex> na h&emacr;isg n&amacr; oilius in f<ex>h</ex>eoil inmolta.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is ag<ex>a</ex>t gurab fearr &emacr;isg in mara n&amacr; &emacr;isg an uis<ex>g</ex>i milis, ach g&emacr; cruaidi fe&omacr;il &emacr;isg in mara <lb n="6190"> n&amacr; fe&omacr;il &emacr;isc an uis<ex>g</ex>i; ar an adbur sin as deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex>; m&amacr;s ead, do r&emacr;ir mu breit<ex>h</ex>imn<ex>uis</ex> is fearr &emacr;isg in mara a foll<ex>am</ex>n<ex>ugad</ex> na sl<ex>&amacr;int</ex>i n&amacr; fe&omacr;il &emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg an uis<ex>g</ex>i milis.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> as inc<ex>h</ex>omurt<ex>h</ex>aid co deit<ex>h</ex>ideach gurab &emacr; in <lb n="6195"> t-iasg ag n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> b&imacr; fe&omacr;il rigin <ex>n&omacr;</ex> biam<ex>ail</ex> is molta d'iasguib an uis<ex>g</ex>i &ampersir; na fairgi. Gid eadh, na h&emacr;isg ag&amacr; mb&imacr; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> s<ex>h</ex>&emacr;im, &ampersir; arn&amacr; b&imacr; bal<ex>ad</ex> trom acht bal<ex>ad</ex> &emacr;drom, &ampersir; nach morgann co l<ex>uath</ex> &ampersir; mairius aims<ex>ir</ex> gan morg<ex>ad</ex>, &ampersir; ar nach b&imacr; droch-dath acht <lb n="6200"> beith geal, &ampersir; <app><lem>n&amacr; haitreabuid</lem><rdg wit="H">nach ait<ex>r</ex>eabhann</rdg></app> a lathach<ex>aib</ex> n&amacr; a loch<ex>aib</ex> n&amacr; a n-inaduib a faduid siat salc<ex>h</ex>ur n&amacr; a n-uis<ex>g</ex>ib a faduid droch-luibinna, gurab iat is inmolta d&imacr;b; et na h-&emacr;isg n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> 
b&imacr; 

<pb n="131">
<sup resp="JaC">infra 281-2</sup><lb>
ro-thruag n&amacr; ro-m&omacr;r n&amacr; ro-&oacute;g &ampersir; g&amacr; mb&imacr; gluasacht <lb n="6205"> luat<ex>h</ex>, is iat is fearr d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; mbeith &emacr;isg in mara arna ngab&amacr;il a srot<ex>h</ex>aib beas sp&amacr;s rnait<ex>h</ex> &omacr;n muir, &ampersir; gan na cuingill ad<ex>ubramar</ex> do beith acu, as iat is m&omacr; is molta d&imacr;b.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: ar tuicsin na cuingill ad<ex>ubramar</ex>, g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="6210"> lann<ex>aig</ex>hi d&amacr; mb<ex>eid</ex>, as &imacr; in m&emacr;ide sin is inmolta iat; &ampersir; t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin d&amacr; ndeilgnib, &omacr;ir foills<ex>igid</ex> na deilgne s&emacr;ime na s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i.</p>

<p>Tuill<ex>ead</ex>: n&imacr; f<ex>h</ex>uil idir na hiasguib muir<ex>id</ex>hi &emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg is fearr n&amacr;id na h&emacr;isg <app><lem>gabt<ex>h</ex>ur</lem><rdg wit="H">dogab<ex>ur</ex></rdg></app> i ndoimne na mara <lb n="6215"> mur a mb&imacr; in t-anfad m&omacr;r &ampersir; coimrith na srot<ex>h</ex>ann. <mls unit="MS P page" n="397"> <frn lang="la">Et</frn> concl<ex>&umacr;id</ex>idt<ex>h</ex>ear as so, na h&emacr;isg gabt<ex>h</ex>ur &ampersir; oiltear annsa muir mairb, n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil<ex>id</ex> siat molta c<ex>hu</ex>m na hoil<ex>eamn</ex>a, mur at&amacr;it na h&emacr;isg gabt<ex>h</ex>ur annsna maruib <ex>eile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; comshl&amacr;n na h&emacr;isg gabt<ex>h</ex>ur <lb n="6220"> annsa muir t<ex>h</ex>eas &ampersir; na h&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg gabt<ex>h</ex>ur sa muir t<ex>h</ex>uaid, &omacr;ir n&imacr; m&omacr;r anfad na mara tuaid; &ampersir; n&imacr; mar sin don muir t<ex>h</ex>eas, is m&omacr;r a hanfad &ampersir; is luat<ex>h</ex> l&imacr;nus &ampersir; tr&amacr;igius. <frn lang="la">Et</frn> t<ex>ui</ex>ct<ex>h</ex>ear a c<ex>h</ex>usm<ex>ail</ex>ius sin <app><lem>d'iasg</lem><rdg wit="H">diasgaibh</rdg></app> an uis<ex>g</ex>i milis, &omacr;ir g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> doimne &ampersir; g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="6225"> sibl<ex>aig</ex>e d&amacr; mbia an t-uis<ex>g</ex>i, as &imacr; in m&emacr;ide sin as <app><lem>inmolta</lem><rdg wit="H">inmola</rdg></app> in t-iasg.</p>

<p>M&amacr;s ead, is &emacr;idir a t<ex>h</ex>uicsin as so co fuil cuid do na hiasguib inmolta &ampersir; cuid dimolta.</p>

<p><ex>Agus</ex> as follus as na r&amacr;itib so adu<ex>bramar</ex> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> <lb n="6230">m&omacr;r is imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> na h&emacr;isg p<ex>h</ex>iastamla a coim&emacr;d 

<pb n="132">
<sup resp="JaC">infra 282-3</sup><lb>
na sl&amacr;inti, mur at&amacr;it, muca mara &ampersir; <app><lem>madraigi</lem><rdg wit="H">madraidh</rdg></app> in mara &ampersir; delphin &ampersir; <term lang="la">thonin<ex>us</ex></term>; &omacr;ir is deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; imdaigit l<ex>eann</ex>a r<ex>eam</ex>ra g&amacr; mb&imacr;t m&omacr;r&amacr;n imurcrac<ex>h</ex>; &omacr;ir n&imacr; follus cuingill mait<ex>h</ex>i na n-iasg <lb n="6235"> <app><lem>d'&amacr;irmimair</lem><rdg wit="H">airmimar</rdg></app> don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n a fe&omacr;lannuib na n-iasg so, mur at&amacr;, gile &ampersir; s&emacr;ime &ampersir; caindiacht <app><lem>m<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex></lem><rdg wit="H">inmeadonach</rdg></app> &ampersir; gluasacht luat<ex>h</ex> &ampersir; bal<ex>ad</ex> &emacr;drom. <frn lang="la">Et</frn> d&amacr; teagm<ex>ad</ex> co n-&imacr;staigi na h&emacr;isg so <ex>n&omacr;</ex> a cusm<ex>ail</ex>e, n&imacr; hinc<ex>h</ex>aiti &ampersir; n&imacr; hinb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>i iat a ngar tar &emacr;s a <lb n="6240"> ngab<ex>&amacr;l</ex>a, acht as inc<ex>h</ex>oim&emacr;da iat m&emacr;id &emacr;igin do laeth<ex>aib</ex> d'&emacr;s a ngab<ex>&amacr;l</ex>a <ex>n&omacr;</ex> co mboga &ampersir; co tearcuidi a fe&omacr;il gan morg<ex>ad</ex> a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex>i. <ex>Agus</ex> is fearr na h&emacr;isg sin adu<ex>bramar</ex> leath-shaillti n&amacr; &umacr;r. <frn lang="la">Et</frn> n&imacr; himc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex> an t-iasg saillti co fuirfe a coim&emacr;d <lb n="6245"> na sl<ex>&amacr;int</ex>i, &ampersir; mur an c<ex>&emacr;d</ex>na don f<ex>h</ex>e&omacr;il tshaillti, &omacr;ir is mall d&imacr;l<ex>eagth</ex>ur iat &ampersir; is olc oil<ex>id</ex>.</p>

<p>&Emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg ele na fairgi g&amacr; mb&imacr;t na cuingill adu<ex>bramar</ex> r<ex>omainn</ex>, mur 
at&amacr;, <term lang="la">rogetus</term> &ampersir; <term lang="la">gornatus</term>, as iat is imc<ex>h</ex>ub<ex>aide</ex> d&imacr;b, &omacr;ir at&amacr; a fe&omacr;il gu m&omacr;r s&emacr;im, geal, <lb n="6250"> sobristi, deadh-bal<ex>aid</ex>, deadh-bl<ex>ast</ex>a, &ampersir; is follus co fuil a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> ro-glan. <frn lang="la">Et</frn> as iat &emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg is fearr ana ndiaid sin .i. placta &ampersir; sona<note type="auth" n="37">sic an d&aacute; ls.</note>. Gid eadh, is m&omacr; is biam<ex>ail</ex> a fe&omacr;il, &ampersir; is deacra a mbrisid, &ampersir; is luga is geal, &ampersir; is reime gu m&omacr;r iat n&amacr;id na h&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg <lb n="6255"> ad<ex>ubramar</ex> r<ex>omainn</ex>; &ampersir; n&imacr; f<ex>h</ex>uil a mblas n&amacr; a mbal<ex>ad</ex> comt<ex>h</ex>oltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> ris na hiasguib sin. <frn lang="la">Et</frn> co hat<ex>h</ex>c<ex>hu</ex>mair g<ex>a</ex>c<ex>h</ex> iasg coim&emacr;dus na cuingill ad<ex>ubramar</ex> is m&omacr;idi is inmolta iat a coim&emacr;d na sl<ex>&amacr;int</ex>i.</p>

<pb n="133">
<p><sup resp="JaC">infra 285</sup><lb>
Do na hiasguib gn&amacr;th<ex>uig</ex>m<ex>id</ex> do gab<ex>&amacr;il</ex> annsan <lb n="6260"> uis<ex>g</ex>i milis. <ex>Agus</ex> ad<ex>ear</ex>m<ex>aid</ex> gurab c&omacr;ir na cuingill d'&amacr;irmimair don taeb t<ex>h</ex>uas d&imacr;n do beith inntu, mur at&amacr;, dat<ex>h</ex> geal, &ampersir; a mbeith sobristi, &ampersir; s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> s<ex>h</ex>&emacr;im do beith acu, &ampersir; a mbeit<ex>h</ex> inmolta do bl<ex>as</ex> &ampersir; do bal<ex>ad</ex>, &ampersir; a mbeith a caindiacht inm<ex>ead&omacr;nai</ex>d, &ampersir; a <lb n="6265"> mbeith lannach, &ampersir; gluasacht l<ex>uath</ex> do beith acu, &ampersir; an t-uis<ex>g</ex>i ana fadtur iat do beith mait<ex>h</ex>. <frn lang="la">Et</frn> adeirim gurab iat na h&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg gabt<ex>h</ex>ur annsna huis<ex>g</ex>ib clochacha rithius a n-aig<ex>id</ex> na hairdi tuaig is fearr d&imacr;b; &ampersir; is aml<ex>aid</ex> is maith na huis<ex>g</ex>i sin, <lb n="6270"> a mbeith domain maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex> hanfad, c<ex>hu</ex>m nach silinn salc<ex>h</ex>ur cat<ex>h</ex>rach, &ampersir; ar nach f&amacr;suid droc<ex>h</ex>-luibi. <frn lang="la">Et</frn> is follus gurab iat na <app><lem>picr&emacr;il</lem><rdg wit="H">[sic]</rdg><rdg wit="P">picrel</rdg></app> &ampersir; na <app><lem>li&umacr;is</lem><rdg wit="H">luis</rdg><rdg wit="P">li&uacute;is</rdg></app><note type="auth" n="38">Is annamh &uacute;s&aacute;idtear an s&iacute;neadh mar chomhartha fuide an ghotha sa chuid seo don t&eacute;ax. T&aacute; tagairt don cheist seo sa r&eacute;amhr&aacute;dh.</note> is m&omacr; t<ex>h</ex>acmuicius an c<ex>h&emacr;id</ex>-c<ex>h&emacr;i</ex>m d'iasguib an uis<ex>g</ex>i milis, acht g&emacr; at&amacr;it siat m&emacr;ith. <frn lang="la">Et</frn> g&emacr; <lb n="6275"> lann<ex>aig</ex>hi <term lang="la">carpa</term> n&amacr;id na h&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg so, n&imacr; coms<ex>h</ex>&emacr;im &ampersir; n&imacr; comgeal &ampersir; n&imacr; coms<ex>h</ex>o-bristi r&emacr; li&umacr;s na r&emacr; picr&emacr;l &eacute;, &ampersir; is m<ex>in</ex>ic do-gabur annsa loch<ex>aib</ex> &eacute;.</p>

<p>Do na heasgannuib. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad g&emacr; toltan<ex>a</ex>c<ex>h</ex> iat do leith a mblasa, ar smuaineadh na <lb n="6280"> cuingill adubr<ex>amar</ex> r<ex>omainn</ex>, is cian &omacr; mait<ex>h</ex> iat, &omacr;ir n&imacr; b&imacr;t lanna orra, &ampersir; n&imacr; gabt<ex>har</ex> co coitc<ex>h</ex>inn a n-uis<ex>g</ex>ib m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>e i<ex>a</ex>t, &ampersir; n&imacr; luath a ngl<ex>uas</ex>acht, &ampersir; is iasg at&amacr; rigin gu m&omacr;r i<ex>a</ex>t.</p>

<p><term lang="la">Lampredo</term> .i. an lamp<ex>r</ex>ae. <ex>Agus</ex> an uair gabt<ex>h</ex>ur 
 
<pb n="134">
<sup resp="JaC">infra 286-7</sup><lb>
<lb n="6285"> a n-uis<ex>g</ex>ib maithi &eacute; is fearr &eacute; n&amacr; an easgann. Gid eadh, is guasachtach &eacute; acht g&emacr; toileam<ex>ail</ex> a bl<ex>as</ex>. <ex>Agus</ex> as cusm<ex>ail</ex> gein<ex>eam</ex>uin na lamp<ex>r</ex>ae &ampersir; na n-easgann annsan uis<ex>g</ex>i r&emacr; gein<ex>eam</ex>uin na nat<ex>h</ex>rach <mls unit="MS P page" n="398"> n<ex>eim</ex>i ar tal<ex>am</ex>, ar an adbur sin is m&omacr;r in c<ex>h</ex>unntab<ex>air</ex>t <lb n="6290"> n<ex>a</ex>c<ex>h</ex> fuil<ex>id</ex> siat n<ex>eim</ex>n<ex>ea</ex>c<ex>h</ex>; m&amacr;s ead, is m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex> a cinn &ampersir; a n-earbuill do buain d&imacr;b, &ampersir; a ndeilgne inm<ex>ead&omacr;na</ex>c<ex>h</ex>a mur a ngn&amacr;th<ex>uig</ex>inn an n<ex>eim</ex> beith, &omacr;ir n&imacr; c&omacr;ir in c<ex>h</ex>uid sin do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aen-mod d&imacr;b. <frn lang="la">Et</frn> is c&omacr;ir a mb&amacr;th<ex>ad</ex> a f&imacr;n &ampersir; <lb n="6295"> ligin d&omacr;ib ann <ex>n&omacr;</ex> co faduid b&amacr;s ar son na biamlachta at&amacr; inntu; ana diaid sin ullm<ex>uig</ex>t<ex>h</ex>ear l&emacr; sp&imacr;sraib m<ex>ai</ex>t<ex>h</ex>e iat do r&emacr;ir mur is aithnid do c<ex>h</ex>&omacr;c<ex>uir</ex>ib na <app><lem>tigearnad</lem><rdg wit="H">tigearnaibh</rdg></app><note type="auth" n="39">sic.</note>  m&omacr;r; et moluim fiuch<ex>ad</ex> <ex>n&omacr;</ex> a d&omacr; do ligin d&omacr;ib ar t&umacr;s a n-uis<ex>g</ex>i <ex>n&omacr;</ex> a f&imacr;n, &ampersir; sin do <lb n="6300"> dortad, &ampersir; a mb<ex>ear</ex>b<ex>ad</ex> a n-uis<ex>g</ex>i &ampersir; a f&imacr;n ainns&emacr;n, &ampersir; a c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im maill<ex>e</ex> <ex>r&emacr;</ex>na sabsaib d&imacr;sle f&emacr;in. Gid eadh, as inill ligin d&amacr; leit<ex>h</ex>&emacr;id<ex>ib</ex>h sin d'iasguib, &omacr;ir do b&amacr;d<ex>ur</ex> m&omacr;r&amacr;n do da&imacr;n<ex>ib</ex>h a nguasacht &omacr;na ngn&amacr;th<ex>ugad</ex>.</p>

<p><lb n="6305"><frn lang="la">De cancris</frn> .i. do na part&amacr;nuib. <ex>Agus</ex> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agat gurab deacair a nd&imacr;l<ex>eagad</ex> &ampersir; gurab m&omacr;r oil<ex>id</ex>; &ampersir; n&imacr; hurusa a truaill<ex>iugad</ex> annsa gh<ex>aile</ex> mur do-n&imacr;t<ex>h</ex>ear m&omacr;r&amacr;n do na hiasguib <ex>eile</ex>. <frn lang="la">Et</frn> at&amacr; gn&emacr; s<ex>h</ex>aillteachta orro, ar an adbur sin laguid in <lb n="6310"> t-uis<ex>g</ex>i ana mb<ex>eir</ex>bt<ex>h</ex>ear iat an br&umacr; &ampersir; fost<ex>uigid</ex> a s<ex>u</ex>b<ex>staint</ex> f&emacr;in. <frn lang="la">Et</frn> as inmolta oil<ex>eamain</ex> na part&amacr;n, 

<pb n="135">
<sup resp="JaC">infra 287</sup><lb>
&ampersir; n&imacr; f<ex>h</ex>uil do na hiasguib iasg is m&omacr; at<ex>h</ex>nuaidius n&amacr; iat.</p>

<p><frn lang="la">Et</frn> b&imacr;t<ex>h</ex> a f<ex>h</ex>is agad nac<ex>h</ex> inc<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>me na h&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>sg <lb n="6315"> tar &emacr;s <app><lem>s<ex>h</ex>aet<ex>h</ex>air</lem><rdg wit="H">tsaeth<ex>uir</ex></rdg></app> l&amacr;id<ex>ir</ex> n&amacr; tair &emacr;s aen-gluasachta <ex>eile</ex> l&amacr;idir, &omacr;ir is urusa a truaill<ex>iugad</ex> an tan sin. <frn lang="la">Et</frn> an drong g&amacr; mb&imacr;t g<ex>aileada</ex> &emacr;gruaidi l&amacr;n do droch-l<ex>eann</ex>uib, n&amacr; gn&amacr;th<ex>uig</ex>id iasg do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im. <ex>Agus</ex> seac<ex>h</ex>ain gan iasg &ampersir; fe&omacr;il do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im ar aenshl<ex>ig</ex>i, <lb n="6320"> n&amacr; iasg &ampersir; gn&emacr;<sup resp="JaC">i</sup>thi an bainne, n&amacr; iasg do c<ex>h</ex>ait<ex>h</ex>im tar &emacr;s na mbiad <ex>eile</ex>. <ex>Agus</ex> as imc<ex>h</ex>ub<ex>aid</ex>i iasg do lucht l<ex>eann</ex>a r<ex>uaid</ex> n&amacr; do lucht na coimpl<ex>ex</ex> <ex>eile</ex>, &omacr;ir fliuch<ex>aid</ex> a c<ex>u</ex>i<ex>r</ex>p &ampersir; imdaig<ex>id</ex> bainne &ampersir; <term lang="la">sp<ex>er</ex>ma</term>.</p></div2></div1></div0></body></text></TEI.2>
