<!DOCTYPE TEI.2 PUBLIC "-//TEI P3//DTD Main Document Type 1994-05//EN"[ 

<!ENTITY % TEI.extensions.dtd PUBLIC "-//CELT//DTD Extensions to the TEI//EN">
<!ENTITY % TEI.corpus             'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.prose              'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.transcr            'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.textcrit           'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.names.dates        'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.linking            'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.figures            'INCLUDE'>
<!ENTITY % ISOlat1 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 1//EN">
<!ENTITY % ISOlat2 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 2//EN">
<!ENTITY % ISOnum  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Numeric and Special Graphic//EN">
<!ENTITY % ISOpub  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Publishing//EN">
<!ENTITY % ISOdia  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Diacritical Marks//EN">
%ISOlat1; %ISOlat2; %ISOnum; %ISOpub; %ISOdia;
<!ENTITY % TEI.extensions.ent PUBLIC "-//CELT//ENTITIES Extensions to the
TEI//EN">
]>
<TEI.2 id="G305001">
<teiHeader creator="Benjamin Hazard" status="update" date.created="2005-06-14" date.updated="2010-04-30">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">In Cath Catharda</title>
<title type="translation" lang="en">The Civil War of the Romans</title>
<title type="extended">An Irish Version of Lucan's Pharsalia</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<editor id="WS">Whitley Stokes</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name id="PI">Philip Irwin </name>
<name>Benjamin Hazard</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>The IRCHSS via the Digital Dinneen Project</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">74360</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2005</date>
<date>2010</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G305001</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript sources</head>
<bibl n="1">Dublin, Trinity College, MS 1298, 376&ndash;390, 416&ndash;417 (olim H.2.7), for details see T.K. Abbott (ed.), Catalogue of manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1900).</bibl>
<bibl n="2">Dublin, Trinity College, MS 1326, 596b&ndash;601 (olim H.3.18), for details see T.K. Abbott (ed.), Catalogue of manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1900).</bibl>
<bibl n="3">Dublin, Trinity College, MS 1337, 596b&ndash;601 (olim H.3.18), for details see T.K. Abbott (ed.), Catalogue of manuscripts in the Library of Trinity College, Dublin (Dublin 1900).</bibl>
<bibl n="4">Dublin, Royal Irish Academy, MS 130 (olim 24.P.28), for details see Mary E. Byrne (ed.), Catalogue of manuscripts of the Royal Irish Academy (Dublin), fasc. 3, 383).</bibl>
<bibl n="5">Dublin, Royal Irish Academy, MS 740, 1&ndash;27 (olim C.VI.3), (ed.), for details see Gerard Murphy and Winifred Wulff (eds.), Catalogue of manuscripts of the Royal Irish Academy (Dublin) fasc. 18, 2245.</bibl>
<bibl n="6">Dublin, Royal Irish Academy, MS 1070, 221&ndash;435 (olim 24.P.17), for details see Elizabeth FitzPatrick (ed.), Catalogue of manuscripts of the Royal Irish Academy (Dublin 1940) fasc. 24, 2980.</bibl>
<bibl n="7">Dublin, Royal Irish Academy, MS 1192, fragments (olim C.IV.3), for details see Kathleen Mulchrone (ed.), Catalogue of manuscripts of the Royal Irish Academy (Dublin 1943) fasc. 26, 3233.</bibl>
<bibl n="8">Dublin, Royal Irish Academy, MS 1223, 2&ndash;22 (olim D.IV.2), for details see Kathleen Mulchrone (ed.), Catalogue of manuscripts of the Royal Irish Academy (Dublin 1943) fasc. 26, 3301).</bibl>
<bibl n="9">Dublin, Royal Irish Academy, MS 1237, section I (olim D.I.1), for details see Kathleen Mulchrone and Elizabeth FitzPatrick (eds.), Catalogue of manuscripts of the Royal Irish Academy (Dublin 1943) fasc. 27, 3427.</bibl>
<bibl n="10">Killiney, Franciscan Library, MS A.17, for details see Myles Dillon, Canice Mooney and P&aacute;draig de Br&uacute;n (eds.), Catalogue of the Irish Manuscripts in the Franciscan Library Killiney by  (Dublin 1969), 35&ndash;36.</bibl>
<bibl n="11">Edinburgh, Advocates' Library, MS XLVI (olim Highland Society John M'Kenzie No. 10), for details see Donald Mackinnon (ed.), A descriptive catalogue of Gaelic manuscripts in the Advocates' Library Edinburgh, and elsewhere in Scotland (Edinburgh 1912), 201&ndash;202.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Editions and Translations</head>
<bibl n="1">Whitley Stokes, In Cath Catharda: The Civil War of the Romans. An Irish Version of Lucan's Pharsalia (Irische Texte, 4th series, part 2).</bibl>
<bibl n="2">Standish Hayes O'Grady, The War of Pompey and Caesar: a fragment. Text and translation. In Caithr&eacute;im Thoirdhealbhaigh I&ndash;II Appendix, Irish Texts Society 26, 27 (1929).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Further reading</head>
<bibl n="1">E. G. Cox, Classical traditions in medieval Ireland, Classical Quarterly 3 (1924) 267&ndash;84.</bibl>
<bibl n="2">Alfred Housman (ed.), M. Annaei Lucani, Belli Civilis Libri Decem (Oxford 1926).</bibl>
<bibl n="3">Robert T. Meyer, Papers of the Michigan Academy of Science, Arts &amp; Letters 44 (1959) 355&ndash;63.</bibl>
<bibl n="4">D. R. Shackleton Bailey (ed.), M. Annaei Lucani, De bello civili, libri X (Stuttgart 1988).</bibl>
<bibl n="5">S. H. Braund (trans.), Lucan Civil War, with introduction and notes (Oxford 1992).</bibl>
<bibl n="6">Jane Wilson Joyce (ed. and trans.), Pharsalia (Cornell 1993).</bibl>
<bibl n="7">Chris Martindale, Sarah Brown, Nicholas Rowe (ed. and trans.), The Civil War: Pharsalia or Bellum Civile (London 1998).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblStruct>
<analytic>
<editor>Whitley Stokes</editor>
<title level="m">In Cath Catharda: The Civil War of the Romans.  An Irish Version of Lucan's Pharsalia</title>
</analytic>
<monogr>
<title level="s">Irische Texte</title>
<editor>Whitley Stokes and Ernst Windisch</editor>
<imprint>
<pubPlace>Leipzig</pubPlace>
<publisher>S. Hirzel</publisher>
<date>1909</date>
<biblScope type="pages">ix + 581</biblScope>
</imprint>
</monogr>
</biblStruct>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>All editorial introduction, translation, glossary, notes and indexes have been omitted. Editorial corrigenda are included non-silently in the electronic edition. Only the text of Stokes's edition is retained, and for this electronic edition the variants cited by Stokes are not reproduced.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been checked and proof-read twice.  All corrections and supplied text are tagged.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic texts represents the edited text.  Words are segmented in accordance with CELT practice, but this segmentation may not yet be complete.</p>
</normalization>
<quotation>
<p>Quotation marks are rendered <emph>q</emph>.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. When a hyphenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, the page-break and line-break are marked after the completion of the hyphenated word.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the adaptation; <emph>div1</emph>=the 21 headed sections; <emph>div2</emph>=the subdivision of the last section.  The line-breaks and page-breaks of the printed text are marked.</p>
</segmentation>
<stdVals>
<p>Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd.</p>
</stdVals>
<interpretation>
<p>Names of persons (given names and surnames), groups (dynasties, tribes, peoples etc.), places are tagged. Numbers are tagged.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="div1" freq="1" label="caibidil" unit="number">
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>
<dateRange from="900" to="1200" exact="none">900&ndash;1200</dateRange></creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Middle Irish.</language>
<language id="la">Some words are in Latin.</language>
<language id="en">The witness list is in English.</language>
</langUsage>
<!--<textClass>
<keywords>
<term>Classical</term>
<term>histor</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>adaptation</term>
<term>Pharsalia</term>
</keywords>
</textClass>-->
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2010-04-30</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Conversion script run, header updated; new wordcount made; file parsed; new SGML and HTML versions created.</item>
</change>
<change>
<date>2008-09-01</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Keywords added; file validated.</item>
</change>
<change>
<date>2008-07-21</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Value of div0 "type" attribute modified, 'creation' tags inserted, content of 'langUsage' revised; minor modifications made to header.</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-25</date>
<respStmt>
<name>Julianne Nyhan</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-04T16:00:39+0100</date>
<respStmt>
<name>Peter Flynn</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Converted to XML</item>
</change>
<change>
<date>2005-06-28</date>
<respStmt>
<name id="BH">Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File parsed and HTML file created.</item>
</change>
<change>
<date>2005-06-28</date>
<respStmt>
<name>Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File divisions, direct speech and milestone tagging verified.</item>
</change>
<change>
<date>2005-06-14</date>
<respStmt>
<name>Benjamin Hazard</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>New header constructed; SGML file created; wordcount made; line-breaks verified.</item>
</change>
<change>
<date>1997-04-22</date>
<respStmt>
<name id="ML">Margaret Lantry</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Bibliography compiled and structural markup revised.</item>
</change>
<change>
<date>1996-08-19</date>
<respStmt>
<name>Philip Irwin</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Basic header created.</item>
</change>
<change>
<date>1996-05-23</date>
<respStmt>
<name>Philip Irwin</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Structural and content markup applied to text.</item>
</change>
<change>
<date>1996-05-23</date>
<respStmt>
<name id="SMM">Seosamh Mac Muir&iacute;</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Word-division revised.</item>
</change>
<change>
<date>1995-05-12</date>
<respStmt>
<name>Philip Irwin</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File proofed (2).</item>
</change>
<change>
<date>1994-01-20</date>
<respStmt>
<name id="NM">Nicole M&uuml;ller</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File proofed (1).</item>
</change>
<change>
<date>1993-11-30</date>
<respStmt>
<name>Patricia Kelly and Aideen O'Leary</name>
<resp>data capture</resp>
</respStmt>
<item>Text scanned.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G305001">
<front>
<div type="witness list" lang="en">
<witList>
<witness sigil="H">Dublin, Trinity College, H.2.7 [1298]</witness>
<witness sigil="S">Dublin, Royal Irish Academy, D.IV.2
[1223]</witness>
<witness sigil="C">Dublin, Royal Irish Academy, C.VI.3 [740]</witness>
<witness sigil="F">Killiney, Franciscan Library, A.17</witness>
</witList>
</div>
</front>
<body>
<div0 type="adaptation" lang="ga">
<pb n="2">
<div1 n="1" type="chapter">
<mls n="376" unit="MS H folio">
<head>Do Chogadh S&iacute;uialta na <on type="people:Romans">Romhanach</on>, dia n-goireid
<on type="people:Irish">Gaoidheil</on> <title>in Cath
Cathardha</title>.</head>
<p><lb n="1"><num value="6">S&eacute;</num> h-istudha <term type="lordship">flatha</term> ro gabhustar flaithius &ampersir;
forlamhus ar<lb n="2">
 crichaibh &ampersir; ar cennadh<sup resp="WS">ch</sup>aibh
na
cruinne domhanta a l-los neirt<lb n="3">
 &ampersir; niachais isin aimsir anall .i. <term type="lordship">flaithius</term> alaind na n-<on type="people:Assyrians">Assardha</on>, amail<lb n="4">
 atbert in fili:</p>
<p><text>
<body>
<lg type="stanza">
</lg>
<p></p>
<l><lb n="5"><term type="king">Righ</term> na n-<on type="people:Assyrians">Assardha</on> ria cach,</l>
<lb n="6">
<l>do ghabh in <term type="lordship">flaithius</term>
f&iacute;rgnath.</l>
<lb n="7">
<l>fer co cas cluimh, co ceill n-gle,</l>
<lb n="8">
<l><ps><fn>Assur</fn></ps> mac <ps><fn>Seimh</fn></ps> maic
<ps><fn>No&eacute;</fn></ps>.</l>
</body>
</text>

</p>
<p><lb n="9">Ocus <term type="lordship">flaithius</term> mor-uasal na
<on type="people:Medes">Med</on>. Ocus <term type="lordship">flaithius</term> primhda<lb n="10">
 na <on type="people:Persians">Pers</on>. Ocus <term type="lordship">flaithius</term> cruthglan na <on type="people:Chaldeans">Callacda</on>. Ocus <term type="lordship">flaithius</term><lb n="11">
 gargmor na n-<on type="people:Greeks">Gr&eacute;cc</on>.
Ocus in <term type="senate">senadh</term> r&iacute;ghdha <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on> in<lb n="12">
 <num value="6">sesedh</num> <term type="lordship">flaithius</term>.</p>
<p><lb n="13"> Tosach &ampersir; tinnscedal na h-<term type="high- kingship">airdrighi</term> n-<on type="Assyrians">Assardha</on>
ceb&eacute; n&iacute;  is as<lb n="14">
 gabhar, &oacute; <ps><fn>N&iacute;n</fn></ps> mac
<ps><fn>B&eacute;il</fn></ps> maic <ps><fn>Ploisc</fn></ps> do
clannaibh <ps><fn>Sem</fn></ps> maic<lb n="15">
 <ps><fn>No&eacute;</fn></ps> maic
<ps><fn>L&aacute;mhiach</fn></ps>. IS leis sen ro cumdaighedh in <term type="city">primhcathair</term><lb n="16">
 airderc .i. <pn type="city">Babil&oacute;in</pn>. Adhbhul
m&eacute;d na <term type="city">cathrach</term> sin, <num value="4">cethar</num>-ochair<pb n="4"><lb n="17">
 a cuma, <num value="100">c&eacute;t</num> n-dorus n-
umaidhi fuirre. <num value="60000">LX m&iacute;le</num> c&eacute;menn<lb n="18">
 ina timthacmang. <num value="50">L</num> cubat a tighe a
m&uacute;ir. <num value="200">CC</num> cubhat ina<lb n="19">
 h-airdi. Da line lanmora do tighibh ar mullach a
m&uacute;ir: imriadhaitis<lb n="20">
 <num value="20">XX</num> cetherriadh iter na da sreth sin
re tighe in m&uacute;ir<lb n="21">
 f&oacute;s. IStudh <term type="lordship">flatha</term>
&ampersir; indeoin forais &ampersir; &aacute;rus <term type="king">righ</term> <ps><fn>Nin</fn></ps> maic
<ps><fn>B&eacute;il</fn></ps><lb n="22">
 &ampersir; <term type="king">righ</term> na n-<on type="people:Assyrians">Asardha</on> uili in <term type="city">cathair</term> sin.</p>
<p><lb n="23"> <ps><fn>N&iacute;n</fn></ps> mac <ps><fn>Beil</fn></ps>
<term type="king">c&eacute;tr&iacute;</term> na n-<on type="people:Assyrians">Assardha</on> &ampersir;
<ps><fn>Tonus</fn></ps> a <term type="king">rig</term>
d&eacute;dhenach.<lb n="24">
 <num value="1220">S&eacute; XX &ampersir; c&eacute;t
&ampersir; m&iacute;le</num> fad a <term type="lordship">flaithiusa</term>.</p>
<p><lb n="25"> <num value="259"> IX m-bliadna c&oacute;icat for dibh
c&eacute;taibh</num> fad <term type="lordship">flaithisa</term> na <on type="people:Medes">Med</on>.<lb n="26">
 <num value="8">Ochtur</num> ro gabh <term type="kingship">r&iacute;ghi</term> dibh. <ps><fn>Arbait</fn></ps> a
<term type="king">c&eacute;tr&iacute;</term> &ampersir;
<ps><fn>Astighages</fn></ps> a <term type="king">r&iacute;</term><lb n="27">
 d&eacute;dhenach.</p>
<p><lb n="28"> <ps><fn>Cir</fn></ps> mac <ps><fn>Dair</fn></ps>, <term type="king">c&eacute;tr&iacute;</term> <on type="people:Persians">Pers</on> didu, mac sen <term type="daughter">ingine</term> do <ps><fn>Astighages</fn></ps>.<lb n="29">
 is &eacute; ro athr&iacute;gh athair a m&aacute;thar. is
leis ro toghladh in<lb n="30">
 <pn type="city">Babiloin</pn>, &ampersir; ro h-orta a
<term type="king">r&iacute;</term> <ps><fn>Ballastair</fn></ps>,
&ampersir; ro tuaslaic do <on type="people:Israelites">mac<sup resp="WS">aib</sup><lb n="31">
 Israel</on> asin daire <num value="70">LXX</num> i m-<pn type="city">Babiloin</pn>, corus-l&eacute;icc uadh do<lb n="32">
 <pn type="city">Ierusalem</pn> co n-adhmib <term type="temple">tempail</term> <ps><fn>Solman</fn></ps> l&eacute;o .i.
<num value="5000">V mili</num> lestur<lb n="33">
 d'<term type="gold">&oacute;r</term> &ampersir; <num value="400">ceithri c&eacute;t</num> lestur n-<term type="silver">airgit</term>.</p>
<p><lb n="34"> <ps><fn>Darius</fn></ps> in <term type="king">r&iacute;</term> dedhenach o <on type="people:Persians">Persaibh</on>, <num value="12">d&aacute; <term type="king">r&iacute;</term> d&eacute;cc</num> a <term type="kingship">righi</term><lb n="35">
 d&iacute;bh. <num value="230">CC. XXX</num> bliadna fot a
<term type="lordship">flatha</term>.</p>
<p><lb n="36"> <term type="king">C&eacute;tr&iacute;</term> gasraidhe
<on type="people:Greeks">Gr&eacute;cc</on> immorro
<ps><fn>Alaxander</fn></ps> mac <pn>Pilip</pn>,<lb n="37">
 <term type="high-king">ardr&iacute;</term> in domhain uili
o <pn type="country:Spain">Espain</pn> an&iacute;ar co h-<pn type="country:India">Innia</pn> sair, &ampersir; o <pn type="country:Ethiopia">Etheoip</pn><lb n="38">
 andes co sleibhtibh <pn type="mountain-range">Rifi</pn>
fotuaidh. Is leisin <ps><fn>Alaxander</fn></ps><lb n="39">
 sin ro f&aacute;idhedh in cobhlach for in muir tentidhi do
fhis<lb n="40">
 in mesraighthi deiscertaigh, uair n&iacute;r' folartnaigh
leis fis in<lb n="41">
 mesraighthi tuaiscertaigh nam&aacute;. h-I cind a <num value="12">d&aacute; bliadan decc</num> ro<lb n="42">
 triall Alaxander insaighidh. <num value="32">Da bliadain
XXX</num> a oes intan<lb n="43">
 ros-marbh neim isin <pn type="city">Babiloin</pn>.
<ps><fn>Pilip</fn></ps> immorro <term type="king">r&iacute;</term>
d&eacute;dhenach<lb n="44">
 na n-<on type="people:Greeks">Grecc</on>.</p>
<pb n="6">
<p><lb n="45"> Tinnscedal in <term type="kingship">r&iacute;ghflaithiusa</term> <on type="people:Romans">Romhanta</on> immorro ba saine<lb n="46">
 modh leis &ampersir; lasna h-<term type="lordship">ardflaithiusaibh</term> romhaind, uair ni o<sup resp="WS">c</sup> <term type="high-king">ardrighaibh</term><lb n="47">
 tarrasair forlamhus na <pn type="city">Romha</pn> iter. Ro
ordaighset<lb n="48">
 airigh in t-<term type="senate">senaidh</term> &ampersir;
lucht cemenn &ampersir; gradh n-onorach acco<lb n="49">
 do tobhach a <term type="tax">c&iacute;ssa</term> doibh a
cinedhachaib coimighthibh &ampersir; do<lb n="50">
 indsaighi for finibh fodhaltaibh in domain do
fhollamhnugud &ampersir;<lb n="51">
 do st&iacute;uradh in righrechta gebe tan budh <mls n="377" unit="MS H folio"> adhlaic.</p>
<p><lb n="52"> <term type="decanus">Dec&aacute;n</term> iarum slonnudh
fhir in ceime ba h-isle dona cemendaibh<lb n="53">
 sin. <term type="lord">Ta&iacute;sech</term> <num value="10">dechnebhair</num> eiss&eacute;in; fer sein n&oacute;
d&iacute;ghladh<lb n="54">
 gach gaid &ampersir; gach slad &ampersir; gach sarugud do
gnithi isin <term type="city">cathair</term><lb n="55">
 ar medh&oacute;n.</p>
<p><lb n="56"> <term type="centurion">Cenntuir</term> uasin <term type="decanus">d&eacute;c&aacute;n</term>, <term type="lord">ta&iacute;sech</term> <num value="100">c&eacute;it</num>
an fer sin.</p>
<p><lb n="57"> <term type="tribune">Trebhunn</term> uasin <term type="centurion">cennt&uacute;ir</term>, <term type="lord">taisech</term> <num value="200">d&aacute;
ch&eacute;t</num> no <num value="300">tri ch&eacute;t</num><lb n="58">
 eiss&eacute;in.</p>
<p><lb n="59"> <term type="vicarius">Vicair</term> uasin <term type="tribune">trebhunn</term>, fer sin no congbadh feidhm in<lb n="60">
 <term type="count">comit</term> intan t&eacute;ighedh in
<term type="count">comit</term> do agallaim in <term type="king">r&iacute;gh</term>.</p>
<p><lb n="61"> <term type="count">Comit</term> uasin <term type="vicarius">uicair</term>, <term type="lord">ta&iacute;sech</term>
<term type="city">aencathrach</term> eiss&eacute;in.</p>
<p><lb n="62"> <term type="lord">Ta&iacute;ssech</term> uasin <term type="count">comit</term>, <num value="12">da <term type="city">cathraig</term> d&eacute;c</num> f&aacute;e sen.</p>
<p><lb n="63"> <term type="patrician">Patric</term> uasin <term type="lord">taissech</term>, fer lethlamha <term type="king">r&iacute;gh</term> n&oacute; <term type="emperor">impir</term> eiss&eacute;in,<lb n="64">
 &ampersir; b&aacute; h-&eacute; a modh, bretha &ampersir;
uirghill do dhenam tar &eacute;is in <term type="high- king">airdrigh</term><lb n="65">
 intan ba h-emhilt in <term type="king">r&iacute;</term>
f&eacute;in.</p>
<p><lb n="66"> <term type="king">R&iacute;</term> uasin <term type="patrician">patric</term>, <num value="3">tri</num> ciniudha a
ferann.</p>
<p><lb n="67"><term type="emperor">Imper</term> uasin <term type="king">r&iacute;g</term>, acht cena n&iacute; b&iacute;th in
c&eacute;im sin ic<lb n="68">
 <on type="people:Romans">R&oacute;m&aacute;nachaibh</on>
nocor' gabh <ps><sn>I&uacute;il</sn> <sn>C&eacute;sair</sn></ps> a los
a l&aacute;mha mar<lb n="69">
 inde&oacute;sus in sc&eacute;l inar nh-diaidh. In t-<term type="emperor">imper</term> immorro, <term type="high- king">ardr&iacute;</term> in<lb n="70">
 domain eiss&eacute;in uas ch&aacute;ch &ampersir;
n&iacute; bid nech &uacute;asa.</p>
<p><lb n="71"> B&aacute; d&aacute; gradh immorro, ceim <term type="consul">Consail</term> &ampersir; ceim <term type="dictator">Dictat&oacute;ir</term>.<lb n="72">
 IN <term type="consul">consul</term> immorro aenbliadain
d&oacute; ina c&eacute;im &ampersir; a atharrach<lb n="73">
 i forcind na bliadna arna gabhadh diumus na m&eacute;d
menman &eacute;<pb n="8"><lb n="74">
 ar tenne a neirt &ampersir; ar airdi a graidh. Da tecmadh
comadh<lb n="75">
 soirbh d&oacute; in bliadain sin ina <term type="consulship">consulacht</term> no ordnighthe<lb n="76">
 doridhisi isin ceim c&eacute;tna do r&eacute;ir in t-<term type="senate">senaidh</term> &ampersir; airicc in<lb n="77">
 popoil. <ps><sn>Un&oacute;nius</sn> <sn>Brutus</sn></ps>
is &eacute; c&eacute;tna ro gabh in ceim sin la<lb n="78">
 <on type="people:Romans">Romhanchu</on>.</p>
<p><lb n="79">IN <term type="dictator">Dictat&oacute;ir</term>
immorro, c&iacute;amadh maith saich do gn&iacute;edh, n&iacute;<lb n="80">
 h-athraighthe asa c&eacute;im co cenn <num value="5">V</num> m-bliadan, &ampersir; d&aacute; madh buidhech<lb n="81">
 c&aacute;ch de intan sin ni h-athraigthe iter. Gurub
eiss&eacute;in c&eacute;im is<lb n="82">
 cadchasaighi b&oacute;i le&oacute;-son cin co tarrustair
nert <term type="emperor">impir</term> forro.</p>
<p><lb n="83"> Ro scail tra &ampersir; ro lethnaigh in r&iacute;ghe
<on type="people:Romans">Rom&aacute;nta</on> f&oacute; <num value="4">ceithri</num><lb n="84">
 h-airdibh in domain amhlaid sin, cor' fh&aacute;s diumus
&ampersir; inn&oacute;cb&aacute;il<lb n="85">
 inntibh siun f&eacute;in de sin, cor' ergedar debtha
dermara &ampersir; cocadh<lb n="86">
 cathordha iter araill d'&aacute;es na cemenn sin isna
cenna<sup resp="WS">d</sup>chaib a<lb n="87">
 m-bidis a sechnoin in domain imuich &ampersir; araill isin
<pn type="city">Roim</pn> fein ar<lb n="88">
 medh&oacute;n ar m&eacute;d a n-diumais &ampersir; a l-los
in neirt romoir ro-adhbhail<lb n="89">
 ro gabhsat for ciniudhaibh &ampersir; for cin&eacute;laibh
na cruinne.</p>
<p><lb n="90"> Tarrustar <term type="kingship">r&iacute;ghflaithis</term> na <on type="people:Romans">Romh&aacute;n</on> fri r&eacute; <num value="253">tr&iacute; m-bliadan c&oacute;ecat<lb n="91">
 for d&iacute;bh c&eacute;taibh</num> fon innus sin gen
<term type="emperor">imper</term> gen <term type="king">aenr&iacute;gh</term> forro,<lb n="92">
 acht lucht na cemenn n-examail sin ic stiurad a <term type="lordship">flaithisa</term><lb n="93">
 occo. co n-dernadh leo-san fecht n-aen ann tri cindiudh in<lb n="94">
 t-<term type="senate">senaidh</term> &ampersir; tria
comairle in popoil, uair iss &iacute; in <term type="dictatorship">dictatoirecht</term><lb n="95">
 &eacute;nc&eacute;im ba h-uaisle &ampersir; ba h-
on&oacute;raige b&uacute;i occo.</p>
<p><lb n="96"> <num value="3">Tr&iacute;ar </num>comard do h-ordnedh
l&eacute;o intan sin, &ampersir; in doman uile<lb n="97">
 do roind eturru da tabairt ar &aacute;is n&oacute; ar
&eacute;ccin f&oacute; <term type="tax">c&iacute;s</term> &ampersir;
f&oacute; cain<lb n="98">
 na <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on>. Ocus is
aire ro ordaighset <num value="3">triar</num> isin c&eacute;im sin,<lb n="99">
 ar d&aacute;igh c&eacute; b&eacute; dibh no ardadh a n-
aigid in t-<term type="senate">shenaidh</term> co m-beith<pb n="10"><lb n="100">
 in <num value="3">tres</num> fer ic s&iacute;dh etarru
&ampersir; ardaigh na com-aentaighid&iacute;s a<lb n="101">
 <num value="3">tr&iacute;ur</num> im ardadh in agidh na
h-athardha, uair n&iacute; gn&aacute;th comann<lb n="102">
 com&aacute;entadhach la <num value="3">triur</num>
iter.</p>
<p><lb n="103"> IS iat immorro <num value="3">triar</num> frisar'
erbadh st&iacute;urad in c&eacute;ime sin<lb n="104">
 acco-son annsin .i. <ps><sn>Poimp</sn>
<rn>Maighe</rn></ps> &ampersir; <ps><fn>Marcus</fn>
<sn>Crasus</sn></ps> &ampersir; <ps><sn>Iuil</sn><lb n="105">
 <sn>C&eacute;sair</sn></ps>. IN
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> sin, <ps><sn>Ferius</sn></ps> ainm a
athar, &ampersir; do <on type="people:Rutuli">Rutaltaibh</on><lb n="106">
 d&oacute; s&eacute;n <mls n="378" unit="MS H folio">
&ampersir; do s&iacute;l <ps><fn>Il</fn></ps> maic
<ps><fn>Aeniusa</fn></ps> <on type="people:Trojans">Troghianda</on>
d&oacute;<lb n="107">
 didu a r-raind a m&aacute;thar, &ampersir; is aire sin do
berthea <term type="dictatorship">dictatoirecht</term><lb n="108">
 la <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nachaibh</on> d&oacute;. Ocus
is aire atberthea in t-ainm sin<lb n="109">
 is <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> fris, uair furbaidhe
&eacute;, &ampersir; ro tescad br&uacute; a m&aacute;thar<lb n="110">
 ic &aacute; tabhairt uaithe. Inunn
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> immorro isin b&eacute;rla <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on><lb n="111">
 &ampersir; tesctha isin Gaedheilg.</p>
<p><lb n="112"> <term type="daughter">INghen</term> r&iacute;ghnaidhi
ro-&aacute;laind icon <pn type="city">C&eacute;sair</pn> sin,
<ps><fn>Iulia</fn></ps> a h-ainm,<lb n="113">
 is &iacute; sin ro bo <term type="wife">banch&eacute;ile</term> do <ps><sn>Poimp</sn>
<rn>Maighe</rn></ps> .i. don <num value="3">tres</num> <term type="dictator">dictat&oacute;ir</term><lb n="114">
 ro h-oirdnedh ann.</p>
<p><lb n="115"> Ro comroinnedh iarum ciniudha in domain iter in <num value="3">triar</num><lb n="116">
 sin. Ro erbad am iartardesscert in domain o <pn type="country:Spain">Easpain</pn> an&iacute;ar<lb n="117">
 &ampersir; ciniuda na h-<pn>Aiffrici</pn> uile do
<ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps>.</p>
<p><lb n="118"> Ro h-ordaighedh iarum do
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> riarugud &iacute;arthuir tuaisceirt<lb n="119">
 in domain <sup resp="WS">.i.</sup> t&iacute;re <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> &ampersir; indsi <pn type="country:Britain">Bretan</pn> &ampersir; lebart&iacute;re<lb n="120">
 lethanfhoda <pn>Lochlann</pn>.</p>
<p><lb n="121"> <ps><fn>Marcus</fn> <sn>Crasus</sn></ps>, is d&oacute;
do radadh forlamhus na h-<pn>Asia</pn> &ampersir;<lb n="122">
 airrthir in domain.</p>
<p><lb n="123"> Do cuatar iarum dr&eacute;chta derm&aacute;ra do
roslu&oacute;gh na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> &ampersir;<lb n="124">
 d'&oacute;ccbaid na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> l&eacute;o docum na crich
&ampersir; na cen&eacute;l d&aacute; cosnam.<lb n="125">
 <ps><fn>Marcus</fn> <sn>Crasus</sn></ps> ro gab
s&eacute;in cinedha na h-<pn>Aissia</pn> sair, co<lb n="126">
 rainic t&iacute;r na <on type="people:Parthians">Partecdha</on>, &ampersir; ro tobhaigh <term type="tax">c&iacute;s</term> cecha cinidh ro gabh,<lb n="127">
 &ampersir; n&iacute;r' fhaem crodh ele uatha acht
&oacute;r uile, uair becc leis a<lb n="128">
 mhuirigin imurchuir ar sluaighedh, &ampersir; m&oacute;r
a tarbha &iacute;ar torachtain<pb n="12"><lb n="129">
 dia tigh. O 'tcualatar na <on type="people:Parthians">Partecda</on> sin ro thin&oacute;ilset a
sl&oacute;ghu<lb n="130">
 co m-batar a n-&eacute;nbaile. Focress&aacute; comairle
l&eacute;o cinnus do gendais<lb n="131">
 frisna <on type="people:Romans">Romanchu</on>, inn
gialfaid&iacute;s d&oacute;ibh n&oacute; in frithtairisem friu.<lb n="132">
 ISed ro cinnset, anadh i n-airis catha d&oacute;ibh. Ro
feradh didu<lb n="133">
 cath crodha leth ar leth l&eacute;o, cor' taethsat
la&eacute;ich l&aacute;nimdha<lb n="134">
 etarro &ampersir; cor' sr&aacute;inedh forsna <on type="people:Romans">Romanchu</on> fo dheoid, cor' cuiredh<lb n="135">
 a n-&aacute;r &ampersir; cor' fh&aacute;csat a mergedha
l&aacute; <on type="people:Parthians">Partecdha</on>.</p>
<p><lb n="136"> Ro gabad annsin <ps><fn>Marcus</fn>
<sn>Crasus</sn></ps>, &ampersir; tucad i l-l&aacute;mhaibh &eacute;<lb n="137">
 docum airechta na <on type="people:Parthians">Partecdha</on>, &ampersir; ised ro cinnset a
comairle,<lb n="138">
 a shaith <term type="gold">&oacute;ir</term> do tabairt
d&oacute;, uair do b&iacute; co sanntach ic &aacute; iarraid<lb n="139">
 for fut in domain. Ro leghadh iarum l&aacute;n crocain
criadha<lb n="140">
 do tinnibh <term type="gold">&oacute;ir</term>
l&eacute;o, &ampersir; ro doirtedh &eacute; ina linn leghtha i m-
b&eacute;l<lb n="141">
 <ps><fn>Marcus</fn> <sn>Crasus</sn></ps>, co fuair
b&aacute;s f&oacute;ch&eacute;t&oacute;ir ar loscud a inde do<lb n="142">
 linn f&iacute;ghthech in <term type="gold">oir</term>
leghtha.</p>
<p><lb n="143"> <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps> immorro ro
gabh s&eacute;n ciniudha &iacute;arthair<lb n="144">
 desceirt in domain, &oacute; <pn type="country:Spain">Espain</pn> an&iacute;ar, &ampersir; ro
fh&aacute;caibh d&aacute; <term type="lord">taisech</term> d&aacute;<lb n="145">
 muintir i forlamhus na h-<pn type="country:Spain">Esp&aacute;ine</pn>, <ps><fn>Petrin</fn></ps>
&ampersir; <ps><fn>Affr&iacute;n</fn></ps> a n-anmannda.<lb n="146">
 Ro tinnt&oacute; f&eacute;in docum na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> iar m-breith buadha &ampersir; coscair<lb n="147">
 do ch&aacute;ch aen cosa rainic.</p>
</div1>
<div1 n="2" type="chapter">
<head><lb n="148">Sluaigheadh <ps><sn>Cesair</sn></ps> <sup resp="WS">in</sup> inis <pn type="country:Britain">Bretand</pn></head>
<p><lb n="149">ISin <num value="693">tresbliada<sup resp="WS">i</sup>n
n&oacute;icat for D C</num> &oacute; cumdach na <pn type="city">R&oacute;mha</pn><lb n="150">
 ic <ps><fn>Romuil</fn></ps>, &ampersir; isin <num value="60">sesedmad</num> bliadain ria n-gein Cr&iacute;st ro ordnedh<lb n="151">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a n-<term type="dictatorship">dictat&oacute;irecht</term> la <on type="people:Romans">Romanchu</on> co l&eacute;ghi&oacute;naibh<lb n="152">
 l&aacute;nimdaibh d'&oacute;ccaib ansergachaibh na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> leisi n-garbhferann<lb n="153">
 na <pn type="country:Gaul">Gaillia</pn> &ampersir;
t&iacute;ro lethanfoda <pn>Lochlann</pn>, uair is &aacute;entir
&iacute;at<pb n="14"><lb n="154">
 s&eacute;in acht itertoidhecht srotha <pn type="river">R&eacute;in</pn> roglain ic dluighi &ampersir; ic<lb n="155">
 deiliugud na d&aacute; ferann.</p>
<p><lb n="156"> Ro gn&iacute; sium catha m&oacute;ra isna
t&iacute;ribh sin, &ampersir; tainic reimhe<lb n="157">
 s&iacute;ar i crich <on type="people:Morini">Morrian</on>
&ampersir; i n-inis <pn type="country:Britain">Bretan</pn>. Nocho
rainic nert<lb n="158">
 na <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on> remhe
sin riam inis <pn type="country:Britain">Bretan</pn>. Rainic
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> in<lb n="159">
 glaic mara fil ann, &ampersir; ro cumdaighedh <num value="80">.lxxx.</num> long leis for<lb n="160">
 <mls n="379" unit="MS H folio"> a br&uacute; cor'
imcuiredh in sl&oacute;gh indtibh tairis s&iacute;ar i<lb n="161">
 caladhportaibh comfoicsibh crich <pn type="country:Britain">Bretan</pn>.</p>
<p><lb n="162"> Nir' bo sor&eacute;idh d&oacute;son in turus sin, uair
tainic anbthine<lb n="163">
 m&oacute;r <sup resp="WS">andsin</sup> a <term type="fleet">cobhlach</term>, cor' b&aacute;idedh urm&oacute;r a long,
co ro guinset<lb n="164">
 lucht in t&iacute;re didu sochaidhi d&aacute; <term type="foot-soldier">m&iacute;ledhaibh traighthech</term>, &ampersir;
ro<lb n="165">
 marbadh a <term type="cavalry">marcsluagh</term> uile
acht becc. Tainic doinenn dermair<lb n="166">
 &ampersir; ainbthine &eacute;tualaing na
gairbhsh&iacute;ne gemreta f&aacute;esin, &ampersir; ro tinnt&oacute;<lb n="167">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a sluaghu, &ampersir; ro
l&eacute;icc uadha a miledha d&aacute; sostaibh<lb n="168">
 gemhretaibh. Ro erb &ampersir; ro aithin d&oacute;ibh
<num value="600">DC</num> long luchtmar<lb n="169">
 l&aacute;nfhairsing do denum occo comdis ellma in mara
&iacute;at f&oacute; athgin<lb n="170">
 in erruigh archinn. Ro f&uacute;irit sin uile dano amail
aspert <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>.<lb n="171">
 Ro fuirigh-sium fri r&eacute; in gemridh i <pn type="mountain-range">Sleib Elpa</pn>, &ampersir; tainic<lb n="172">
 la tinnscetal na reithine errchaidhe co sochraidi moir
leis &oacute;<lb n="173">
 chliamuin .i. <ps><sn>Poimp</sn><rn>Maighe</rn></ps> , co
tardadh a slogh leis isna <num value="600">.DC.aibh</num><lb n="174">
 long sin i n-inis <pn type="country:Britain">Bretan</pn>
doridisi.</p>
<p><lb n="175"> Ro gabh f&eacute;in <term type="encampment">longport</term> i n-airiur in chuain in aidchi sin
&ampersir; a<lb n="176">
 longa for accarsoiti ina fiadhnaisi, &ampersir; ro
fh&aacute;idh a <term type="cavalry">marcsl&oacute;gh</term> uadh do<lb n="177">
 crechadh in t&iacute;re, &ampersir;
<ps><fn>Labion</fn></ps> <term type="tribune">trebhonn</term> do <on type="people:Romans">Romhanachaibh</on> rompo.<lb n="178">
 Tainic fogluasacht doininde dermaire isin fairge isin
aidche sin,<lb n="179">
 cor' imir in a<sup resp="WS">n</sup>bthine for longaibh
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> co ro tuilbrisit <num value="60">LX</num><pb n="16"><lb n="180">
 long d&iacute;bh do neoch n&aacute;r' fetudh d'athlesugud
riam. Ro bris<lb n="181">
 lucht in t&iacute;re for in <term type="cavalry">marcsl&oacute;gh</term> &ampersir; do faeth
<ps><fn>Labion</fn></ps> l&eacute;o.</p>
<p><lb n="182"> Do rala do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> f&eacute;in
&aacute;rsin &ampersir; do lucht innsi <pn type="country:Britain">Bretan</pn>. Ro<lb n="183">
 feradh cath crodha etarru, &ampersir; ro sr&aacute;inedh
for <on type="people:Britons">Bretnachaibh</on> in<lb n="184">
 cath, &ampersir; ro cuiredh a n-&aacute;r ann, &ampersir;
ro d&iacute;ghail <ps><sn>Cesair</sn></ps> a muintir<lb n="185">
 uile forro don chur sin, &ampersir; ro airg in t&iacute;r
man cor sin reimhe<lb n="186">
 co sruth <pn type="river">Tanai</pn> siar. Ro b&uacute;i
sl&oacute;gh m&oacute;r do <on type="people:Britons">Bretnaibh</on>
for bruachaibh<lb n="187">
 in t-srotha ic&aacute; fritholumh,
<ps><fn>Cassobellanus</fn></ps> ainm in <term type="lord">taisigh</term><lb n="188">
 b&uacute;i l&eacute;o. Ro saithit sretha m&oacute;ra do
beraibh &aacute;thg&eacute;ra occo i<lb n="189">
 n-imbelbordaib in t-srotha in conair ro bo menmarc
l&eacute;o na <on type="people:Romans">Rom&aacute;nacha</on><lb n="190">
 do thecht. Atc&iacute;ter f&oacute;ss bona araill dona
beraibh sin<lb n="191">
 i traigh samhraidh, &ampersir; is remhithir r&eacute;
sliasait fer&oacute;cclaich cech<lb n="192">
 bun d&iacute;bh, &ampersir; bruit luaidhe umpu f&oacute;
domain in t-srotha.</p>
<p><lb n="193"> IMp&oacute;is <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
&oacute;n &aacute;th ar tabhairt aithne d&oacute; foran innell<lb n="194">
 b&uacute;i ann, &ampersir; tic tar &aacute;th ele bui for
in sruth, &ampersir; taifnes sl&uacute;ogh<lb n="195">
 <on type="people:Britons">Bretan</on> uadh, &ampersir;
n&iacute;r' scar l&aacute;mha d&iacute;bh cor' fhalaigh d&iacute;den
na<lb n="196">
 coilltedh &iacute;at fair.</p>
<p><lb n="197"> Tucait <sup resp="WS">dano</sup> <num value="40">XL</num> <term type="hostage">giall</term> in aidhchi sin
d&oacute; asin <term type="city">cathraig</term><lb n="198">
 d&iacute;anadh ainm <pn type="city">Trinouantum</pn>,
&ampersir; tancadur lucht e&oacute;lais esti sin<lb n="199">
 leis cor' gabh <term type="city">cathraigh</term> in
<term type="lord">taisich</term> d&iacute;ar' b&oacute; ainm
<ps><fn>Cassobellaunus</fn></ps><lb n="200">
 iar nh-gliaidh mair.</p>
<p><lb n="201"> Ro gabh inis <pn type="country:Britain">Bretan</pn>
uile '&aacute;rsin, &ampersir; ro s&aacute;e esti h-i t&iacute;ribh
<pn type="country:Gaul">Gallia</pn>.</p>
<p><lb n="202"> Bui C&eacute;sair r&eacute; r&eacute; <num value="5">V</num> m-bliadan ic traethadh &ampersir; ic
tenngabh&aacute;il<lb n="203">
 in t&iacute;re sin iartharthuaisceirt in domain,
&ampersir; araisin batar<lb n="204">
 cinedha dibh cen r&iacute;arugud frisin r&eacute; sin
f&oacute;ss.</p>
</div1>
<div1 n="3" type="chapter">
<head><lb n="205"> Adhbhar in Catha Cathardha annso.</head>
<p><lb n="206">Marbh tra in <term type="queen">righan</term>
<ps><fn>Iulia</fn></ps> <term type="daughter">ingen</term>
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, <term type="wife">bansh&eacute;itigh</term> <ps><sn>Poimp</sn>
<rn>Maighe</rn></ps><lb n="207">
  i n-ecmung na r&eacute;i-si &ampersir; na h-aimsire,
&ampersir; tuc <term type="wife">banch&eacute;ile</term><pb n="18"><lb n="208">
 ele da &eacute;isi .i. in <term type="wife">ben</term> ro
b&uacute;i l&aacute; <ps><fn>Marcus</fn> <sn>Crasus</sn></ps> intan
bui i<lb n="209">
 ferannus, <mls n="380" unit="MS H folio"><ps><fn>Corndelia</fn></ps> a h-ainm.</p>
<p><lb n="210"> Tainic forcenn <term type="dictatorship">dictatoirechta</term>
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &aacute;rsin, uair n&iacute;
bh&uacute;i<lb n="211">
 nech isin c&eacute;im sin l&aacute; <on type="people:Romans">Romhanacha</on> acht co cenn <num value="5">V</num> m-bliadan<lb n="212">
 mine h-ordaigthea on t-<term type="senate">shenadh</term>
dor&iacute;se isin c&eacute;im c&eacute;tna. IS ed ro<lb n="213">
 bo dir do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, immorro,
toidhecht docum in t-<term type="senate">shenaidh</term> <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;naigh</on><lb n="214">
 i forcenn na <num value="5">V</num> m-bliadan do
comairliugud a c&eacute;ime d&oacute;<lb n="215">
 f&eacute;in n&oacute; d'oirnnedh neich ele ind.</p>
<p><lb n="216"> IArsin n&iacute; h-edh do righne siun iter, acht
&oacute; fuair sligid &ampersir; asrus<lb n="217">
 gabh&aacute;la na t&iacute;re sin i r-raibi; uair ro bo
omhan leis nech d'oirdnedh<lb n="218">
 don t-<term type="senate">shenadh</term> d&aacute;
&eacute;issi d&aacute; saighidh &iacute;at, &ampersir; test
gabh&aacute;la na <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> do<lb n="219">
 beith fair-sein arn&aacute; gabh&aacute;il d&oacute;-son
chena acht becc. Conidh aire<lb n="220">
 sin ro fhuirigh siun re r&eacute; <num value="5">V</num>
m-bliadan ele do riarugud na ciniudh<lb n="221">
 c&eacute;tna, dar cindiudh &eacute;n &ampersir; dar
s&aacute;rugud in t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naig</on> uile.</p>
<p><lb n="222"> F&aacute;ssaidh immorro tn&uacute;th mor &ampersir;
fich adhbul iter <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps><lb n="223">
 &ampersir; <ps><sn>Iuil</sn> <sn>Cesair</sn></ps> annsin.
Aslaichidh &aacute;rsin <ps><sn>Poimp</sn> <an>Maighe</an></ps> for in
<term type="senate">senadh</term><lb n="224">
 <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on> a fuacra
occo &ampersir; a cinniudh comadh bidhbu in r&iacute;ghrechta<lb n="225">
 <on type="people:Romans">Romh&aacute;naigh</on>
dogr&eacute;s <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ar taidhecht d&oacute; a
n-aigid a cinniudh sin.</p>
<p><lb n="226"> Atracht &aacute;rsin isin <pn type="city">Roim</pn>
adhbar essaenta &ampersir; cath cathordha<lb n="227">
 &ampersir; cath budh uilliu in&aacute;s do cinniudh isin
t-<term type="senate">shenadh</term> aire sin.<lb n="228">
 uair is &eacute; in cath cathordha c&eacute;tamus, in
cath d&aacute; comh&eacute;righ c&aacute;ch<lb n="229">
 do innsaighidh araile do lucht na <term type="city">h-
aencathrach</term>. Ba cath<lb n="230">
 cathordha iarum do fh&aacute;s don esaentaidh sin
&ampersir; b&aacute; cath budh<lb n="231">
 uilliu ind&aacute;s, uair n&iacute; h-edh amhain
atrachtadar lucht na h-<term type="city">aencathrach</term><lb n="232">
 i com&eacute;rghi in catha sin, acht atrachtadar cidh in<lb n="233">
 t-aes cairdiusa &ampersir; caradraidh, co m-b&iacute;dh
in mac i n-aigid<lb n="234">
 in athar &ampersir; in <term type="kinsman">brathair</term> i n-aigid araile.</p>
<p><lb n="235"> Batar tra cuissi imdha &ampersir; adhbair or'
cennaighthi imordaigh<lb n="236">
 in catha cathordha d'&eacute;rghi isin <pn type="city">Roim</pn> &ampersir; isin t-<term type="senate">shenadh</term> intan<lb n="237">
 sin. IN c&eacute;tna adhbar dibh .i. an t-adhbar &oacute;
tairnither &ampersir; &oacute;<pb n="20"><lb n="238">
 trascurthur cech popol nertmar cumachtach isin chruinne
.i.<lb n="239">
 dimus &ampersir; inn&oacute;cb&aacute;il &ampersir; in
m&eacute;t menman d&aacute; l&iacute;nadh ar m&eacute;t a neirt<lb n="240">
 &ampersir; a <term type="lordship">fhlaithiusa</term>
&ampersir; ar imad &aacute; innmusa, ar n&iacute; bidh modh ar
saidhbris<lb n="241">
 na <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on> intan
sin ar imad a n-<term type="gold">&oacute;ir</term> &ampersir; a n-
<term type="silver">airgid</term> &ampersir; a<lb n="242">
 n-edach n-examail, &ampersir; ar c&aacute;eimhe a cumdach
do tighibh taitnemachaib<lb n="243">
 &ampersir; do cabrachaib cumdaighthibh &ampersir; do
grian&aacute;naibh<lb n="244">
 solusaibh, do longaib &ampersir; do libhernaibh, do
cairptibh &ampersir; do<lb n="245">
 cetherr&iacute;adhaibh, do chuachaibh &ampersir; do
cornnaibh &ampersir; cop&aacute;naibh &ampersir;<lb n="246">
 d'imadh cecha maithiusa archena, &ampersir; ar m&eacute;t
forbaind a caithmhe<lb n="247">
 b&iacute;dh &ampersir; lenna acco a l-lo n&oacute; i n-
aidhchi. Uair n&iacute; raibhe do<lb n="248">
 <on type="people:Romans">Rom&aacute;nachaibh</on> uile
aenduine l&aacute;sar' miadh a r&aacute;dh co m-beith do<lb n="249">
 tuaith nech budh ferr in&aacute;s f&eacute;in, co n-
ordnitis doerclanna l&eacute;o i<lb n="250">
 n-ardclannaibh &ampersir; i n-ardc&eacute;mennaibh
tr&eacute;naibh dar cenn <term type="gold">&oacute;ir</term>
&ampersir;<lb n="251">
 innmhais, co n&aacute; rabhadar rechta n&oacute; cinnti
<term type="senate">senaidh</term> ar coir occo,<lb n="252">
 co m-b&iacute;dh miscais m&oacute;r &ampersir;
m&iacute;d&uacute;thracht la cech oenduine isin<lb n="253">
 <term type="city">cathraigh</term> d'araile, cor'
b&aacute; toil d&oacute;ibh uile adhbar in catha<lb n="254">
 <sup resp="WS">d'f&aacute;s etarru f&eacute;in &ampersir;
eter a <term type="lord">tuisechu</term> dano, co tairsedh cach dib<lb n="255">
 a mid&uacute;thracht &ampersir; a mi-innithim for
araili.</sup></p>
<p><lb n="256"> Adhbar ele don cath cathordha, in <term type="lordship">flaithius</term> do comroind<lb n="257">
 iter <num value="3">tri</num> <term type="lord">tigernaidibh</term>, uair i c&eacute;in marus usce
&oacute;s talamh &ampersir; &aacute;er<lb n="258">
 &oacute;s usce, &ampersir; &iacute; c&eacute;n b&eacute;s
in t&eacute;sca utmall irchradhach &ampersir; in grian<lb n="259">
 glanruithnech for&oacute;rdha <sup resp="WS">for a r-
rith</sup> nemhcumsgaigthech nemtairismech<lb n="260">
 ic in ordugud l&aacute;e &ampersir; aidhchi, <mls n="381" unit="MS H folio">
 n&iacute; fuighbither<lb n="261">
 comann comcubaid n&oacute; aentu f&iacute;rtairisi iter
lucht comroindti<lb n="262">
 <term type="lordship">flaithiusa</term> &ampersir;
ferainn dogr&eacute;s ar bith n&aacute; ar doman riam na iarum.</p>
<p><lb n="263"> Adhbar ele don cath cathordha, <ps><fn>Marcus</fn>
<sn>Crasus</sn></ps> do marbad,<lb n="264">
 uair amail tairmisces in sl&iacute;abh diana<sup resp="WS">d</sup> ainm <pn type="mountain">Istmos</pn><pb n="22"><lb n="265">
 comsiledh comramhach tonnt&aacute;ibhsenach <pn type="sea">mara Ioin</pn> &ampersir; <pn type="sea">mara<lb n="266">
 &Eacute;icc</pn> cena lecon a cenn araile, is amhbaidh
sin ro tairmisc<lb n="267">
 <ps><fn>Marcus</fn> <sn>Crasus</sn></ps> in cen ro bo
b&eacute;o in t-anbhthen esaentadhach<lb n="268">
 atracht iter <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps>
&ampersir; <ps><sn>Iuil</sn> <sn>C&eacute;sair</sn></ps> iartain.</p>
<p><lb n="269"> Adhbar ele don cath cathardha, in <term type="queen">airdr&iacute;ghan</term> <ps><fn>Iulia</fn></ps> <term type="daughter">ingen</term><lb n="270">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> do &eacute;cc, uair i
cein no mairedh sen ic <ps><sn>Poimp</sn></ps> in comlepaidh<lb n="271">
 n&oacute; thairmiscfedh com&eacute;rghi a h-athar
&ampersir; a c&eacute;ile, <sup resp="WS">con</sup>n&aacute;ch<lb n="272">
 l&eacute;cfedh nech i cenn a ch&eacute;ile dibh.</p>
<p><lb n="273">Adhbar ele don cath catharda in borrfad m&oacute;r
aicnidh &ampersir;<lb n="274">
 in inn&oacute;ccbail inmedh&oacute;nach ro b&uacute;i i
craidhi cechtarde in d&aacute;<lb n="275">
 <term type="high-king">airdr&iacute;g</term> .i.
<ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>. Ro
b&uacute;i do m&eacute;d do cinedhaibh<lb n="276">
 in domain ro cl&oacute;i <ps><sn>Poimp</sn></ps>
&ampersir; do m&eacute;t fuair do deghtoici co n-ice<lb n="277">
 sin nar' bo m&iacute;adh leis nech isin doman do
cudrumugud fris.<lb n="278">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> immorro, do b&iacute; do
airdi a aicnidh s&eacute;n nar' m&iacute;adh leis<lb n="279">
 f&oacute;s nech isin doman do derrscnugud de f&eacute;in,
co n&aacute;ch frith acmuing<lb n="280">
 coisc a m&oacute;raicnidh male acht tre eitergleo<sup resp="WS">d</sup> catha nam&aacute;.</p>
<p><lb n="281">Adbar ele don cath catharda f&oacute;s in t-imfhuirech
<num value="5">.V.</num> m-bliadan<lb n="282">
 imurcraid do r&oacute;ine <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
dar ande&oacute;in an t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naigh</on><lb n="283">
 i t&iacute;ribh <pn type="country:Gaul">Gallia</pn>,
conid aire sin ro aentaigh in <term type="senate">senadh</term> uile
acht<lb n="284">
 becc m&aacute; r&iacute;ghadh <ps><sn>Poimp</sn></ps>
&ampersir; m&aacute; dichur <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
dogr&eacute;s.</p>
<p><lb n="285">C&iacute;dh fil ann tra, o ro &eacute;rgidar na cuissi
sin &ampersir; na h-adhbair<lb n="286">
 imdha in catha cathordha isin <pn type="city">Roim</pn>
f&eacute;in iter d&aacute; <term type="lord">primhthaisech</term><lb n="287">
 in r&iacute;ghrechta <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nta</on> ro mescad &ampersir;
ro morbuaidhred in<lb n="288">
 <term type="kingship">r&iacute;ghflaithius</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on>. Ro dluighedh &ampersir; ro
diansc&aacute;iledh smachtchain<lb n="289">
 t-s&iacute;dhamail na h-<term type="high- kingship">airdr&iacute;ghi</term> <pn type="country:Italy"></pn>
f&oacute; <num value="4">cetharairdibh</num> na<lb n="290">
 cruinne, co n-derrnadh f&oacute;t crithaig don uile doman
&oacute; t&aacute; in fail<lb n="291">
 i turcaibh grian cosin inadh i fuinenn, &ampersir;
&oacute; crichaib in cresa<pb n="24"><lb n="292">
 tentidhe andes co h-imellbordaibh in fhuarda adhfhuair
oighreta<lb n="293">
 f&oacute;thuaidh, conach frith samail na cosmailes in
buaidhertha<lb n="294">
 bithgairbh ro fhogluais in <term type="senate">senadh</term> <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on> &ampersir; cricha
&ampersir; cen&eacute;la<lb n="295">
 in domain intan sin, acht in cumusc &ampersir; in
combuaidhred innisit<lb n="296">
 &eacute;olaigh &ampersir; <sup resp="WS">lucht</sup>
&uacute;ghdairrais do beith for na d&uacute;ilib domantaibh<lb n="297">
 i forbha &ampersir; i forcenn in betha .i. intan tuit<sup resp="WS">f</sup>it na renna roghlana<lb n="298">
 asa sostaibh &ampersir; asa n-inadhaibh fein, &ampersir;
intan d&iacute;ansc&aacute;il<sup resp="WS">f</sup>es<lb n="299">
 ler &aacute;dhbul adhuathmur na n-uisci n-ingantach dar
dreich in<lb n="300">
 talman, &ampersir; intan b&eacute;s imtuaircnech
&ampersir; imlesadh na n-dul cotarsna<lb n="301">
 etarro fein ic &aacute; taifnech &ampersir; ic &aacute;
trenscaradh &oacute;n caradradh<lb n="302">
 comcubaid &ampersir; &oacute;n recht aicnidh a fhuilit,
co laifiter uile i n-deilbh<lb n="303">
 choitchinn cumus<sup resp="WS">c</sup>da na maisi
&aacute;enda &eacute;cruta i m-b&aacute;tar for dus.</p>
<p><lb n="304">Ni b&aacute; samail didu d&aacute; d&eacute;ine
&ampersir; da tinnesnaighi ro com&eacute;righ<lb n="305">
 anfadh aicenta &ampersir; robhurta rod&iacute;mais,
f&iacute;ch &ampersir; forluinne <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;<lb n="306">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ar <sup resp="WS">marbadh
<ps><fn>Marcus</fn> <sn>Crassus</sn></ps>, acht amal no cuirthea</sup><lb n="307">
 sliabh <pn type="mountain">Istmos</pn> asan inadh ro gabh
iter <pn type="sea">muir Ioin</pn> &ampersir; <pn type="sea">muir
&Eacute;ic</pn>,<lb n="308">
 &ampersir; no scuchad ruadhbuinne robhurta &ampersir;
ilar tonn taebhuaine<lb n="309">
 in mara cechtardha dochum araile foch&eacute;tt&oacute;ir
d&aacute; &eacute;is.</p>
<p><lb n="310"><mls n="382" unit="MS H folio"> Maircc t&iacute;r
&ampersir; tuath, mairg popul &ampersir; <term type="senate">senadh</term>, mairg<lb n="311">
 <term type="king">r&iacute;gha</term> &ampersir; <term type="lord">taisechu</term> iter ar' &eacute;righ inn&iacute; atracht
annsin isin <pn type="city">R&oacute;imh</pn><lb n="312">
 .i. in cath cathordha. B&aacute; maircc do lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> &ampersir; na<lb n="313">
 h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn>, uair
dosfancadar uilc mora triana bithin, <sup resp="WS" source="S">air rob<lb n="314">
 imda seancathair cadusach gan atreib acco de</sup> ar rob<lb n="315">
 imdha tech cen muntir &ampersir; m&uacute;r 'arna
m&uacute;radh &ampersir; ferond cen<lb n="316">
 trebhadh &ampersir; gart cen buain. Ba mairg tra don
ciniudh doenda<lb n="317">
 in cath c&eacute;tna, ar n&iacute; b&iacute; d&iacute;bh
ciniudh &oacute; nach tangas h-i foirithin<lb n="318">
 <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps> n&oacute;
<ps><fn>Iul</fn> <sn>C&eacute;sair</sn></ps> don cath cathordha.
B&aacute; maircc<pb n="26"><lb n="319">
 do popal do chuir in cath, uair is fair ro
sr&aacute;inedh &eacute;. B&aacute; maircc<lb n="320">
 do <term type="senate">C&eacute;sair</term> a comthriall,
uair is trit tainic a bas. Amhail n&oacute;<lb n="321">
 f&aacute;sadh maith do cech enduine dibh don coccadh is
amhlaid<lb n="322">
 ro b&uacute;i a shaint &ampersir; a l&aacute;inne acco
uile, co nach frith l&eacute;o aenduine<lb n="323">
 no beith ic &aacute; tairmesc.</p>
<p><lb n="324">N&aacute; d&aacute; r&iacute;ghmilid rathmara rotrena
sin .i. <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps><lb n="325">
 &ampersir; <ps><fn>Iul</fn> <sn>Cesair</sn></ps>, ro bui
&eacute;cutrumus m&oacute;r &ampersir; derrscnugud dermair<lb n="326">
 iter ord a <term type="lordship">flaithiusa</term>
&ampersir; indram a n-aicenta &ampersir; a n-a&iacute;ssi.
<ps><sn>Poimp</sn><lb n="327">
<rn>Maighe</rn></ps>
c&eacute;tus, fer m&oacute;rmenmnach, adhbhultren, ardchon&aacute;ich,<lb n="328">
 s&iacute;dhamail, socomairlech &eacute;, co febhus
tidhnacail, co n-airdi aicnidh.<lb n="329">
 Acht cena b&aacute; foras-l&aacute;ech intan sin,
&ampersir; n&iacute;r' bo thualaing gnimrad<lb n="330">
 miled do frecra, acht a thairisi asa deghgnimradhaibh
f&eacute;in ro<lb n="331">
 frecair fecht n-aill. Ocus bui do fhot a foistine
&ampersir; a deghtoici<lb n="332">
 isin <pn type="city">R&oacute;imh</pn> co n-ice sin
con&aacute;r' b&oacute; <sup resp="WS">infe</sup>adhma fri frestal
cocaidh<lb n="333">
 na catha, acht a thairm &ampersir; a cl&uacute; mor ica
irrdercugud fo cech<lb n="334">
 popol. Ocus in <term type="senate">senadh</term> ic
&aacute; adhradh ar a uaisle &ampersir; ar a on&oacute;raighi<lb n="335">
 l&eacute;o, &ampersir; ar febhus a tidhnacail, conach a
cosmailius acht madh<lb n="336">
 e&oacute;chrann darach dermhaire forsa n-
gn&aacute;thaighid&iacute;s faidhbh aesa<lb n="337">
 madhma do tobhairt la gentibh dia n-idhbairt dona
d&eacute;ibh<lb n="338">
 i l&oacute;gh coscair, co m-beith in dair dermair sin
amhlaid sin<lb n="339">
 r&eacute; r&eacute; c&iacute;an co crinann &ampersir; co
f&eacute;odhaighenn cen r&uacute;sc, cen<lb n="340">
 duille, cen croicenn, cen toradh, co m-beid&iacute;s a
premha ar<lb n="341">
 fogluasacht fu&iacute;thi. Indar-let co tuitfedh la
fuasnadh na c&eacute;tgaeithi<lb n="342">
 do ticfadh, &ampersir; ciamad imdha crann dosach
deghd&iacute;ghaind<lb n="343">
 do cech aird uimpi is &iacute; a h-oenur ro adhairthea la<lb n="344">
 cach ar a uaisle &ampersir; ar a onoraighe leo. Ba h-
amlaid sin do<lb n="345">
 <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps> iccon t-<term type="senate">shenadh</term> <on type="people:Romans">R&oacute;mhanach</on>.</p>
</div1>
<pb n="28">
<div1 n="4" type="chapter">
<head><lb n="346">Tuaruscb&aacute;il <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
innso.</head>
<p><lb n="347"><ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, fer fergach
forn&iacute;ata: caem, corp&uacute;r: merd&aacute;na,<lb n="348">
 m&oacute;rmenmnach: diic, diumsach, d&uacute;rdoiligh,
d&iacute;anaicentach:<lb n="349">
 tenn, tren, tarcaisnech, talchair: andiud, amnus,
athgh&eacute;r,<lb n="350">
 ansergach, allata, an&iacute;arraidh, airctech,
airbhertach: nemh<sup resp="WS">n</sup>air,<lb n="351">
 nemmertnech, nemnech, naimdemail. <term type="king">R&iacute;</term> for <term type="kingship">righdhacht</term><lb n="352">
 &ampersir; m&iacute;lid ar gnimaibh gaile &ampersir;
gaiscid, tuir catha ar calmadus,<lb n="353">
 amhus ar &eacute;scaidhecht. I tuile a ratha &ampersir; a
a&iacute;ssi d&oacute; intan sin.<lb n="354">
 N&iacute; tuille<sup resp="WS">d</sup> buidhe fria nech,
n&iacute; cl&uacute; f&aacute;s b<sup resp="WS">ai</sup> icc a
irrdercus,<lb n="355">
 acht a nert a l&aacute;mha &ampersir; a cruas a cridhe.
Nis- f&aacute;nic riam n&iacute;<lb n="356">
 budh nar leis acht nemcl&oacute;dh a bidhbad h-&iacute;
cath. Nir' coicill<lb n="357">
 do caraid na do n&aacute;maid, acht &oacute; do
&eacute;rghedh a ferg n&oacute; m&eacute;taighedh<lb n="358">
 &ampersir; n&oacute; tormaighedh a gnimradha gaile
&ampersir; gaiscid for cech l&oacute;.</p>
<p><lb n="359">N&iacute; ardadh fris tren <mls n="383" unit="MS H folio">  ar n&aacute;ch t&iacute;sadh.</p>
<p><lb n="360">IS amhlaid ba loinn les techt cech conair no cingfed<lb n="361">
 tre r&aacute;on slogh &ampersir; tr&eacute; todhail
fhola, cor' bo h-&iacute; a shamhail, saighnen<lb n="362">
 taithneamhach tentidhe t&iacute;sadh a h-uachtar aeoir
docum<lb n="363">
 talman co m-bresmaidm foghair tr&eacute;in tre imaltur na
gaoithi<lb n="364">
 glanfuaire &ampersir; nell ur&eacute;trom aerdha triasa
tic co fordhorchai<sup resp="WS">d</sup><lb n="365">
 soillsi in lae l&aacute;nsoluis don<sup resp="WS">a</sup>
puplaibh imeclach<sup resp="WS">a</sup> ata comhfhoicsi<lb n="366">
 d&oacute;, co nach frith<sup resp="WS">t</sup>airis fris
tr&eacute;n no tairmisced co l-lae and<lb n="367">
 &aacute;r d&aacute;ine ic toitim anuas &ampersir; ar<sup resp="WS">n</sup>aill ic tinnt&oacute;dh suas dori<sup resp="WS">di</sup>se,<lb n="368">
 ar teclaim &ampersir; ar tin&oacute;l a thenti esrainti
lesin soighn&eacute;n.</p>
<p><lb n="369">Ba h-amhlaid sin do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
didu, uair saighn&eacute;n taitnemach<lb n="370">
 tenedh ar soillsi &ampersir; ar shochraidhecht &ampersir;
ar m&eacute;t n&oacute; frithardad c&aacute;ch:<lb n="371">
 toidhecht in t-shaighn&eacute;n anuas docum talman .i.
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> do toidecht<pb n="30"><lb n="372">
 a f&eacute;ic<sup resp="WS">i</sup> &ampersir; a h-
uachtur in domain .i. asin <pn type="city">Roim</pn> i tirib <pn type="country:Gaul">Gallia</pn>:<lb n="373">
 Fordorchae soillsi in l&aacute;e don t-shaighn&eacute;n
.i. <ps><sn>Cesair</sn></ps> d'fortamlugud<lb n="374">
 for cl&uacute; &ampersir; for errdarcus
<ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps>. Ára m&oacute;ra 'con
t-saighn&eacute;n<lb n="375">
 oc techt &ampersir; ic tinnt&oacute;dh, &aacute;ra mora
la <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> for lucht na <pn type="country:Gaul">Gallia</pn><lb n="376">
 ic techt on <pn type="city">Roim</pn>, &aacute;ra mora
for lucht na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> ic
tinnt&oacute;dh<lb n="377">
 a muigh na <pn type="plain">Tes&aacute;ile</pn>. A thente
esrainte do tin&oacute;l <sup resp="WS">lasin saignen,<lb n="378">
 a sloigh &ampersir; miledha loiscctecha</sup> do tinol la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> asin <pn type="city">Roim</pn><lb n="379">
 &ampersir; a tiribh <pn type="country:Gaul">Gallia</pn>
&ampersir; a h-inis <pn type="country:Britain">Bretan</pn> docum in
catha cathordha.<lb n="380">
 C&uacute;isi &ampersir; &aacute;dhbuir in catha cathordha
co n-ice sin. In scel fein<lb n="381">
 innister 'nar n-d&iacute;adh festa.</p>
</div1>
<div1 n="5" type="chapter">
<head><lb n="382"> Toghail <term type="stronghold">d&eacute;nna</term>
<pn type="city">Arimin</pn> annso s&iacute;s.</head>
<p><lb n="383"><sup resp="WS">&Oacute;</sup> ro sc&aacute;ich do
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> traethad &ampersir; tenngab&aacute;il
t&iacute;ri <pn type="country:Gaul">Gallia</pn><lb n="384">
 &ampersir; lochta <pn>Lochlann</pn> &ampersir; innsi <pn type="country:Britain">Bretan</pn> fri r&eacute; na <num value="10">.x.</num> m-bliadan adubramar,<lb n="385">
 ims&aacute;e reme docum na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn>. Fuidhis <term type="legate">l&eacute;ghaidhe</term> &ampersir; lucht<lb n="386">
 slighedh &uacute;adh d'innsaighi in t-<term type="senate">senaidh</term> d'iarraid buadha forro<lb n="387">
 &ampersir; d'iarraid fuillidh <term type="consulship">consulachta</term> uatha, uair ro scaich do
riaruchudh<lb n="388">
 na n-uile ciniudh ro erbadh fris. O 'tcuala &iacute;n
<term type="senate">senadh</term><lb n="389">
 <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on>
an&iacute; s&eacute;n do r&oacute;nadh cinniudh <term type="senate">senaidh</term> occo, tre fur&aacute;il<lb n="390">
 &ampersir; tre aslach <ps><sn>Poimp</sn></ps>, co nach
l&eacute;iccfithea <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> maraon &ampersir; a
sl&oacute;gh<lb n="391">
 isin <term type="city">cathraig</term> tri bithu, acht
damad ail lais a buadhugud on<lb n="392">
 t-<term type="senate">shenadh</term> n&oacute; faicfedh a
sl&oacute;ghu i <pn type="mountain-range">sl&eacute;ibh Elpa</pn>
&ampersir; dodicsedh fein<lb n="393">
 docum na <term type="city">cathrach</term>.</p>
<p><lb n="394">O ro h-aisneded do <ps><sn>Cesair</sn></ps> sin ba
derbh deimhin leis comadh<lb n="395">
 d'imbert bais fair no bethea aca dedhail fria
sl&oacute;gh, &ampersir; ro<lb n="396">
 cinn aici f&eacute;in nach rachadh don <pn type="city">R&oacute;imh</pn> tri bithu cin l&iacute;n catha uime.</p>
<p><lb n="397">Tainic iarum <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> 'na reim
r&iacute;gh reimhe cor' tairmceimnig<lb n="398">
 sair cech n-d&iacute;rech dar senbennaibh <term type="snow">snechtaidhi</term> <pn type="mountain- range">sl&eacute;ibhe uraird<pb n="32"><lb n="399">
 Elpa</pn> cosin uathadh sl&oacute;igh tarrustair imaille
fris <num value="5500">.u. c&eacute;t ar .d.<lb n="400">
 m&iacute;le</num>, cor' gabh sossadh &ampersir; <term type="encampment">longphort</term> for br&uacute; srotha <pn type="river">Rubicon</pn> i<lb n="401">
 coicrich a feraind f&eacute;in &ampersir; tiri na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn>.</p>
<p><lb n="402">Ro b&uacute;i ac &aacute; th&uacute;r &ampersir; ic
&aacute; scrutain ina menmain annsin<lb n="403">
 amail do g&eacute;nadh a<sup resp="WS">n</sup> cocadh
&ampersir; do b&eacute;radh an cath. Atcondaircc<lb n="404">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> f&iacute;s adamhra
&ampersir; aisling ingnadh intan sin for br&uacute; in<lb n="405">
 t-srotha .i. adar-leis in <pn type="city">Roim</pn> do
toidhecht i n-deilbh mn&aacute; da<lb n="406">
 innsaigid, co cruth socarchain sir&eacute;drocht <mls n="384" unit="MS H folio">

 tre caburdorcha<lb n="407">
 na h-aidhchi forsc&aacute;thaighi furri. Foirc<sup resp="WS">s</sup>i broin &ampersir; toirrsi<lb n="408">
 for a gn&uacute;is. Trillsi liatha l&aacute;nsochraidhi
for sc&aacute;iliudh &ampersir; for<lb n="409">
 esrethiudh ima cenn cumdachta. Doiti tarrnochta aicci ic<lb n="410">
 frestal in catha. Crithomhan &ampersir; imecla fuirri.
Cned mor &ampersir;<lb n="411">
 acca&iacute;ne &aacute;dhbul l&eacute;e.</p>
<p><lb n="412">Ro gabh for a acallaim, idar leis, &ampersir; itbert
co forn&iacute;ata:<lb n="413">
 <q>Cia conair tiaghar in r&eacute;m sea, a firu?</q> ol
s&iacute;. <q>Cia leth<lb n="414">
 berthai mo meirgi libh? M&aacute; seitche dlighidh
n&oacute; senb&eacute;s,<lb n="415">
 anaidh <sup resp="WS">sunn</sup> ic sruth <pn type="river">Rubicon</pn>, uair n&iacute; dlegur techt tairis co<lb n="416">
 frestal mergedh n&oacute; arm.</q></p>
<p><lb n="417">Ro driuch tra <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> co h-
uathb&aacute;sach imeclach &aacute;dhbul o<lb n="418">
 inn co bonn, &ampersir; ro cruadhaigh &ampersir; ro
chataigh a fholt 'ma cenn<lb n="419">
 r&eacute; m&eacute;t na graine &ampersir; in uathfais
dos-fainic. Ro gabh ic edurguidhe<lb n="420">
 na n-dei n-adhartha 'arsin im soirbheochadh a
r&eacute;ime,<lb n="421">
 co n-debhairt: <q>a <ps><fn>I&oacute;ib</fn></ps>
uilecumachtaigh,</q> ol se, <q>a d&eacute;e na <on type="people:Trojans">Troghianda</on><lb n="422">
 in  <on type="kindred">ciniudha Ule</on><sup resp="WS">c</sup>ta, &ampersir; a <ps><fn>Romhaill</fn></ps> righ-
duiligh, &ampersir; a tendti<lb n="423">
 bidhbe<sup resp="WS">o</sup>da <sup resp="WS">i</sup>na
<term type="temple">tempull</term> Vestallda, co m-b&eacute; for
furtacht<lb n="424">
 &ampersir; bur foirithin malle frim! A innamail na
cumachtach<pb n="34"><lb n="425">
 forordha i talmain didu,</q> ol se, <q>.i. a <pn type="city">R&oacute;imh</pn> ro-uasal, co ro cungna<lb n="426">
 linn, ar ni dot aimles na dot ingreim tiaghar in turus-
sa, acht<lb n="427">
 is dot saerad &oacute; na <term type="lord">tigernaighibh</term> diumsacha domfuilet fuirri.<lb n="428">
 Nach faici do milid diles f&eacute;in</q> .i.
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, <q>'ar m-breith coscair<lb n="429">
 dot naimdibh for t&iacute;r &ampersir; for muir. is
&eacute; is cinntach ann, int&iacute;<lb n="430">
 triallus ar scaradh</q> .i. <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="431">&Oacute; tairnic do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
inn edarghuidhe sin, ro l&iacute;n robharta<lb n="432">
 feirgi &ampersir; lonnuis &eacute; trena t&uacute;r
&ampersir; trena scrutan f&eacute;in, &ampersir; tainic co<lb n="433">
 d&iacute;an tinnesnach <sup resp="WS">gona mileduib
les</sup> do techt dar sruth <pn type="river">Rubicon</pn>,<lb n="434">
 amail is d&eacute;ne t&iacute;sadh in leomhan <pn type="continent:Africa">Affracdha</pn> docum a<lb n="435">
 n&aacute;mhat 'arna lonnugud &ampersir; 'arna fergugud
tresin esargadh do-bert<lb n="436">
 f&eacute;in da erball fair, ar innisit na fisidi conach
erigh<lb n="437">
 luinde in leomhain dogr&eacute;s conas frithardann nech
ele n&oacute; e<lb n="438">
 f&eacute;in, conidh edh dogn&iacute; iarum intan
atc&iacute; a n&aacute;mhait &ampersir; n&aacute;ch<lb n="439">
 innsaighi fair, esargudh dermair don mill
m&oacute;radhbul b&iacute;s for a<lb n="440">
 erball do gabh&aacute;il dar a formna f&eacute;in, co n-
erigh a ferg trit-sin,<lb n="441">
 &ampersir; co scuich foch&eacute;t&oacute;ir dochum a
n&aacute;mhat cen omun buille<lb n="442">
 no urchuir fair.</p>
<p><lb n="443">IS amlaid sin ro fas ferg &ampersir; luinne
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> don t&uacute;r &ampersir; don<lb n="444">
 imradhugud dor&iacute;ne f&eacute;in, co tainic
foch&eacute;t&oacute;ir do thecht dar<lb n="445">
 sruth <pn type="river">Rubicon</pn> cona sl&oacute;ghaibh
leis. IN <sup resp="WS">sruth</sup> h-&iacute; sin a tobur<lb n="446">
 becc siles a bunadh, &ampersir; is &eacute; is coicrich
do lucht na <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> &ampersir; do<lb n="447">
 cathaibh na h-<pn type="country:Italy">Etaile</pn>. Becc
&ampersir; mesurdha &eacute; &ampersir; urusa a thocht<lb n="448">
 i n-aimsir shamhraidh. Badur tri h-&aacute;dhbuir
m&eacute;taighthi aigi intan<lb n="449">
 sin rainic <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> cuigi .i.
aimsir gemhreta ann, &ampersir; tres uathaidh<lb n="450">
 ar<sup resp="WS">ai</sup> ais &eacute;sci, &aacute;es ina
gn&aacute;th tuile fleochadh is&eacute;n dogr&eacute;s. In<pb n="36"><lb n="451">
 <num value="3">tres</num> adhbar didu, a l&aacute;n do
<term type="snow">snechta</term> sl&eacute;ibhe <pn type="mountain- range">Elpa</pn> do siliudh<lb n="452">
 ann la tinfedh na gaeithi in airdes cech n-d&iacute;rech,
cor' l&iacute;n sen<lb n="453">
 na tola tromtuile h-&eacute;, co rainicc dar bruach
srotha <pn type="river">Rubicon</pn>,<lb n="454">
 cor' doirbh a thecht l&aacute; m&eacute;t a tuile.</p>
<p><lb n="455">Ro coraigh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a <term type="cavalry">marcslogh</term> re h-ucht in t-srotha sin<lb n="456">
 &oacute;n br&uacute;ach c&oacute; 'raile, &ampersir; ro
chuir a traighthecha re taobh, co<lb n="457">
 rancadar imsl&aacute;n dar in sruth cen raon, cen
b&aacute;dhudh eich<lb n="458">
 <mls n="385" unit="MS H folio"> na duine don t-
sl&oacute;gh ann don dula sin.</p>
<p><lb n="459">IC tabhairt a coissi do <ps><sn>Cesair</sn></ps> i m-
bruach alltorach in<lb n="460">
 t-srotha, is ann sin asbert
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>: F&aacute;cmaid andso ar s&iacute;th
&ampersir;<lb n="461">
 ar caradradh re lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>, ar s&eacute;. Cidh fil ann festa<lb n="462">
 acht in toicthiu do lenmain co toir iudicecht &ampersir;
etergl&eacute;odh in<lb n="463">
 catha moir etraind.</p>
<p><lb n="464">Seolaid <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> in aidhchi sin
co nemlesc nemhsh&aacute;dhail,<lb n="465">
 amal is d&eacute;ne do raghadh cloch a tailm n&oacute;
saighet a fidhbac,<lb n="466">
 co ruc a dirim sl&oacute;igh &ampersir; sochraidi leis do
toghail <term type="stronghold">d&eacute;nna</term> <pn type="city">Arimin</pn>,<lb n="467">
 <term type="city">cathair</term> &iacute;sen bui &iacute;
comhfhocus do fo m&aacute;mus <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; in<lb n="468">
 t-<term type="senate">shenaidh</term> <on type="people:Romans">Romh&aacute;naigh</on>, co rancadur na
sl&oacute;igh in baile la dobhursoillsi<lb n="469">
 na maitne muichi arna mh&aacute;rach.</p>
<p><lb n="470">Do b&iacute; tromn&eacute;lghal dorcha
dubhc&iacute;ach isin maidin i t&uacute;s in<lb n="471">
 l&aacute;e sin. B&uacute;i do m&eacute;t na c&iacute;ach
co rancadar sl&oacute;igh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> co tai<lb n="472">
 tostadhach docum <term type="stronghold">d&eacute;nda</term> <pn type="city">Arimin</pn>,
cor' s&aacute;idhset a mergedha<lb n="473">
 for l&aacute;r in baile, &ampersir; n&iacute;r' airghedar
lucht in <term type="market">margaidh</term> &iacute;at<lb n="474">
 no co cualadar gl&aacute;edh b&eacute;ccedhach <sup resp="WS">n</sup>a stoc sleschain slemhainsholus<lb n="475">
 &ampersir; na cornd comd&iacute;rech &ampersir; na
cuislenn catha, an&aacute;lfadhach<lb n="476">
 na n-ech, s&eacute;tfedhach na miled, &ampersir;
scr&eacute;dgaire na fagha<lb n="477">
 faebhrach firg&eacute;r, &ampersir; ge&oacute;in in
morsl&oacute;igh ic gabh&aacute;il in <term type="market">margaidh</term>.</p>
<pb n="38">
<p><lb n="478">Ro brissedh comsanadh <sup resp="WS">popuil</sup>
<term type="stronghold">d&eacute;nna</term> <pn type="city">Arimin</pn> desin. Tucadh<lb n="479">
 d&uacute;scadh namhat &ampersir; tidhuabairt echtrand
<sup resp="WS">&ampersir; buaidredh bidbad</sup><lb n="480">
 for &oacute;caibh in baile annsin. Do &eacute;rghedar
annsin lucht gaiscid<lb n="481">
 &aacute;n baile docum a n-arm, &ampersir; ro gabhadh
cloidhmhe maela<lb n="482">
 mergecha &ampersir; slegha cenncroma crith&aacute;nacha,
&ampersir; sc&eacute;ith imellcr&iacute;na<lb n="483">
 arsaidhi, ar n&iacute; b&uacute;i a r&iacute;achtanus a
les occo fri r&eacute; ciana ar<lb n="484">
 tinne &ampersir; ar trebhurdaingne na smachtc&aacute;na
<sup resp="WS">s&iacute;da</sup> b&oacute;i occo.</p>
<p><lb n="485">Tancadur for m&uacute;r an baile '&aacute;rsin,
&ampersir; tucsat aithne for<lb n="486">
 mergedhaibh na <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on>. B&aacute;
s&uacute;aithnigh a n-dath sen &ampersir;<lb n="487">
 ba urusa aithne forro, ar b&uacute;i delbh aquili in cech
taebh mergi<lb n="488">
 d&iacute;bh. Ar <num value="3">tri</num> h-adhbaraibh do
berthea in t-ord&uacute;gud sin for<lb n="489">
 mergedhaibh na <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on>. IN c&eacute;tna f&aacute;th
dibh, co tuicidh<lb n="490">
 cach gurob do s&iacute;l <ps><fn>Ioib</fn></ps> doibh,
uair &eacute;n coisrectha do <ps><fn>Ioib</fn></ps> inn<lb n="491">
 aquil. In f&aacute;th ele didu, co tuicidh c&aacute;ch
gurob comfocus in<lb n="492">
 <term type="lordship">flaithius</term> <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on> do <term type="lordship">flaithius</term> na n-d&eacute;i, ar aisi an aquil
&eacute;n<lb n="493">
 is airdi foluamhain for bith. An <num value="3">tres</num> f&aacute;th co tuicedh c&aacute;ch<lb n="494">
 <term type="lordship">tigernus</term> na <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on> do beith &oacute;s
na h-uilib dh&aacute;inibh in domain,<lb n="495">
 amail at&aacute; <term type="lordship">tigernus</term> na
h-aquili for na h-uilibh ethaidibh.</p>
<p><lb n="496">O ro aithnighedar tra na h-aquili aithinte &ampersir;
na mergedha<lb n="497">
 <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nacha</on> ic
lucht <term type="stronghold">d&eacute;nna</term> <pn type="city">Arimin</pn>, &ampersir; o ro tencsat
<ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="498">
 in<sup resp="WS">a</sup> &eacute;o ard &aacute;ighthidhi
i medh&oacute;n in t-shl&oacute;igh, ro bidhgsat foch&eacute;toir<lb n="499">
 &ampersir; ro l&iacute;n omhan &ampersir; imecla ic
faicsin <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>. <sup resp="WS" source="S">Ro
gabsat ic<lb n="500">
 uchbadhaigh &ampersir; ac eg&aacute;ini moir co tai
tastach toithenach.</sup><lb n="501">
 <q>Uch,</q> ar cech fer d&iacute;bh ina menmain, <q>mairg
d&aacute;na<sup resp="WS">d</sup> f&oacute;t d&uacute;thaigh<lb n="502">
 in feronn so, mairg do cumdaigh a <term type="city">chathraigh</term> <sup resp="WS">in</sup> alt<pb n="40"><lb n="503">
 in inaidh-sea .i. i coicrich na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> &ampersir; t&iacute;re <pn type="country:Gaul">Gallia</pn>, uair cidh<lb n="504">
 s&iacute;dh bes in cech inadh bidh cocadh ann, &ampersir;
n&iacute; f&oacute;l&iacute;th nach ro<lb n="505">
 suidigh in toicthi i n-airther n&oacute; i n-descert in
domhain <mls n="386" unit="MS H folio"><lb n="506">
 sinn, uair cech longport &ampersir; cech creich
&ampersir; cech sluoighedh ticfadh<lb n="507">
 do innredh na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> bidh ocoinde a
c&eacute;tgress, amail tancadur<lb n="508">
 popuil bruthmura na <on type="people:Cimbri">Cim<sup resp="WS">br</sup>ecdha</on> intan tancadur i n-aghaidh<lb n="509">
 in t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;naigh</on>. Is &iacute; so
slighi tainic <ps><fn>Anibhel</fn></ps> co sl&oacute;gh<lb n="510">
 na h-<pn type="continent:Africa">Affraice</pn> malle fris
do toghail na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>. <sup resp="WS" source="S">Is <sup resp="WS">i</sup> in c&eacute;tna<lb n="511">
 fos tancadar laechraidh na <pn>Lochlaindi</pn> d'innrad
na <pn type="city">Roma</pn>.</sup><lb n="512">
 Cidhtracht acht cebe minca ro impodh in toici
r&iacute;amh ar in<lb n="513">
 <pn type="city">R&oacute;imh</pn> is &iacute; so slige
cech sloigh &ampersir; conair cech catha dia saighi<sup resp="WS">d</sup>.</q></p>
<p><lb n="514">Rob' &eacute; sin tra imr&aacute;dhugud &ampersir;
acc&aacute;ine incleithe cech aenduine<lb n="515">
 f&oacute; leith i n-<term type="stronghold">dinn</term>
<pn type="city">Arimin</pn>, &ampersir; n&iacute;r' l&aacute;mh nech
d&iacute;bh a claistecht<lb n="516">
 sin uadha ar ecla <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, acht
<sup resp="WS">siad 'na n-dirmaibh &ampersir;<lb n="517">
 na m-buidhnibh co h-utmall anfosaigh, co tostach
t&oacute;ethenach,<lb n="518">
 fon samail sin</sup>, amail b&iacute;s ealtadha
anbosaidhi na n-en foluaimnech<lb n="519">
 'ar m-b&eacute;in na f&uacute;ardha nh-gemhreta
fri&uacute;.</p>
<p><lb n="520">Tainic l&aacute;nsoillsi in lai f&aacute;e sin,
&ampersir; ro gabh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> in baile<lb n="521">
 'arsin.</p>
</div1>
<div1 n="6" type="chapter">
<head><lb n="522">Tocastal slogh <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</head>
<p><lb n="523">Do r&oacute;chtadur atinne adhanta feirgi &ampersir;
lucht aslaigh &ampersir; ur&aacute;la<lb n="524">
 in morcatha docum <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> annsin
.i. <num value="4">ceithri</num> <term type="tribune">trebhainn</term>
toghaidhi<pb n="42"><lb n="525">
 do <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nachaibh</on> .i.
<ps><fn>Marcus</fn> <sn>Antonius</sn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Puplius</fn> <sn>Casius</sn></ps> &ampersir;<lb n="526">
 <ps><sn>Celius</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>C&uacute;rio</sn></ps> a n-anmann. Ocus carait
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &aacute;rchena, do neoch<lb n="527">
 ro b&oacute;i isin <pn type="city">Roim</pn> dibh 'arna
n-athchur &ampersir; 'arna n-innarba don<lb n="528">
 t-<term type="senate">shenadh</term> <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on> asin <term type="city">cathraigh</term> ar a m-beith ac congnum la<lb n="529">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &ampersir; ic tacra tar a
cenn isin <term type="court">chuirt</term> <on type="people:Romans">Romh&aacute;naigh</on>. Ba ferrdi<lb n="530">
 la <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> inn&iacute;sin, uair
n&iacute;r' n&aacute;r leis a n-dingnedh d'ulc l&aacute;<lb n="531">
 lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> 'ar n-innarba
a muinteri doibh.</p>
<p><lb n="532">IN <num value="4">cethramadh</num> <term type="tribune">trebhonn</term> tainic co
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> .i. <ps><sn>C&uacute;rio</sn></ps>,
fer<lb n="533">
 suilbhir sanntach essen, &ampersir; f&eacute;thium
f&iacute;rglicc: <sup resp="WS">fer</sup> ro bo thenn<lb n="534">
 guth &ampersir; gnimradh isin <pn type="city">R&oacute;im</pn> co n-ice sin, fer da tuc
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> tidhnaicci<lb n="535">
 m&oacute;ra <term type="gold">oir</term> &ampersir;
indmais tarcenn gabh&aacute;la aigi &ampersir; tacra tar a<lb n="536">
 chenn isin <term type="assembly">c&uacute;ria</term> <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on>, con<sup resp="WS">id</sup> aire-sin ro h-innarbad asin<lb n="537">
 <term type="city">cathraigh</term> h-&eacute; <sup resp="WS" source="S">intan sin co tanic docum Cesair.</sup></p>
<p><lb n="538">O 'tconnairc in <ps><sn>Curio</sn></ps> sin na snima
b&aacute;tar i cridhe <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps><lb n="539">
 ro gabh fora acallaim im nertadh in catha fair,
&ampersir; asbert:</p>
<p><lb n="540"><q>A <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,</q> ol
s&eacute;, <q>in c&eacute;n ro f&eacute;tsum guth <sup resp="WS">leat</sup> isin <pn type="city">Roim</pn><lb n="541">
 do ratsum, cer'b olc l&aacute;sin <term type="senate">senadh</term> <on type="people:Romans">Romh&aacute;nach</on>, ro gabhsum acut<lb n="542">
 &ampersir; ro tairmisc<sup resp="WS">s</sup>ium
r&iacute;ghi do <ps><sn>Poimp</sn></ps>, amail tainic dinn, in oiret<lb n="543">
 b&uacute;i comus &ampersir; cumachta occaind isin <pn type="city">Roim</pn> &ampersir; ro b&aacute;s ic lenmain<lb n="544">
 f&iacute;rinne innte. INtan immorro ro coiscit ar eicin
rechta na<lb n="545">
 firindi lasin <term type="senate">senad</term>,
&ampersir; ro aentaighset uile l&aacute; <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ro
f&aacute;csumne<lb n="546">
 in <pn type="city">Roim</pn> &ampersir; d&uacute;thaigh
ar n-athar &ampersir; ar senathar fortsa, uair<lb n="547">
 s&aacute;ilemaitne do coscursu d&aacute;r n-ordugud <sup resp="WS">i</sup>nar n-inadhaibh f&eacute;in<lb n="548">
 dorise. D&eacute;na calma iarum,</q> bar
<ps><sn>Curio</sn></ps>, <q>intan at&aacute; <ps><sn>Poimp</sn></ps>
nemfhuirighthi,<lb n="549">
 innsaighedh h-&eacute; r&eacute;siu thinoiles a muintir,
<sup resp="WS" source="S">intan is<lb n="550">
 urlam &ampersir; is furithi d&iacute;t gach maith </sup>
uair is minic f&aacute;sus ircoit<lb n="551">
 d'esnadudh &ampersir; d'imfhuirech na n-d&aacute;l n-
urlumh dogr&eacute;s, amail<pb n="44"><lb n="552">
 asbreth ba &eacute;mh tar anem. Ocus araill ann dono,
uair is dar<lb n="553">
 cenn bloighi bicce don doman ro b&aacute;dhais fria
r&eacute; na <num value="10">.x.</num> m-bliadan<lb n="554">
 ic gnim catha &ampersir; ic fulang docrach i
t&iacute;ribh <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> is<lb n="555">
 m&oacute;rm&oacute; is c&oacute;ra duit cathugud calma
tarcenn in t-shl&oacute;igh .i.<lb n="556">
 darcenn na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>, uair in
l&aacute; g&eacute;bhusa in <pn type="city">Roim</pn> is ann
g&eacute;bhus<lb n="557">
 t&uacute; cennus na cruinne uile. At&aacute;t
&aacute;dbair sonairti acut ara<lb n="558">
 n-d&eacute;nta <mls n="387" unit="MS H folio"> duit
comthriall catha fria <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps><lb n="559">
 &ampersir; frisin <pn type="city">Roim</pn>, uair
inn&iacute; is gn&aacute;th do denam do cech <term type="king">r&iacute;gh</term> acco<lb n="560">
 son .i. in popul d<sup resp="WS">a</sup> oirdnedh
&ampersir; do buadhugud i l-l&oacute;g a<lb n="561">
 coscair n&iacute; fuaraisiu sin, acht format caich friut-
su chena ar<lb n="562">
 t' febhus <sup resp="WS" source="S">is ed beras gach ni
dib sin fort.</sup>. IS infechtain<lb n="563">
 iter d&aacute; leicter ar ais duit na ciniudha ro gabhais
f&eacute;in a l-los do<lb n="564">
 cloidhimh. Ro cinn <ps><sn>Poimp</sn></ps> didu nach
b&iacute;adh i comrainn<lb n="565">
 <term type="lordship">flaithiusa</term> frit n&iacute;
cumgi siu comhroind na cruinne do gabh&aacute;il<lb n="566">
 uadha acht tre etergle&oacute;<sup resp="WS">d</sup>
catha nam&aacute;.</q></p>
<p><lb n="567">Ro gabh gre<sup resp="WS">i</sup>m tra in gresacht sin
&ampersir; in l&aacute;idhiudh do bert<lb n="568">
 <ps><sn>Curio</sn></ps> for
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, uair amail arduighes aicnedh eich i
comhling<lb n="569">
 retha is amhlaid sin ro m&eacute;taiged menma
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> l&aacute; gresacht<lb n="570">
 <ps><sn>Curio</sn></ps> fair.</p>
<p><lb n="571">Ro s&aacute;ithit a mergedha la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> annsin, &ampersir; do fhuacair<pb n="46"><lb n="572">
 do sluaghaibh uile &eacute;stecht r&eacute; guth
&ampersir; r&eacute; innsce &ampersir; fria<lb n="573">
 erlabhradh.</p>
<p><lb n="574"><q>A aes cumtha,</q> bar eisiumh, <q>do fhuilngebhair
m&oacute;r d'&eacute;tualang<lb n="575">
 i cathaibh &ampersir; i comhlannaibh ic clodh ar
cinedhaibh tuaisceirt<lb n="576">
 in betha malle frim fria r&eacute; na <num value="10">.x.</num> m-bliadan so. M&oacute;r d'fhuacht<lb n="577">
 ro fuilngebhair &oacute; oighredh uisci sl&eacute;ibhe
<pn type="mountain-range">Elpa</pn>, &ampersir; tar &eacute;is na
coscur<lb n="578">
 sin do cinnedh cen bhar lecon isin <pn type="city">Roimh</pn> co brath &ampersir; cen<lb n="579">
 mo d&iacute;n d'f&aacute;ghbail dam-sa ar muir n&aacute;
ar t&iacute;r. Ale, d&aacute; mad<lb n="580">
 amhlaid t&iacute;saind-si don <pn type="city">R&oacute;im</pn> <sup resp="WS" source="S">ar clodh catha
form &ampersir; </sup> ar<lb n="581">
 f&aacute;c<sup resp="WS">b</sup>&aacute;il mo mergedh lam
naimdiu &ampersir; me ac teichedh re lucht<lb n="582">
 na <pn type="country:Gaul">Gallia</pn>, cr&eacute;d do
g&eacute;ndais frim iter intan is 'ar m-breith coscair<lb n="583">
 dam-sa <sup resp="WS" source="S">as cach ciniud</sup>
&ampersir; 'ar n-imluadh don toicthin<lb n="584">
 as cech sonmighi i n-araile it&aacute;t ic triall ardaigh
frim? Ticedh<lb n="585">
 ass <ps><sn>Poimp</sn></ps> inar n-docum &ampersir;
sen&oacute;raigh in t-<term type="senate">senaidh</term> maraen fris<lb n="586">
 madh maith leis a h-aithle a s&iacute;dha &ampersir; a
s&aacute;dh&aacute;ilechta fada. Is<lb n="587">
 derbh lem n&aacute;ch l&eacute;iciub-sa a <term type="kingship">r&iacute;ghi</term> na a <term type="lordship">flaithius</term> d&oacute; n&iacute; is sia cen<lb n="588">
 a comroind fris. N&iacute; r&aacute;nic
<ps><sn>Poimp</sn></ps> a &aacute;is <num value="30">trichtaigi</num>
intan do r&oacute;nad in<lb n="589">
 c&eacute;tbuadud la <on type="people:Romans">Rom&aacute;nu</on> d&oacute;. N&iacute; derb
leis, dar lem, in on&oacute;ir sin<lb n="590">
 tarraid &oacute;enfecht do lecon &uacute;ad dogr&eacute;s
cenco tic de imluad a<lb n="591">
 <term type="lordship">fhlaithiusa</term> ar a arsaidecht
intan-sa.</q></p>
<pb n="48">
<p><lb n="592"><q>Cid dam-b&iacute;u-sa ac &aacute; acaine cacha n-
dernai d'anr&iacute;ghe &ampersir; do<lb n="593">
 drochsmacht frisin r&eacute; sin, uair is comhaithnidh do
ch&aacute;ch uile<lb n="594">
 &iacute;at. Missi didu n&iacute; fagh<sup resp="WS">abh</sup>ar cin dam la lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn><lb n="595">
 acht cen dedhail dam-sa ar a forcongur son r&eacute; mo
mergedhaibh<lb n="596">
 coscrachaibh &ampersir; frim sl&oacute;ghaibh, &ampersir;
araidhe, masam cinntach sa<lb n="597">
 <sup resp="WS">airi sen</sup> n&aacute;ch l&oacute;r
d&uacute;ibh mo buaidh do buain orum-sa am<lb n="598">
 aenur, &ampersir; tabhurthur luagh a saethair don t-
sluagh b&uacute;i maille<lb n="599">
 frim. Ordnet in <term type="lord">tigerna</term> bus toil
doibh forro mas ar mo daigh<lb n="600">
 se indarbtar iat.</q>

</p>
<p><lb n="601"><q>IN abraid rim-sa cena, a &oacute;cco,</q> ol se,
<q>ca h-inat foistine<lb n="602">
 b&iacute;as ic ar sen&oacute;rachaib ar scur d&aacute; n-
gaisced, &ampersir; ca sosta<lb n="603">
 s&aacute;dhaile i suidhfet ar senmilid, ca fuinn
fh&eacute;rmura geltfuit<lb n="604">
 ar n-almha &ampersir; ar n-innile &ampersir; ar n-
echradha, ca t&iacute;r trebhfaither<lb n="605">
 linn fesin, ca m&uacute;r &ampersir; ca
m&oacute;rcathracha i n-ding&iacute;nter leighes<lb n="606">
 ar l&aacute;echraidi intan b&aacute;s adhlaic <mls n="388" unit="MS H folio"> d&oacute;ibh intan n<sup resp="WS">on</sup>indarbtar<lb n="607">
 asin <pn type="city">Roim</pn> &ampersir; asar n-
d&uacute;chus f&eacute;in, &ampersir; do berar <sup resp="WS">i</sup>nar<lb n="608">
 fiadhnaissi &iacute;at do miledhaibh
<ps><sn>Poimp</sn></ps>?</q></p>
<p><lb n="609"><q>Cidh fil and, a deghmuinter,</q> ar s&eacute;,
<q>acht &oacute; n&aacute;ch damhthur<lb n="610">
 dligedh duinn, t&oacute;ccbaidh for mergedha coscracha
foraibh.<lb n="611">
 Fo gnat for n-gnimradha gaiscid daibh co m-benum in domun<lb n="612">
 uile don t&iacute; n&aacute;ch damh roind leithe
d&uacute;inn. Beid na dei ic<lb n="613">
 congnum linn, uair ni d'argain na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> tiaghmaid, acht is<lb n="614">
 d&aacute; saeradh o na <term type="lord">tigernadhaibh</term> diumsachaib filet fuirri.</q></p>
<p><lb n="615">Aithesca <ps><sn>Cesair</sn></ps> co n-ice sin.</p>
<p><lb n="616">B&uacute;i fodhord m&oacute;r 'con t-shl&oacute;gh
uile fri r&eacute; c&iacute;an '&aacute;rsin, uair<lb n="617">
 cer'bdar feochrach menmanna na miled sin, &ampersir;
cerbdar galach<lb n="618">
 i n-aicenta, do c&uacute;aidh b&aacute;idhe mor
&ampersir; caer condailbhi, &ampersir;<pb n="50"><lb n="619">
 gradh a n-athardha dhoibh, co m-b&uacute;i ac &aacute;
tairmesc do &aacute;ilgius<lb n="620">
 in catha cathordha, acht araidhi dos-fic fallscudh feirgi
&ampersir;<lb n="621">
 &aacute;ilgius imberta a n-iaraind tre imaltur na
fergluinne &ampersir; tr&eacute;<lb n="622">
 omhan in <term type="king">r&iacute;gh</term> rogairg
rodiumsaigh ro nert in cath forro and&iacute;s.</p>
<p><lb n="623">IS annsin atracht aon&oacute;clach isin <term type="assembly">airiucht</term>, &ampersir; ro fhaisn&eacute;s<lb n="624">
 r&uacute;n menman &ampersir; aicenta cech &eacute;nduine
isin <sup resp="WS">t-</sup>sl&oacute;gh uile,
<ps><fn>Lelius</fn></ps><lb n="625">
 ainm in &oacute;claigh, taisech imghona la
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> h-&eacute;, &ampersir; ni lamhadh<lb n="626">
 nech do muintir <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> slegh
n&oacute; saiget do dibhrucud i<lb n="627">
 n-imairic &aacute;igh n&oacute; i cl&eacute;ith comluinn
remhe. Tuc a aghaidh for<lb n="628">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &ampersir; asbert:</p>
<p><lb n="629"><q>A fhollamnaigh in r&iacute;ghrechta <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;naigh</on></q> .i. a
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, <q>is<lb n="630">
 d&iacute;r &ampersir; is dlighedh duinn itrasta briathra
f&iacute;ri do chantain frit.<lb n="631">
 In fetair iter conidh &aacute;dhbhul a acaine &ampersir;
conidh m&oacute;r a ger&aacute;n<lb n="632">
 i men<sup resp="WS">m</sup>annaibh na m&iacute;led-sa a
fod atai ic fulang tarcaisne &oacute;<lb n="633">
 lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>. Inn edh do
beir fort-sa <sup resp="WS">sin</sup> ar n-etairisine<lb n="634">
 acut? N&iacute;r' comtig duit-siu on cena, air i cein
cotuicfet <sup resp="WS">leg.<lb n="635">
 cotnicfat F.</sup> ar n-doidi sonairtini foga do cassad a
cath n&oacute; a<lb n="636">
 cliathaigh ni fodhemasu tarcasul neich fort
dogr&eacute;s. N&iacute; espach<lb n="637">
 linne iter in <term type="lordship">flaithius</term> <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on> do
disc&aacute;iliudh f&oacute;daigh nach<lb n="638">
 beith tarcaisne neich fort-sa. Not-lenfut-sa in
sl&oacute;g-sa cidh<lb n="639">
 b&eacute; conair isin domun do dodhaing n&oacute; do
shodhaing coso<lb n="640">
 tre&oacute;raigh<sup resp="WS">fe</sup> &iacute;at.
N&iacute; docra d&oacute;ibh sin <sup resp="WS">in</sup>na cech conair
rot lensat<lb n="641">
 cosaniu.</q></p>
<p><lb n="642"><q>Ro badh amhra inmhain d&uacute;inn d&aacute;
f&eacute;tmais t' orc&aacute;tu-sa do<lb n="643">
 lenmain amail budh d&uacute;thracht linn, &ampersir;
cinnmit n&aacute;ch budh comcathordha<lb n="644">
 iter duinn dogr&eacute;s, &ampersir; nach budh lucht
aens&iacute;dha in<lb n="645">
 lucht gusa n-gresfet do stuic catha suin. Do berum ar m-
briathra<lb n="646">
 f&eacute;ra i fiadhnaisi ar n-arm n-gaiscid cidh i
longaibh bronn ar<pb n="52"><lb n="647">
 m-br&aacute;ithrech &ampersir; ar n-aithrech, n&oacute; i
n-innibh ar m-<term type="wife">banc&eacute;ile</term> i<lb n="648">
 n-&aacute;m tuismedha d&oacute;ibh co forcongra foirnd
clannadh na cloidhemh-sa,<lb n="649">
 co n-dingn&iacute;m&iacute;s fort cen fuirech cen
imresain.</q></p>
<p><lb n="650"><q>Cidh &iacute;at delbha na n-dei &ampersir; a <term type="temple">tempuill</term> fhur&aacute;la foirnd do<lb n="651">
 loscud bidh lasair tenedh a n-iarmartaighi, &ampersir;
cidh ann forcongra<lb n="652">
 <mls n="389" unit="MS H folio">

 oirnd ord&uacute;gud do <term type="encampment">longpuirt</term> for
br&uacute; <pn type="river">Tibiri</pn> <pn>T&uacute;scaide</pn><lb n="653">
 for l&aacute;r na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>, bidh
d&aacute;na talcair do g&eacute;num-ne do <term type="encampment">longport</term><lb n="654">
 and. Cech m&uacute;r &ampersir; cech m&oacute;rcathair
atb&eacute;ra do toghail rinn, &ampersir;<lb n="655">
 in <pn type="city">Roim</pn> fein ina comairium, isat
urlamha ar n-doitine d'imluadh<lb n="656">
 a rethedh toghla &ampersir; d'esrainiudh a carrac estibh
aired<lb n="657">
 bes cloch for cloich inntu.</q></p>
<p><lb n="658">Ro comaentaighset na h-uile buidhne b&aacute;tar ann
frisin aithesc<lb n="659">
 sin, ar ba h-&eacute; r&uacute;n craidhe &ampersir; toil
menman cech &oacute;enduine dibh<lb n="660">
 a n-debhairt siu<sup resp="WS">m</sup> fri
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, &ampersir; ro t&oacute;gaibhset iarum
a l&aacute;mha<lb n="661">
 uile i n-aen<sup resp="WS">fh</sup>&aacute;bhull,
&ampersir; ro gellset uile comd&iacute;s erlamha na<lb n="662">
 d&oacute;idi sin do gnim na n-imairec catha ba toil
d&oacute;.</p>
<p><lb n="663">N&iacute; ba suaill inn&iacute; fris. B&aacute;
samalta nuall &ampersir; s&eacute;selbhe na<lb n="664">
 sl&oacute;gh sin i comhaentugud .i. feibh t&iacute;sadh
anf<sup resp="WS">th</sup>ine &eacute;tualaing<lb n="665">
 na garbhga&eacute;ithe gemreta a t&iacute;r na <pn type="country:Thrace">Tragia</pn> do sonnradh co<lb n="666">
 feradh a s&iacute;anmuirnd &ampersir; a
s&iacute;rfhoghruchud re cennaibh cnoc &ampersir;<lb n="667">
 tulach, &ampersir; r&eacute; fedhaibh &ampersir; re
fidhnemhedhaibh sl&eacute;ibhe <pn type="mountain">Ois</pn>, coro<lb n="668">
 l&aacute;d snim tenn timaircthech i m-barr uachtair na
fidhbuidhe<lb n="669">
 foltgairbhi, co n-esairged &ampersir; co sr&aacute;ined
ilar a cr&aacute;ebh n-dosach<lb n="670">
 n-deghdhighainn &ampersir; a n-g&eacute;g l&uacute;bach
l&aacute;nlebur a n-glaccaibh araile,<lb n="671">
 co n-&eacute;racht foghur f&iacute;rgarbh &ampersir;
bresmaidm borb br&aacute;thamail isin<lb n="672">
 aer tr&eacute; imalltur na fidhbuidhe ic
s&iacute;rtoirnem s&iacute;s, ic toitim<pb n="54"><lb n="673">
 &ampersir; ic tr&eacute;n&eacute;rgi na n-ait
c&eacute;tna dor&iacute;se l&aacute; foghluasacht na gaeithe<lb n="674">
 dos-fic fon samail sin.</p>
<p><lb n="675">O 'tcon<sup resp="WS">n</sup>airc
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> na m&oacute;rshlu&aacute;igh do
tairbhir<sup resp="WS">t</sup> co m&oacute;r<lb n="676">
 r&eacute; h-&aacute;ilgius in catha ro teclamait
&ampersir; ro tinolit cuigi foch&eacute;t&oacute;ir a<lb n="677">
 uile shl&oacute;gh &ampersir; sochraide na beith fuirech
na foscuchadh fair cen<lb n="678">
 rochtain na <pn type="city">R&oacute;ma</pn> cen
n&oacute; beith in con&aacute;ch ic congnum leis.<lb n="679">
 Tangadur cuigisiun iarum annsin sl&oacute;igh &ampersir;
socraidi na t&iacute;re 'c&aacute;<lb n="680">
 m-bai g&aacute;bh&aacute;il fria r&eacute; na <num value="10">.x.</num> bliadan remhe sin, &ampersir; a m&iacute;lidh
f&eacute;in<lb n="681">
 didu b&aacute;tar co h-anbh&aacute;il esr&aacute;inti i
t&iacute;ribh <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> &ampersir; isin
<pn>Lochlainn</pn><lb n="682">
 &ampersir; i n-inis <pn type="country:Britain">Bretan</pn> ic ri&aacute;rachadh a popail
&ampersir; ic tabhach a <term type="tax">c&iacute;ssa</term><lb n="683">
 &ampersir; ic coim&eacute;t a smachta r&iacute;ghdha do
<ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="7" type="chapter">
<head><lb n="684"> Do t&oacute;cestul sl&oacute;igh
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> as cech crich &ampersir; as cech
cennadhach<lb n="685">
 isin doman co n-ice in inadh i m-b&uacute;i
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>.</head>
<p><lb n="686">Tancadar and aittrebthaidi in t&iacute;ri im sruth <pn type="river">Lemhaind</pn> &ampersir;<lb n="687">
 a m-b&uacute;i do m&iacute;ledhaibh
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ic forbais forro docum in catha.</p>
<p><lb n="688">Tancadar ann attrebthaidi in t&iacute;ri im sruth <pn type="river">Voghis</pn> &ampersir; a<lb n="689">
 m-b&uacute;i do m&iacute;ledaibh <ps><sn>Cesair</sn></ps>
ic forbhais forro dochum in catha.</p>
<p><lb n="690">Tancadur ann popul na <on type="people:Ruteni">Ruitenta</on> &ampersir; a m-b&iacute; do
miledaib<lb n="691">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ic forbhais dochum in
catha.</p>
<p><lb n="692">Tancadur ann attrebthaidi in t&iacute;ri im sruth <pn type="river">Vari</pn> &ampersir; a m-b&iacute;<lb n="693">
 do miledaibh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ic forbhais
dochum in catha.</p>
<p><lb n="694">Tancadar ann atrebthaidi in tiri im sruth <pn type="river">Atax</pn>.</p>
<p><lb n="695">Tancadar ann atrebthaidi puirt <pn type="town">Moneti</pn>.</p>
<p><lb n="696">Tancadar ann atrebthaidi traga cunntabartaigh mara<lb n="697">
 <pn type="sea">Toirrian</pn>.</p>
<pb n="56">
<p><lb n="698">Tancadar ann atrebthaidi <pn>Nemetis</pn>.</p>
<p><lb n="699">Tancadar ann atrebthaidi in tiri im sruth <pn type="river">Satir</pn> &ampersir; a m-b&iacute;<lb n="700">
 do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="701">Tancadar ann atrebthaidi in tire <on type="people:Tarbelli">Taruelli</on>.</p>
<p><lb n="702">Tancadar ann atrebthaidi in tiri im sruth <pn type="river">Bitis</pn>.</p>
<p><lb n="703">Tancadar ann atrebthaidi <pn type="city">Parisi</pn>
&ampersir; in t&iacute;ri im sruth <pn type="river">Sec<sup resp="WS">a</sup>na</pn>.</p>
<p><lb n="704">Tancadar ann popul na <on type="people:Santones">Setonda</on>.</p>
<p><lb n="705">Tancadar ann popul na <on type="people:Leuci">Leucdha</on>.</p>
<p><lb n="706">Tancadar ann popul cathrach <pn type="city">Belga</pn>
&ampersir; a m-b&iacute; do miledaib<lb n="707">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> ic forbhais docum in catha.</p>
<p><lb n="708">Tancadar ann popul na <on type="people:Nervii">Nerueta</on>.</p>
<p><lb n="709"><sup resp="WS" source="S">Tancadar popul na <on type="people:Vangiones">Vangeta</on>.</sup></p>
<p><lb n="710">Tancadar ann popul na <on type="people:Batavi">Vatabecda</on>.</p>
<p><lb n="711">Tancadar ann atrebthaidi sin sruth <pn type="river">Cinga</pn>.</p>
<p><lb n="712">Tancadar ann atrebthaidi in t&iacute;ri baile i
comruic<sup resp="WS">et</sup> sruth<lb n="713">
 <pn type="river">Rodain</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Arimin</pn> <note resp="WS">leg. Arar</note> ac dul isin
muir moir, <sup resp="WS">&ampersir;</sup><lb n="714">
 a m-b&uacute;i do miledaib
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ag forbais docum in catha.</p>
<p><lb n="715">Tancadar ann popul na n-<on type="people:Gebennae">G&eacute;bhenda</on>.</p>
<p><lb n="716">Tancadar ann popul na <on type="people:Treviri">Treuerda</on>.</p>
<p><lb n="717">Tancadar ann popul na <on type="people:Ligures">Ligurdha</on>.</p>
<p><lb n="718">Tancadar ann popul na <on type="people:Teutones">Teotonecdha</on>. <sup resp="WS" source="S">is
acu sen n&oacute;<lb n="719">
 idpraitis fola daini i <term type="temple">tempol</term>
<ps><fn>Ioib</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Mercuir</fn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Mairt</fn></ps>.</sup></p>
<p><lb n="720">Tancadar ann popul dianadh ainm <term type="bard"><frn lang="la">Bardi</frn></term>, popul &iacute;at s&eacute;n<lb n="721">
 l&aacute;ngn&aacute;thaighitis filidhecht &ampersir;
duana molta do d&eacute;nam. Is assin<lb n="722">
 iderar <term type="bard">baird</term> &ampersir; bairdne
isin Scotic, &ampersir; a m-bi do m&iacute;ledaib<lb n="723">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ic forbhais docum in
catha.</p>
<p><lb n="724">Tancadar ann popul na drui<sup resp="WS">d</sup>ecda,
popal iat s&eacute;n<lb n="725">
 da fognaitis fesa &ampersir; faistine &ampersir; no
gn&aacute;thaigtis taisc&eacute;lad for<pb n="58"><lb n="726">
 r&eacute;thaibh rend &ampersir; r&eacute;tlann,
&ampersir; is ed atbertis trena fesaibh demhnacdaibh<lb n="727">
 anmanna in lochta ba marbh isin mesraighthisea do<lb n="728">
 breith tresin tendtigi fodes &ampersir; a tabairt i
corpaibh ele isin<lb n="729">
 mesraighthi descertach. <term type="druid">Druide</term>
anmanna na popul sin, &ampersir;<lb n="730">
 <pn type="city">Druis</pn> ainm a <term type="city">cathrach</term>. Is ass&eacute;n atberar <term type="druid">dru&iacute;</term> &ampersir; dr&aacute;idhecht<lb n="731">
 isin Scotic.</p>
<p><lb n="732">Tancadar ann popul na <on type="people:Cauci">Caecdha</on>.</p>
<p><lb n="733"><sup resp="WS">Tancadar ann</sup> attrebthaidi <sup resp="WS"><term type="city">cathrach</term></sup> <pn type="city">R&eacute;mais</pn> na <term type="king">r&iacute;gh</term>, &ampersir;<lb n="734">
 atrebthaidi in tiri im sruth <pn type="river">R&eacute;in</pn>, &ampersir; a m-b&iacute; do miledaib
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps><lb n="735">
 ic forbais f<sup resp="WS">or</sup>ra.</p>
<p><lb n="736">Anmanna na crich &ampersir; na cin&eacute;l asa tancus
d'forithin <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,<lb n="737">
 &ampersir; asar' tin&oacute;ilit cuigi a milid fein
b&aacute;tar anns&eacute;n co h-anbhail<lb n="738">
 esrainti isin <pn type="city">Roim</pn> &ampersir; i
t&iacute;ribh <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> &ampersir; i n-inis
<pn type="country:Britain">Bretan</pn> &ampersir; isin<lb n="739">
 <pn>Lochlainn</pn> ic r&iacute;arugud a popul &ampersir;
oc tobhach a <term type="tax">c&iacute;ssa</term> &ampersir; a<lb n="740">
 smachta righa.</p>
<p><lb n="741"> <mls n="11a" unit="MS S folio"><lb n="742">
O darochtadar na sloigh imda sin co m-badar <sup resp="WS">i l-</sup><term type="encampment">longport</term><lb n="743">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; o tanic danatus
&ampersir; ledmige comtrialla in catha ina<lb n="744">
 menmain tre tairisniugud a nirt &ampersir; a calmatuis na
slogh ro-imda<lb n="745">
 daroctadar ina n-docum, ro tindscan foch&eacute;toir i
cend s&eacute;ta<lb n="746">
 &ampersir; imdeacta iar slightibh na h-<pn type="country:Italy">Edaile</pn> docum na <pn type="city">Roma</pn>,
gur'bo<lb n="747">
 lan inn <pn type="country:Italy">Edail</pn> uile in
aidhchi sin da clu &ampersir; da scelaibh,<lb n="748">
 guro l&iacute;nsat a sloigh &ampersir; a sochaidi na
<term type="city">cathracha</term> &ampersir; na caisteoil<lb n="749">
 badar comfoicsi doib isinn <pn type="country:Italy">Edail</pn>.</p>
<p><lb n="750">Ro doilbit sceoil bregi imda sechnon in t&iacute;ri
'arsin a l- lus<lb n="751">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps>, acht ceana ger'bdar goacha na
h-aisneisi ro eirghidar<pb n="60"><lb n="752">
 omuin &ampersir; imegla fira a cridib &ampersir; i m-
menmannaib in popuil<lb n="753">
 <on type="people:Romans">Romanaig</on> trena m-bithin. Ba
brec inn aisneis no bid for imdechtaibh<lb n="754">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> acc&oacute;, air adberad fear
dib sosad &ampersir; <term type="encampment">longphort</term><lb n="755">
 do gabail do i comfogus feda <pn type="town">Meuania</pn>. Atberad fear aili<lb n="756">
 <term type="encampment">longphort</term> do gabail <sup resp="WS">d&oacute;</sup> i commur <sup resp="WS" source="F">srotha
<pn type="river">Nair</pn> &ampersir;, </sup> srotha<lb n="757">
 <pn type="river">Tibir</pn>.  Atberad fear aile: <q>ni h-
inann meass is coir for <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="758">
 intan sa etir</q>, for se, <q>&ampersir; intan boi isin
<pn type="city">Roim</pn> fecht eli, air m&oacute;<lb n="759">
 &ampersir; miletu, feochru &ampersir; firdoilgi, dermairi
&ampersir; dimsaighi intan sa &eacute;<lb n="760">
 ar clodh lochta in iarthair d&oacute;, &ampersir; dano
filet immaille fris uili<lb n="761">
 sloigh &ampersir; sochaidi na crich &ampersir; na
cennadach o ta sruth <pn type="river">Rein</pn><lb n="762">
 co <pn type="mountain-range">Sliabh Ealpa</pn></q>.
Atbered fear ele dibh dilsi fogla &ampersir; airgni<lb n="763">
 <term type="city">cathrach</term> na h-<pn type="country:Italy">Edaili</pn> &ampersir; <term type="temple">tempola</term> dea do tabairt do dona<lb n="764">
 h-ectrandaib &ampersir; dona cinudaib comaidhchibh badar
immaille fris.</p>
<p><lb n="765">Cid fil ann tra acht gach fer dib no aisnedeadh scela<lb n="766">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> d'araili do bered fen fuillead
friu, &ampersir; na tuscai<sup resp="WS">r</sup>nti no<lb n="767">
 doilbtis fein no bid a n-omhan &ampersir; a n-imegla
forro amail bad<lb n="768">
 neach ele no beith ica n-aisneis doib. Ocus n&iacute;
namma ro<lb n="769">
 fogluais in bidgad sin &ampersir; in t-aduath
daescurslogh <mls n="11b" unit="MS S folio"> na<lb n="770">
 <term type="city">cathrach</term>, acht ro fogluais cidh
iter in <term type="court">Curia</term> <on type="people:Romans">Romanach</on> fein,<lb n="771">
 gu ro facsat <term type="elder">sruithi</term> &ampersir;
<term type="senator">seanatoraigh</term> na <term type="city">cathrach</term> a n-istuda<lb n="772">
 <term type="lordship">flatha</term> &ampersir; <sup resp="WS">a</sup> sosta sadaili la h-omun <ps><sn>Cesair</sn></ps>,
gur'bo aenmaidhm<lb n="773">
 teichidh doib i n-aenfecht asin <pn type="city">Roim</pn>
amach, iter occ &ampersir; sen.</p>
<p><lb n="774">Ocus ro aithnedar lucht in t-<term type="senate">senaidh</term> cinti &ampersir; coraighthi in<lb n="775">
 catha dona <term type="consul">consolaibh</term> <on type="people:Romans">Roman</on>, ic fagbail in baili doib.</p>
<p><lb n="776">Ro boi d'imarcraidh egla forro conna fededar ceta
inada<lb n="777">
 inilli no indsechtais n&oacute; ceta inada essinnilli no
faicfidis, acht<lb n="778">
 ro gabsat in conair ro greiss tiudfuabairt an techidh
&ampersir; in<lb n="779">
 tindenais iad, co tancadar 'na sreith dluith degfoda asin<pb n="62"><lb n="780">
 <term type="city">cathraigh</term> immach, co m-benad
gach dirim sloigh &ampersir; sochaide dib<lb n="781">
 re araili.</p>
<p><lb n="782">Neach no biadh ic a forcsi intan sin, ni gebad delb
eli<lb n="783">
 dib acht feib no betis tigi &ampersir; cumhtaighi na
cathrach ic raen &ampersir;<lb n="784">
 ic rotuitim i n-aenuair, n&oacute; feib no bedis adanta
tened trichemruaidhi<lb n="785">
 ic uliloscud in baili da n-eis, re met in deinmni
&ampersir; in<lb n="786">
 dasachta bui forro ic deirgi na <term type="city">cathrach</term> amail bad h-&iacute; aensaileachtu<lb n="787">
 slanti no beth doib facbail na <pn type="city">Roma</pn>.
Ni bui samail<lb n="788">
 na seseilbi sin acht amail tisad buaidred na gaethi
descertaigi<lb n="789">
 dar in <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> andes co
fogluaiseand libraini lebargorma in<lb n="790">
 mara mortonnaigh, co m-bristi seolchrainn sithfota araili
longa<lb n="791">
 dib la casanfadh in mormara, guro nertad for in <term type="steersman">stiurusmann</term><lb n="792">
 &ampersir; for lucht na lungu archena snamh for tonnaibh
in mara asin<lb n="793">
 luing amach, co m-bedis uili for acomb&aacute;dhudh
&ampersir; in long slan<lb n="794">
 dhan&eacute;is. IS amlaid sin ro facaib
<ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; in <term type="senate">senadh</term> in <pn type="city">Roim</pn><lb n="795">
 la tiudfuabairt <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="796">Gid for techadh in catha dacuadar is cuigi ro techad<lb n="797">
 <sup resp="WS">ann</sup>. Nir' b&oacute; ailsedach tra ro
teceadh andsin, air ce n&oacute; beth<lb n="798">
 in <term type="wife">bean</term> ic togairm a ceili ann,
n&oacute; in mac ac togairm a<lb n="799">
 athar, n&oacute; in t-athair ic togairm a maic, n&iacute;
airisfed neach fri<lb n="800">
 araili dibh. Sochaidhi dib dia m-ba descin dedenach a n-
descin<lb n="801">
 for in <pn type="city">Roim</pn> andsin, uair ni
t&aacute;ncadar for cula doris docum na<lb n="802">
 <pn type="city">Roma</pn>. Is follus for suidhich<sup resp="WS">th</sup>ibh na <pn type="city">Roma</pn> conad docra
&ampersir;<lb n="803">
 conad doidngi congbail in cadusa inas fogbail in ratha.
Mor<lb n="804">
 n&iacute; do cenelchi don lucht ro facaibh in <term type="city">cathraigh</term> <mls n="12a" unit="MS S folio">

 ro facad<lb n="805">
 annsin. Mor do ciniudaib in domhain do rochtadar in <term type="city">cathraigh</term><lb n="806">
 sin 'arna clodh la lucht na <term type="city">cathrach</term> fein. Ro bo righda<lb n="807">
 a met na <term type="city">cathrach</term> ro dilsigseat
na <on type="people:Romans">Romanaigh</on> in la sin, ar dia<lb n="808">
 comtiassad in ciniud daenda in aenfaball da saigidh no
taillfitis<lb n="809">
 uili i n-aenfecht for larmedon na <pn type="city">Roma</pn>.</p>
<pb n="64">
<p><lb n="810">Ba follus a n-anadh fein for na <on type="people:Romans">Romanchaib</on> in la sin,<lb n="811">
 uair na muir deroili no gn&aacute;ithigtis do denum i
timchell a<lb n="812">
 <term type="encampment">longphort</term> i crichaib
eachtrand no and&aacute;is co nemsnimach ina<lb n="813">
 medhon, &ampersir; a m-bidbaidh do gach leth umpu. Ni ro
ansat<lb n="814">
 immorro cidh fri re n-aeinaidchi ar righm&uacute;raibh
rodaingnibh<lb n="815">
 na <pn type="city">Romma</pn>, acht ro facsat i n-aenla i
la clois<sup resp="WS">t</sup>eacht <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="816">
 amain. Acht ata ni cheana, n&iacute; ba n&aacute;r do
cach in techeadh<lb n="817">
 tindeasnach sin do denum &ampersir; fear amail
<ps><sn>Poimp</sn></ps> do techead and.</p>
</div1>
<div1 n="8" type="chapter">
<head><lb n="818">Dearbairdi in Catha Catharda.</head>
<p><lb n="819">ISin e<sup resp="WS">c</sup>mung na rea sin &ampersir;
na h-aimsire sin ro faillsighit<lb n="820">
 dona <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on>
faistineada &ampersir; remtirc<sup resp="WS">h</sup>anta na n-olc ro<lb n="821">
 badar arcind doib, air ro l&iacute;nadh in neam uasu
&ampersir; in talamh<lb n="822">
 futhu &ampersir; in muir do gach aird umpu do tai<sup resp="WS">d</sup>bhsibh ingnaitighibh,<lb n="823">
 ingantaibh &ampersir; do derbairdibh <sup resp="WS">dermaraib, F.</sup> ic tairngire &ampersir; ic<lb n="824">
 taircedul in Catha Catharda do gnim acco.</p>
<p><lb n="825">It e inso na h-airdi aitchesa doib .i.</p>
<p><lb n="826">Ro artraigset isna h-aidhchibh sin acc&oacute; renna
anaichinti<lb n="827">
 na ro artraigset in nim remi sin riam, &ampersir; nar'
artraigh barsamail<lb n="828">
 re met &ampersir; re n-imat &ampersir; re n-urgrain.</p>
<p><lb n="829">Atconncadar dano clar gorm glainidi na firmaminti
neamda<lb n="830">
 do bit<sup resp="WS">h</sup> 'na h-aencort<sup resp="WS">h</sup>air lassar &ampersir; tened os a cind.</p>
<p><lb n="831">Atconncadar araili rind ann co ruithnibh roedrochtaibh<lb n="832">
 &ampersir; co trillsib tendtidib for esrediudh ass, in
retlu mongach insin,<lb n="833">
 &ampersir; ni ro artraigh sen riam acht la cumscugudh
<term type="lordship">flaitiusa</term>, na<lb n="834">
 clodh catha, n&oacute; la b&aacute;s <term type="high- king">airdrigh</term>. Ro tirchanait in <num value="3">triar</num> sin<lb n="835">
 don cur-sa isin <pn type="city">Roimh</pn>, air ro
cumscaighead <ps><sn>Poimp</sn></ps> re <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="836">
 asa <term type="lordship">flaithius</term>, &ampersir; ro
srainead cath mor maigi na <pn type="plain">Tesaila</pn> for<lb n="837">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> beos. Is triana acais in catha
sin fuair <ps><sn>Poimp</sn></ps> bas &ampersir;<lb n="838">
 fuair cidh <ps><sn>Cesair</sn></ps> ara cind.</p>
<pb n="66">
<p><lb n="839">Atcondcadar athainni tenntidi &ampersir; loc<sup resp="WS">h</sup>arna lasamnacha &ampersir;<lb n="840">
 ilbrectad dealb n-ecsamhail na saignen taitnemach <mls n="12b" unit="MS S folio">
<lb n="841">
 sechn&oacute;n in aeoir as gach aird. Doraitni ann
aensaighnen dib<lb n="842">
 ro dercsaigh de uilibh tenntib nimhi aircheana ar met
&ampersir;<lb n="843">
 solustacht &ampersir; dene. Ro gab sen asin tuaiscirt
atuaidh docum<lb n="844">
 na <pn type="city">Roma</pn>. Ro tecluim &ampersir; ro
tinoil ina h-uili teinti aerda leis<lb n="845">
 guro bloscastar im ceand na <pn type="temple">Capitoli</pn> rigda &ampersir; <term type="temple">tempuill</term> <ps><fn>Ioib</fn></ps><lb n="846">
 isin<sup resp="WS">d</sup> <pn type="city">Roim</pn>.
Ised ro tircanadh tritsin: <ps><sn>Cesair</sn></ps> do tidecht a<lb n="847">
 tuaisciurt in domhain do gabail na <pn type="city">Roma</pn>.</p>
<p><lb n="848">Ro artraighset ann na retlanda aidhchidhi i m-midi
medonlae.<lb n="849">
 Atceas <term type="lunar eclipse">ircra eisci</term> acco
i lansoilsi na <num value="15">.xu.</num></p>
<p><lb n="850">Atconncadar fordorcad for ruithnib solustaib na greni
i<lb n="851">
 certmedon lae, &ampersir; ba met na dorcadad i sein
gonar' sailseat<lb n="852">
 la gona lanshoillsi do taithneamh tre bithu doib.</p>
<p><lb n="853">Ro<sup resp="WS">s</sup>ceastar sliabh n-<pn type="mountain">Ethna</pn> srua<sup resp="WS">i</sup>m tened
trichemruaid<lb n="854">
 isin t-slis ba comnesa do t&iacute;r na h-<pn type="country:Italy">Edaili</pn>, gu ro lae ar daini &ampersir;<lb n="855">
 cethra ann. Ro artraigh ann dano fordath fuilidh<sup resp="WS">i</sup> for saebcori<lb n="856">
 mara <pn type="sea">Turrein</pn> fri h-eadh lae go n-
aidhchi.</p>
<p><lb n="857">Ro scailead &ampersir; ro fodladh i n-dib blogaibh
lassar <sup resp="WS">in</sup><lb n="858">
 tenead bithbi no bit<sup resp="WS">h</sup> i <term type="temple">teampull</term> <ps><fn>Uesta</fn></ps> na bande. Is ed<lb n="859">
 ro tircanad trit-sin, in <term type="lordship">flaithius</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on> do roind i n-d&oacute; etir<lb n="860">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="861">Ro erig crith mor &ampersir; fogluasacht fircalma i
fothaibh &ampersir; i<lb n="862">
 slutraigib in talman, guro fas <term type="earthquake">talamcumscugudh</term> trenadbul de,<lb n="863">
 &ampersir; ba h-e met in <term type="earthquake">talamcumscugtha</term> sin, gur croithestair
sl&iacute;abh<lb n="864">
 n-<pn type="mountain-range">Elpa</pn> uadh ina m-bui da
moilib sena <term type="snow">sneachtaidi</term> i m-madmandaib<lb n="865">
 a sliabh &ampersir; i <sup resp="WS">n</sup>-glaccaibh a
tulach, guro tuitseat i n-aenfecht<lb n="866">
 de for f&iacute;admaighibh &ampersir; for fanglenntaibh
na tiri ba<lb n="867">
 comneasu d&oacute;.</p>
<pb n="68">
<p><lb n="868">Ro erig commbogad ainbtini dermairi dona frith samail<lb n="869">
 n&oacute; cosmuillius riam i crisluch mara <pn type="sea">Turrein</pn>, guro l&iacute;n<sup resp="WS">sat</sup>air<lb n="870">
 ruadbhuindi robarta &ampersir; barruactar a tonn tulgorm
taebedrucht<lb n="871">
 clethi na da n-ardsliabh filet impi do gach leith .i.
sliabh<lb n="872">
 <pn type="mountain">Cailp</pn> isinn <pn type="country:Italy">Edail</pn> &ampersir; sliabh n-<pn type="mountain">Athlaind</pn> i crichaibh <pn>Aiffraici</pn>.</p>
<p><lb n="873">Atc&iacute;tis dealba &ampersir; imaigni na n-
d&eacute;i adhartha ic cai &ampersir; ic<lb n="874">
 derfadhaigh and. Atc&iacute;tis tolada mora alluis ac
siliud a slesaibh<lb n="875">
 &ampersir; a fraightibh gacha tighi isin <pn type="city">Roimh</pn>, ic fiugrad in morsaethair<lb n="876">
 no foid&eacute;mtais 'artain.</p>
<p><lb n="877">Tainic airmchrith mor i n-uilibh <term type="temple">templaibh</term> <mls n="13a" unit="MS S folio">

 na<lb n="878">
 n-d&eacute;a isin <pn type="city">Roim</pn>, conna roibi
slegh n&oacute; claideb no caithsciath<lb n="879">
 for alcuing intib nach drocair fri lar talman.</p>
<p><lb n="880">Atcitis na h-ethaidi aidhchidi acco <sup resp="WS">ic
foluamain, F.</sup> i soilsi<lb n="881">
 in lae seachnon na <term type="city">cathrach</term> .i.
in &eacute;cthach &ampersir; inn iatlu &ampersir; in<lb n="882">
 bubo. Ticdis ois &ampersir; allta ecendsa na n-dithreb
comfogus co<lb n="883">
 n-dentais leptha &ampersir; cubacla doib for larmedon na
<pn type="city">Roma</pn> gach<lb n="884">
 n-aidhchi. No feartais coin &ampersir; cuanarta
&ampersir; meic tire na h-<pn type="country:Italy">Etaili</pn><lb n="885">
 ualla mora sechnon na <term type="city">cathrach</term>
gach n-oidhchi. No labraidis<lb n="886">
 na ceithri tre glor n-daenda acco, uair innister isna
sdairib intan<lb n="887">
 bui araili <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on>
ic gresacht a ogdaim &ampersir; a eri arba fair,<lb n="888">
 ro labair in t-ogdam fris co n-debairt: <q>Cid tai dom
trengresacht,<lb n="889">
 a oglaich?</q> ol se, <q>uair is taescu atbelat na <on type="people:Romans">Rom&aacute;naig</on><lb n="890">
 innas domelat ina fil d'arbannaibh acco.</q></p>
<p><lb n="891">Ro tusmit geni torotharda imda isin <pn type="city">Roim</pn> intan sin, co<lb n="892">
 met cuirp, co n-ilar lam &ampersir; cos &ampersir; cend,
co linadh oman &ampersir;<lb n="893">
 imegla a maithri fein ica teancaisin.</p>
<pb n="70">
<p><lb n="894">Atcluintea comtuaircnech na cnamh i m-medon na comrar<lb n="895">
 i n-uilibh adnaictib na cathrach gach n-oidhchi.
Atcluintis allgotha<lb n="896">
 aighthidi &ampersir; ardgairmneach aduathmar i fedhaib
&ampersir; i fidnemedaib<lb n="897">
 na h-<pn type="country:Italy">Edaili</pn>, &ampersir; ni
faicte cuic<sup resp="WS">h</sup> do gnit<sup resp="WS">h</sup>
insen.</p>
<p><lb n="898">Atcite na foiscti &ampersir; na fantaisi <sup resp="WS">&ampersir;</sup> na h-allcailli ifernaidi i<lb n="899">
 n-imtacmung na <pn type="city">Roma</pn> gach n-aidchi,
gu ro facsat lucht na<lb n="900">
 <term type="market">margad</term> &ampersir; aitrebaidi
imectraca in baili a treba &ampersir; a tegdasa<lb n="901">
 re h-uathbas &ampersir; re cridenbas na taidhbsi donarfas
doibh.</p>
<p><lb n="902">Atcithea in badb catha gach n-aidhchi, &ampersir; a h-
aithin<sup resp="WS">n</sup>i<lb n="903">
 giuis for derglassad ina l&aacute;imh &ampersir; a
trillsi natharda nemidi ic<lb n="904">
 dresechtaigh immo cend ic aslach in catha for na <on type="people:Romans">Romanchaibh</on>.</p>
<p><lb n="905">Atcluintea isin aidhchi acco fogurnuall na stocc,
tulguba<lb n="906">
 na sgiath, fidren na foga, glonnbemneach na claideb,
geoin na<lb n="907">
 cath ic comruc, &ampersir; ni faicthea cid do
gn&iacute;dh inni sin.</p>
<p><lb n="908">Atcluinte acc&oacute; allcailli <ps><fn>Sill</fn></ps>
ic taircetal in catha <sup resp="WS">catharda</sup>.</p>
<p><lb n="909">Atconncadar araili <term type="shepherd">aeghairi</term> badar i m-bruigibh srotha<lb n="910">
 <pn type="river">Aniein</pn> inti <ps><sn>Mairr</sn></ps>
ic togbail cind asan adnacul. Is ed ro<lb n="911">
 tircanad trit-sin, samail in catha catharda ro
gn&iacute;ead etir <ps><sn>Mairr</sn></ps><lb n="912">
 &ampersir; <ps><fn>Sill</fn></ps> do gnim doridisi ic <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on>.</p>
<p><lb n="913">Ro gabsat <term type="priest">sagairt</term> na n-dea
&ampersir; na m-band&eacute;a ic uchbadaigh<lb n="914">
 &ampersir; ic golgairi sechnon na <term type="city">cathrach</term> &ampersir; ic edarguidhi na n-dea ic<lb n="915">
 iarraidh edrumaighthi na plaighi-<sup resp="WS">sin</sup>
forro. Is ed no r&aacute;idheadh<lb n="916">
 <mls n="13b" unit="MS S folio"> gach fer isin <pn type="city">Roim</pn>: <q>atathar i<sup resp="WS">c</sup> comallad
faistini </q><sup resp="WS" source="F"><q><ps><fn>Sibill</fn></ps><lb n="917">
 <term type="prophetess">banfatha</term> innossa dona <on type="people:Romans">Romanchaibh</on></q>, ar iatt, ar is edh ro<lb n="918">
 tircan</sup> <ps><fn>Sibill</fn></ps> <term type="prophetess">banfaith</term>, discailiud in <term type="lordship">flaithiusa</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naig</on> ar trill.</p>
<p><lb n="919">Ro as aduath mar &ampersir; imegla isin <pn type="city">Roim</pn> la taidbsin na<lb n="920">
 n-derbairdi sin inti, &ampersir; focres comairli ic lucht
na <term type="city">cathrach</term><pb n="72"><lb n="921">
 cidh do gentais do sin. Is ed ro cindset iarum, lucht
fessa &ampersir;<lb n="922">
 eolais do tocuiriud cucu a tir <pn type="country:Etruria">Tuscia</pn>, ar ba gnath lucht ceirdi<lb n="923">
 draidechta do bith inti sein, &ampersir; ba bes do <on type="people:Romans">Romanu</on> dano <term type="prophet">faithi</term><lb n="924">
 in tiri sein do tocairiud ina n-docum in gach am no
tomaithead<lb n="925">
 egendail forro.</p>
<p><lb n="926">Tucait intan sin dano <term type="prophet">faithi</term> <pn type="country:Etruria">Tusceta</pn>
cucu, co m-badar isin<lb n="927">
 <pn type="city">Roim</pn>. Atbertsat na <on type="people:Romans">Romanaig</on> riu ara fiastais doib trena<lb n="928">
 fessaib draidechta ceta moruilc ro tircansat na derbairdi
dermara<lb n="929">
 ro artraigset acco. Badar da <term type="prophet">primfaith</term> derscaigthecha<lb n="930">
 lasna <term type="prophet">fathaib</term>,
<ps><fn>Aruns</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Figulus</fn></ps> a n-
anmann. Is e ro bo uaisle<lb n="931">
 &ampersir; rob urrunta dib, &ampersir; ro bo sine arai n-
aisi, <ps><fn>Aruns</fn></ps>. <pn type="city">Luca</pn> ainm<lb n="932">
 a baile duthaigh. Badar <num value="3">tri</num> h-
ernaili do <num value="9">IX</num> n-earnailibh na<lb n="933">
 dra&iacute;dechta leis, ar is iad <num value="9">IX</num>
n-ernaili na draidechta <sup resp="WS">annso, F.</sup> .i.<lb n="934">
 a <num value="4">ceathair</num> dib i comidecht na <num value="4">ceithri</num> n-dul n-domunda .i. teneadh<lb n="935">
 &ampersir; talam, usce &ampersir; aeoir. An <num value="5">cuiced</num> ernail taiscelad for ruithnib<lb n="936">
 saignean: in <num value="6">sesed</num> ernail taiscelad
for innib anmanda i tenntib:<lb n="937">
 in <num value="7">sechtmad</num> taiscelad <sup resp="WS">for</sup> folu<sup resp="WS">a</sup>main &eacute;n, in <num value="8">ochtmad</num> taiscelad<lb n="938">
 for gothaibh &eacute;n, in <num value="9">n&oacute;mad</num> taiscelad for ret<sup resp="WS">h</sup>aib rend &ampersir; retlann.<lb n="939">
 IS iad <num value="3">tri</num> h-ernaili badar la h-
<ps><fn>Aruns</fn></ps> dib sin .i. taiscelad for<lb n="940">
 cumscaigthibh saignen &ampersir; for foluamain en
&ampersir; for innibh<lb n="941">
 anmanna.</p>
<p><lb n="942">IS ed ro raidh in fear sin frisna <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchu </on>intan sin, tor<lb n="943">
 teneadh tric<sup resp="WS">h</sup>eimruaidhi &ampersir;
breo tulcha do denum acco, &ampersir; ina<lb n="944">
 tusmit do genib toratharduib isin <pn type="city">Roim</pn> d'uili-loscud isin tenidh<lb n="945">
 sin. Ro forcongart forro dano lustred &ampersir; imtocell
a <term type="city">cathrach</term><lb n="946">
 do denum, delba &ampersir; imagni na n-dei do tabairt ina
timcell<lb n="947">
 le&oacute;.</p>
<pb n="74">
<p><lb n="948">Tancadar iarum uile aitrebaidi na <pn type="city">Roma</pn> 'na n-drongaib &ampersir;<lb n="949">
 'na n-dirmaib ina timcell co <term type="priest">sagartaib</term> &ampersir; go m-<term type="priestess">bansagartaib</term> na<lb n="950">
 n-dea &ampersir; na m-bandea immaille friu.</p>
<p><lb n="951">Cein badar lucht na Roma ic imtocell a <term type="city">cathrach</term> fon<lb n="952">
 samail sin, ro theclaim <ps><fn>Aruns</fn></ps> ina fuair
do tiruarsnibh saignen<lb n="953">
 seachnon in baili, &ampersir; ro can ce<sup resp="WS">t</sup>la &ampersir; tincetla <term type="druid">druad</term> forro, &ampersir;<lb n="954">
 ros-infolaig i fudomuin in talman 'arsin.</p>
<p><lb n="955"><mls n="14a" unit="MS S folio"> Tugad araili tarb
torachta tiugformnach ina docum<lb n="956">
 dia idpairt dona deib. Do rinnscain dano
<ps><fn>Aruns</fn></ps> iarum teachta<lb n="957">
 na h-idparta do gnim frisin tarb .i. fin do dail i
tollaib a cluas<lb n="958">
 &ampersir; edir a da adhairc &ampersir; i fidisibh a
srona. Ro imbir fair dano<lb n="959">
 cach ada aili ba dir do imbirt for tarb idparta. Ro gab
in<lb n="960">
 tarb for imresain moir fri timtiribh na h-idparta 'arsin,
&ampersir; nir'<lb n="961">
 degardi leo-sum esen. Ro marb <ps><fn>Aruns</fn></ps>
fein in tarb iarum.<lb n="962">
 Ni dat srotha fola fordergi, amal is gnath do tepersin a
h-eirscibh<lb n="963">
 urtescthaibh ro snigset asa crechtaibh, acht lin<sup resp="WS">n</sup>ti<lb n="964">
 dubfola duaibsighi co faircsi neamglaini &ampersir;
nemidechta moiri<lb n="965">
 forro. Ro gab aduath mor in <term type="prophet">faith</term> ic tencaisin na n-ilgn&eacute;a<lb n="966">
 doraitni for innibh in tairb, ar inneoch nar'btar
banglasa dib<lb n="967">
 robtar dubglasa, &ampersir; ba mi-airdi leis-sium sin
uili.</p>
<p><lb n="968">Ro scail &ampersir; ro fodail inni in tairb i n-dib
bloghaibh. Ro<lb n="969">
 taisealb in cetblo<sup resp="WS">i</sup>gh dibh do
<ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; don t-<term type="senate">seanudh</term> &ampersir; in<lb n="970">
 m-bloigh n-aill do <ps><fn>Cesair</fn></ps> gona
miledhuibh. Ba mactad mor<lb n="971">
 leis ind abairt do rign&iacute;set na bloga sin na n-
inni, ar ni dernsat<lb n="972">
 inni riam rompo abairt bad nemadhu indas, ar in rand<lb n="973">
 ro taiselbad do <ps><fn>Poimp</fn></ps> dib ro gab for
serg &ampersir; digbail, for crapad<lb n="974">
 &ampersir; for feodugud, ro thruin, ro traig <sup resp="WS">&ampersir;</sup> ro thairind fri<lb n="975">
 talmain, gonar' artraigh brigh n&oacute; calmatus inti.
Rann <ps><fn>Cesair</fn></ps><pb n="76"><lb n="976">
 immorro, ros-l&iacute;n borrfad &ampersir; in<sup resp="WS">d</sup>ocbail &iacute;, ro f&aacute;s &ampersir; ro
inforbair,<lb n="977">
 ro att &ampersir; ro inboilg, go n-dernai aenmoil trein
tomaithmigh<lb n="978">
 dona h-uilib badar inti.</p>
<p><lb n="979">O ro thenc <ps><fn>Aruns</fn></ps> na h-airdi aichtidi
sin &ampersir; na taircetla<lb n="980">
 moruilc badar a coimidecht na h-idparta, do rinnscan
nuall &ampersir;<lb n="981">
 nemeli mor do denum frisna deib co n-debairt: <q>A deu
fir&eacute;nnacha<lb n="982">
 fororda</q>, for se,<q>is infechtain masa ada n&oacute;
masa dir dam-sa na<lb n="983">
 nithi tircantai do aisn&eacute;is dona poplibh rom-
tochuirseat ina<lb n="984">
 n-docum. Air cid duit-siu, a <ps><fn>Ioib</fn></ps>, ro
airdergius-sa in idpairt-se<lb n="985">
 do denum do deachadar na demna iffernaidi gu ro linsat
inneda<lb n="986">
 tairb na h-idparta.</q></p>
<p><lb n="987"><mls n="14b" unit="MS S folio"> <q>IS mor in imecla
fil forni de sin, go na lammait<lb n="988">
 aisneis na n-olc tircantar duind, acht for&iacute;r
ch&eacute;na bidat<lb n="989">
 mo na h-uilc innas amal ata in ecla forni. Nir' bo sirsan<lb n="990">
 chena nach brec gacha canam uili, &ampersir; nach airdi
doilbthi ro<lb n="991">
 facaibh <ps><fn>Tages</fn></ps> <term type="prophet">faith</term> for innibh na n-anmanda.</q></p>
<p><lb n="992">IN <ps><fn>Tages</fn></ps> isin dano, da m-beith neach
no iarfaighead, is e<lb n="993">
 ro aircestar in ealadhain draidochta. Ni bui athair
n&oacute; mathair<lb n="994">
 occa, acht a focbail beo fo fotaibh in arathair
chena.</p>
<p><lb n="995">Taischelta <ps><fn>Aruins</fn></ps> Tusceta co n-ici
sin &ampersir; a tircanta tre<lb n="996">
 innibh anmanna.</p>
<p><lb n="997">IN <term type="prophet">primhfaith</term> eli immorro
bui leo .i. <ps><fn>Figulus</fn></ps>, i tucsin<lb n="998">
 dala na n-d&eacute;i &ampersir; derritiusa nimi ro bui
sen, &ampersir; a fric<sup resp="WS">h</sup>num <sup resp="WS">&ampersir;</sup> i<lb n="999">
 feghadh na firmaiminti &ampersir; i r-ret<sup resp="WS">h</sup>aibh rend &ampersir; retlann, go na<lb n="1000">
 frith i tiribh <pn type="country:Egypt">Egipti</pn>
riam, neach bad coimeolach fris i su<sup resp="WS">d</sup>ighthibh<lb n="1001">
 nimi. Is inti sen bad l&iacute;a lucht na h-ealadan sin,
fobithin<lb n="1002">
 ar is glaini &ampersir; is nemnellaigh<sup resp="WS">i</sup> in firmaimint doib inas do<lb n="1003">
 lucht in talman arcena.</p>
<pb n="78">
<p><lb n="1004">Ro chuaidh in fer sin i m-munighin a feasa
f&aacute;thachda.<lb n="1005">
 Ro gab ic tenccaisin na firmaiminti sirglaini solusta
&ampersir; renn<lb n="1006">
 ruthenda <sup resp="WS">in</sup> nimi blaith
brecnellaigh uasu da gach aird cein<lb n="1007">
 co nos-dercai amal ba lor leis. Is ed asbert frisna <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchu</on>:<lb n="1008">
 <q>Fil nechtar d&aacute; neche forsna coraigthibh-sea
atcim-sea</q>, ol se<lb n="1009">
<q>.i. ata seachran mor for cumscugudh firmaiminti
&ampersir; na rend<lb n="1010">
 osin tir-sea seach gach tir, go na filet ar taiscelta-ni
ar coir<lb n="1011">
 inti, n&oacute; masa tre imaltur na Faithi tic in
morbrecthadh<lb n="1012">
 adcim-sea, is apaigh &ampersir; is urlam ac na doibh
dith &ampersir; dilceann<lb n="1013">
 &ampersir; delarugud in ciniudha daenna do denum i
traiti. Na dei<lb n="1014">
 adhartha fris</q>, <sup resp="WS">for se F.</sup> <q>cia
ret tresa tic in morplaigh-sea iter .i.<lb n="1015">
 in <term type="earthquake">talamcumscugud</term> do
gnither and .i. inn e in talumh oslaicfes<lb n="1016">
 a inni do slugudh <term type="city">cathrach</term>
&ampersir; caistiall in<sup resp="WS">n</sup> uili domhuin cona<lb n="1017">
 n-attrebtaidib leo, n&oacute; inn &iacute; tromdlai
derfadhach na dilinni<lb n="1018">
 ferfas for dreich in talman dori<sup resp="WS">di</sup>si do uili-b&aacute;dhudh claindi<lb n="1019">
 <ps><fn>Adhaim</fn></ps>, n&oacute; in ba faelscud
saignen tenntidi &ampersir; brot<sup resp="WS">h</sup>a aeoir doraga<lb n="1020">
 do forloscud in <mls n="15a" unit="MS S folio">

 domhuin, n&oacute; inn e in talam tromfoideach<lb n="1021">
 diultfas a fas &ampersir; a ith &ampersir; a inforbairt,
co na leicfea<lb n="1022">
 a toirthi trit, go n-aibelat na h-uili daini la
gortai.</q></p>
<p><lb n="1023"><q>Ni fedar-sa cia h-ernail plaighi bias and,
n&oacute; cia teidm<lb n="1024">
 tresa tic, acht cena ro fhedar co m-ba scur saegail
sochaidhi in<lb n="1025">
 plaigh <sup resp="WS">isin F.</sup></q></p>
<p><lb n="1026"><q>Fil gne n-aill dano forsn<sup resp="WS">a</sup>
taisceltaibh-sea .i. dia m-bad<lb n="1027">
 i <sup resp="WS">n-</sup><pn type="astronomical">Aquair</pn> uscidi no beth <pn type="astronomical">rind sadal Saduirnn</pn> intan-sa ro bad<lb n="1028">
 digal dilinni doberta do dilcenn in domuin. Dia m-bad i<lb n="1029">
 <pn type="astronomical">Leomhuin</pn> lasamhnach no
beith in grian intan-sa is bruth aeoir<lb n="1030">
 &ampersir; forloiscti no adannfad in domun. Acht cen<sup resp="WS">a</sup> dar lem ni<lb n="1031">
 h-olc dibh-sin fil ann etir, acht is e <pn type="astronomical">rind Mairt</pn> morcathaigh fil<lb n="1032">
 i <pn type="astronomical">Scoirp</pn> and, &ampersir; na
renda da ticfad cosc a brot<sup resp="WS">h</sup>a sen .i. <pn type="astronomical">rind<pb n="80"><lb n="1033">
 Ioib</pn> n&oacute; <pn type="astronomical">Uenir</pn>
n&oacute; <pn type="astronomical">Mercuir</pn>, ni fil rind dib i
comfogus d&oacute; etir,<lb n="1034">
 &uacute;air ata <pn type="astronomical">Ioib</pn> i
fuiniud i trath-sa &ampersir; <pn type="astronomical">Uenir</pn> i
comfocus greine fo<lb n="1035">
 thalam, &ampersir; ni tainic <pn type="astronomical">Mercuir</pn> i turcbail gu s&eacute;, gu ro
l&iacute;n bruth<lb n="1036">
 nemi  <pn type="astronomical">Mairt</pn>in aeoir uili,
fobith rind aile n&iacute; fil i comfocus do<lb n="1037">
 acht <pn type="astronomical">rind Orioin</pn>
claideabhthaircetaigh nama, &ampersir; cidh esen is<lb n="1038">
 fuillead n-urbada thirchana fos.</q></p>
<p><lb n="1039"><q>IS mairg n&iacute;, ol se, ic a filet na renna-sa
taircetul isna<lb n="1040">
 suidigthibh i tat .i. confad catha, coim&eacute;rgi
curad, faelscudh<lb n="1041">
 imberta arm i lamhaib laech, comtulcadh miledh mear
mormenmnach<lb n="1042">
 &ampersir; la<sup resp="WS">th</sup> gaili, scur sida
&ampersir; caincomhraic, comhtocbail<lb n="1043">
 cogaid etar cardiu, tochastal tuath n-eachtrand, robarta
fergi<lb n="1044">
 <term type="king">righ</term> rogarg rodimsach i r-rae
catha &ampersir; imairic, falbaighi colann<lb n="1045">
 <term type="nobles">saerclann</term> fo cossaib con
&ampersir; cuanart.</q></p>
<p><lb n="1046"><q>Cid da m-biu-sa 'ga cleith</q>, ar se, <q>ar do
ragha fo deoidh<lb n="1047">
 inn&iacute; tircantar and .i. in cath catharda. Atragat
moruilc isin<lb n="1048">
 <pn type="city">Roim</pn> trena bithin sen, ar biaidh
gach tren a l-los a nirt &ampersir; a<lb n="1049">
 calmatais inti. Ni coimetfaither dligheadh n&oacute;
firinne innte occo.<lb n="1050">
 Molfaither don mac marbad <sup resp="WS">a</sup> athar
&ampersir; don athair marbad<lb n="1051">
 an maic ann. Tathaeirfither immorro do gach aen cocelas
do<lb n="1052">
 cairdes n&oacute; do caratrad isin aimsir sin. Mor m-
bliadan bias<lb n="1053">
 in <pn type="city">Roim</pn> amlaid sin .i. noco tair
<term type="lordship">tigernus</term> <term type="king">aenrigh</term>
fuirri, <mls n="15b" unit="MS S folio">
<lb n="1054">
 &ampersir; dar lim ni ferr son la <on type="people:Romans">Romhanu</on> inna<sup resp="WS">s</sup> in cath
catharda.</q></p>
<p><lb n="1055">Taircetla na n-<term type="druid">druadh</term> <pn type="country:Etruria">Tusceta</pn> co n-igi sin.</p>
<p><lb n="1056">Ba l&oacute;r tra do urail omain &ampersir; imegla
for lucht na <pn type="city">Roma</pn><lb n="1057">
 i tarfas do tircantaibh in catha co n-igi sin, acht
tainic doib<lb n="1058">
 adbar uathbais nar'bo luga innas sin, air ro inaitcestar<pb n="82"><lb n="1059">
 spirut deamnata i n-araili sruthmathair soicheneoil isin
<pn type="city">Roim</pn>,<lb n="1060">
 conas-tuc for dobur &ampersir; for dasacht. Ro gab iarum
in dasachtach<lb n="1061">
 sin for taircetal na n-olc cetna dona <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on>. Ro<lb n="1062">
 innis &ampersir; ro aisneidh doib uili aircetla in catha
catharda o tus<lb n="1063">
 co deredh, &ampersir; is amlaid ro aisneid &ampersir; h-
i ag imacallaim frisin<lb n="1064">
 spirut n-deam<sup resp="WS">n</sup>ata i fiadnuisi
loc<sup resp="WS">h</sup>ta na <pn type="city">Roma</pn> uili.</p>
<p><lb n="1065">Ba follus dona <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on> ferg &ampersir; luindi na
n-dea <sup resp="WS">n-</sup>adart<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="1066">
 do bith friu fein intan sin, air do radsat na h-uili
duili domunda<lb n="1067">
 comart<sup resp="WS">h</sup>a foillsi &ampersir;
tircanta demni in catha catharda <sup resp="WS">doib</sup>.</p>
<p><lb n="1068">O ro comgabsat uili grith ina menmannaibh conid ic<lb n="1069">
 taircetal ar n-dermair &ampersir; raen madmann catha ro
badar na<lb n="1070">
 h-airdi aduathmara sin <sup resp="WS">donarfas doib,
F.</sup> ros-lecset fri bron &ampersir;<lb n="1071">
 dubha <sup resp="WS">&ampersir; torsi, F.</sup> etir
saer &ampersir; daer. Ro <sup resp="WS">di</sup>cuirseat a n-<term type="noble">uaisle</term><lb n="1072">
 &ampersir; a n-<term type="lord">ard<sup resp="WS">fh</sup>laithi</term> a cumtaighi rigda &ampersir; a n-
erreda onorda dib.<lb n="1073">
 Ros-eitseat uile o eirreadaibh dereoilibh i comart<sup resp="WS">h</sup>a duba &ampersir;<lb n="1074">
 toirsi. Badar co tai tait<sup resp="WS">h</sup>enach ic
dicelt in broin sin &ampersir; a<lb n="1075">
 galar inmedonach i cridi gach aen duini dibh, &ampersir;
arai ni ro<lb n="1076">
 cuirset os aird beos, amal bit muindtera na <term type="king">righ</term> n-onorach intan<lb n="1077">
 tiagait a <term type="lord">tigernai</term> bas ic duba
infoilgidi for tus airet ro fetar<lb n="1078">
 dic<sup resp="WS">h</sup>lid in sceoil.</p>
<p><lb n="1079">Ro cuadar a <term type="wife">mna</term> &ampersir; a
maithreacha, a milidh &ampersir; a lucht<lb n="1080">
 gaiscid, a <term type="elder">sruithi</term> &ampersir;
a sen&oacute;raigh i <term type="temple">templaibh</term> na n-dea
&ampersir; na<lb n="1081">
 m-bannd&eacute;a. Ro scailset a fultu intib &ampersir;
ro tuaircset a n-ochta<lb n="1082">
 da n-dornaibh. Ro gabsat ac dubha &ampersir; ic
derfadaigh, ic comgeran<lb n="1083">
 &ampersir; ic comacaini annsin i fiadhnaisi delbh
&ampersir; altori na<lb n="1084">
 n-dea adarta.</p>
</div1>
<pb n="84">
<div1 n="9" type="chapter">
<head><lb n="1085"> Bet<sup resp="WS">h</sup>u <ps><sn>Cait</sn></ps>
annso sis.</head>
<p><lb n="1086">Bai aenfer isin <term type="city">cathraigh</term>
fornar' laessat na cumscaigthi<lb n="1087">
 mora sin, <ps><sn>Brutus</sn></ps> a ainm, <term type="consul">consol</term> togaidi da <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on> &eacute;, fer<lb n="1088">
 galach mormenmnach, <mls n="16a" unit="MS S folio">
&ampersir; ni tairnead a aicnedh gid<lb n="1089">
 mor d'ulc fogabad, ni metaigead a menmain dono cid mor<lb n="1090">
 maithiusa no tidnaiced in toictiu d&oacute;. Tanic in
fer sin ic abardorc<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="1091">
 derid na h-aidhchi co teach br&aacute;thar a
m&aacute;thar .i. co<lb n="1092">
 teach <ps><sn>Cait</sn></ps>, da fis &ampersir; da
comair<sup resp="WS">l</sup>i fris cia h-airimbirt do gentais<lb n="1093">
 i frestal in catha .i. in la <ps><sn>Poimp</sn></ps>
atreistis docum in catha, n&oacute;<lb n="1094">
 in la <ps><sn>Cesair</sn></ps>, fa inn urnaidi do
gentais co festais cia dib forbad<lb n="1095">
 raen, air gib e dib bad coscrach ro bad laind leis a
sidh-sum<lb n="1096">
 d'fogbail, ar n&iacute; ro badar do <on type="people:Romans">Romanaibh</on> da <term type="consul">consul</term> bad<lb n="1097">
 comtig da cudrumughudh friu.</p>
<p><lb n="1098">IS &iacute; immorro comairli ba toil don ti sin .i.
<ps><sn>Brutus</sn></ps>, gan<lb n="1099">
 ergi doib re neach etir acht urnaidi co festtais cia de
na da<lb n="1100">
 tusech bad coscrach ann, air ba nemada leis be<sup resp="WS">i</sup>th i fur in<lb n="1101">
 catha i muirfead in mac a athair, n&oacute; in t-athair
a mac, n&oacute;<lb n="1102">
 in <term type="kinsman">brathair</term> araili,
&ampersir; dano nir' miadh leis coimaentu lasin<lb n="1103">
 lucht mibesach <sup resp="WS" source="F">ut</sup> badar
ic triall in cogaidh catharda<lb n="1104">
 ardaigh a n-anfaladh do dighail, ar niptar seitrigh a n-
digalta<lb n="1105">
 i n-aimsir sidha n&oacute; caincomruic.</p>
<p><lb n="1106">Do riacht iarum <ps><sn>Brutus</sn></ps> guro<sup resp="WS">s-i</sup>mluaidh in comairli sin i<lb n="1107">
 fiadhnuisi <ps><sn>Cait</sn></ps>. IS amlaid bui
<ps><sn>C&aacute;it</sn></ps> intan rainic-sium ina<lb n="1108">
 docum, co dubhach dobronach neamsadail neamcodultach 'ca<lb n="1109">
 thur &ampersir; 'ca scrutan cindus no bed&iacute;s
coraighthi na cathrach &ampersir;<lb n="1110">
 urtrialla in popuil &ampersir; in t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naig</on> i frestal ind<lb n="1111">
 etualaing moir bui ic tomait<sup resp="WS">h</sup>im
forro. IS ed so frecra do bert<lb n="1112">
 for in aitheasc ro raidh <ps><sn>Brutus</sn></ps>
fris:</p>
<pb n="86">
<p><lb n="1113"><q>IS fir, tra</q>, ol se, <q>conid nemhadha mor do
neoch comtriall<lb n="1114">
 in catha catharda. Acht ceana cuich folilsad gan omhun<lb n="1115">
 fair a nert &ampersir; a lamha da fordingi dia tencad
renna nimi &ampersir; in<lb n="1116">
 firmaimint fein ic tairneamh &ampersir; ic toitim for
tonnclar in t&aacute;lman<lb n="1117">
 ina fiadnaisi. Ni mo ro faelusa tuitim na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> do<lb n="1118">
 tencaisin gan cungnum le. Ro bad dermair in dimbaidhi
dam-sa<lb n="1119">
 bith am aenur i n-uaingius &ampersir; ciniuda ectrand in
domhain<lb n="1120">
 d'fogluasacht lasin comtocbail-sea do rala isin <pn type="city">Roim</pn>. Ni h-ed<lb n="1121">
 sin bias and etir cena, acht do ber-sa m' fheidm catha
in conair<lb n="1122">
 do bera in <term type="senate">seanadh</term> uile .i.
la <ps><sn>Poimp</sn></ps>, air is &eacute; nac<sup resp="WS">h</sup>
tainic i<lb n="1123">
 n-aigid na <pn type="city">Roma</pn> amail <mls n="16b" unit="MS S folio">

 tanic <ps><sn>Cesair</sn></ps>; &ampersir; araill ele<lb n="1124">
 ann dano, da m-b&eacute;m <sup resp="WS">m</sup>araen ic
congnum la <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ni do<lb n="1125">
 fein taisealbabas in coscur beras, acht bid duinni,
&ampersir; bid lugaidi<lb n="1126">
 a dimmus-sum sin 'ar n-gabail <term type="kingship">righi</term> doridhise.</q></p>
<p><lb n="1127">Ait<sup resp="WS">h</sup>esc <ps><sn>Cait</sn></ps>
annsin.</p>
<p><lb n="1128">Ro aentaigh <ps><sn>Brutus</sn></ps> iarum frisin
aithesc sin <term type="kinsman">brathar</term> a<lb n="1129">
 mathar. Adracht borrfad a aicnidh, &ampersir; ro fas
diaillsigudh in<lb n="1130">
 catha catharda ina menmain, cona bui da <on type="people:Romans">Rom&aacute;naib</on> aenduini<lb n="1131">
 lasar' lainni gnim in catha catharda inn&aacute;s.</p>
<p><lb n="1132">A m-badar and iarum trath etarscart<sup resp="WS">h</sup>a dorcatais derid<lb n="1133">
 na h-aidhchi re bansoillsi tossaigh in l&aacute;i, co
cualadar beim bascraind<lb n="1134">
 fri dorus in lis acco. IS ed bui annsin <term type="wife">bean</term> bui la <ps><sn>Cait</sn></ps><lb n="1135">
 ina ocbaid fecht n-aill, <ps><fn>Marcia</fn></ps> a h-
ainm, &ampersir; ro tussim in <term type="wife">bean</term><lb n="1136">
 sin <num value="3">tri</num> maccu do
<ps><sn>Cait</sn></ps> fri r&eacute; <num value="3">teora</num> m-
bliadna. Do rala araili<lb n="1137">
 ferchara do-sum isin <pn type="city">Roim</pn>,
<ps><sn>Hortensius</sn></ps> a ainm: ni tusmitea<lb n="1138">
 clann do sein etir. Ba doilig mor la
<ps><sn>Cait</sn></ps> sin, &ampersir; is ed do roni:<lb n="1139">
 do bert a <term type="wife">mn&aacute;i</term> fein do
tusmead clainni do, ar ba combrit i.<lb n="1140">
 Ro tusim iarum in <term type="wife">bean</term> <num value="3">tri</num> macu do fri <num value="3">teora</num> bliadna.
Tanic<lb n="1141">
 <ps><sn>Hortensius</sn></ps> 'arsin co targaid in <term type="wife">mn&aacute;i</term> cetna do <ps><sn>Cait</sn></ps> do tus
mead<lb n="1142">
 fuillid claindi do. <q>Nath&oacute;</q>, ol
<ps><sn>Cait</sn></ps>, <q>fil do met m' onora-sa isin<pb n="88"><lb n="1143">
 <pn type="city">Roim</pn> condat clanda dam ind ocbad
<on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on> uile, &ampersir; air is<lb n="1144">
 tussu ric a l&eacute;s claind bid in bean leat airet bas
toil duit</q>.</p>
<p><lb n="1145">Marb <ps><sn>Hortensius</sn></ps> i cind <sup resp="WS" source="F">rea iersin</sup>. O ro scaigh la<lb n="1146">
 <ps><fn>Marcia</fn></ps> teachta a adnacail &ampersir;
<sup resp="WS">a</sup> cepoc cainteach, tainic co<lb n="1147">
 d&eacute;rach dobronach co teach <ps><sn>Cait</sn></ps>
intan co n-ecmaing in imagallaim<lb n="1148">
 intan sa, &ampersir; mac a sethar .i.
<ps><sn>Brutus</sn></ps>. <sup resp="WS" source="F">Ro gab</sup> ic
agallaim<lb n="1149">
 <ps><sn>Cait</sn></ps> &ampersir; ic a iarraidh fair a
l-legon ica frestal &ampersir; ica fritalam<lb n="1150">
 amal gach <term type="bondmaid">cumail</term> bui aca,
air atbert-si na dechaidh a h-airi<lb n="1151">
 re commamdacht uad, acht ro bad lor le do maith uadh<lb n="1152">
 intan ro scribabtha a h-ainm i n-airenuch a h-adnacail
co m-bad<lb n="1153">
 comm&aacute;m <ps><sn>Cait</sn></ps> atbertha fria.</p>
<p><lb n="1154">Atbert dano nach ic iarraidh socra n&oacute; sadaile
ro bui, air<lb n="1155">
 is re h-ucht catha &ampersir; re coimeirgi cogaid moir
do deachaidh, acht<lb n="1156">
 dono bith ica frestal-sum, &ampersir; ica fritalamh gach
conair ro-sn-imluaidfed<lb n="1157">
 in toictiu tre airimbirt in cat<sup resp="WS">h</sup>a
moir. Atbert<lb n="1158">
 dano nar'bo n&aacute;r do-sum a b<sup resp="WS">e</sup>ith-si ina farradh ig a coimideacht,<lb n="1159">
 <mls n="17a" unit="MS S folio">

 cid for longais no beth, &ampersir; <ps><fn>Cornelia</fn></ps> a
<term type="wife">bansetigh</term><lb n="1160">
 i farradh in<sup resp="WS">d</sup> <term type="high- king">airdrigh</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="1161">Ro cloed menma <ps><sn>Cait</sn></ps> trisin
edarguidhi sin, &ampersir; ro cetaigh<lb n="1162">
 do <ps><fn>Marcia</fn></ps> comaitreib fris. Nir'bo
adbclossach forbannach daronnadh<lb n="1163">
 in caingean sin <ps><sn>Cait</sn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Marcia</fn></ps>. N&iacute;r' sirit cuir n&oacute;<lb n="1164">
 fiadhain l&eacute;o acht <ps><sn>Brutus</sn></ps> a
aenur. Ni ro iarfaigit <term type="prophet">faithi</term> n&oacute;<lb n="1165">
 fisidi uaithibh, amal is gnath i m-bainsibh. Ni ro h-
ingabad<lb n="1166">
 <term type="tabu">geis</term> leo, &ampersir; ni ro h-
adradh ada. Ni bui cumtach baindsidhi for<lb n="1167">
 fir n&oacute; for mnai dibh, <sup resp="WS" source="F">ar bai</sup> forcsi broin for in mnai 'ar<lb n="1168">
 n-&eacute;c a celi. IN fear dano n&iacute; laghu
doraitni bron fair, air<lb n="1169">
 on cetuair ro fairigh imluad &ampersir; comtocbail in
cogaidh moir ni<lb n="1170">
 ros-foilc &ampersir; ni ros-fothraic, ni dernai glanadh
a gnusi n&oacute; tonach<pb n="90"><lb n="1171">
 a lamh, acht bui co taidhiuir toirrseach 'ca thur
&ampersir; 'ca scrutan<lb n="1172">
 cinnas no saerfadh in <term type="city">cathraigh</term>
do lamhaibh <sup resp="WS">a</sup> bidhbadh, air ni<lb n="1173">
 r' airimmir neach in cogad sin riam, acht ar grad
n&oacute; ar miscais<lb n="1174">
 ne<sup resp="WS">i</sup>ch eli acht
<ps><sn>Cait</sn></ps> a aenur. Mad eisein immorro, is do<lb n="1175">
 saerad na <term type="city">cathrach</term>, &ampersir;
do d&iacute;n na h-atharda, &ampersir; do coigill in ciniuda<lb n="1176">
 daenna uili ro imluaidh in cogad, air n&iacute; bai isin
bith i<lb n="1177">
 comaimsir fris aenfer bad togaidiu bestatu innas.</p>
<p><lb n="1178">Ba da besaibh am, cach n&iacute; fa tibred
l&aacute;im da forba &ampersir;<lb n="1179">
 da cur co forcend. IS ed no bidh a uili sn&iacute;m
&ampersir; dethitiu<lb n="1180">
 inditen na h-atharda. Ba derb &ampersir; ba deimin leis
nach ar a<lb n="1181">
 daigh fein do radad isin domun &eacute;, acht ar daigh
gach neich<lb n="1182">
 cotn-icfad do lesugud and. Ni teicheadh a comairbirt
bith<lb n="1183">
 dar teachta tre bithu. Ba lor leis do biudh inn&iacute;
no scaradh<lb n="1184">
 fri accurus. Ba lor leis do &eacute;duch d&iacute;n a
ball ar fhuacht &ampersir; ar<lb n="1185">
 nochta. Ba lor leis do tighib a d&iacute;n ar doinind
&ampersir; ar ainfini.<lb n="1186">
 Ba da besaibh can commamdacht fria <term type="wife">setig</term> acht i n-aimsir<lb n="1187">
 coimperta namm&aacute;. Ba h-at<sup resp="WS">h</sup>air
&ampersir; ba ceili don <term type="city">cathraigh</term> &eacute;<lb n="1188">
 cein ro mair inti. Ni bui isin <pn type="city">Roim</pn>
aenduini nach fuair a<lb n="1189">
 soludh. Bui ic adradh firindi &ampersir; ic fregra gnim
socraid airet<lb n="1190">
 ro bo beo. Ni ro mill a tol frecur a deg<sup resp="WS">g</sup>nim uimi.</p>
<p><lb n="1191">Sc&eacute;lach <ps><sn>Cait</sn></ps> &ampersir;
luchta na <pn type="city">Roma</pn> co n-igi sin.</p>
</div1>
<div1 n="10" type="chapter">
<head><lb n="1192">  Sl&oacute;iged <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
isin <pn type="country:Italy">Etail</pn> annso s&iacute;s.</head>
<lb n="1193">
<mls n="390" unit="MS H folio">
<p><lb n="1194"><sup resp="WS">IN</sup>tan immorro do batar na h-
airm<sup resp="WS">b</sup>erta sin isin <pn type="city">Roim</pn><lb n="1195">
 do dechaidh <ps><sn>Poimp</sn></ps> cona dirmadhaibh
sl&uacute;aigh &ampersir; sochaidhe leis<lb n="1196">
 a clithardiamraibh t&iacute;ri <pn type="country:Campania">Campan</pn>, cor' gabh sosadh &ampersir; <term type="encampment">longport</term><pb n="92"><lb n="1197">
 a m&uacute;raibh na <term type="city">cathrach</term>
dianadh ainm <pn type="city">Capua</pn>. <term type="city">Cathair</term> sin ro<lb n="1198">
 cumdaighedh isin <pn type="country:Italy">Et&aacute;il</pn> l&eacute; h-<term type="warrior">&oacute;cclach</term> do muinntir
<ps><fn>Aeneasa</fn></ps> maic<lb n="1199">
 <ps><fn>Anac&iacute;s</fn></ps>, <ps><fn>Capis</fn></ps>
a ainm, &ampersir; ro taitin co mor fria <ps><sn>Poimp</sn></ps> in t-
inadh<lb n="1200">
 sin, &ampersir; ba maith <sup resp="WS">leis</sup> beith
ic frestal catha ann, uair ba daingen<lb n="1201">
 &ampersir; b&aacute; d&iacute;thoghlaidhe &eacute;.
Sl&iacute;abh <pn type="mountain-range">Apeinnin</pn> ara cula, sliabh<lb n="1202">
 is airdi &ampersir; is accairbhi do shleibhtibh in <mls n="391" unit="MS H folio">

 domain.<lb n="1203">
 Cuan mara <pn type="sea">Torrian</pn> don leith tess don
t-sliabh <sup resp="WS">sin</sup>, &ampersir; cuan<lb n="1204">
 mara <pn type="sea">Adriatecda</pn> don leith atuaidh,
&ampersir; inis and for muir ina<lb n="1205">
 h-ircomhair fothuaidh, &ampersir; inis <pn type="island">Pisse</pn> ina h-ircomair f&oacute;dhes.</p>
<p><lb n="1206">Ocus srotha imdha ic siledh as isin muir cechtar do
d&aacute;<lb n="1207">
 taebh .i. sruth <pn type="river">Medh&uacute;ir</pn>
&ampersir; sruth <pn type="river">Crustumium</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Sapis</pn><lb n="1208">
 &ampersir; sruth <pn type="river">Isauir</pn> &ampersir;
sruth <pn type="river">Sena</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Aufid</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Eridain</pn><lb n="1209">
 ac tebirsin asin <sup resp="WS">t-</sup> slis
tuaiscertach de. IS iat so na srotha<lb n="1210">
 teb<sup resp="WS">irsinn</sup>it asin <sup resp="WS">t-</sup> slis descertach de : sruth <pn type="river">Tibhir</pn>
&ampersir; sruth<lb n="1211">
 <pn type="river">Rutuba</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Vultuirn</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Sairn</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Liris</pn>
&ampersir; sruth<lb n="1212">
 <pn type="river">Sileir</pn> a comfhocus <pn type="town">Salerna</pn>, &ampersir; sruth <pn type="river">Macra</pn>
i comfhocus <term type="city">cathrach</term><lb n="1213">
 <pn type="city">L&uacute;na</pn>, &ampersir; intan ro
soichter ar mullach in t-shleibhe sin<lb n="1214">
 atc&iacute;ther bruighi na <pn type="country:Gaul">Gallia</pn> uile as, &ampersir; dar l&eacute; nech
is f&aacute;e th&iacute;s<lb n="1215">
 at&aacute;it benda sleibhe <pn type="mountain- range">Elpa</pn>, &ampersir; n&iacute; raibhe fos isin doman sliabh<lb n="1216">
 ba faide in&aacute;s, ar ro gabh ar t&uacute;s o <pn type="country:Italy">Etail</pn> co h-innsi <pn type="island">Sicil</pn> for<lb n="1217">
 muir <pn type="sea">Torr&iacute;an</pn>, co tainic
ruadhbuinne in mara cechtardha tarsin<lb n="1218">
 m-bloigh medh&oacute;naigh de <sup resp="WS" source="F">co fil isin <pn type="country:Italy">Etail</pn> indiu
indarae cenn<lb n="1219">
 de</sup>. Sliabh <pn type="mountain-range">Apennin</pn>
a ainm, &ampersir; in cenn n-aill i n-inis <pn type="island">Sicil</pn>,<lb n="1220">
 &ampersir; sliabh <pn type="mountain">P<sup resp="WS">e</sup>loir</pn> a ainm. Ocus ba h-innill le
<ps><sn>Poimp</sn></ps> beith a<lb n="1221">
 comhfocraibh in t-sleibhe sin, ac estecht re
sc&eacute;laib <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &ampersir;<lb n="1222">
 ic furnaidhi in catha.</p>
<pb n="94">
<p><lb n="1223"> <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> immorro ro l&iacute;n
bruth &ampersir; ailgius imerta na n-arm<lb n="1224">
 a menmain &ampersir; a aicnedh, &ampersir; nir'bo
f&aacute;ilidh leis amal fuair cricha<lb n="1225">
 na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> re<sup resp="WS">a</sup> aghaidh cen acfuing t-shloigh innti d&oacute; do<lb n="1226">
 frestal catha ar techt d&aacute; <term type="king">r&iacute;ghaibh</term> &ampersir; da <term type="lord">taisec<sup resp="WS">h</sup>aibh</term> esti ar<lb n="1227">
 a ingabh&aacute;il-siumh f&eacute;in, ar roba lainde
leis accaidi do gabhail<lb n="1228">
 a l-los a lamha &ampersir; tr&eacute; todhail fhola inas
tre s&iacute;dh &ampersir; tr&eacute; caencomrac,<lb n="1229">
 &ampersir; ro bo ferr leis doirsi &ampersir; m&uacute;ir
a <term type="city">cathrach</term> do brisedh<lb n="1230">
 &ampersir; do d&iacute;anscaile<sup resp="WS">d</sup>
n&aacute;s a leccan ar ais inntu.</p>
<p><lb n="1231">Lucht <term type="city">cathrach</term> &ampersir;
caisl&eacute;n na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn>,
c&eacute;r'b&oacute; cinnti l&eacute;o, &ampersir;<lb n="1232">
 cer'bo deimhin na g&eacute;bhdais fria
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> intan do rachad ina<lb n="1233">
 n-d&oacute;chum, <sup resp="WS" source="S">ar&aacute;i</sup> ro gabhsat acc daingniugud a m&uacute;r
&ampersir; a<sup resp="WS">c</sup> c&oacute;rugud<lb n="1234">
 a taibhledh &ampersir; ic frestal in catha, &ampersir;
ni fhedadur ca comairle<lb n="1235">
 do gentais, ar do b&iacute; do m&eacute;t gradha
<ps><sn>Poimp</sn></ps> occo co n&aacute;rb &aacute;il<lb n="1236">
 l&eacute;o nech ele do r&iacute;ghadh acht s&eacute;,
&oacute; do ratsat briathair fris, &ampersir;<lb n="1237">
 b&uacute;i do m&eacute;d &eacute;cla
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> orra nar<sup resp="WS">o</sup> lamhsat
cen a r&iacute;arugud.<lb n="1238">
 Ocus n&iacute; b&uacute;i a samhail acht
comtogb&aacute;il in mormara intan tecmus<lb n="1239">
 in gaeth andes dia saighidh, co m-b&uacute;i aghaidh a
h-anbhthine<lb n="1240">
 &ampersir; d&iacute;rim a tonn uile ar aen-conair lesin
n-g&oacute;eith <sup resp="WS">sin</sup>, co<lb n="1241">
 tecaim in gaeth anair docum in mara c&eacute;tna, co m-
berend in anfine<lb n="1242">
 ina coimidecht f&eacute;in &ampersir; imbolgadh na
c&eacute;tgaeithi isna tonnaibh<lb n="1243">
 f&oacute;s <sup resp="WS">ar&aacute;i</sup>. Ba h-
amhlaid sin do lucht na h-<pn type="country:Italy">Etaile</pn>, ar ro
b&aacute;tar<lb n="1244">
 leithriata uile fri <ps><sn>Poimp</sn></ps> ar tus <sup resp="WS">cein</sup> co t&aacute;inic <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,
<sup resp="WS">&ampersir;</sup> cia<lb n="1245">
 tainic sin, ba h-&eacute; a n-d&uacute;thracht-sum <sup resp="WS">fos</sup> cungnum l&eacute; <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="1246">INtan iarum dor&iacute;acht
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> l&aacute;rmedh&oacute;n na h-<pn type="country:Italy">Etaile</pn> co<lb n="1247">
 n-ilar a t-shloigh &ampersir; a shochaide, cech uile fer
ro ordaigh <ps><sn>Poimp</sn></ps><pb n="96"><lb n="1248">
 a <term type="kingship">r&iacute;ghi</term> &ampersir; a
<term type="lordship">toisighecht</term> <sup resp="WS">&ampersir;</sup> a cennus <term type="city">cathrach</term>
&ampersir; caisl&eacute;n isinn<lb n="1249">
 <pn type="country:Italy">Et&aacute;il</pn> ro fhagsat
&iacute;at &ampersir; ro teichset fo clith&aacute;rdiamraibh in
t&iacute;ri<lb n="1250">
 ar omhun &ampersir; ar ime<sup resp="WS">c</sup>la
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>. Ocus ba d&iacute;bh sin
<ps><fn>Libon</fn></ps> <term type="lord">tuisech</term><lb n="1251">
 na n-<on type="people:Etruscans">Eutruscda</on>
&ampersir; <ps><fn>Termus</fn></ps> <term type="lord">taisech</term>
na n-<on type="people:Umbrians">Umbreta</on> &ampersir;
<ps><sn>Sill</sn></ps><lb n="1252">
 mac <ps><sn>Sill</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Varus</sn></ps> &oacute; <term type="stronghold">dind</term>
<pn>Auximon</pn> &ampersir; <ps><sn>Lentulus</sn></ps> a <term type="city">cathraig</term> na<lb n="1253">
 h-<pn type="city">Esculi</pn> &ampersir;
<ps><fn>Scip</fn></ps> a <term type="city">cathraig</term> <pn type="city">Lucerie</pn>.</p>
<p><lb n="1254">Do rala ann <term type="lord">&eacute;ntaisech</term>
na dechaidh isin comblosc teichidh<lb n="1255">
 sin l&eacute; c&aacute;ch .i.
<ps><fn>D&oacute;mit</fn></ps> <term type="lord">taisech</term>  <term type="city">cathrach </term><pn type="city">Corpin</pn>, &ampersir;
n&iacute; raibh isin<lb n="1256">
 <pn type="country:Italy">Et&aacute;il</pn> <term type="city">cathair</term> b&uacute;dh daingne na budh doilghe do
toghail in&aacute;s .i.<lb n="1257">
 sruth mor re toebh &ampersir; droichet tairis f&aacute;
comair na <term type="city">cathrach</term><lb n="1258">
 imach. INtan itcon<sup resp="WS">n</sup>aircc
<ps><fn>D&oacute;mit</fn></ps> slu&oacute;ghu <ps><sn>Cesair</sn></ps>
ina n-drongaibh<lb n="1259">
 &ampersir; ina n-d&iacute;rmadhaibh ic ascnam ina
d&oacute;chum tar magbrugaibh na<lb n="1260">
 h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> <sup resp="WS">&ampersir;</sup> ro tencastair gristaitnem na n-arm n-
aichtidi n-urnocht<lb n="1261">
 &oacute;s cennaibh in t-sl&eacute;igh re lainnrighi
&ampersir; re saighn&eacute;naigh<lb n="1262">
 na gr&eacute;ine glanruithnighi ic taitnemh seoch
imellbordaibh in<lb n="1263">
 talman, ro teclaim &ampersir; ro thin&oacute;il sluoghu
na <term type="city">cathrach</term> leis do<lb n="1264">
 scannrad &ampersir; do scailedh in droichit, &ampersir;
do gabh&aacute;il na h-abhonn<lb n="1265">
 frisna h-echtrannu <sup resp="WS" source="S">iartain</sup>, uair robo coscar &aacute;dhbul leis da<lb n="1266">
 fhuirghedh se <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> <sup resp="WS" source="S">cidh,</sup> re h-edh &eacute;nl&aacute;e.</p>
<p><lb n="1267">Intan iarum ro thenc <ps><sn>Cesair</sn></ps> in
comtriall sin ina aghaidh<lb n="1268">
 is ed atbert: <q>IS mor in docen&eacute;laighi do <sup resp="WS">g</sup>n&iacute;at lucht in t&iacute;re<lb n="1269">
 rinn,</q> ar s&eacute;: <q>ni l&oacute;r l&eacute;o a
<term type="city">cathracha</term> &ampersir; a caisl&eacute;in do
gabhail<lb n="1270">
 frind no co fileat ic tairmisc na sligeadh coitcindi
umunn.</q></p>
<p><lb n="1271">Ocus ro fhaidh a <term type="horseman">marcachu</term> roime iarsin do tarrachtain<lb n="1272">
 in droichit cen d&iacute;sc&aacute;iledh &ampersir; ro
fhaidh a traighthechu ina<lb n="1273">
 <sup resp="WS">n-</sup> deghaidh amail is d&eacute;ne do
fh&eacute;tadar. Ro lacsat na <term type="horseman">marcaigh</term><pb n="98"><lb n="1274">
 a n-aradhna da n-echaibh oc d&iacute;anascnam in
mhuighi, &ampersir; n&iacute;<lb n="1275">
 b&uacute;i a samail acht amail t&iacute;sad casairn<sup resp="WS">e</sup>ach &ampersir; slogh s&iacute;ne tarsin<lb n="1276">
 magh re d&eacute;ne &ampersir; re tennesnaigh<sup resp="WS">i</sup>, &ampersir; re dl&uacute;s &ampersir; re forleth<lb n="1277">
 ro cingset docum in droichit.</p>
<p><lb n="1278">INtan iarum rancadar bord in t-srotha, ro laiset
frais fuiligh<lb n="1279">
 f&iacute;rgarbh do shleghaibh slemna sl&iacute;ptha
slisg&eacute;ra &ampersir; do shaighdibh<lb n="1280">
 a fidhbacaibh rompu tar in sruth anunn, co<sup resp="WS">r'</sup> tuitset i cennaibh<lb n="1281">
 &ampersir; i cathbharraibh, i corpaib &ampersir; i
cathsc&iacute;athaibh, i n-ochtaibh<lb n="1282">
 &ampersir; i n-urbruinnibh a n&aacute;mhat, feibh is
dl&uacute;ite ro taitset braenghal<lb n="1283">
 fherthana forro, &ampersir; b&aacute;tar and co torracht
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> i cenn in<lb n="1284">
 droichit cucu, &ampersir; n&iacute;r' ansat ris eter
&oacute; do r&iacute;acht, acht ro teich<lb n="1285">
 <ps><fn>D&oacute;mit</fn></ps> cona muintir cor'
d&uacute;nsat doirsi a <term type="city">cathrach</term> da n-
&eacute;is.<lb n="1286">
 Tainic <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> cona
sl&oacute;ghaibh tar in sruth anunn, &ampersir; ro<lb n="1287">
 gabhsat for toghail na <term type="city">cathrach</term>
foch&eacute;t&oacute;ir. Intan <sup resp="WS" source="S">iarum</sup><lb n="1288">
 rangadur lucht na toghla cusna m&uacute;raibh medhonacha
itc&iacute;at na<lb n="1289">
 doirsi ic &aacute; n-oslucud &ampersir; sl&oacute;igh in
bhaile ina m-buidhnibh ina<lb n="1290">
 n-d&oacute;chum, &ampersir; a <term type="lord">tigerna</term> f&eacute;in <ps><fn>D&oacute;mit</fn></ps>
i l-laim l&eacute;o do <ps><sn>Cesair</sn></ps>, air is<lb n="1291">
 &eacute; <mls n="393" unit="MS H folio">

 ro aslaigh forro frithbert ris &ampersir; com&eacute;rgi ina aghaidh.<lb n="1292">
 Deisidh iarum <ps><fn>D&oacute;mit</fn></ps> i
fiadhnaisi <ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; ba ferr leis bas<lb n="1293">
 d'imbert air in&aacute;s beith ina bethaidh, &ampersir;
is ed b&uacute;i oc iarraid<lb n="1294">
 a marbhtha ar in <term type="king">r&iacute;gh</term>.
<q>Nat&oacute;</q>, ar <ps><sn>Cesair</sn></ps>, <q>acht beir buidhe<lb n="1295">
 do betha<sup resp="WS">d</sup> frim-sa don cur-sa.
&Eacute;righ im<sup resp="WS">sh</sup>lan amail tangais,<lb n="1296">
 bess budh m&oacute;ide b&aacute;s tairisi l&eacute; cach
misi dot lecon-sa sl&aacute;n.<lb n="1297">
 Cidh edh b&aacute;s l&aacute;inn let athgn<sup resp="WS">i</sup>omhugudh catha im cenn-sa ar&iacute;s,<lb n="1298">
 is tol dam-sa a denam duit. Do biur-sa mo breithir
f&iacute;rinne<lb n="1299">
 fris, madh tusa bus tren, nach cuinn&eacute;och-sa
comain in l&oacute;ghaidh<lb n="1300">
 so fort ar&iacute;s.</q></p>
<pb n="100">
<p><lb n="1301">Ro legead <ps><fn>D&oacute;mit</fn></ps> asa
l&aacute;im iarsin, &ampersir; do gabh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
in<lb n="1302">
 <term type="city">cathair</term>, &ampersir; ro
b&iacute; inti in aidhchi sin.</p>
<p><lb n="1303"><ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maighe</rn></ps>, immorro,
n&iacute; fhidir sin <ps><fn>Domit</fn></ps> do gabhail, &ampersir;<lb n="1304">
 is ed ba menmarc acco, foirithin sluoigh <sup resp="WS" source="F">do cur</sup> ina d&oacute;chum<lb n="1305">
 'arna m&aacute;rach, &ampersir; ro gabh immorro for
acallaim &ampersir; for nertadh<lb n="1306">
 a sl&oacute;igh docum in catha in aidhci sin, &ampersir;
is ed ro r&aacute;idh r&iacute;u, ro<lb n="1307">
 bo c&oacute;ir doibh calma do d&eacute;nam ina n-atharda
f&eacute;in fri <on type="people:Franks">Frangcaib</on><lb n="1308">
 &ampersir; fri <on>Lochlannaib</on> &ampersir; frisin m-
br&eacute;daigh sloigh echtrann<lb n="1309">
 tarrustair i farrad <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>.
Ocus itbert fos cor' c&oacute;ru doibh-sium<lb n="1310">
 maith do d&eacute;nam in&aacute;s do muinntir
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, ar is iat b&uacute;i for<lb n="1311">
 f&iacute;rinn<sup resp="WS">i</sup>, &ampersir; in lucht
ele for g&oacute;e, &ampersir; <sup resp="WS" source="S">dano</sup>
rob ferr a <term type="lord">tigerna</term><lb n="1312">
 ina <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, &ampersir; is
m&oacute; do chon&aacute;ch fuair co n-icce sin. Ocus ro<lb n="1313">
 r&aacute;idh f&oacute;s nar'b&oacute; adhbar
m&eacute;daighthi menman do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> in<lb n="1314">
 <term type="senate">senadh</term> do f&aacute;cbhail na
<pn type="city">R&oacute;mha</pn> leis, ar n&iacute; h-ar a omhan-sam<lb n="1315">
 ro fhacsat h-&iacute;, acht ar gradh a <term type="lord">tigerna</term> fe&iacute;n, &ampersir; b&aacute; lainn
l&eacute;o a<lb n="1316">
 lonmhain c&eacute; b&eacute; conair do dechad rompu, ar
ba maith a comain<lb n="1317">
 forra ac tidhlucud s&eacute;d &ampersir; mhain
d&oacute;ibh, &ampersir; didu n&iacute;r'<lb n="1318">
 f&aacute;caibh isin doman cinedh na tuc fo
c&aacute;nachus od&aacute; cricha<lb n="1319">
 in fhuardha atuaidh co <term type="city">cathraigh</term> <pn type="city">Siene</pn> fodes. Is inti
sidhe<lb n="1320">
 n&aacute;ch cuir in grian nach foscadh cuirp fotuaidh na
f&oacute;dhes,<lb n="1321">
 acht a taisp&eacute;nad &oacute;s cleithi na <term type="city">cathrach</term>. Ocus ro r&aacute;idh didu<lb n="1322">
 n&aacute;r' f&aacute;caibh adhbar catha <sup resp="WS" source="S">do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, do ciniudhaib in domuin<lb n="1323">
 acht mini dernad cath</sup> fri <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on> f&eacute;in, amal do
r&oacute;ine<lb n="1324">
 intan sin.</p>
<p><lb n="1325">Ro gab <ps><sn>Poimp</sn></ps> oc gresacht a muinteri
f&oacute;n samla sin.<lb n="1326">
 Na sloigh immorro, ni tucsat nach n-gair da forgell a n-
d&eacute;bhairt,<lb n="1327">
 &ampersir; n&iacute; ro m&eacute;taigh nech d&iacute;bh
leisin aithesc ro r&aacute;idh, &ampersir;<pb n="102"><lb n="1328">
 n&iacute; ro gellsat ris maith na saith do d&eacute;nam,
ar ro l&iacute;n omhan<lb n="1329">
 &ampersir; imecla <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> iat
r&eacute; sc&eacute;laib do cloistecht <sup resp="WS">nama
S</sup>.</p>
<p><lb n="1330">O ro airigh iarum <ps><sn>Poimp</sn></ps> a n-imecla
<sup resp="WS">mor</sup> sin for a shl&oacute;ghaibh<lb n="1331">
 ro ath<sup resp="WS">ar</sup>raigh <term type="encampment">longphort</term> &ampersir; tainig roime tar
bruighibh na<sup resp="WS">n</sup><lb n="1332">
 <pn type="country:Apulia">Apulda</pn> cosin <term type="city">cathraigh</term> dianadh ainm <pn type="city">Brundusium</pn>. <term type="city">Cathair</term><lb n="1333">
 &iacute; sein ro cumdaighedh la <ps><fn>Teis</fn></ps>
mac <ps><fn>&Eacute;ig</fn></ps> maic
<ps><fn>Nept&uacute;in</fn></ps>, ar<lb n="1334">
 taidhecht d&oacute; &oacute; inis <pn type="island">Creit</pn> 'ar marbad in <name type="mythological beast">Min&aacute;d&uacute;ir</name> inti. Ocus<lb n="1335">
 is ann ro boi in <term type="city">cathair</term> sin i
n-imiul tuaiscertach na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn><lb n="1336">
 .i. rinn ger fil asind <pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> imach for in muir n-<pn type="sea">Atriatecda</pn>,<lb n="1337">
 &ampersir; da benn cumga do th&iacute;r isin rinn sin h-
imach f&oacute;s, &ampersir; congbat<lb n="1338">
 bloigh moir don muir etarru. Sl&iacute;abh cairrcidhe
acarbh<lb n="1339">
 do cech leith dibh: inis clochach aimr&eacute;idh ina n-
ircomhair forsin<lb n="1340">
 muir airm i comraicit a cinn docum araile. Slighe cumang<lb n="1341">
 do longaibh etir in dana bernuidh sin &ampersir; in
innsi i crislach in<lb n="1342">
 mara moir imach.</p>
<p><lb n="1343">Ro gab <ps><sn>Poimp</sn></ps> sosadh &ampersir;
<term type="encampment">longphort</term> icon <term type="city">cathraigh</term> sin &ampersir; a<lb n="1344">
 longa fora n-ancairib isin cuan ina fiadhnaisi,
&ampersir; is &iacute; comairle<lb n="1345">
 do r&oacute;ine annsin, &iacute;n mac ro bo sine da
cloind .i. <ps><sn>Poimp</sn> <sn>S&eacute;x<sup resp="WS">tus</sup></sn></ps> &ampersir;<lb n="1346">
 maith<sup resp="WS">i</sup> a munteri do chur <sup resp="WS" source="S">uad</sup> i n-airt<sup resp="WS">h</sup>iur in
domain do<lb n="1347">
 thin&oacute;l a sloigh &ampersir; a sochraid ina
d&oacute;cum do fhrestal <sup resp="WS">in</sup> catha. Ocus<lb n="1348">
 tucad iarum a mac d&aacute; shaighidh, &ampersir; ro
raidh fris: <q>D&oacute; duit, a maic,</q><lb n="1349">
 ar s&eacute;, <q>&ampersir; tin&oacute;il mo
slo&iacute;gh im d&oacute;chum, &ampersir; tabhair let na poipliu<lb n="1350">
 attrebhait im sruth n-<pn type="river">Eofrait</pn>
&ampersir; im sruth <pn type="river">Nil</pn>, &ampersir; tabair let
na<lb n="1351">
 <on type="people:Cilicians">Cilecda</on> &ampersir;
lucht na h-<pn type="country:Egypt">&Eacute;ghepti</pn>, &ampersir;
tabhair let poipliu na <pn type="country:Pontus">Pointi</pn><lb n="1352">
 &ampersir; na h-<pn type="country:Armenia">Armeni</pn>
&ampersir; tabhair let tuatha sl&eacute;ibhe <pn type="mountain- range">Rifi</pn> &ampersir; lucht na<lb n="1353">
 <pn type="country:Scythia">Sceitia</pn>, &ampersir;
c&aacute; d&uacute; da n-airemh,</q> ar s&eacute;, <q>acht roithid do
shaighthin<lb n="1354">
 cecha popail isin oirrthiur d&aacute; rucus buaidh
&ampersir; coscar &ampersir; ar a<lb n="1355">
 fhuil smacht mo r&iacute;ghi, &ampersir; tair<sup resp="WS">s</sup>et uile let um d&oacute;cum.</q></p>
<pb n="104">
<p><lb n="1356">Tucaid a mhair &ampersir; a urrigh dano da saighidh,
&ampersir; atbert<lb n="1357">
 friu: <q>D&oacute; d<sup resp="WS">u</sup>ibh,</q> ar
se, <q>co h-inis <pn type="island">Eper</pn> <sup resp="WS">&ampersir;</sup> &iacute; crichaib <on type="people:Greeks">Greg</on> &ampersir; <on type="people:Macedonians">Macidonda</on><lb n="1358">
 &ampersir; tin&oacute;ilid a sl&oacute;ghu &ampersir; a
socraidi libh im dail-si c&eacute;in<lb n="1359">
 bem a sidh &ampersir; a n-uainges fria r&eacute; in
gemhridh, ar dar lium-sa<lb n="1360">
 n&iacute; b&iacute;a <ps><sn>Cesair</sn></ps> a
comthriall cogaidh ar&iacute;s co h-aimsir t-shamraid &ampersir;<lb n="1361">
 sosini.</q></p>
<p><lb n="1362">Ocus do r&oacute;nsat iarum in drong <sup resp="WS">sin</sup> amail ro forcongra<sup resp="WS">dh</sup><lb n="1363">
 forra. Ro sc&aacute;ilset &ampersir; ro taithmhighset a
longa cromcenna cocuasta<lb n="1364">
 &oacute;n traigh, &ampersir; ro gabhsat for a s&eacute;t
m&oacute;r muiridhe dochum<lb n="1365">
 na cr&iacute;ch &ampersir; na cennadhach co<sup resp="WS">sa</sup>r' fhaeidit iat.</p>
<p><lb n="1366"><ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, ro gabh sin cricha
&ampersir; <term type="city">cathracha</term> &ampersir;
caisl&eacute;in<lb n="1367">
 na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> roime
cech conair rainic, &ampersir; rob urlum leis<lb n="1368">
 gabh&aacute;il na <pn type="city">Romha</pn> acht co
roised d&aacute; saighidh, &ampersir; ro bo<lb n="1369">
 l&oacute;r do con&aacute;ch &ampersir; do coscur la cech
<term type="king">righ</term> ele isin doman sin<lb n="1370">
 <sup resp="WS">Mad</sup> <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
immorro, n&iacute;r <sup resp="WS">bo</sup> coscur leis n&iacute; da
n-gebha da<lb n="1371">
 m-beith fordail na frithbert fris.</p>
<p><lb n="1372">IS aire sin iarum tainic foch&eacute;t&oacute;ir for
lorg &ampersir; for slicht<lb n="1373">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> d&aacute; dichur asin<sup resp="WS">d</sup> <pn type="country:Italy">Etail</pn>, ar cia
tharrustair in t&iacute;r uile<lb n="1374">
 ina urrlaim intan so ba cr&aacute;dh craidhe leis
<ps><sn>Poimp</sn></ps> do beith<lb n="1375">
 a n-imell do h-imlibh na sa traigh da traghannaibh. Ocus<lb n="1376">
 n&iacute;r'b&oacute; ail leis esrais eludha
d'fh&aacute;ghb&aacute;il da longaibh docum in<lb n="1377">
 mara moir asin cuan cumang i rabadar, conidh h-&iacute;
comairle<lb n="1378">
 forsa tarrla, clocha &ampersir; cairrgi na sliabh
comfogus do tarmimchur<lb n="1379">
 leis, &ampersir; a cur uile isin m-br&aacute;ighit
cumaing bui eiter in cuan<lb n="1380">
 &ampersir; in fairrgi mo<sup resp="WS">i</sup>r, ar na
faghbaid&iacute;s longa <ps><sn>Poimp</sn></ps> cai na conair<pb n="106"><lb n="1381">
 &eacute;ludha docum in mara. Ocus b&aacute;
d&iacute;mhain d&iacute;tharbha<sup resp="WS">ch</sup> in<lb n="1382">
 saethar sin cena, uair mar n&aacute;ch faicenn nech
cleithe na uruachtur<lb n="1383">
 sleibhe <pn type="mountain">Erix</pn> na sleibhe <pn type="mountain">Gauir</pn> da sluicti i f&uacute;domain<lb n="1384">
 mara <pn type="sea">&Iacute;oin</pn> n&oacute; mara <pn type="sea">Eicc</pn>, is amhlaid sin nach facthus &ampersir; nach<lb n="1385">
 frith tarbha cloiche n&oacute; cairrgi dibh dar' laeiset
muinter <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="1386">
 isin muir iarna m-bathadh uile i f&uacute;domhain
&ampersir; i f&iacute;richtur inn<lb n="1387">
 aigeoin adhbhuil f&iacute;rdomain ir' cuirit
&iacute;ad.</p>
<p><lb n="1388">O 'tcondairc <ps><sn>Cesair</sn></ps> in
m&oacute;rsaethar sin do dul do d&iacute;mhain,<lb n="1389">
 is &iacute; comairle do roine, eocraind derm&aacute;ra
na fidhbadh badar comnesa<lb n="1390">
 do do teclaim leis, &ampersir; a cengal &ampersir; a
comacumal d&aacute; ceile,<lb n="1391">
 co n-derna droichet &ampersir; cl&iacute;atha
dermh&aacute;ra d&iacute;bh &ampersir; rathanna romora<lb n="1392">
 tarsin <sup resp="WS">cuan</sup> c&eacute;tna, co
ticd&iacute;s na catha coirighthi ina reimim<lb n="1393">
 imtechta cen <sup resp="WS">an</sup>adh cen tairisium
&oacute;n bruach c&oacute; araile de.<lb n="1394">
 Do r&oacute;ine f&oacute;s t&uacute;ra trebhardaingne
&ampersir; airdgnima caelaigh &ampersir; taibhledha<lb n="1395">
 imgona &oacute;s na rathannaibh sin f&oacute;s ic
frestal imairic<lb n="1396">
 imdibhraici d&iacute;bh re foirnibh na long. Ocus
n&iacute; b&uacute;i samhail<lb n="1397">
 dona h-urtriallaibh sin acht in corugud do r&oacute;nadh
la <ps><fn>Xerxes</fn></ps>,<lb n="1398">
 la r&iacute;gh in domain &oacute; na h-<on type="people:Assyrians">Asardaibh</on> fecht n-aill.</p>
<p><lb n="1399">Da n&iacute; nemgn&aacute;thacha do r&oacute;nta
leis<sup resp="WS">-s</sup>in .i. a longa ic<lb n="1400">
 se&oacute;ladh for t&iacute;r &ampersir; a <term type="cavalry">marcshlogh</term> oc imthecht for muir. Ocus is<lb n="1401">
 amlaid do r&oacute;nadh na neithe &ampersir; na
gn&iacute;mha mora sin leis .i.<lb n="1402">
 feoin &ampersir; luthi uretroma do innell f&oacute; na
longaibh co rabhadur ar<lb n="1403">
 fut shl&eacute;ibhe <pn type="mountain">Athoin</pn>,
&ampersir; do r&oacute;nadh cl&aacute;rdroichet comfuaighti for<lb n="1404">
 sin muir <sup resp="WS">leis</sup>, &oacute;da inis <pn type="island">Seston</pn> i crichaib <pn type="continent:Europe">Eorpa</pn> co h-inis<lb n="1405">
 <pn type="island">Abido</pn> a n-airiur na h-<pn type="continent:Asia">Asia</pn>, co m-bitis a <term type="cavalry">marcsl&oacute;gh</term> ic imrum<lb n="1406">
 in mara forsin droichet sin. Ba h-amlaid sin iarum
b&uacute;i in<lb n="1407">
 droichet do r&oacute;nadh la
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> intan sin.</p>
<pb n="108">
<p><lb n="1408">&Oacute; thairnic immorro in saethar sin leis ro
fha&eacute;i in aidhchi<lb n="1409">
 sin for br&uacute; in cuain. <ps><sn>Poimp</sn></ps>
immorro, o 'tcondaic side in cuan<lb n="1410">
 do gabh&aacute;il fair, ro gabh co snimach toirrsech ic
a scrutain ina<lb n="1411">
 menmain cinnus do beradh a longa &ampersir; a
sl&oacute;ghu leis asin cuan<lb n="1412">
 cumang i rabhadur. <sup resp="WS" source="S">IS i iarum
comairli ro cind</sup> .i. na<lb n="1413">
 longa budh &eacute;olchu &ampersir; budh daingne acco,
&ampersir; is m&eacute; do gn&aacute;thaighid&iacute;s<lb n="1414">
 <sup resp="WS">muir</sup> do chur a tus t-shligedh roime
docum in droichit, &ampersir;<lb n="1415">
 c&oacute; n-dernad&iacute;s slighidh d&oacute;ibh
f&eacute;in &ampersir; dona longaibh ele trit cen<lb n="1416">
 airiugud, cen forcl&uacute;insin do muintir
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="1417">O ro sc&aacute;iledh in droichet, tainic deredh
aidhchi f&aacute;e sin, &ampersir;<lb n="1418">
 atracht <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; ro forcongair
ar a muintir imtecht &ampersir; a longa<lb n="1419">
 do t&eacute;ltogh l&eacute;o asin cuan, co tai
tostadhach taethenach, &ampersir; cen<lb n="1420">
 seinm stuic &ampersir; cen g&aacute;ir comairc,
&ampersir; cen duine do labradh r&eacute;<lb n="1421">
 c&eacute;le co ristis 'sa muir moir.</p>
<p><lb n="1422">Tancadur iarum docum na long, &ampersir; ger<sup resp="WS">b</sup>m&oacute;r a saethar ic<lb n="1423">
 imp&oacute;dh a n-angcairedh, <sup resp="WS" source="S">&ampersir; ic tocbail a seolcrand,</sup>, &ampersir; ic
tarraing<lb n="1424">
 a t&eacute;d a<sup resp="WS">c</sup> cur a lestur
&oacute; t&iacute;r, n&iacute; clos guth na g&aacute;ir na<lb n="1425">
 gresacht uatha. Ocus ro gabh <ps><sn>Poimp</sn></ps> ic
edarguidhe na n-d&eacute;i<lb n="1426">
 n-adartha cur' l&eacute;iccedh d&oacute; an <pn type="country:Italy">&Eacute;t&aacute;il</pn> do facbh&aacute;il
&oacute; nar' le&iacute;ccedh<lb n="1427">
 d&oacute; beith innti. Ocus atracht ascal m&oacute;r
&ampersir; fodhord dermair isin<lb n="1428">
 muir iarsin, co clos fona crichaib comfoicsibh
slisbualad &ampersir; comtuairgnech<lb n="1429">
 na tonn tulgorm re slesaibh &ampersir; re h-ochtaibh
&ampersir; re<lb n="1430">
 bruinnibh long luchtmur &ampersir; libharn lebhargorm na
<term type="fleet">loingsi</term> l&aacute;nmoire<lb n="1431">
 ic ascnam in mara.</p>
<p><lb n="1432">Tancadar lucht <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Brunnuis</pn> iarum &ampersir; drechta m&oacute;ra<pb n="110"><lb n="1433">
 do m&iacute;ledhaibh <ps><sn>Cesair</sn></ps> faru docum
in tragha lesin n-ge&oacute;in sin.<lb n="1434">
 Ocus itcondcadar <mls n="396" unit="MS H folio"> a
<term type="fleet">cobhlach</term> uatha h-imach, &ampersir; tancadar<lb n="1435">
 ar t&iacute;r laim riu co rancadur braighid cumaing in
cuain, &ampersir; intan<lb n="1436">
 tancadar na longa a comfhocus do t&iacute;r ac in
braighid sin, ro<lb n="1437">
 sh&iacute;nset muinter <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
corr&aacute;na iarnaidhi uatha forsin <term type="fleet">loingis</term>,<lb n="1438">
 co ro fhastadair d&aacute; luing dibh, &ampersir; ro
marbhsat foch&eacute;to&iacute;r foirenn<lb n="1439">
 na long sin, &ampersir; ro tairngit na longa fein
l&eacute;o for tir. Ocus do dechaid<lb n="1440">
 dobhursoillsi na maidne muiche f&aacute;esin, &ampersir;
ba m&oacute;r in<lb n="1441">
 fh&aacute;ilti le <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a
tarla d&oacute; annsin .i. forderga<sup resp="WS">d</sup> for muintir<lb n="1442">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> i<sup resp="WS">n</sup>
c&eacute;dfecht im&aacute;rainic atturru, &ampersir; ba m&oacute;r a
athm&eacute;la leis<lb n="1443">
 a techt cen fis d&oacute; asin cumang i rabhadar.</p>
<p><lb n="1444">O do rala coir na gaeithe dochum in cobhlaig sin
<ps><sn>Poimp</sn></ps><lb n="1445">
 do ascn&aacute;dar na b&aacute;rca bronnfairsinga i
craescrislach in mara<lb n="1446">
 moir, &ampersir; ro gabsat lucht na <term type="fleet">loingsi</term> for tencaisin na h-aibheisi<lb n="1447">
 eocharguirme &ampersir; in ruadhbuinne robhurta
&ampersir; cnocthonn cithanf<sup resp="WS">thin</sup>ech<lb n="1448">
 mara Ioin do cech aird umpu, acht
<ps><sn>Poimp</sn></ps> a aenar,<lb n="1449">
 uair mad e side n&iacute;r' toirnd a rosc ic
f&eacute;ghadh na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> airet<lb n="1450">
 co facaidh cnoc da cnocaibh no sliab da
sl&eacute;ibhtibh.</p>
<p><lb n="1451">O ro fholchait &aacute;rdsl&eacute;be na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> forsin <term type="high- king">airdr&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term>, atrochair<lb n="1452">
 a shuantoirrthim codluta i l-lipting a luinge fair.
T&aacute;rf&aacute;s<lb n="1453">
 f&iacute;s imeclach uathf&aacute;sach d&oacute; annsin
ina codlad .i. in <term type="queen">ardr&iacute;ghan</term><lb n="1454">
 ro bo marbh uadha f&eacute;in .i.
<ps><fn>Iulia</fn></ps> <term type="daughter">ingen</term>
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, do &eacute;rghi asa<lb n="1455">
 h-adhnucul ina fh&iacute;adhnaisi adar leis, &ampersir;
is ed asbert fris: <q>A grianbroghaibh<lb n="1456">
 ifirn tanac-sa dot agallaim-siu,</q> ar s&iacute;,
<q>&ampersir; do fhaisn&eacute;s<lb n="1457">
 scel duit.</q></p>
<p><lb n="1458"><q>Innis iarum,</q> ar <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="1459"><q>Is etromugud p&iacute;an l&eacute; fuil i n-ifrinn
uile,</q> ar s&iacute;, <q>in cath<lb n="1460">
 cuiri-siu &ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps>, ar
comroinnfit iarum in drem ro so uaibh-si<pb n="112"><lb n="1461">
 i n-ifrinn uile a piana r&eacute; fuil ann.
At&aacute;thur ac cur long<lb n="1462">
 &ampersir; lestur a purt imurchuir srotha <pn type="river">Stix</pn> .i. ic <ps><fn>Car&oacute;n</fn></ps> i frestal<lb n="1463">
 in catha cetna, ar n&iacute; rainic a h-aencath riam
d&aacute; fis coml&iacute;n a<lb n="1464">
 r&iacute;a uaibh-si don chur sa. B&aacute; mor
&aacute;mh do con&aacute;ch-sa, a <ps><sn>Poimp</sn></ps>,</q><lb n="1465">
 ar s&iacute;, <q>a c&eacute;n f&aacute; <term type="wife">banc&eacute;ile</term> misi duit, &ampersir; ro prap
tucais <term type="wife">mnai</term> ele<lb n="1466">
 im lepaidh-si. Is f&oacute; lem-sa sin cena, doigh
&oacute; cuirfither in<lb n="1467">
 cath<sup resp="WS"> sa</sup> do ragha-sa dum shaighidh-
se &ampersir; bemait cen deghail<lb n="1468">
 dogr&eacute;s '&aacute;rsin.</q></p>
<p><lb n="1469">L&aacute; sodhain diusces <ps><sn>Poimp</sn></ps> asa
codlud, &ampersir; ba h-adhu&aacute;th m&oacute;r<lb n="1470">
 leis in f&iacute;s itcondaic. Araisin do roine
br&iacute;gh m-beic di, &ampersir; n&iacute;<lb n="1471">
 ro thairm&iacute;sc ime in comtriall b&uacute;i roimhe
ina menmain. Ocus<lb n="1472">
 tainic fordorcha na h-aidhchi &ampersir; diredh
l&aacute;i f&aacute;esin, &ampersir; ro gabhsat<lb n="1473">
 cnaturbarca in <term type="fleet">cobhlaigh</term> cuan
&ampersir; caladhport i crichaib na <pn type="country:Greece">Gregi</pn>.</p>
<p><lb n="1474"><ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, o ro folaigh in
muinchinn muiridhi in<lb n="1475">
 <term type="fleet">cobhlach</term> air, &ampersir;
&oacute; tarrustair a aenur isin <pn type="country:Italy">Et&aacute;il</pn>, ro gabh ac<lb n="1476">
 ger&aacute;n &ampersir; ac aca&iacute;ne m&oacute;ir ar
a doilgi leis can slan a menman<lb n="1477">
 do tharrachtain for a naimdibh. Ara&iacute;sin ro leicc
reithine ina<lb n="1478">
 aicned, &ampersir; b&uacute;i ac a t&uacute;r &ampersir;
ac a scr&uacute;dan ca h-acfaing loin n&oacute;<lb n="1479">
 g&eacute;bhadh dona sl&oacute;ghaibh imdha batar faris.
Ocus ro fhaidh<lb n="1480">
 uadha t&uacute;isech da t&uacute;isechaib, &ampersir;
<ps><fn>Curio</fn></ps> <sup resp="WS">a</sup> ainm, &ampersir; <term type="legion">l&eacute;ghi&oacute;n</term> do<lb n="1481">
 m&iacute;ledaibh faris d'iarraid loin sair co h-inis <pn type="island">Sicil</pn>, &ampersir; tainic<lb n="1482">
 fein fa cosmailes s&iacute;dha &ampersir; caincomraic
docum na <pn type="city">R&oacute;mha</pn><lb n="1483">
 remhe, &ampersir; a dirmadha sl&oacute;igh &ampersir;
socraide co deaith nemsnimach<lb n="1484">
 ina farradh, cen frestal airm na mergedh, &ampersir; cen<lb n="1485">
 airmeirt debtha na imairic acco. Ocus ba h-omhan imecla<pb n="114"><lb n="1486">
 batar lucht <term type="city">cathrach</term> &ampersir;
caisl&eacute;n na h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> ic
&aacute; fethemh, &ampersir;<lb n="1487">
 n&iacute;r'b&oacute; l&aacute;inne leisium cena a n-
gradh aicce in&aacute;s a fuath &ampersir; in&aacute;s<lb n="1488">
 a oman orra amlaid sin.</p>
<p><lb n="1489">IS &iacute; <sup resp="WS">so</sup> slige ro cinn
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> don <pn type="city">Roim</pn>, do
<term type="city">cathraigh</term> <pn type="city">Angs&uacute;ri</pn><lb n="1490">
 &ampersir; seoch in fidh m&oacute;r i m-b&uacute;i <term type="temple">tempull</term> <ps><fn>D&eacute;ain</fn></ps> i
friths&eacute;t na<lb n="1491">
 slighed forsa t&iacute;aghar o <pn type="city">Roim</pn>
co h-<pn type="city">Alba Longa</pn>. Ocus ro gabh<lb n="1492">
 iarsin ic fechsin na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>
uadha do mullach cairrgi m&oacute;ire<lb n="1493">
 b&uacute;i &oacute;s cinn na <term type="city">cathrach</term>. Ba lainn l&eacute;
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> annsin, ar n&iacute;<lb n="1494">
 fhaca <sup resp="WS">som</sup> h-&iacute; fria r&eacute;
<num value="10">.x.</num> m-bliadan roime. <q>IS olc ro f&aacute;csat
do <term type="nobles">maithi</term> t&uacute;, a <pn type="city">Romh</pn>,</q><lb n="1495">
 ar se <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>; <q>ca <term type="city">cathair</term> isin doman<lb n="1496">
 budh coir do cosnam intan na tibirthi cath icat cosnam-
su.<lb n="1497">
 Bennacht for na d&eacute;ibh fodera nach iat do bidhbaid
bunaidh<lb n="1498">
 tancadur dot cosnam frisin lucht ro fh&aacute;caibh
t&uacute; amhlaid sin.<lb n="1499">
 Maith a n-dernaidh in toice frit, do muinter f&eacute;in
cugut d&aacute; n-eis.</q></p>
<p><lb n="1500">Tainic <ps><sn>Cesair</sn></ps> isin <term type="city">cathraigh</term> 'arsin, &ampersir; ro gabh omhun mor<lb n="1501">
 lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn> roimhe, uair
dar l&eacute;o do g&eacute;nadh cech olc ro<lb n="1502">
 fh&eacute;tfad innti, &ampersir; dar l&eacute;o is tre
sm&uacute;itc&eacute;o d&iacute;adh &ampersir; tre corrthair<lb n="1503">
 lasrach no l&aacute;efedh in <term type="city">cathraigh</term> uile. Ocus n&iacute; h-edh sin do roine-
sium<lb n="1504">
 cena, acht b&aacute; nairidhi leis na l&eacute; lucht na
<pn type="city">R&oacute;mha</pn><lb n="1505">
 fein in bidgad ecla ro l&iacute;n &iacute;at i
fhiadhnaisi na cinedh n-echtrann<lb n="1506">
 b&aacute;tar maille fris.</p>
<p><lb n="1507">Ro gabh <ps><sn>Cesair</sn></ps> fein in l&aacute;
sin cech ceim c&aacute;dhusach &ampersir;<lb n="1508">
 gach gradh an&oacute;rach b&uacute;i isin <pn type="city">Roimh</pn> uile, &oacute;t&aacute; ceim <term type="dictatorship">dictatorachta</term><lb n="1509">
 co <term type="deacon">deochain</term> &ampersir;
&oacute; <term type="deacon">deoch&aacute;in</term> co <term type="decanus">decan</term>, ar do cu&aacute;dar lucht na<pb n="116"><lb n="1510">
 ceimenn sin uile le <ps><sn>Poimp</sn></ps>, &ampersir;
n&iacute;r' ordaigh-sium nech ele a<lb n="1511">
 ceim d&iacute;bh sin acht s&eacute; f&eacute;in. Ocus
tainicc iarsin docum ind<lb n="1512">
 innimthighi a raibhi innmus na <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on>, &ampersir; ro h-
oslaiced<lb n="1513">
 leis h-&eacute;, &ampersir; do radadh a uile innmhusa as
tar s&aacute;rugud <ps><sn>Metill</sn></ps>,<lb n="1514">
 <term type="tribune">trebhonn</term> do <on type="people:Romans">Romh&aacute;nchaibh</on>. Ocus ba h-&aacute;dhbul
a m&eacute;t a tucad le&oacute;<lb n="1515">
 as annsin. M&oacute;r m-bliadan <sup resp="WS">remi</sup> ro b&aacute;s ic &aacute; tin&oacute;l,
m&oacute;r do<lb n="1516">
 chuachaibh &ampersir; <sup resp="WS">do</sup> cornaibh
&ampersir; do cop&aacute;naibh tucad as, mor do<lb n="1517">
 cloidhmibh &ampersir; do cathbharraibh tucad as, <sup resp="WS" source="S">mor do sleghaibh nemi<lb n="1518">
 &ampersir; do sciathaibh scellbolgachaibh</sup>, mor do
tinnidhibh <term type="gold">&oacute;ir</term><lb n="1519">
 deirg &ampersir; d'<term type="silver">airget</term>
&ampersir; d'fhinndruine do radadh as, mor do cristall &ampersir;<lb n="1520">
 do criadhumha &ampersir; do legaibh l&oacute;ghmura do
radadh as.</p>
<p><lb n="1521">Cidh fil ann tra acht do radad asin innimthigh in
l&aacute; sin<lb n="1522">
 le <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> aneoch d'innmus do
bertsat na <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;naig</on>
&oacute; <ps><fn>Anibhal</fn></ps><lb n="1523">
 <on type="people:Africans">Affracdha</on> &ampersir;
&oacute; <ps><fn>Pilip</fn></ps> <on type="people:Greeks">Gregach</on>
&ampersir; &oacute; <ps><fn>Pirr</fn></ps> &oacute; <term type="king">r&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term> na <pn type="country:Epirus">Eperdha</pn>, &ampersir; &oacute;<lb n="1524">
 <on type="people:Medes">Medhaibh</on> &ampersir;
&oacute; <on type="people:Persians">Persaibh</on>, &ampersir; &oacute;
poplaibh na h-<pn type="continent:Asia">Aisia</pn> &ampersir; &oacute;
inis <pn type="island">Cr&eacute;it</pn> &ampersir;<lb n="1525">
 a h-inis <pn type="island">Cipeir</pn>. Ocus do rat
<ps><sn>Cesair</sn></ps> in t-innmus sin uile i rathaibh<lb n="1526">
 <term type="king">r&iacute;gh</term> &ampersir; i
tidlaicibh &ampersir; tuarustolaibh &ampersir; al&oacute;n slighedh
d&aacute; amhsaibh<lb n="1527">
 &ampersir; d&aacute; m&iacute;ledaibh <mls n="398" unit="MS H folio"> &ampersir; do <term type="nobles">maithibh</term> <sup resp="WS" source="S">a sluaigh
aircena</sup>.</p>
</div1>
<div1 n="11" type="chapter">
<head><lb n="1528"> T&oacute;chestul sluaigh <ps><sn>Poimp</sn></ps>
annso s&iacute;s.</head>
<p><lb n="1529"> <sup resp="WS" source="S">IN n-airet tra bui
<ps><sn>Cesair</sn></ps> ic gleod na caingean sin isin<lb n="1530">
 <pn type="city">Roim</pn> ro teclammait &ampersir; ro
tinoilit</sup> a sloigh &ampersir; a sochraidi<lb n="1531">
 catha docum <ps><sn>Poimp</sn></ps> as cech crich
&ampersir; as cech <term type="city">cathraigh</term> &ampersir; as<lb n="1532">
 cech cennadhaigh isin doman forsa tarrustair a chain
&ampersir; a<lb n="1533">
 smacht &ampersir; a forcongra &ampersir; a recht <term type="king">r&iacute;gh</term>. Sochaide tra tainic isin<lb n="1534">
 tin&oacute;l sin docum in <term type="high- king">ardr&iacute;gh</term> .i. <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<pb n="118">
<p><lb n="1535">Tancadar ann cinedha na <pn type="country:Greece">Gr&eacute;igi</pn> b&uacute;i 'na comfocus
f&oacute;ch&eacute;toir.</p>
<p><lb n="1536">Tancadar ann atrebthaidi <pn type="country:Phocis">Phocis</pn> &ampersir; <pn type="city">Ampisia</pn>.</p>
<p><lb n="1537">Tancadar ann attrebthaidi <pn type="city">Cirra</pn>
&ampersir; <pn type="city">Nisse</pn>, da <term type="city">cathraigh</term><lb n="1538">
 <pn type="mountain">Sl&eacute;ibhi Parnais</pn>.</p>
<p><lb n="1539">Tancadar ann cineda t&iacute;ri <pn type="country:Boeotia">Boetie</pn>.</p>
<p><lb n="1540">Tancadar ann aitrebthaidi srotha <pn type="river">Cepeis</pn> &ampersir; srotha <pn type="river">Dirce</pn>.</p>
<p><lb n="1541">Tancadar ann cineda innsi <pn type="island">Pise</pn>.</p>
<p><lb n="1542">Tancadar ann na cineda atrebait im sruth <pn type="river">Ailp</pn>.</p>
<p><lb n="1543">Tancadar ann cineda na n-<on type="people:Arcadians">A<sup resp="WS">r</sup>cadecdha</on>
&ampersir; na <on type="people:Trachinians">Tracinda</on>.</p>
<p><lb n="1544">Tancadar ann cineda na <on type="people:Thesproti">Tresportecdha</on> &ampersir; na <on type="people:Dryopes">Dr&iacute;opecdae</on>.</p>
<p><lb n="1545"><sup resp="WS" source="S">Tancadar ann aitrebthaidi
<term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Sealla</pn></sup>.</p>
<p><lb n="1546">Tancadar <sup resp="WS">ann</sup> milidh toghaidhe na
h-<pn type="city">Athaene</pn>.</p>
<p><lb n="1547">Tancadar ann fairni long a <term type="city">cathraigh</term> <pn type="city">Salamina</pn> a crich<lb n="1548">
 <pn type="country:Egypt">Eghipte</pn>.</p>
<p><lb n="1549">Tancadar ann cineda c&eacute;tacha indsi <pn type="island">Cr&eacute;it</pn>.</p>
<p><lb n="1550">Tancadar ann atrebthaidi innsi <pn type="island">Corth&iacute;na</pn>.</p>
<p><lb n="1551">Tancadar ann atrebthaidi <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Oricon</pn>.</p>
<p><lb n="1552">Tancadar ann cineda na n-<on type="people:Athamanes">Atamdha</on> &ampersir; na n-<on type="people:Enchelians">Encolda</on>.</p>
<p><lb n="1553">Tancadar ann cineda indsi <pn type="island">Colcisi</pn>.</p>
<p><lb n="1554">Tancadar ann atrebthaidi srotha <pn type="river">Absirt</pn> &ampersir; srotha <pn type="river">P&eacute;n</pn>.</p>
<p><lb n="1555">Tancadar ann na <on type="people:Thessalians">Tes&aacute;lda</on> &ampersir; na <on type="people:Haemonians">H&eacute;monda</on>.</p>
<p><lb n="1556">Tancadar ann cineda <pn type="mountain">Polloe</pn>
&ampersir; <pn type="island">Con&oacute;e</pn>.</p>
<p><lb n="1557">Tancadar ann atrebthaidi srotha <pn type="river">St<sup resp="WS">r</sup>&iacute;moin</pn> &ampersir;
srotha <pn type="river">Peucen</pn>.</p>
<p><lb n="1558">Tancadar ann cineda na h-<pn>Id&aacute;ile</pn>
&ampersir; na h-<pn>Arispe</pn>.</p>
<p><lb n="1559">Tancadar ann cineda sl&eacute;ibhe <pn type="mountain">Pithane</pn> &ampersir; srotha <pn type="river">Mairs</pn>.</p>
<p><lb n="1560">Tancadar ann cineda srotha <pn type="river">Pactol&oacute;in</pn> &ampersir; srotha <pn type="river">Herm</pn><lb n="1561">
 &ampersir; gainem ordha uile fogabhur isin t-sruth
sin.</p>
<p><lb n="1562">Tancadar ann cineda na <pn type="country:Phrygia">Frigia</pn> &ampersir; t&iacute;ri na <pn type="city">Troe</pn>.</p>
<p><lb n="1563">Tancadar ann cineda na <pn type="country:Syria">Siria</pn> &ampersir; srotha <pn type="river">Oroint</pn>.</p>
<p><pb n="120"><lb n="1564">

 Tancadar ann atrebthaidi <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Minnos</pn> &ampersir;
<term type="city">cathrach</term><lb n="1565">
 <pn type="city">Damuisc</pn>.</p>
<p><lb n="1566">Tancadar ann atrebthaidi indsi <pn type="island">Gaza</pn> &ampersir; indsi <pn type="island">Idim</pn>.</p>
<p><lb n="1567">Tancadar ann na <on type="people:Tyrians">Tirecda</on> &ampersir; atrebthaidi <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Sid&oacute;in</pn>.</p>
<p><lb n="1568">Tancadar ann atrebthaidi <pn type="country:Phoenicia">Penicie</pn>, &ampersir; is accu sidhe ro<lb n="1569">
 h-airicit litri artus.</p>
<p><lb n="1570">Tancadar ann atrebthaidi <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Tairs</pn> &ampersir;
sl&eacute;ibhe <pn type="mountain">Tauir</pn>.</p>
<p><lb n="1571">Tancadar ann <sup resp="WS">cineda</sup> na h-<pn type="city">Antuaighe</pn> &ampersir; <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">&Eacute;ge</pn>.</p>
<p><lb n="1572">Tancadar ann na <on type="people:Cilicians">Sil&eacute;cdha</on>.</p>
<p><lb n="1573">Tancadar ann cineda airtheracha in domuin uile.</p>
<p><lb n="1574">Tancadar ann atrebthaidi na h-<pn type="country:India">Innia</pn> &ampersir; srotha <pn type="river">Gaing</pn>.</p>
<p><lb n="1575">Tancadar ann popoil na m-<on type="caste:Brahmins">Braghmanda</on>. Is iat sin t&iacute;aghait<lb n="1576">
 da n-de&oacute;in f&eacute;in isna tentibh da loscud in
uair tic<lb n="1577">
 sen&oacute;rdhacht cucu.</p>
<p><lb n="1578">Tancadar ann atrebthaidi na <pn type="country:Cappadocia">Capod&oacute;ci</pn> &ampersir; na h-<pn type="country:Armenia">Arm&eacute;in<sup resp="WS">e</sup></pn>.</p>
<p><lb n="1579">Tancadar ann cineda callidi na <on type="people:Coastrae">Coatrecdha</on>.</p>
<p><lb n="1580">Tancadar ann popail tiri <pn type="country:Arabia">Arabie</pn>. Ba machtnugud m&oacute;r l&eacute;o<lb n="1581">
 sin foscaigthe na crann do chur f&oacute; thuaid don
gr&eacute;in daigh<lb n="1582">
 is fodhes cuires acco-sam.</p>
<p><lb n="1583">Tancadar ann na h-<on type="people:Oretae">Oirestecdha</on> &ampersir; na <on type="people:Caramanians">Carmanda</on>. Ata da<lb n="1584">
 faide fodhes &iacute;<sup resp="WS">t</sup>at-sen na
faicet acht blogh becc don t-<pn type="astronomical">shechtarr&eacute;<sup resp="WS">t</sup></pn><lb n="1585">
 tre bithu.</p>
<p><lb n="1586">Tancadar ann na h-<on type="people:Ethiopians">Etiobgha</on> &ampersir; atrebthaidi in
t&iacute;ri asa<lb n="1587">
 teb<sup resp="WS">r</sup>enn sruth n-<pn type="river">Eoffraic</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Tigir</pn> a h-entobur.</p>
<p><lb n="1588">N&iacute; tancadar tra na <on type="people:Parthians">Partecdha</on> isin tinol sin, uair
n&iacute;r'<lb n="1589">
 m&iacute;adh l&eacute;o cungnam l&aacute; <on type="people:Romans">R&oacute;m&aacute;nacha</on>, o ro marbhsat in
<num value="3">tres</num><lb n="1590">
 <term type="lord">taisech</term> is ferr do b&iacute;
isin <pn type="city">Roim</pn> .i. <ps><fn>Marcus</fn>
<sn>Crasus</sn></ps>.</p>
<p><lb n="1591">Tancadar ann popuil na <pn type="country:Scythia">Sceithia</pn> &ampersir; na <on type="people:Lacedaemones">Lacdemoni</on>.</p>
<pb n="122">
<p><lb n="1592">Tancadar ann cineda na n-<on type="people:Hyrcanians">Ircanda</on> &ampersir; na n-<on type="people:Heniochi">Eniocecdha</on> &ampersir;<lb n="1593">
 na <on type="people:Sarmatians">Sarmata</on>.</p>
<p><lb n="1594"><mls n="399" unit="MS H folio"> Tancadar ann
atrebthaidi sl&eacute;ibhe <pn type="mountain-range">R&iacute;fi</pn>
&ampersir; atrebthaidi<lb n="1595">
 srotha <pn type="river">Tanais</pn> i coicrich <pn type="contintent:Europe">Eorpa</pn> &ampersir; <pn type="continent:Asia">Aissia</pn>.</p>
<p><lb n="1596">Tancadar ann lucht innsi na <pn type="island">Colach</pn> &ampersir; atrebthaidi srotha <pn type="river">Alis</pn>.</p>
<p><lb n="1597"><sup resp="WS" source="S">Tancadar ann na cineda
aitrebat ic na <pn>Gaetlaighib Meotonda</pn></sup>.<lb n="1598"></p>
<p><lb n="1599">Tancadar ann na cineda atrebat i comfhocraibh coloman<lb n="1600">
 <ps><fn>Al<sup resp="WS">e</sup>xandair</fn> <rn><sup resp="WS" source="S">Moir</sup></rn></ps> i n-imell airtherach in
domain.</p>
<p><lb n="1601"><sup resp="WS" source="S">Tancadar ann na <on type="people:Sidonians">Sidonda</on> &ampersir; cineda <on type="people:Arimaspi">Arimasbe</on></sup>.</p>
<p><lb n="1602">Tancadar ann cineda na n-<on type="people:Arii">Áiret</on> &ampersir; na <on type="people:Massagetae">Marsagetecdha</on>.</p>
<p><lb n="1603">Tancadar ann cineda na n-<on type="people:Geloni">G<sup resp="WS">e</sup>lonna</on> &oacute;n
fhuarda atuaidh.</p>
<p><lb n="1604">Tancadar ann uile cinedhaigh na n-<on type="people:Africans">Affracdha</on> <sup resp="WS" source="S">o
poplibh na<lb n="1605">
 <on type="people:Moors">Mureta</on> iar n-iarthur</sup>
co crichaibh na h-<pn type="country:Egypt">Eghipte</pn> iar n-
airthiur.</p>
<p><lb n="1606">Cidh fil ann tra acht cidh <sup resp="WS">m&oacute;r</sup> do sl&oacute;ghaibh ro tin&oacute;iled la
<ps><fn>Cir</fn></ps><lb n="1607">
 mac <ps><fn>Dair</fn></ps> oc <term type="king">ri<sup resp="WS">g</sup></term> na <pn type="country:Persia">Pers</pn> do
gabh&aacute;il in domain l&eacute;o, n&oacute; ic<lb n="1608">
 <ps><fn>Xerxes</fn></ps> oc <term type="king">r&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term> na n-<on type="people:Assyrians">Asardha</on>, n&oacute; ic
<ps><fn>Aghmemn&oacute;n</fn> <rn>Mor</rn></ps> mac<lb n="1609">
 <ps><fn>Adir</fn></ps>, ic <term type="king">r&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term> <on type="people:Greeks">Gr&eacute;g</on>, oc techt do toghail <pn type="city">Trae</pn>, n&oacute; ac cech <term type="king">r&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term><lb n="1610">
 ele ic&aacute;r' tin&oacute;iledh <sup resp="WS" source="S">morsluag riam, ni ro tinoilead</sup> in coml&iacute;n<lb n="1611">
 sin do cinedhaibh in domain l&eacute; <term type="king">r&iacute;gh</term> ele d&iacute;bh, &ampersir; n&iacute;
frith<lb n="1612">
 ic sen n&oacute; ic <term type="historian">senchai<sup resp="WS">d</sup></term> na ic columhain criadh n&aacute; a liubhur
ann&aacute;lta<lb n="1613">
 in comhl&iacute;n sin do cinedhaibh &ampersir; do <term type="king">r&iacute;ghaib</term> do timorcon d'<term type="king">&eacute;nr&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term><lb n="1614">
 ac frestal &eacute;ncatha riam, &ampersir; ni raibhi i
n-<term type="encampment">&eacute;nlongphort</term> isin domhan<lb n="1615">
 r&iacute;am in brechtardeliugud ro bui isin <term type="encampment">longphort</term> sin <ps><sn>Poimp</sn></ps> do
shaine<lb n="1616">
 gloir &ampersir; gotha &ampersir; gn&iacute;mha, do
shaini gn&aacute;thaighi &ampersir; b&eacute;s &ampersir; berla, do
shaine<lb n="1617">
 ergna &ampersir; aigenta &ampersir; inntlechta, do
shaine cuma &ampersir; c&eacute;me &ampersir; comairci &ampersir;<lb n="1618">
 do shaine airm &ampersir; erraidh &ampersir;
&eacute;coisc, do shaine athurrdha &ampersir; crich &ampersir;
cen&eacute;l.</p>
<p><lb n="1619">B&aacute; m&oacute;r in toice do
<ps><sn>Poimp</sn></ps> in t-imad sl&oacute;igh d&iacute;-airmithi<lb n="1620">
 sin d'fhaghbh&aacute;il i cenn catha leis, &ampersir;
n&iacute;r'bo lugha in toice do<pb n="124"><lb n="1621">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a fhaghbhail uile i n-
&eacute;ninadh for l&aacute;r &eacute;nmuighi na <pn type="plain">Tes&aacute;ile</pn><lb n="1622">
 d&aacute; cl&oacute;dh &ampersir; do breith coscair
d&iacute;bh uile i n-&eacute;nl&oacute; in&aacute;s budh &eacute;cin<lb n="1623">
 dul do saighidh cecha cinedhaigh d&iacute;bh ina crich
n-d&iacute;lis fein.</p>
<p><lb n="1624">T&oacute;chestal sl&oacute;igh
<ps><sn>Poimp</sn></ps> co n-ice sin.</p>
</div1>
<div1 n="12" type="chapter">
<head><lb n="1625"> Toghail <term type="city">cathrach</term> na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> annso s&iacute;s.</head>
<p><lb n="1626"> O ro siacht tra la <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
gleo<sup resp="WS">d</sup> cecha lesa budh adhlaic<lb n="1627">
 d&oacute; isin <pn type="city">Roimh</pn> amail
f&aacute; lor leis, tuc a d&iacute;rma sloigh leis<lb n="1628">
 asin <term type="city">cathraigh</term> immach do
tairmc&eacute;imniugud tar senbennaibh<lb n="1629">
 <term type="snow">sneachtaidhibh</term> <pn type="mountain-range">Sl&eacute;ibho Elpa</pn> s&iacute;ar docum na h-
<pn type="country:Spain">Espaine</pn> cech nh-d&iacute;ruch.<lb n="1630">
 IS &eacute; adhbar imma n-dechaid in r&eacute;im sin: da
<term type="sub-king">urrigh</term><lb n="1631">
 do muintir <ps><sn>Poimp</sn></ps> b&aacute;dar ina h-
urrl&aacute;mhus, &ampersir; dr&eacute;chta d&eacute;rm&aacute;ra<lb n="1632">
 d'&oacute;ccaibh na <on type="people:Romans">R&oacute;mh&aacute;nach</on> ina fharradh: <sup resp="WS" source="S"><ps><sn>Petrin</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Aiffrin</sn></ps> a n-anmann</sup>,<lb n="1633">
&ampersir; is ed ba menmarc leis-sium a n-d&iacute;chor
asin<lb n="1634">
 <pn type="country:Spain">Espain</pn> uile muna gialldais
d&oacute;.</p>
<p><lb n="1635">Cech <term type="city">cathair</term> &ampersir; cech
caisl&eacute;n seoch a ticedh ar fut na<lb n="1636">
 h-<pn type="country:Italy">Et&aacute;ile</pn> n&oacute;
idhnaict&iacute;s do-sum <term type="hostage">geill</term> &ampersir;
eteri ar a omhan &ampersir; ar a<lb n="1637">
 imecla, no co rainic <term type="city">cathraigh</term>
na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> i forbha &ampersir; i
n-imell<lb n="1638">
 i<sup resp="WS">n</sup> t&iacute;ri. Do <on type="people:Greeks">Gr&eacute;gaibh</on> do bunadh <sup resp="WS">lucht</sup> na <term type="city">cathrach</term><lb n="1639">
 sin, <pn type="city">Poicis</pn> ainm a <term type="city">cathrach</term> c&eacute;n do b&aacute;tar isin <pn type="country:Greece">Gr&eacute;ic</pn>, &ampersir; ro<lb n="1640">
 toghladh in cathair sin forra, &ampersir; do dechatar
isin <pn type="country:Italy">&Eacute;t&aacute;il</pn> iarsin,<lb n="1641">
 co ro cumdaighedh <term type="city">cathair</term> leo
inti a n-imell in t&iacute;re for ur<lb n="1642">
 in mara, <pn type="city">Masilia</pn> <sup resp="WS" source="S">a h-ainm</sup>.</p>
<p><lb n="1643">Ro b&uacute;i snaidm caradraidh atarru &ampersir;
<ps><sn>Poimp</sn></ps> <mls n="400" unit="MS H folio">

 cona<lb n="1644">
 tr&eacute;iccfedh nech a ch&eacute;ile d&iacute;bh airet
n&oacute; maird&iacute;s. Maith tra ro<lb n="1645">
 congbudh uatha sum in caradradh sin, uair c&iacute;a
rainic <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps><pb n="126"><lb n="1646">
 cona sl&oacute;ghaibh ina n-d&oacute;cum n&iacute; ro
lensat do m&iacute;comhull na <sup resp="WS">do</sup><lb n="1647">
 c&eacute;dludh a cene&oacute;il <on type="people:Greeks">Grecdha</on>, &ampersir; n&iacute; moidi ro
imp&oacute;dar ar <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="1648">IS &iacute; comairle do r&oacute;nsat <sup resp="WS">iarum,</sup> <term type="messenger">techta</term> do chur
uatha docum<lb n="1649">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; g&eacute;sca pailme
do breith cuigi i comartha s&iacute;dha,<lb n="1650">
 d&aacute; fhis in fetfaid&iacute;s tr&eacute; ceilg na
tr&eacute; caencomhr&aacute;dh bruth a fheirgi<lb n="1651">
 &ampersir; a aicenta do toirnem &ampersir; a n-
&eacute;tl&oacute;dh cen <term type="hostage">giall</term>
d&oacute;.</p>
<p><lb n="1652">Tancadur tra na <term type="messenger">techta</term>
sin co n-desedar for inchaibh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,<lb n="1653">
 &ampersir; is ed ro r&aacute;idhset ris: <q>A
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,</q> ar siat,<q>is ed
fog&eacute;bhthar<lb n="1654">
 in bhur lebhraibh airis<sup resp="WS">sen</sup>
&ampersir; ann&aacute;lta fein lucht na<lb n="1655">
 <term type="city">cathrach</term> so do com&eacute;irghi
libh docum cecha cinedha eireochus<lb n="1656">
 inbhor n-aghaidh isin domhan; &ampersir; is ed sin ro
maidhsem<lb n="1657">
 d&uacute;inn cosaniu, &ampersir; n&iacute; congnamh libh
ac denam cocaidh inmedh&oacute;naigh<lb n="1658">
 atraibh f&eacute;in.</q></p>
<p><lb n="1659"><q>Ar t' fh&iacute;rinni riut-sa, na fur&aacute;il
tr&eacute; &eacute;cin orainne inn&iacute; n&aacute;r<sup resp="WS">o</sup><lb n="1660">
 gn&aacute;thaighebhair d&uacute;inn cosan&iacute;u, uair
at&aacute; do l&oacute;r sl&oacute;igh acut<lb n="1661">
 inar n-&eacute;cmais-ne, &ampersir; nocha n-inann
indtinn ata ocoinde <sup resp="WS">im</sup>mon<lb n="1662">
 cath catharda &ampersir; ac cinedhaibh <sup resp="WS">aili</sup> in domain uile. <sup resp="WS" source="F, S">Ni<lb n="1663">
 bu sirsan on cena</sup>, uair d&aacute;madh inand
duthracht d&uacute;inn<lb n="1664">
 n&iacute; cuirfithe dogr&eacute;s in cath
cathordha.</q></p>
<p><lb n="1665"><q>IS &iacute; so ar toisc-ne cucut, m&aacute;sa
s&iacute;dh no caencomrac is<lb n="1666">
 toil let do dh&eacute;num, f&aacute;caibh do
shl&oacute;igh ina <term type="encampment">longphort</term> annso,
&ampersir;<lb n="1667">
 tair f&eacute;in linne co n-derntur do frestal
&ampersir; do frith&oacute;lum acoinne;<lb n="1668">
 &ampersir; intan do ragha <ps><sn>Poimp</sn></ps> ticfa
chucaind fon innus c&eacute;tna, &ampersir; l&eacute;icc<lb n="1669">
 in <term type="city">cathraigh</term> ina h-istudh
coitchenn atraibh fon samhla sin.</q></p>
<pb n="128">
<p><lb n="1670"><q>M&aacute;s &eacute; airrdercugud fil<sup resp="WS">l</sup>et tocht a crichaib <pn type="country:Spain">Espaine</pn>, n&iacute;<lb n="1671">
 h-ardaigh d&aacute;ine mar sinne is cubaidh duit do
sl&oacute;ighedh do tairmesc.<lb n="1672">
 Ni h-<term type="gold">&oacute;r</term> na h-<term type="silver">airget</term> na h-innmus ata acoinn-e annso, &ampersir;<lb n="1673">
 n&iacute; soraidh d&uacute;inn f&eacute;in imairic <sup resp="WS">catha</sup> do gnim. Ocus is misti<lb n="1674">
 dont&iacute; leis a ragham i cenn catha, uair budh air
bus r&aacute;en da<lb n="1675">
 m-bem-ne maille fris, &ampersir; n&iacute; fhuil maith
isin domhan acoind acht<lb n="1676">
 comull caradraidh am&aacute;in.</q></p>
<p><lb n="1677"><q>Ar&aacute;e sin, mas ed is cinnti let-sa ar n-
gabh&aacute;il-ne ar &eacute;cin, &ampersir;<lb n="1678">
 dul for ar m&uacute;raibh, &ampersir; doirsi ar <term type="city">cathrach</term> do brisedh, is nempoindighi<lb n="1679">
 deit a triall, uair c&iacute;a do loiscthi ar tighi
foraind-e,<lb n="1680">
 &ampersir; c&iacute;a ro soisedh d&uacute;n beith ic
sugud na criadh &ampersir; ic &oacute;l ar fhola<lb n="1681">
 f&eacute;in l&eacute; tart &ampersir; l&eacute; h-
&iacute;tai<sup resp="WS">d</sup>, &ampersir; ic tomhailt ar cloinde
&ampersir; ar m-<term type="wife">banc&eacute;ile</term><lb n="1682">
 l&eacute; gorta, is tuscu ro fhaemomais-ne sin
in&aacute;s do ficf&aacute;mais<lb n="1683">
 tar in m-breithir do rat-sum re <ps><sn>Poimp</sn></ps>,
&ampersir; do bermais <term type="hostage">gialla</term><lb n="1684">
 ar &eacute;cin duit.</q></p>
<p><lb n="1685">Ocus ro &eacute;righ ruithengris &aacute;dhbul
&ampersir; ruamnadh <sup resp="WS">rom&oacute;r</sup> a n-gn&uacute;is<lb n="1686">
 &ampersir; a n-aigid <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
d'fhiuchudh na feirgi f&iacute;rgairbhi <mls n="401" unit="MS H folio">

 atracht<lb n="1687">
 ina mhenmain don aithesc sin ro r&aacute;idhset na <on type="people:Massilians">Masilecda</on> fris.</p>
<p><lb n="1688">IS ed isbert iarum:<q>Is dimain dona
de&oacute;radhaibh <on type="people:Greeks">Grecdha</on>,</q><lb n="1689">
 ar s&eacute;, <q>inn&iacute; do beir br&eacute;<sup resp="WS">i</sup>c umpo, ar c&iacute;a beith tinndeithnes orum-sa<lb n="1690">
 docum na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn>
n&iacute; h-uatha sumh rachad no co toghlur<lb n="1691">
 a <term type="city">cathair</term> forra. IS coir
d&aacute;ibh-si <sup resp="WS">chena</sup>, a degmuinter,</q> ar
s&eacute;<lb n="1692">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> r&eacute; sloghaibh,
<q>deghmenma do denamh don turchairthe<lb n="1693">
 catha so do rat for conach f&eacute;in ar sligid
d&iacute;bh. Uair amail<lb n="1694">
 tostas &ampersir; taethmaighes a h-aenur in g&aacute;eth
gailbhech mona<lb n="1695">
 fhaghbha friththairisem fr&iacute;a, &ampersir; amail
t&eacute;id bruth na tente<pb n="130"><lb n="1696">
 rom&oacute;r ar c&uacute;l mina fhaghbhuid n&iacute;
cnaighid n&oacute; loiscid, is fon<lb n="1697">
 samla, sin cena t&eacute;id gal <sup resp="WS">&ampersir;</sup> gaisced na laech &ampersir; na lath n-gaile<lb n="1698">
 r&eacute; l&aacute;r mina fhaghbhuid naimdiu n&oacute;
bidhbhadhu do frith<sup resp="WS">t</sup>airisiumh<lb n="1699">
 friu i r&eacute; catha n&oacute; imairic.</q></p>
<p><lb n="1700"><q>Ro bo &eacute;idigh dam-sa,</q> ar s&eacute;,<q>inni aderaid rium do d&eacute;nam, mo<lb n="1701">
 shl&oacute;igh d'f&aacute;cbh&aacute;il &ampersir; techt
am aenur ina <term type="city">cathraigh</term>, &ampersir;
inn&iacute; ara t&aacute;it<lb n="1702">
 inggabhail is ed do gebhait .i. cath. Do bert-sa mo
breithir <sup resp="WS">r&iacute;gh</sup> fris<lb n="1703">
 na dedhelum don cur-sa com<sup resp="WS">b</sup>a derbh
&ampersir; com<sup resp="WS">b</sup>&aacute; demhin l&eacute;o nach<lb n="1704">
 fuili n-&eacute;naimsir <sup resp="WS">f</sup>rium-sa
r&iacute; na <term type="lord">taisech</term> is ferr con&aacute;ch
catha ina m&eacute;.</q></p>
<p><lb n="1705">Tancadar na <term type="messenger">techta</term> <sup resp="WS" source="S">da tigh</sup> lesin athesc sin.
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps><lb n="1706">
 immorro ro imp&oacute; side a sl&oacute;ghu don t-
s&eacute;t sliged ar a rabhadur, &ampersir; do<lb n="1707">
 taet cum <term type="city">cathrach</term> na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>. Cidh &iacute;at son didu,
n&iacute;r'som<lb n="1708">
 omhnach imeclach, &ampersir; n&iacute;r'sam cennais
cairdemhail, &ampersir; n&iacute;r'som m&iacute;n<lb n="1709">
 muinterdha in imbeirt do r&oacute;nsat ic frestul na
sl&oacute;gh. Nir'b&oacute; frestal<lb n="1710">
 carat for carait, n&oacute; muinteri for tigerna sin,
acht frestal n&aacute;mhat<lb n="1711">
 for n&aacute;mhait &ampersir; bidhbad for bidhbadaibh in
frestal &ampersir; in frith&oacute;lum<lb n="1712">
 do bertsat forra. Ro d&uacute;nait &ampersir; ro
dl&uacute;thdaingnighit doirsi na <term type="city">cathrach</term><lb n="1713">
 le&oacute; do sonnaibh &ampersir; do sabh<sup resp="WS">th</sup>aibh, do genntibh &ampersir; do glasaibh<lb n="1714">
 &ampersir; do th&eacute;daibh &ampersir;
r&eacute;fedhaibh &ampersir; re slabradhaibh, cona raibhe<lb n="1715">
 isin m&uacute;r uile inadh budh daingne n&aacute; budh
d&iacute;thoghlaidhi in&aacute;s.<lb n="1716">
 Ro l&iacute;naid acco a n-istudha debhtha &ampersir; a
tuir trebhurdaingne<lb n="1717">
 do laighnibh lethanglasa<sup resp="WS">ibh</sup>
&ampersir; do sleghaibh slinngeraibh &ampersir; do<lb n="1718">
 shaighdibh finna for&oacute;rdha &ampersir; do
corr&aacute;naibh &aacute;ithibh iarnaidhibh<lb n="1719">
 &ampersir; do clochaib tulamais &ampersir; do chairrgibh
cenngarbha.</p>
<p><lb n="1720">Atracht a n-glasl&aacute;ith &ampersir; a n-aes
&oacute;ccbhaidh 'na n-drongaibh<lb n="1721">
 &ampersir; 'na n-d&iacute;rmadhaibh for taibhledhaibh an
bhaile, co n-dernsat<pb n="132"><lb n="1722">
 f&aacute;l catha &ampersir; coroin a dl&uacute;ith
d&iacute;thoghlaidhi d&iacute;bh, uillind fria<lb n="1723">
 uillind &ampersir; d&oacute;id fria do&iacute;d
&ampersir; gualaind fria gualaind <sup resp="WS">im</sup>m&oacute;rtimcell<lb n="1724">
 in m&uacute;ir. Ocus ro tocbad scellbolg do
sc&iacute;athaib &oacute;rcobhra<sup resp="WS">d</sup>chaibh<lb n="1725">
 &aacute;ille forra co m-benadh bile in sc&eacute;ith
fria araile dibh ina n-imtachmung,<lb n="1726">
 cor'ba l&oacute;r d'&aacute;ibhnes a thaidh<sup resp="WS">bred</sup> intan sin beith<lb n="1727">
 ac &aacute; f&eacute;chain re h-&aacute;engile in
mh&uacute;ir <mls n="402" unit="MS H folio">

 aelta iar n-&iacute;chtur<lb n="1728">
 &ampersir; l&eacute; h-ilbrectradh n-dath n-
&eacute;xamail na cathsciath cumdachta iar<lb n="1729">
 medh&oacute;n, &ampersir; le ruidhedh gn&uacute;issi na
m&iacute;led &ampersir; le taidligh na<lb n="1730">
 cathbarr &oacute;s biledhaibh na sc&iacute;ath iar n-
uachtur.</p>
<p><lb n="1731">O 'tcondai<sup resp="WS">r</sup>c
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &iacute;at f&oacute;n n-innell sin,
<sup resp="WS">is ed</sup> do r&oacute;ine,<lb n="1732">
 sosadh &ampersir; <term type="encampment">longphort</term> do gabh&aacute;il i tulaigh aird
dob&iacute; i comfhocus<lb n="1733">
 don baile, &ampersir; fosudhmagh coml&aacute;n in<sup resp="WS">a</sup> mullach uile, &ampersir; tulach<lb n="1734">
 ele ba comard riasin issin leith ba nesa d&oacute;ibh
don <term type="city">cathraigh</term>.<lb n="1735">
 Ocus is ed ba menmarc le <ps><sn>Cesair</sn></ps>,
coml&iacute;nadh criadh &ampersir; f&oacute;t do<lb n="1736">
 tabhairt iter in da tulaig sin co roist&iacute;s a
shloigh leis isin <term type="city">cathraigh</term><lb n="1737">
 tar<sup resp="WS">a</sup> m&uacute;raibh anund.
Ar&aacute;i n&iacute; h-edh sin do roine, acht &oacute;<lb n="1738">
 tairnic <sup resp="WS">leis</sup> ordugud a <term type="encampment">longphuirt</term>, &ampersir; &oacute; ro toccbaid a
pupla<lb n="1739">
 &ampersir; do r&oacute;nadh botha leis na
sl&oacute;ghaibh do r&oacute;nta clais dermair leis<lb n="1740">
 &iacute; n-imthachmung na <term type="city">cathrach</term> don leith &oacute; t&iacute;r <sup resp="WS">d&iacute;</sup> cor' gabh in<lb n="1741">
 clais sin &oacute; imell an <term type="encampment">longphuirt</term> co caladh in mara s&iacute;s,
&ampersir; ro<lb n="1742">
 l&eacute;iccedh tobair &ampersir; fhuar&aacute;na
&ampersir; srotha f&iacute;ruisci in muighi uile<lb n="1743">
 isin clasaigh <sup resp="WS">sin</sup> leis, co snigdis
<sup resp="WS">uile</sup> seoch in <term type="city">cathraigh</term>
isin<lb n="1744">
 muir co na fagh<sup resp="WS">bai</sup>dis lucht na
<term type="city">cathrach</term> d&iacute;l a tarta no a n-
&iacute;ta<sup resp="WS">d</sup><lb n="1745">
 d'uisci, &ampersir; cidh teichedh do th&iacute;sadh
f&uacute;tha cona f&eacute;dfadis<lb n="1746">
 techt conair ele acht a cenn in <term type="encampment">longphuirt</term>. Ocus do r&oacute;nta da<lb n="1747">
 d&uacute;ncladh d&iacute;m&oacute;ra leis r&eacute;
d&aacute; taebh na clasach on <term type="encampment">longport</term>
co<lb n="1748">
 muir. Ocus ro t&oacute;cbuid tuir &ampersir; cnuic
debhtha aige do cria<sup resp="WS">i</sup>dh<pb n="134"><lb n="1749">
 &ampersir; d'f&oacute;daibh &oacute;s airenach na cladh
sin co m-bid&iacute;s na sl&oacute;igh ic<lb n="1750">
 gl&iacute;adh &ampersir; ic imd&iacute;bhrucud
d&iacute;bh for lucht na <term type="city">cathrach</term>.</p>
<p><lb n="1751">Cinco dernadais na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> do maith r&iacute;amh acht
saethur<lb n="1752">
 a comm&oacute;r sin d'fur&aacute;ilemh ar muintir
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> ba l&oacute;r do t&oacute;cbhail<lb n="1753">
 a cl&uacute; &ampersir; a n-oirdercais <sup resp="WS" source="S">co bruinni m-brata</sup>, uair n&iacute;<lb n="1754">
 raibhe imfuirech ic lucht &eacute;ncathrach isin <pn type="country:Italy">Etail</pn> uile im gialladh<lb n="1755">
 do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> acht occo a n-
aenur.</p>
<p><lb n="1756">IS &iacute; airmeirt ar a tarla
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, l&uacute;thech catha do d&eacute;nam<lb n="1757">
 aigi do d&iacute;scailedh na m&uacute;r &ampersir; do
dul ar in <term type="city">cathraigh</term> ass. Ros-faidh<lb n="1758">
 iarum a sl&oacute;ghu f&oacute;na fedhaibh &ampersir;
fona cailltibh b&aacute;dar i<lb n="1759">
 comfoicsi d&oacute;ibh do buain adhbair na
l&uacute;thighi catha <sup resp="WS">sin</sup> do<lb n="1760">
 caelach &ampersir; do cl&aacute;rach &ampersir; do
sonnaibh <sup resp="WS" source="S">&ampersir; do sabtaibh</sup>
&ampersir; do<lb n="1761">
 shailghibh. Ocus ro trascradh na caillti l&eacute;o,
&ampersir; ro cuir<sup resp="WS">it</sup> a n-eocrainn<lb n="1762">
 derm&aacute;ra for l&aacute;r, &ampersir; ro tarrngid
&ampersir; ro tairbhirid for righthibh<lb n="1763">
 laech &ampersir; for guaillibh m&iacute;ledh &ampersir;
a nertaibh damh &ampersir; assan<lb n="1764">
 docum in <term type="encampment">longphuirt</term>.</p>
<p><lb n="1765">Ocus n&iacute;r'b&oacute; l&oacute;r l&eacute;
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> f&oacute;s a tucsat l&eacute;o,
&ampersir; tarrustair<lb n="1766">
 fidhnemhedh dl&uacute;ith dorcha i farrad in <term type="encampment">longphuirt</term> ina fhiadhnaisi,<lb n="1767">
 &ampersir; n&iacute; lamhadh nech a tadhall, na crann da
crandaibh<lb n="1768">
 do buain, f&aacute;bithin ba fidhnemhedh coisrectha dona
d&eacute;ibh<lb n="1769">
 adhurtha o thus in domain h-&eacute;, &ampersir; ba h-
&aacute;dhbhul a adhuath &ampersir; a<lb n="1770">
 urgr&aacute;in. Dath fola doendai for cech n-aen crann
ann. N&iacute;<lb n="1771">
 lamhadh &eacute;n na h-ethaid a aidi na adhbha do
d&eacute;nam i<lb n="1772">
 m-barr crainn da crannaibh. N&iacute; loisced tene
&iacute;at, &ampersir; n&iacute; trascradh<lb n="1773">
 gaeth. Draigi &ampersir; nathracha &ampersir; ainmidhi<mls n="403" unit="MS H folio"><lb n="1774">
 neime in cech aird &ampersir; in cech airchind de.</p>
<pb n="136">
<p><lb n="1775">Ro forcongair <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> for a
muintir in fidhneimedh sin do<lb n="1776">
 buain, uair b&aacute; gar focus d&oacute;ibh &eacute;,
acht cena n&iacute;r' lamhsat na<lb n="1777">
 sl&oacute;igh dul d&aacute; buain, f&aacute;
d&aacute;ighin do sh&aacute;ilsat cech b&eacute;im do beradh<lb n="1778">
 cech fer d&iacute;bh docum in crainn com<sup resp="WS">b</sup>ad <sup resp="WS">i</sup>na ballaib fein do<lb n="1779">
 tec&eacute;mhadh.</p>
<p><lb n="1780">O 'tcondai<sup resp="WS">r</sup>c
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a n-ecla m&oacute;r sin for a
sl&oacute;ugh, ro<lb n="1781">
 gabh f&eacute;in tuaigh m&oacute;ir ina l&aacute;imh,
&ampersir; ro gabh for esargain na<lb n="1782">
 n-darach ba h-airdi leis itcondai<sup resp="WS">r</sup>c
isin fidhnemhedh sin, &ampersir; n&iacute;<lb n="1783">
 ro scar r&iacute;a co ro chuir ina loighi for
l&aacute;r, &ampersir; atbert iarsin:<lb n="1784">
 <q>Scuchaidh f&oacute;n caill, a &oacute;ccu,</q> ar
s&eacute;: <q>leicet <sup resp="WS">aithber</sup> na dei form-sa<lb n="1785">
 minab toil l&eacute;o a buain.</q></p>
<p><lb n="1786">La sodhain atrachtadar uile l&eacute; forcongra in
<term type="high-king">ardr&iacute;gh</term>, &ampersir; n&iacute;<lb n="1787">
 dechaid omhan na n-dei chena d&iacute;bh, acht ba
m&oacute; ecla <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="1788">
 forra, &ampersir; is lugha ro lamhsat fuirech a
breithre, &ampersir; ro c&uacute;iredh<lb n="1789">
 l&eacute;o in fidhnemhedh do lathair foch&eacute;toir.
Ba h-&eacute; dl&uacute;s &ampersir; tighi<lb n="1790">
 ro tuitset na crainn co tairisedh in crann i n-airdi
'arna buain<lb n="1791">
 d&aacute; bun ar dl&uacute;s &ampersir; ar imad na crann
ele do cech aird futha.</p>
<p><lb n="1792">Ba maith leis na <on type="people:Massilians">Maisilecdha</on> in gnim sin do denam<lb n="1793">
 l&eacute; <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, uair dar
l&eacute;o no aithfidis na dei ac&eacute;t&oacute;ir ar
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps><lb n="1794">
 denam in gnima sin, acht n&iacute; raibhi a snim sin
<sup resp="WS">fair-sium</sup>, acht<lb n="1795">
 co roisedh leis in ni f&oacute; dard l&aacute;imh do
denam.</p>
<p><lb n="1796">Ro tin&oacute;iledh ina docum f&eacute;in &ampersir;
&oacute;ccdaim &ampersir; assain na<lb n="1797">
 crich comfhocus, co ro cumscaigthi in l&uacute;ithech
catha sin &oacute;n<lb n="1798">
 <term type="encampment">longphort</term> docum na <term type="city">cathrach</term>, ar n&iacute; ro cuimgedh a d&eacute;nam
&iacute;<lb n="1799">
 comfhocus don <term type="city">cathraigh</term>.</p>
<p><lb n="1800">&Oacute; thairnic leis teclaim &ampersir;
tin&oacute;l na n-adhbar sin uile, tucad<lb n="1801">
 <term type="propraetor">propret&oacute;ir</term> da
muintir 'na d&oacute;cum, <ps><fn>Decius</fn>
<sn>Br&uacute;tus</sn></ps> a ainm, &ampersir;<pb n="138"><lb n="1802">
 ro muin &ampersir; ro tecaisc d&oacute; amail do
g&eacute;nadh in l&uacute;ithech catha, &ampersir;<lb n="1803">
 ro forcongair fair-sem ic imshuidi na <term type="city">cathrach</term>&ampersir; in <num value="2013">d&aacute;
m&iacute;led<lb n="1804">
 &ampersir; tri catha d&eacute;c</num> .i. <num value="2000000">.x. c&eacute;t ar .xx. c&eacute;t</num> in cech cath
&ampersir; <num value="4">ceithri</num><lb n="1805">
 <term type="legion">l&eacute;ghi&oacute;in</term> do
sl&oacute;ghaibh imaille fris, &ampersir; cen dedhail ria noco
n&aacute;<lb n="1806">
 f&aacute;cbadh cloch ar cloich inti. Ocus t&eacute;it
f&eacute;in r&eacute; toisc &ampersir; re t&uacute;rus<lb n="1807">
 a crichaib na h-<pn type="country:Spain">Esp&aacute;ine</pn> cona sloghaibh leis, ar
n&iacute;r' m&iacute;adh leis<lb n="1808">
 lucht <term type="city">aencathrach</term> isin domhan
do toirmesc a sluaigid ime.</p>
<p><lb n="1809">Ocus dor&oacute;nadh iarum in l&uacute;ithech catha
sin do cumdach<lb n="1810">
 ac <ps><sn>Br&uacute;tus</sn></ps>, amail ro ordaigh
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; r&oacute; timairgid a roibhi<lb n="1811">
 do rothaibh &ampersir; do f&eacute;naibh acco a n-
&eacute;ninadh, &ampersir; ro coraighid<lb n="1812">
 cl&aacute;raigh &ampersir; sailghi &ampersir; eochrainn
derm&aacute;ra ina srethaibh comarda<lb n="1813">
 forra anuas, &ampersir; ro cumdaiged duma <sup resp="WS">d&iacute;</sup>mor do chriaidh &ampersir; do<lb n="1814">
 f&oacute;daibh forra sin f&oacute;s, &ampersir;
gn&iacute;mh cl&aacute;raigh &ampersir; caelaigh do cech leth<lb n="1815">
 imme na ro scailedh &ampersir; na ro scan<sup resp="WS">d</sup>radh n&iacute; &oacute; c&eacute;ile dhe.<lb n="1816">
 Senistri imdha &ampersir; doirsi debhtha fair. Inadh
infhoilighthi ann<lb n="1817">
 fein ina medh&oacute;n dona h-asanaibh &ampersir; dona
h-&oacute;ccdamaibh no beitis<lb n="1818">
 ic fogluasacht na f&eacute;n &ampersir; na
l&uacute;thighi catha batar fae, &ampersir; dona<lb n="1819">
 m&iacute;ledaibh no betis <mls n="404" unit="MS H folio">

 ac&aacute; n-gressecht. Ocus ro cumdaighset<lb n="1820">
 f&oacute;s d&aacute; thor trebhurdaingne &oacute;sin
dumha m&oacute;ir sin d'fhoidibh do<lb n="1821">
 imscainnir estib tarcenn in luchta n&oacute;
b&eacute;tis &iacute;ar n-&iacute;chtur ann.</p>
<p><lb n="1822">O 'tcondaic iarum <ps><sn>Brutus</sn></ps> ar tairsin
in t-shaethair sin ro<lb n="1823">
 l&iacute;nadh &ampersir; ro h-eagra<sup resp="WS">dh</sup> &eacute; do gl&eacute;re laech &ampersir;
d'&oacute;ccaibh fon armgaisced,<lb n="1824">
 &ampersir; ro h-innledh a h-assain &ampersir; a h-
occdaim do tarraing<lb n="1825">
 <sup resp="WS" source="S">&ampersir;

d'fogluassacht</sup> <sup resp="WS">n</sup>a f&eacute;n &ampersir; na
l&uacute;thighe batar f&oacute;e, &ampersir; tucaid<lb n="1826">
 lucht a n-gresechta <sup resp="WS">i</sup>na farrad,
&ampersir; ro greissit uile iarum i n-&eacute;nsh&iacute;st<lb n="1827">
 &ampersir; i n-&eacute;n<sup resp="WS">fh</sup>&aacute;bhall.</p>
<pb n="140">
<p><lb n="1828">L&aacute; sodhain tr&aacute; do berar fogluasacht
f&iacute;rcalma &ampersir; urrach allmarda<lb n="1829">
 &eacute;c&iacute;allaidhe, &ampersir; borbtharruing
brathamail forsin l&uacute;ithigh<lb n="1830">
 catha l&eacute;o &oacute;da imellbord in <term type="encampment">longphuirt</term> co <sup resp="WS">com</sup>focus
m&uacute;ir na<lb n="1831">
 <term type="city">cathrach</term>.</p>
<p><lb n="1832">O 'tcondcatar na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> intshamail tulcha dermaire ic<lb n="1833">
 faelsnam tarsin faithche d&aacute; saighidh, &ampersir;
o 'tcualadar ruamghail<lb n="1834">
 na roth &ampersir; dresernach na cl&iacute;ath
&ampersir; toranngair na cl&aacute;r<lb n="1835">
 oc &aacute; cumscugad, <sup resp="WS">&ampersir;</sup>
fothrom na f&eacute;n ica foghluasacht, &ampersir; allgotha<lb n="1836">
 na n-anradh, &ampersir; flescbemnech na slat &ampersir;
na n-echlasc i l&aacute;mhaibh<lb n="1837">
 na laech ic a n-d&iacute;anbrostugud &ampersir; oc
gresecht laighiudh na<lb n="1838">
 n-dam &ampersir; na n-ech &ampersir; na n-ass&aacute;n,
&ampersir; o 'tcualatar didu s&eacute;tfedhaigh<lb n="1839">
 &ampersir; analf<sup resp="WS">ad</sup>aigh na n-
anmann<sup resp="WS">a</sup> n-inndlighthech &ampersir; comtuarcain<lb n="1840">
 a cos fria fosadhcl&aacute;r na faithche icc ascnam ina
n-d&oacute;chum, ro<lb n="1841">
 gabh crith <sup resp="WS">&ampersir;</sup> omhun
&ampersir; imecla &iacute;at. Indar-leo f&aacute; <term type="earthquake">talamcumscugud</term><lb n="1842">
 coitchenn tainic i f&oacute;taib &ampersir; i fidhisibh
in talman<lb n="1843">
 uile. B&aacute; machtnugud &ampersir; ba h-ingnad
m&oacute;r l&eacute;o cen m&uacute;r na<lb n="1844">
 <term type="city">cathrach</term> do trascairt co
l&aacute;r leis.</p>
<p><lb n="1845">Do r&iacute;acht immorro in l&uacute;ithech catha sin
i cenn na faithche<lb n="1846">
 &ampersir; n&iacute; r<sup resp="WS">o</sup> gabhadh
r&iacute;s nocor' suidigedh <sup resp="WS">&eacute;</sup> slis re slis
r&eacute; m&uacute;raibh in<lb n="1847">
 bhaile. <sup resp="WS" source="S">Bui d'imarcraidh airdi
ann seach na muruibh</sup>, co<lb n="1848">
 m-<sup resp="WS">b</sup>&aacute; s&iacute;s n&oacute;
thuitidis na h-airm os cinn in lochta no b&iacute;d&iacute;s ar<lb n="1849">
 na h-inadhaibh ba h-airdi n&aacute; c&eacute;ile ar
taibhliudh in baile.<lb n="1850">
 Ro cathaigh<sup resp="WS">set</sup> tra muinter
<ps><sn>Cesair</sn></ps> &ampersir; na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> co ferdha<lb n="1851">
 s&eacute;trech iarsin, acht cena ba sonairti dibrucudh
muinteri na<lb n="1852">
 <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> in&aacute;s
d&iacute;bhrucudh muinteri <ps><sn>Cesair</sn></ps>, ar badur
fortamhlaigthi<lb n="1853">
 &ampersir; ba cobhsaidhi na h-inadha debhtha i rabhadar,<lb n="1854">
 &ampersir; didu batar a trelmha diubhraicthi urlumha
occo d'imarcraidh<lb n="1855">
 f&oacute;s. IN lethg&oacute;e no laitea asin trelamh
d&iacute;bh sin do n&iacute;<sup resp="WS">d</sup> sligid<lb n="1856">
 d&eacute; f&eacute;n tresin cathcl&eacute;ith arm no
bidh ar inchaibh muintiri
<pb n="142"><lb n="1857">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps>. N&oacute; mairedh a nert
urchuir ann ar tolladh dheissi n&oacute;<lb n="1858">
 <num value="3">tr&iacute;r</num> d&iacute;bh. In cloch
n&oacute; in carracc tulamais no laitea asin trelum<lb n="1859">
 d&iacute;bh sin do m&uacute;iredh <num value="3">triar</num> no <num value="4">ceathrar</num> roimpi feibh
t&iacute;sadh<lb n="1860">
 carracc d&eacute;rmhair do mullach
m&oacute;rshl&eacute;ibhe do n&iacute;th cuarcumaisc iter<lb n="1861">
 fhe&oacute;il &ampersir; cnaim do cech corp cusa
roisedh.</p>
<p><lb n="1862">&Oacute; 'tcondcatar muinter
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> na fres<sup resp="WS">t</sup>laidis
lucht na <term type="city">cathrach</term><lb n="1863">
 a n-diubhrucud, do chuatar a ruadhbolg&aacute;naibh a
slegh<lb n="1864">
 remur rod&iacute;rech &ampersir; i n-urdornaib a
cloidhem, &ampersir; ro scuchsat i<lb n="1865">
 comfhocus d&oacute;ibh. IS amhlaidh tancatar, &ampersir;
cor&oacute;in dl&uacute;ith da<lb n="1866">
 sc&iacute;athaibh ina timchell, &ampersir;
cathcl&iacute;ath d&aacute; n-gaeibh &oacute;s a cennaibh,<lb n="1867">
 &ampersir; c&aacute;ch d&iacute;b og d&iacute;den
araile, &ampersir; inni occ&aacute; m-b&iacute;adh in sc&iacute;ath ic<lb n="1868">
 diden in neich oc n&aacute; b&iacute;dh. Do cuatar for
dimain trelmha<lb n="1869">
 d&iacute;braicthi lochta na <term type="city">cathrach</term> ann sin, <mls n="405" unit="MS H folio">
ar n&iacute; bendais<lb n="1870">
 na h-urchuir re muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps> iter,
acht is tara n-eisi do<lb n="1871">
 tuitidis ara n-imfhoicsi do lucht na debhtha.</p>
<p><lb n="1872">Ro scuirset <sup resp="WS">na <on type="people:Massilians">Maisilecdai</on></sup> iarum da trelmaib
dibraicthi,<lb n="1873">
 &ampersir; ro gabhsat for frestal a namhat do clochaib
tulamais &ampersir; do<lb n="1874">
 laighnibh lethanghlasa &ampersir; d&aacute; n-doidibh
&ampersir; d&aacute; righthibh f&eacute;in. Acht<lb n="1875">
 cena b&aacute; brigh bhecc le muintir
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> sin, ar ro scarsat<lb n="1876">
 nerta na trelumh <sup resp="WS">f</sup>resna h-
urchuraibh, &ampersir; ro scenndis na clocha<lb n="1877">
 &ampersir; na h-airm do cennattaibh na l&uacute;irech
&ampersir; do tulaibh na sciath<lb n="1878">
 &ampersir; do c&iacute;raibh na cathbharr &ampersir; do
taibhledhaibh in luithigh<lb n="1879">
 catha &ampersir; dona cathcl&iacute;athaib slegh, feibh
ro scennd&iacute;s cetha<lb n="1880">
 cloichshnechta do gnimaibh cloch no do cumdaighibh
cl&aacute;raigh.</p>
<p><lb n="1881">Do ratsat araill do muintir
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> cliatha caelaigh mora<lb n="1882">
 &oacute;s a cennaibh &ampersir; scratha f&oacute;t
tairsibh anechtair, &ampersir; ro gabhsat<lb n="1883">
 for toghail in m&uacute;ir do r&eacute;ithibh toghla
&ampersir; do sleghaibh &iacute;arnaidhibh.<pb n="144"><lb n="1884">
 Ocus ro h-adh<sup resp="WS">an</sup>nadh bruth
&ampersir; br&iacute;gh i cridib na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> desin,<lb n="1885">
 &ampersir; b&aacute; b&aacute;igh <term type="kinsman">brathar</term> tairisidh do r&oacute;nsat in-aigid a m-
bidhbad.<lb n="1886">
 Atraghat a n-oenur fecht ina<sup resp="WS">n</sup>
d&oacute;chum. scailt&iacute;r &ampersir; combruiter<lb n="1887">
 na <sup resp="WS">cath</sup>cli&aacute;tha sin
l&eacute;o do beraibh iarnaidhib &ampersir; do tenntibh<lb n="1888">
 lethloisc<sup resp="WS">th</sup>ibh &ampersir; do
molaibh carracc n-dermair, co cuiredh &aacute;r<lb n="1889">
 na laechraidi batar futhu.</p>
<p><lb n="1890">Sc&iacute;thaightir l&aacute;mha muinteri
<ps><sn>Cesair</sn></ps> iarsin, &ampersir; scuirid <sup resp="WS">a<lb n="1891">
 cliatha</sup> catha derm&aacute;ra d&iacute;bh,
&ampersir; t&eacute;id a saethar i mudhu. Ocus<lb n="1892">
 facbhaid in <term type="city">cathraigh</term>
&ampersir; imtighid co dubhach dobr&oacute;nach docum<lb n="1893">
 a <term type="encampment">longphuirt</term>.
C&eacute;r'ba l&oacute;r do maith l&eacute; lucht na <term type="city">cathrach</term> fortus<lb n="1894">
 d&iacute;din a <term type="city">cathrach</term>
&ampersir; comh&eacute;d a m&uacute;r, araisin, &oacute; 'tcondcatar<lb n="1895">
 in sluagh ele ic f&aacute;cbhail in ina<sup resp="WS">i</sup>dh catha &ampersir; oc saighidh a <term type="encampment">longphuirt</term>,<lb n="1896">
 tancadar foch&eacute;t&oacute;ir asin <term type="city">cathraigh</term> amach, &ampersir; tucsat<lb n="1897">
 athennedha tenedh &ampersir; l&oacute;charnda lasamhna
l&eacute;o, &ampersir; ro adhainset<lb n="1898">
 tinidh in cech aird &ampersir; in cech airchind don
l&uacute;ithigh catha,<lb n="1899">
 co n-derna<sup resp="WS">dh</sup> aenbr&eacute;o tenedh
<sup resp="WS">de</sup> iter cl&aacute;rach &ampersir; caelach
&ampersir;<lb n="1900">
 cloich, &ampersir; con&aacute;r'b&oacute; airdi a
dethach inass a lasair. Ocus ro<lb n="1901">
 scuapadh dono l&eacute; h-athaigh na ga&eacute;ithe in
lasair sin fa <term type="encampment">longphort</term><lb n="1902">
 muintiri <ps><sn>Cesair</sn></ps>, cor<sup resp="WS">o</sup> loisced blogh mor de, &ampersir; ro imp&oacute;dar<lb n="1903">
 na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> co
subhach somenmach docum a <term type="city">cathrach</term>,<lb n="1904">
 &ampersir; ba s&aacute;mh a codladh in<sup resp="WS">n</sup> aidhchi sin.</p>
<p><lb n="1905">Tallsat muinter <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a
c&eacute;ill annsin do conach catha<lb n="1906">
 t&iacute;re, &ampersir; is &iacute; comairle do
r&oacute;nsat, a toicthi mara do innsaigid &ampersir; do<lb n="1907">
 taisc&eacute;ladh d&aacute; fhis in budh ferr a
con&aacute;ch catha long. Ro fornit<lb n="1908">
 iarum co dian tinnesnach a longa l&eacute;o do
tarrachtain do<lb n="1909">
 leth &eacute;n muir do toghail na <term type="city">cathrach</term>. N&iacute; snimach tra ro<pb n="146"><lb n="1910">
 h-ordaighedh cuma na long sin. Ni denta delbha na
rinnighecht<lb n="1911">
 forra. Ni deligthe acht a ruscl&aacute;na ria fidradh,
&ampersir; n&iacute;<lb n="1912">
 b&uacute;i decair na deliugud etarru &ampersir; crainn
na caille acht cromadh<lb n="1913">
 <mls n="406" unit="MS H folio">

 ar a cl&aacute;raibh sin nam&aacute;, &ampersir; ba lor le muintir
<ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="1914">
 sin acht co m-bedis cobhsaidhi re cathugud estib.</p>
<p><lb n="1915">O tairnicc cumdach in <term type="fleet">cobhlaigh</term> rom&oacute;ir sin le&oacute;, ro
l&eacute;igit<lb n="1916">
 a longa occo le trethan srotha <pn type="river">Rodain</pn> docum in mara moir,<lb n="1917">
 cor' gabsat port isin cuan i fiadhnuisi na <term type="city">cathrach</term> in aidchi sin.</p>
<p><lb n="1918">C&iacute;ar biat occbaid na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> immorro, in aidhchi<lb n="1919">
 sin, nir'b&oacute; tost d&oacute;ibh, ar ro scibait a
n&uacute;alonga l&eacute;o &ampersir; ro trebhurdaingnighid<lb n="1920">
 a senlonga, &ampersir; ro fornit &ampersir; ro
forl&iacute;naid &iacute;at do<lb n="1921">
 gl&eacute;ire gasraidh in bhaile, eter shen &ampersir;
&oacute;cc, co rabhatar co furnaithi<lb n="1922">
 urlama isin port c&eacute;tna.</p>
<p><lb n="1923">O tai<sup resp="WS">r</sup>nic dobhurshoillsi na
maidne muiche 'arna m&aacute;rach, &ampersir;<lb n="1924">
 o 'tcondcatar dellraid &ampersir; saighn&eacute;nraid na
gr&eacute;ne glansoillsi 'na<lb n="1925">
 ruithnibh bristechaibh re m&oacute;rtonnaibh in mhara,
&ampersir; &oacute; ro chuatar<lb n="1926">
 cith-anfhethna na h-aidhchi for cul co tarrla in muir
ina cl&aacute;r<lb n="1927">
 comr&eacute;idh taeth&eacute;glidhi for cinn in catha,
atrachtadur milid<lb n="1928">
 mercalma mertrena  &ampersir; foirne forn&iacute;ata in
<term type="fleet">cobhlaig</term> cechtardha,<lb n="1929">
 &ampersir; ro gabhsat for uracrad na long luchtmur
&ampersir; na m-barc<lb n="1930">
 m-bronnfhairsing &ampersir; na libhurn leburgorm o
fhochraibh in t&iacute;re.<lb n="1931">
 Ocus desidar ina suidhe ar sesaibh na long, &ampersir;
tucsat smachtbann<lb n="1932">
 imruma forra for <sup resp="WS">cna</sup>turb&aacute;rcaibh in <term type="fleet">cobhlaig</term> asna<pb n="148"><lb n="1933">
 cuanaibh amach, co clos f&oacute;na crichaib
comfhoicsibh tarmghal na<lb n="1934">
 lestur l&aacute;n&aacute;dhbul &ampersir; escal in
m&oacute;rmara oc a trentuargain do basaibh<lb n="1935">
 na ru&aacute;dhr&aacute;mha i r-righthibh na laech, co
rabhatar na<lb n="1936">
 longa l&aacute;nmora ar crithnugud &ampersir; ar
combocadh, iter tairrngi &ampersir;<lb n="1937">
 cl&aacute;rach, ot&aacute; a m-bruinne co h-errais.</p>
<p><lb n="1938">Ro c&oacute;raigset muinter
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> a <term type="fleet">cobhlach</term>
ar t<sup resp="WS">a</sup>idhecht asin<lb n="1939">
 cuan immach. Tucsat a libherna &ampersir; a minlonga i
medh&oacute;n a<lb n="1940">
 <term type="fleet">cobhlaigh</term>, &ampersir; tucsat
na longa b&aacute; m&oacute; occo &ampersir; ara rabhadur <num value="3">tri</num><lb n="1941">
 sretha no <num value="4">ceithri</num> sretha no <num value="5">c&oacute;ic</num> sretha do r&aacute;mhaibh ina timcull<lb n="1942">
 amuich &ampersir; amach, i leith risin muir moir
&ampersir; re cnes in catha.</p>
<p><lb n="1943">IN <term type="lord">taisech</term> toghaidhi ro
b&uacute;i occo .i. <ps><sn>Brutus</sn></ps>, is ann ro<lb n="1944">
 ordaigh a luing <sup resp="WS">f&eacute;n</sup> i n-
airenuch in <term type="fleet">cobhlaig</term> re h-ucht a<lb n="1945">
 bidhbad. Ba h-&aacute;dhbhul m&eacute;d na luingi sin,
airdi h-&iacute; naid<lb n="1946">
 longa in <term type="fleet">cobhlaig</term> uile: tuir
m&oacute;ra &ampersir; iduis debhtha uossa. <num value="6">S&eacute;</num><lb n="1947">
 sretha do r&aacute;mhaib uirre, m&oacute;r &ampersir;
adhbul a fat &oacute;n t-sreith uachtaraigh<lb n="1948">
 d&iacute;bh co muir.</p>
<p><lb n="1949">O ro comhfhoicsigh dona <term type="fleet">cobhlaighibh</term> arsin co n&aacute; b&iacute; <sup resp="WS">acht</sup><lb n="1950">
 &eacute;nbhaing imramha etorra, ro gabhsat m&iacute;lid
&ampersir; laithghaile in<lb n="1951">
 <term type="fleet">cobhlaig</term> cechtardha ar
gresecht &ampersir; ar nertadh a sl&oacute;igh co<lb n="1952">
 m-beidis co ferdha <sup resp="WS" source="F">seitrec</sup> i n-aghaidh a namat.</p>
<p><lb n="1953">Tucsat gaire m&oacute;ra &oacute;s aird la sodhain.
C&iacute;ar bh<sup resp="WS">&oacute;</sup> adhbhul<lb n="1954">
 s&iacute;atghal inn imramha &ampersir; comthairmnech na
r&aacute;ma n&iacute; clos<lb n="1955">
 n&iacute; d&iacute;bh l&eacute; m&eacute;d in uaill
aerdha atracht uaistibh ann. Tucad<lb n="1956">
 in spaing sin tra co d&iacute;chra d&uacute;thrachtach
l&eacute;o, &ampersir; n&iacute; r<sup resp="WS">&oacute;</sup><lb n="1957">
 ansat di cor' tolgsat in <term type="fleet">cobhlach</term> i slis araili. B&uacute;i do treisi<pb n="150"><lb n="1958">
 <mls n="407" unit="MS H folio"> ro comtuairgset co
r<sup resp="WS">&oacute;</sup>cuirset na longa fora c&uacute;la
dor&iacute;si<lb n="1959">
 co rancadur a m-bruinnedha i n-inadhaibh a n-errais.</p>
<p><lb n="1960">IS annsin iarum atrachtadar na forne dona sesaibh
&ampersir; ro<lb n="1961">
 tharlaicset saithe bodhbha &ampersir; cetha nemhe etarru
do shaighdibh<lb n="1962">
 a fidhbhacaibh &ampersir; do beraibh biraigthe
&ampersir; do laighnibh lethanlebraibh,<lb n="1963">
 con&aacute; facus <sup resp="WS" source="S">in t-aer
seachu cein badar os aird &ampersir; conna<lb n="1964">
 faccas</sup> in mhuir trithu o ro thuitset isin n-
edarfolum b&uacute;i<lb n="1965">
 iter in d&aacute; <term type="fleet">cobhlach</term>.</p>
<p><lb n="1966">Tucad bann ele arna <term type="fleet">cobhlaigibh</term> <sup resp="WS" source="S">co n-
dechadar</sup> araill<lb n="1967">
 dona longaibh cechtardhaibh im&aacute;sech araile. Do
r&oacute;ine cuarcumuisc<lb n="1968">
 don muir &ampersir; combuaidhred futhu. Na tonna no
cuirtis<lb n="1969">
 longa muinteri <ps><sn>Cesair</sn></ps> dibh no impaitis
foch&eacute;toir &oacute; longaibh<lb n="1970">
 na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>,
con&aacute; b&iacute; samhail in mhara f&uacute;thu acht<lb n="1971">
 intan tecaim in l&aacute;n mara ac diraim 'na
ruadhbuinne robhurta<lb n="1972">
 i n-aigid na gaeithe. Acht at&aacute; n&iacute; chena,
b&aacute; soirthiu<lb n="1973">
 dona <on type="people:Massilians">Masilecdhaib</on> cur
in catha annsin in&aacute;s do muintir
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,<lb n="1974">
 ar robtur athlumha &eacute;troma a longa, &ampersir;
b&aacute; soirbh a sti&uacute;radh<lb n="1975">
 &ampersir; a n-d&iacute;rugud &ampersir; a n-
imp&oacute;dh, &ampersir; ba sodhaing saighidh<lb n="1976">
 &ampersir; inggabh&aacute;il n&aacute;mhat <sup resp="WS" source="S">estib</sup>. Longa muinteri
<ps><sn>Cesair</sn></ps> <sup resp="WS">immorro</sup><lb n="1977">
 b&aacute;tar troma, &uacute;ra, inmalla iat s&eacute;n,
&ampersir; nirb' urusa a n-d&iacute;rugud<lb n="1978">
 in&aacute;s a n-imp&oacute;dh, acht chena n&iacute;r'
cobhsaidhi cathugud<lb n="1979">
 ar t&iacute;r na estibh .</p>
<p><lb n="1980">O 'tcondai<sup resp="WS">r</sup>c in <term type="lord">taisech</term> toghaidhi .i . <ps><sn>Brutus</sn></ps>
<sup resp="WS" source="F">in n-abairt<lb n="1981">
 sin fora m-batar</sup> longa na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> cuigi &ampersir; uadh, ro
gabh<lb n="1982">
 for acallaim a stiurasmainn, &ampersir; ro r&aacute;idh
ris slis a luingi do<lb n="1983">
 c&oacute;rugud re bruinnedhaibh long na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>, &ampersir; do r&oacute;ine
in<pb n="152"><lb n="1984">
 stiurasmann amhlaid sin, &ampersir; ro coirighedh na
longa f&aacute; comnesa<lb n="1985">
 d&oacute;ibh in innus c&eacute;tna. Na longa do roichedh
cuigi iarsin<lb n="1986">
 n&iacute; h-uatha no impodh, acht n&oacute; fostaighthi
le&oacute;-sum do corr&aacute;naibh<lb n="1987">
 &iacute;arnaidhibh, &ampersir; n&oacute; cengaltai do
shlabhradaibh slemonr&iacute;ghnibh.<lb n="1988">
 Ocus ro dluthaighidh in cathugud &iacute;arsin,
&ampersir; ro foilghid <sup resp="WS" source="S">in t-edarfasach<lb n="1989">
 bui don muir eter na da <term type="fleet">coblach</term></sup> &ampersir; ro congbhaid<lb n="1990">
 &ampersir; ro comfuaighid longa in <term type="fleet">cobhlaig</term> cechtardha slis re<lb n="1991">
 slis &ampersir; bord fria bord, conar'bo comfoicsi don
fhir d&iacute;bh a comguaillidhi<lb n="1992">
 imruma f&eacute;in in&aacute;s a bidhbaid don leith
anaill. Ocus<lb n="1993">
 n&iacute; r<sup resp="WS">o</sup> fhoghainset a n-
urchair n&aacute;it a n-d&iacute;braicthi d&oacute;ibh &oacute; h-oin<lb n="1994">
 anunn. Ro cumascit na l&aacute;mha leo, &ampersir; ro
claechlait na b&eacute;menna,<lb n="1995">
 &ampersir; ro tuairgid na cathbhairr, &ampersir; ro
cuadur for imbeirt<lb n="1996">
 a sc&iacute;ath <sup resp="WS">&ampersir;</sup> for
taithb<sup resp="WS">&eacute;m</sup>endaib a cloidhem, &ampersir; ro
gabhsat co<lb n="1997">
 sesmhach s&iacute;rthairbhertach oc frestal &ampersir;
oc frithailemh brathb&eacute;menn<lb n="1998">
 a m-bidhbad tar imellbordaibh na long.</p>
<p><lb n="1999">Atorcradar sochaidi dibh annsin i cessaibh &ampersir;
i cr&oacute;lighibh<lb n="2000">
 &ampersir; i crislaighibh a long fein, &ampersir; ro
shnighdis srebha &ampersir; sruth&aacute;na<lb n="2001">
 na fola flannr&uacute;aidhi a corpaibh na curadh
&ampersir; a h-innibh na<lb n="2002">
 colg n-<sup resp="WS">d</sup>&eacute;t, co m-
b&iacute;dis 'na caebaibh rothiugh<sup resp="WS">a</sup> &ampersir;
'na n-uanfadhaibh<lb n="2003">
 cr&oacute; for barr-u<sup resp="WS">a</sup>chtair na
tonn m&oacute;r mara. Ocus<lb n="2004">
 ro imdhaigh in t-&aacute;r iarum &ampersir; itrochradar
na colla d&iacute;chennta<lb n="2005">
 iter na longaibh isin muir, conach cuimgidis na
slabhrad<sup resp="WS">a</sup><lb n="2006">
 iarnaidhi a n-acomhal r&eacute; dl&uacute;s &ampersir;
re h-imat <mls n="408" unit="MS H folio">

 na corp<lb n="2007">
 cirrthe &ampersir; na colann croderg etarru. Ocus no
thuitidis na l&aacute;ich<lb n="2008">
 lethmharbh<sup resp="WS">a</sup> isin muir, co m-
b&iacute;dis araile d&iacute;bh ac &oacute;l a fola f&eacute;in<lb n="2009">
 maille is in serbshaile in glasmara, &ampersir; no bidis
araill ele for a<lb n="2010">
 n-anfadh &ampersir; for a n-imb&aacute;dhudh co fagh<sup resp="WS">bai</sup>dis a n-oidedha<pb n="154"><lb n="2011">
 le sesaibh &ampersir; le cl&aacute;raibh na long
l&aacute;nbristi oc r&aacute;en &ampersir; ac rotuitim<lb n="2012">
 forra an&uacute;as. N&iacute; t&eacute;ighedh
b&eacute;im na h-urchur for dim&aacute;in<lb n="2013">
 no imraill isin gliaidh sin cen cnes curadh do
chirrbhadh n&oacute;<lb n="2014">
 cen cl&aacute;r luinge do ledradh, &ampersir; a tecmadh
isin muir d&iacute;bh is i<lb n="2015">
 corpaib laech do tairistis.</p>
<p><lb n="2016">IS annsin ro l&aacute;a curudha &ampersir; latha
gaile in <term type="fleet">cobhlaig</term> cechtarda<lb n="2017">
 for tocbh&aacute;il a fedhma catha &ampersir; for
imd&uacute;gud gnim n-gaiscid<lb n="2018">
 for na sl&oacute;ghaibh. IS annsin ro indsaighsat
d&aacute; luing do<lb n="2019">
 longaibh na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>
cur' &iacute;adhsat in luing <term type="warrior">&oacute;cl&aacute;igh</term> do<lb n="2020">
 muintir <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,
<ps><fn>T&aacute;ghus</fn></ps> a ainm, &ampersir; ro roinn
<ps><fn>T&aacute;ghus</fn></ps> foirenn a<lb n="2021">
 luinge ar d&oacute; .i. lethfoirenn i n-aghaidh cecha
luinge d&iacute;bh.<lb n="2022">
 Ocus atracht f&eacute;in ina inadh f&eacute;in .i. i
lipting a luinge, &ampersir; ro<lb n="2023">
 gabh for comfrithailemh in d&aacute; stiurasmann
d&aacute; dheis &ampersir; d&aacute;<lb n="2024">
 cl&iacute;. Fecht ann do rat a imill for falmaire indara
long d&iacute;bh<lb n="2025">
 &ampersir; ro gabh co s&eacute;trech s&iacute;rcalma ic
&aacute; fostadh. Fornit in da<lb n="2026">
 stiurasmann in d&aacute; shleigh i n-&eacute;nfecht ind,
co tarrla indara slegh<lb n="2027">
 d&iacute;bh i n-imell a droma &ampersir; araill i cleith
a ochta for comair<lb n="2028">
 a craidhe cor<sup resp="WS">o</sup> comrithset a
d&aacute; slinn a forfholamh a chl&eacute;ibh.<lb n="2029">
 Tarrustair ina shesam, &ampersir; ni fhidir ca crecht
d&iacute;bh tar a snighfedh<lb n="2030">
 a fhuil art&uacute;s. Ro d&uacute;n a b&eacute;l
&ampersir; ro <sup resp="WS">in</sup>bholg a an&aacute;l &ampersir; ro<lb n="2031">
 scendset in d&aacute; shleigh &iacute; n-&eacute;nfecht
as, cor' mebh<sup resp="WS">d</sup>adar d&aacute;<lb n="2032">
 buinne ruadhfhola for a shlicht, corob amhlaid sin fuair
b&aacute;s.</p>
<p><lb n="2033">Ro dh&iacute;righ <ps><fn>Gel&oacute;n</fn></ps>
m&iacute;lid do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on> a
luing docum<lb n="2034">
 muinteri <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>. Maith fer
&oacute;n in fer sin, na raibhe<pb n="156"><lb n="2035">
 l&aacute;mh budh fherr do stiuradh luinge i n-aimsir
anfaidh. N&iacute;<lb n="2036">
 raibhe fer budh e&oacute;lchu for rithim <sup resp="WS">leg. reithini</sup> na for anfine.<lb n="2037">
 Ro b&uacute;i d&aacute; treisi &ampersir; d&aacute;
s&eacute;trighi ro stiur in fer sin a luing<lb n="2038">
 cur<sup resp="WS">o</sup> bris comuaim &ampersir;
comhdl&uacute;thugud luinge a bidhbad re<lb n="2039">
 bruinde a luinge. Acht chena ro d&iacute;righ
&oacute;cl&aacute;ch do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2040">
 in sleigh seimnigh d&aacute; saighid-sium, co tarrla i
mullach a<lb n="2041">
 ochta ind <sup resp="WS" source="F">go rucc urrainn
trit</sup> cor' fh&aacute;caibh a anmain &ampersir; s&eacute;<lb n="2042">
 ic tennadh na stiur<sup resp="WS">e</sup> cuigi
d'imp&oacute;dh na luinge.</p>
<p><lb n="2043">IS annsin ro gab <ps><fn>Giair</fn></ps>,
m&iacute;lid do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on>, bord<lb n="2044">
 luinge <ps><fn>Gel&oacute;in</fn></ps> &ampersir;
s&eacute; ic tidhecht a b&aacute;dhudh intan ro<sup resp="WS">s-</sup>t&oacute;caib<lb n="2045">
 &oacute;n muir s&uacute;as co m-bui a ucht-bruinne fria
bord na luinge.<lb n="2046">
 IS ann innsmais in fer do muintir
<ps><sn>Cesair</sn></ps> in g&aacute;<sup resp="WS">e</sup> ind, cor'<lb n="2047">
 gabh ina luing trit, co raibhe for bang&aacute;naigh
esti, &ampersir; in g&oacute;e<lb n="2048">
 ac a fulang.</p>
<p><lb n="2049">Da <term type="warrior">&oacute;cl&aacute;ch</term>
<term type="nobles">shaerclannda</term> do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on> batar isin<lb n="2050">
 cath, d&aacute; br&aacute;thair derbha &iacute;at. do
aen lamhnadh ro tuismit araen.<lb n="2051">
 n&iacute; b&iacute; deccair na eterderrsgnugud delbha
etarru. B&uacute;i d&aacute;<lb n="2052">
 cosmhailes, n&aacute; h-aith<sup resp="WS">g</sup>nedh
nech fer seoch a cheile d&iacute;bh noco-ros-dedhail<lb n="2053">
 b&aacute;s &ampersir; corob cuimniugud cuma d&aacute;
cairdibh dercadh<lb n="2054">
 indara fer dibh airet ro bo beo &oacute; fuair araile
b&aacute;s. Amail<lb n="2055">
 batar in dia<sup resp="WS">s</sup>sin ann doroich long
muinteri <ps><sn>Cesair</sn></ps> bord fria<lb n="2056">
 bord risin <mls n="409" unit="MS H folio">

 luing i rabhadar, co n-derna clethr&aacute;mh<lb n="2057">
 cumaisc d&aacute; r&aacute;mhaibh. S&iacute;nes indara
fer d&iacute;bh a l&aacute;imh <sup resp="WS" source="F, S">deis</sup><lb n="2058">
 asin liphting i m-b&iacute; cor' d&uacute;n a glaicc im
bord luinge a bidhbad.<lb n="2059">
 Nochtais <term type="warrior">&oacute;clach</term> do
muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps> fot l&aacute;imhe laich da<pb n="158"><lb n="2060">
 cloidhemh, &ampersir; do bert ruchall tarsin
l&aacute;imh, cor<sup resp="WS">o </sup>thesc in righidh<lb n="2061">
 ar d&oacute;, &ampersir; cor' fh&aacute;caibh in<sup resp="WS">n</sup>glaicc i lenmhain na luinge. S&iacute;nes<lb n="2062">
 in <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> an laim
cl&eacute; do tarrachtain na laime tescdha.<lb n="2063">
 Formis an t-<term type="warrior">&oacute;clach</term>
c&eacute;tna b&eacute;im comadhais do cloidhemh d&oacute;,<lb n="2064">
 cor' letrastair in l&aacute;imh cl&iacute; &oacute;
b&uacute;n na gualann de. Acht chena,<lb n="2065">
 c&iacute;a ro letradh lamha in laeich sin, co n&aacute;
b&uacute;i tuailgius a airm<lb n="2066">
 na a sc&eacute;ith do congb&aacute;il, n&iacute;r<sup resp="WS">&oacute;</sup> l&eacute;icc cruas craidhe d&oacute; time
n&aacute;<lb n="2067">
 teichedh do d&eacute;nam, &ampersir; n&iacute; d&aacute;
fholach fo shesaibh na luinge<lb n="2068">
 do cuaidh, acht tainic ar inchaibh a lethemain,
&ampersir; cech beim &ampersir;<lb n="2069">
 cech for&eacute;cin n&oacute; fhuirmhithea a fer dia
muintir ticedh sium<lb n="2070">
 eturru co m-b&aacute; h-ind f&eacute;in no tecmadh. Ocus
o ro rathaigh<lb n="2071">
 airdhena bais ina d&oacute;chum &ampersir; a fhuil oc
snighi ina linn for<lb n="2072">
 slechttaibh na slegh &ampersir; na cloidhem asa chorp,
ro gab for<lb n="2073">
 a an&aacute;il &ampersir; do bert urt&oacute;cbhail
miled fair, &ampersir; ro ling a n-airdi, &ampersir; ro<lb n="2074">
 l&eacute;icc b&eacute;im n-asclainn de i luing muinteri
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, cor' urchoidigh<lb n="2075">
 a truma d&oacute;ibh, ar n&iacute;r thualaing imberta
arm forra.</p>
<p><lb n="2076">Ro l&iacute;nad a long &aacute;rsin do spairtibh
cr&oacute; &ampersir; do collaibh<lb n="2077">
 curadh, co ro sc&aacute;ilset a comuamanna &ampersir; co
ro l&iacute;nad do serbhsh&aacute;ile<lb n="2078">
 in glasmara, &ampersir; co ro tollait a h-&aacute;bhair,
&ampersir; co ro slugaid<lb n="2079">
 a f&uacute;domain &ampersir; a f&iacute;richtur in
oic&eacute;in, cona foirinn, &ampersir; ro reith in ruadhbuinne<lb n="2080">
 romh&oacute;rrobhurta fo shamhail saebhchoire ina h-
inadh da h-&eacute;issi.</p>
<p><lb n="2081">M&oacute;r do ernailibh bais ingn&aacute;thaigh
anabhaidh do fhuaradur<lb n="2082">
 <term type="nobles">saerclanna</term> in l&aacute;
sin.</p>
<p><lb n="2083">Fecht n-aen ann ro l&aacute; fer do muintir
<ps><sn>Cesair</sn></ps> l&aacute;mhcorr&aacute;n<lb n="2084">
 iarnaidhi <sup resp="WS" source="S">uada</sup> d'fastudh
na luinge <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>, &ampersir;
ised do rala<lb n="2085">
 i <ps><fn>Licid</fn></ps> l&aacute;echmilidh do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on>, &ampersir; do tarr<sup resp="WS">a</sup>ing <sup resp="WS">in corran F</sup><pb n="160"><lb n="2086">
 <ps><fn>Licit</fn></ps> leis tar bord na luinge immach.
Tarrustair<lb n="2087">
 a muinter f&eacute;in for d&aacute; colpadhaibh
&ampersir; ro gabhsat ic<sup resp="WS">a</sup> imtarraing<lb n="2088">
 imme, co ros-roinn in <sup resp="WS">l&aacute;m-</sup>corr&aacute;n &iacute;arnaidhi in d&iacute;<sup resp="WS">b</sup> m-bloghaibh,<lb n="2089">
 &ampersir; ruc in m-bloigh &oacute; cris suas leis,
&ampersir; ro fh&aacute;caibh in m-bloigh &oacute;<lb n="2090">
 cris s&iacute;s isin luing, &ampersir; ro thuitset a
inne &ampersir; fochull a bronn isin<lb n="2091">
 muir. Ocus ni b&uacute;i scibudh anma na betha<sup resp="WS">d</sup> <sup resp="WS">i</sup>na leth inichturaigh,<lb n="2092">
 &ampersir; in leth uachtarach immorro b&uacute;i sein
for anamthaigh<lb n="2093">
 fria r&eacute; c&iacute;an. Fob&iacute;thin is ann ro
badar na baill<lb n="2094">
 be&oacute;thacha &ampersir; istudha na h-anma .i.
&aacute;e &ampersir; inchinn &ampersir; craidhe &ampersir;<lb n="2095">
 ubhall braighet. Ocus o ro batar iarum lucht na luinge
<sup resp="WS">na</sup><lb n="2096">
 <on type="people:Massilians">Masilecdha</on> <sup resp="WS" source="S">uile</sup> co tairbertach for lethbord na luinge
oc fost&oacute;dh<lb n="2097">
 <ps><fn>Licit</fn></ps> &ampersir; ic cathugud fria
muintir <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, ro cuaidh in<lb n="2098">
 bord sin na luinge f&aacute;e in muir rompu, &ampersir;
ro imp&oacute; in<lb n="2099">
 bord ele forra, &ampersir; tainic a long tar a mullach,
&ampersir; n&iacute;r cuimciset<lb n="2100">
 l&uacute;th a cos n&oacute; a l&aacute;mh, &ampersir; in
saile ic a form&uacute;chad i crislach<lb n="2101">
 a luingi noco fuaradur b&aacute;s.</p>
<p><lb n="2102">Tarrustair araile &aacute;nradh for imb&aacute;dhudh
ann, &ampersir; b&uacute;i in<lb n="2103">
 fer sin co setrech s&iacute;rcalma ic snamascnam na tonn
don drumcla<lb n="2104">
 dar aile. Isi conair a tuc in anfin e, airm <sup resp="WS">in</sup>ar,<lb n="2105">
 comraicset d&aacute; luing l&aacute;nl&uacute;atha <mls n="410" unit="MS H folio">

 f&oacute; &eacute;nbaing imruma<lb n="2106">
 isin <term type="fleet">cobhlach</term>. Is ann dos-rala
sum for barr uachtarach na<lb n="2107">
 tuinne iter dibh brainibh in d&aacute; long sin co n-
dernsat cn&aacute;mbr&eacute;taigh<lb n="2108">
 &ampersir; desi fodhailti d&aacute; cnamaibh &ampersir;
d&aacute; uilib inmedh&oacute;nachaibh<lb n="2109">
 etarru, &ampersir; n&iacute;rsat airmisc d&aacute;
bloiscbeim na<pb n="162"><lb n="2110">
 m-bruinne ic comtuargain sin, &ampersir; intan ro
scuchsat na longa<lb n="2111">
 for c&uacute;la uadha atrochair-sium isin muir,
&ampersir; is cuma no scended<lb n="2112">
 in serbhs&aacute;ile tar a cr&eacute;chtaibh &ampersir;
no tobr&uacute;chtadh sl&iacute;mradh a<lb n="2113">
 inde &ampersir; a inathair &ampersir; fulradh a craidhi
ina lia<sup resp="WS">i</sup>bh dubhfhola &ampersir;<lb n="2114">
 ina lomannaibh cr&oacute; tar a b&eacute;laib sechtair;
&ampersir; fuair b&aacute;s amhlaidh<lb n="2115">
 sin.</p>
<p><lb n="2116">Drong mor do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on> do batar for a n-
ocharb&aacute;dhudh<lb n="2117">
 fos, &ampersir; ro scuchsat i n-aen<sup resp="WS">fh</sup>abhull docum na<lb n="2118">
 luinge <on type="people:Massilians">Masilecdhae</on> ba
comnesam d&oacute;ibh, &ampersir; <sup resp="WS">ro </sup>righset a
l&aacute;mha<lb n="2119">
 i n-aensist &ampersir; i n-a&eacute;nuair ina bord,
&ampersir; ro gabh in long for<lb n="2120">
 crith &ampersir; for utmaille desin, &ampersir; adaghat
iarum in fhoirenn, &ampersir;<lb n="2121">
 gabhait ic imscothadh a lamh d&iacute;bh d&aacute;
claidhmibh, cor<sup resp="WS">o</sup> lensat<lb n="2122">
 a n-glacca i m-burd na luingi &ampersir; dorochradar a
cuirp ta<sup resp="WS">mh</sup>naighthi<lb n="2123">
 i f&uacute;domain in mara <sup resp="WS" source="F">fo a
n-urcomair</sup>.</p>
<p><lb n="2124">Ocus ro chuaidh scithlim m&oacute;r for a n-armaibh
in airet<lb n="2125">
 sin. Ro mebh<sup resp="WS">d</sup>adar <sup resp="WS" source="F">a laigni &ampersir; a craisecha ina n-innsmaib.<lb n="2126">
 Ro mebdatar</sup> a slegha &ampersir; a foghadha
foebhracha i tollaib<lb n="2127">
 a suainemh, &ampersir; ro mebh<sup resp="WS">d</sup>atar
a cloidhmhe ina n-imdhornaibh<lb n="2128">
 &ampersir; a corr&aacute;na ina cromthaibh.</p>
<p><lb n="2129">Arai sin ro thimthir a n-gal curadh &ampersir; a m-
bruth n&iacute;a<sup resp="WS">dh</sup><lb n="2130">
 armu elo d&oacute;ibh, ar no imredh c&aacute;ch <sup resp="WS" source="S">dib</sup> for araile na<lb n="2131">
 r&aacute;mhad<sup resp="WS">a</sup> &ampersir; na sesa
&ampersir; stiura na long, &ampersir; n&oacute; bristis na longa<lb n="2132">
 <sup resp="WS" source="S">f&eacute;in l&eacute;o,</sup>
f&aacute; comair a cl&aacute;raidh do d&iacute;bhrucud d&aacute;
naimdibh.</p>
<p><lb n="2133">Na h-abaighi &ampersir; na cuirp cirrthi n&oacute;
bidis isna longaibh<lb n="2134">
 n&oacute; for uachtur in mara ina fochraibh no tescdais
iat &ampersir;<lb n="2135">
 no d&iacute;bhraicdis iarsin. No tairng<sup resp="WS">i</sup>dis sochaidhe d&iacute;bh na<pb n="164"><lb n="2136">
 h-armo no b&iacute;dis ic congbail a n-inne &ampersir; a
n-inathar inntu astu<lb n="2137">
 f&eacute;in, &ampersir; no cuirdis a m-bassa for a
crechtaibh airet no b&iacute;dis ic<lb n="2138">
 dibhrucud in airm n&oacute; <sup resp="WS">ic</sup>
fuirmedh in beim<sup resp="WS">e</sup>.</p>
<p><lb n="2139">Frith airecc ingnadh &ampersir; elada f&iacute;rglicc
le muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2140">
 annsin .i. ro h-adhnait coinnle c&iacute;artha
&ampersir; l&oacute;charnda giusta l&eacute;o,<lb n="2141">
 &ampersir; n&oacute; cuirdis ar derglasadh &iacute;at
f&oacute; s<sup resp="WS">l</sup>esaibh &ampersir; fo bruinnibh <sup resp="WS" source="F">&ampersir;<lb n="2142"> fo eraisib</sup> long na
<on type="people:Massilians">Masilecdha</on>. Ocus n&oacute; lastais
fo ch&eacute;toir<lb n="2143">
 na <sup resp="WS">sen</sup>longa lasamna 'arna m-
br&eacute;o<sup resp="WS">ad</sup> do pic &ampersir; do geir<sup resp="WS">id</sup> &ampersir;<lb n="2144">
 do c&eacute;ir. Ba truagh tra ro bas isin cobhlach
arsin. T&eacute;ighedh<lb n="2145">
 an fer d&iacute;bh ar teichedh a loiscidh isin muir
d&aacute; b&aacute;dhudh,<lb n="2146">
 &ampersir; ticidh in fer asin muir ar teichedh a
b&aacute;idhte isin luing<lb n="2147">
 <sup resp="WS" source="F">for lasad</sup> d&aacute;
loscud, &ampersir; n&iacute; b&iacute; ecla b&aacute;is ar nech dibh
acht<lb n="2148">
 in b&aacute;s <sup resp="WS">&oacute;</sup> tinnscnadh
&eacute;cc.</p>
<p><lb n="2149">Cidh &iacute;at in lucht ro b&uacute;i for
ocharbadhudh d&iacute;bh, n&iacute;r'bo<lb n="2150">
 meirbh a feidm isin glia<sup resp="WS">i</sup>dh sin, ar
do b&iacute;dis araill d&iacute;bh ac<lb n="2151">
 tin&oacute;l arm na long b&aacute; comnessa
d&oacute;ibh, &ampersir; b&iacute;dis araill ele ic<lb n="2152">
 imairecc in catha frisna bidhbadaibh tecmhaitis for
imb&aacute;dhadh<lb n="2153">
 d&oacute;ibh. Ocus intan na faghbadais airm ele
n&oacute; bidis ic imtescad<lb n="2154">
 in t-sh&aacute;ile etarru, &ampersir; n&oacute;
&iacute;adhadh in fer ann a l&aacute;mha<lb n="2155">
 tar a bidhbaidh co t&eacute;ighdis mar&aacute;en a
fh&uacute;dhomhain in mara. B&aacute; f&oacute;<lb n="2156">
 leis <mls n="411" unit="MS H folio"> a b&aacute;dhadh
fein acht co m-b&aacute;idhedh a n&aacute;mhait leis.</p>
<p><lb n="2157">Ba l&aacute;mh arrachta le <ps><fn>Poicc</fn></ps> in
airet sin isin gl&iacute;a<sup resp="WS">i</sup>dh sin.<lb n="2158">
 &Oacute;cclach amra do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on> esin, &ampersir; onfisech
amra nois &ampersir;<lb n="2159">
 fer t&uacute;ir &ampersir; &iacute;arrata cech neich no
b&aacute;itti for muir, &ampersir; fer no<lb n="2160">
 clechtadh techt d'<sup resp="WS">' fh</sup>ogluasacht
angcaire cech tan tecmadh i lenmhuin<lb n="2161">
 i n-&iacute;chtur oic&eacute;in. No d&uacute;nadh in fer
sin a d&oacute;idi imon<lb n="2162">
 fer do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps>, co m-beredh
leis co gr&iacute;an in mara <sup resp="WS">&eacute;</sup>, &ampersir;<pb n="166"><lb n="2163">
 nos-f&aacute;cbadh ann, &ampersir; ticed f&eacute;in a
n-etarfh&aacute;sach in <term type="fleet">cobhlaig</term>
an&iacute;s,<lb n="2164">
 &ampersir; ro teilgedh a an&aacute;l, &ampersir; no
bhere<sup resp="WS">dh</sup> fer ele d&aacute; naimdibh leis<lb n="2165">
 fon samail sin. Fecht n-aen and chena ro sh&aacute;il-
sium tidhecht a<lb n="2166">
 n-etarfholamh in <term type="fleet">cobhlaig</term>
an&iacute;s, &ampersir; n&iacute; h-edh tainic iter, acht do rala<lb n="2167">
 f&oacute; drumlorgaibh na long, &ampersir; n&iacute;r'
t&oacute;caibh cenn o h-oin alle.</p>
<p><lb n="2168">Drong ele da m-b&iacute; forsin imb&aacute;dhudh no
fhastaidis r&aacute;mhadha<lb n="2169">
 na long n-echtrand, con&aacute; l&eacute;igdis teichedh
na indsaighi d&oacute;ibh,<lb n="2170">
 &ampersir; ticdis f&oacute;s for sc&aacute;th a long
fein com<sup resp="WS">b</sup>&aacute; h-inntu no benadh<lb n="2171">
 in b&eacute;im n&oacute; in t-urchur no fuirmhithi for
bord no for bruinne<lb n="2172">
 na luinge.</p>
<p><lb n="2173">IS ann atracht <ps><fn>Tir<sup resp="WS">r</sup>&eacute;n</fn></ps> trenfer do muintir
<ps><sn>Cesair</sn></ps> a m-bruinni<lb n="2174">
 a luinge, &ampersir; ro gabh for togbail a ghnim gaiscid
&oacute;s aird<lb n="2175">
 &ampersir; for calma do denam isin cath. Ocus itcondaic
<ps><fn>Ligdamus</fn></ps><lb n="2176">
 l&aacute;echmilid do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on> inn&iacute;sin, &ampersir;
taibhleoir toghaidhi ess&eacute;in,<lb n="2177">
 &ampersir; do bert ubhall mell luaidhi <sup resp="WS">i</sup>na thabhull, &ampersir; srethais uadh for<lb n="2178">
 <ps><fn>Tir<sup resp="WS">r</sup>&eacute;n</fn></ps>
<sup resp="WS">&eacute;</sup>, co tarla an t-ubhall luaidhi i fossadh
a &eacute;dain, co<lb n="2179">
 ro combris a &eacute;dan &oacute;n araidh co'raile,
&ampersir; cor' cuir cechtar<lb n="2180">
 a dh&aacute; sh&uacute;il taracenn i a-&eacute;nfecht
amach. Sochtus <ps><fn>Tir<sup resp="WS">r</sup>&eacute;n</fn></ps>
'ar<lb n="2181">
 m-bein a radhairc fair, adar-leis is dorchata bais dos-
ranaic,<lb n="2182">
 &ampersir; o ro airigh immorro br&iacute;ghi bethadh do
beith ina ballaib <sup resp="WS" source="S">ro<lb n="2183">
 raid</sup> re muintir <sup resp="WS"><ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps></sup>: <q>C&oacute;irigh m'
aghaidh,</q> ar s&eacute;, <q>rem<lb n="2184">
 naimdibh co ro dibraicer <sup resp="WS" source="S">iad</sup> feibh dibraicti-si, &ampersir; co ro tochaither<lb n="2185">
 in iarsma anma fil indum r&eacute; b&aacute;sugud mo
bidhbad, &ampersir;<lb n="2186">
 fri d&iacute;den mo carat, ar n&iacute; th&eacute;it mo
menma fri<sup resp="WS">m</sup> bethaid o<lb n="2187">
 h-oin amach.</q></p>
<p><lb n="2188">O ro sc&aacute;ich d&oacute; sin do r&aacute;dha do
bert <sup resp="WS">a</sup> aghaidh for na<lb n="2189">
 <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>, &ampersir;
f&oacute;ceird urchur n-amarais forra. Araidhe an<pb n="168"><lb n="2190">
 imrall do rala airm a m-b&iacute; <ps><fn>Arg</fn></ps>,
<term type="warrior">&oacute;cclach</term> sochene&oacute;il do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on><lb n="2191">
 &ampersir; s&eacute; <sup resp="WS" source="S">ina
sessam</sup> a lipthing a luinge. Do rala in<lb n="2192">
 t-shlegh d&iacute;a saighi seoch bile in sc&eacute;ith
&ampersir; tar bernaidh na l&uacute;irighi,<lb n="2193">
 cor' gabh i maethlach &aacute; brond &oacute; imlinn
s&iacute;s. Do rochair<lb n="2194">
 <ps><fn>Arg</fn></ps> for in sleigh, co n-dechaidh fod
l&aacute;mha l&aacute;ich d<sup resp="WS">i</sup>a crund i<lb n="2195">
 n-deghaidh a glasiaraind trena druim s&iacute;ar
sechtair.</p>
<p><lb n="2196">IS ann ro b&uacute;i in sen&oacute;ir athair
<ps><fn>Airg</fn></ps> a m-bruinne na luinge<lb n="2197">
 c&eacute;tna, &ampersir; n&iacute; raibhe do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on> m&iacute;lid bhudh
shonairti in&aacute;s<lb n="2198">
 i n-aimsir a &oacute;itedh. Ocus o 'tcondaic a mac ac
toitim tainic ina<lb n="2199">
 dh&oacute;chum for a t-shrengtrascarnaidh &ampersir; for
a tuitmennaigh tar<lb n="2200">
 sesaibh na luinge l&aacute;nfhada cosin lipthing i m-
b&iacute; a mac, &ampersir; fuair<lb n="2201">
 fora anfadhaigh &eacute;, &ampersir; n&iacute; dhernai
cai na h-&eacute;caine uasa, acht<lb n="2202">
 ro s&iacute;n a l&aacute;mha re thaebh<sup resp="WS">u</sup>, &ampersir; ro cruadhaigh &ampersir; ro
c&aacute;taigh<lb n="2203">
 a corp, &ampersir; tainic temhel &ampersir; fordorcha
for a roscaib. O 't-condaic<lb n="2204">
 <ps><fn>Arg</fn></ps> a athair i n-imfhocus ro
th&oacute;caibh a cenn &ampersir; a ucht<lb n="2205">
 co h-anbhann amhneirt &oacute; bord na luinge do
&iacute;arraid p&oacute;icci fair,<lb n="2206">
 ar <sup resp="WS" source="S">nirsa</sup> tualaing
laburtha <sup resp="WS">f</sup>ris, &ampersir; ro <mls n="412" unit="MS H folio">

 tarraing<lb n="2207">
 a laim n-deis cuigi do d&uacute;nadh a sh&uacute;l.
<q>Acc iter &oacute;n,</q> ar in t-athair,<lb n="2208">
 <q>n&iacute; h-edh b&iacute;as ann, a maic, acht is
missi is taisci rachus docum<lb n="2209">
 &eacute;cca.</q> Is amlaid atbert sin, &ampersir; do rat
irclann do cloidhemh<lb n="2210">
 <sup resp="WS">i</sup>na luing bronn fein, cor' gabh
<sup resp="WS" source="S">urrand</sup> trit, &ampersir; ro ling isin<lb n="2211">
 muir ac&eacute;t&oacute;ir ina diaidh, ar ro b&uacute;i
do teindeithnes &eacute;cca fair<lb n="2212">
 r&iacute;ana mac n&aacute;r' fholortnaigh aenb&aacute;s
<sup resp="WS" source="S">d&oacute;</sup>.</p>
<p><lb n="2213">Do bo cruaidh &ampersir; do bo comnert tra ro feradh
in gl&eacute;o<lb n="2214">
 sin muinteri <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Poimp</sn></ps> i n-eccmais a <term type="lord">tigerna</term>
m&aacute;r&aacute;en,<pb n="170"><lb n="2215">
 acht chena ro eterdelighset ratha na <term type="king">r&iacute;gh</term> etarru, &ampersir; ro fortamlaigh<lb n="2216">
 con&aacute;ch catha <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> for
toicim <ps><sn>Poimp</sn></ps>. Ocus ro tuit<lb n="2217">
 iarum in cath leth ar leith, &ampersir; ro sraeined inn
irgail ar lucht<lb n="2218">
 na <term type="city">cathrach</term>, &ampersir; ro
loitedh a laith gaile, &ampersir; ro cirrbait a curaidh<lb n="2219">
 &ampersir; ro trascraid a treoin &ampersir; a taisigh,
&ampersir; ro maeltamnaighid a m&iacute;lid,<lb n="2220">
 &ampersir; ro b&aacute;idhedh erm&oacute;r a long,
&ampersir; ro mudhaigh in tine<lb n="2221">
 araill d&iacute;bh, &ampersir; do neoch nar'
b&aacute;idhedh &ampersir; nar' loisced d&iacute;bh ro<lb n="2222">
 lingset muinter <ps><sn>Cesair</sn></ps> tar a m-
bordaibh intu, &ampersir; ro gabhsat for<lb n="2223">
 a foirnedh do gl&eacute;re laech, &ampersir; ro
d&iacute;chennatar a fhuaradur do<lb n="2224">
 laechaibh lethmarbh<sup resp="WS">aibh</sup> &ampersir;
d'&oacute;ccaibh for anamhthaigh intu,<lb n="2225">
 &ampersir; do cuadur dono sce&oacute;langa uatha<sup resp="WS">ti</sup> do <on type="people:Massilians">Masilecdhaibh</on>
a<lb n="2226">
 nirt a n-imrama &ampersir; a luas a long, &ampersir;
rucsadur a long<sup resp="WS">a</sup><lb n="2227">
 lethbristi d&aacute; longbothaib l&eacute;o.</p>
<p><lb n="2228">B&aacute; l&oacute;r truaighi tra cloistecht re lucht
na <term type="city">cathrach</term> &aacute;rsin,<lb n="2229">
 l&eacute; m&eacute;d a n-uchbhadha &ampersir; a n-
&eacute;cc&aacute;ine, &ampersir; re h-imat a n&uacute;allghubha<lb n="2230">
 &ampersir; a n-golgaire ic faicsin a muintiri ic
teichedh ina<lb n="2231">
 n-d&oacute;chum. Ba deithfir doibh &oacute;n chon<sup resp="WS">a</sup>, ar rob imdha mac cen<lb n="2232">
 athair ann, &ampersir; athair cen mac, &ampersir; siur
cen <term type="kinsman">brathair</term>, &ampersir; <term type="wife">ben</term> cen<lb n="2233">
 caemch&eacute;ile isin<sup resp="WS">n</sup> uair sin
occo, &ampersir; ro gabsat a mn&aacute; &ampersir; a<lb n="2234">
 sen&oacute;raigh <sup resp="WS">i</sup>na m-
b&uacute;idhnibh &ampersir; 'na s&eacute;sibh for in tr&aacute;igh ic<lb n="2235">
 tabhairt aithne forsa tabhradais m&uacute;rtonna in
m&oacute;rmhara do<lb n="2236">
 collaibh &ampersir; do cennaibh carad &ampersir;
coic&eacute;ile dochum t&iacute;re d&aacute;<lb n="2237">
 saighidh. Ba<sup resp="WS">tar</sup> dodelbha na
gn&uacute;isi sin, &ampersir; ba docair<pb n="172"><lb n="2238">
 aithne forra &ampersir; no b&iacute;dh in <term type="wife">ben</term> ic p&oacute;ccad in fir do muintir<lb n="2239">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> i r-richt a fir f&eacute;in,
&ampersir; n&oacute; b&iacute;dis ind&aacute;na athair ic debhaid<lb n="2240">
 &ampersir; ic <sup resp="WS">c</sup>athugud imon aencorp
dar leis <sup resp="WS">la</sup> cech fer d&iacute;bh fa h-&eacute;<lb n="2241">
 corp a maic fein ro cosnadh annsin.</p>
<p><lb n="2242"><ps><fn>D&eacute;cius</fn>
<sn>Br&uacute;tus</sn></ps> immorro, <term type="lord">taisech</term>
<term type="fleet">cobhlaigh</term> <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,
ba sl&aacute;n<lb n="2243">
 sonairt leis a menma ar maidm roime for <sup resp="WS">na</sup> <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>, ar<lb n="2244">
 is esium c&eacute;tfher leisar' brised cath long<sup resp="WS">d</sup>a ar seilbh <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>.<lb n="2245">
 Batar a muinter immorro co h-uchfadhach &eacute;caintech
mar do<lb n="2246">
 scaradar risna <on type="people:Massilians">Masilecdha</on>, &ampersir; n&iacute;rbh<sup resp="WS">&oacute;</sup> &eacute;caine cen adhbar sin,<lb n="2247">
 ar rob<sup resp="WS">tar</sup> imdha cuirp cirrthi
&ampersir; t&aacute;ibh tolla &ampersir; la&iacute;ch <sup resp="WS">londa</sup><lb n="2248">
 ledartha <sup resp="WS">&ampersir; &oacute;icc</sup>
athgaeiti acco, &ampersir; rob imdha fuile &ampersir; crechta<lb n="2249">
 d&iacute;leighis forra. Acht cena nocha cumann cath la
firu. Do r&oacute;nsat<lb n="2250">
 br&iacute;gh bicc desin, ar is rompu ba raen.</p>
<p><lb n="2251">Tucsat a <term type="fleet">cobhlach</term> i cuan
&ampersir; i caladhport na <on type="people:Massilians">Masilecdha</on><lb n="2252">
 &ampersir; ro scipait &ampersir; ro tirmglanaid a longa
l&eacute;o, &ampersir; ro laiset curpu<lb n="2253">
 &ampersir; colla &ampersir; caeba cro &ampersir;
cropairti fola &ampersir; cn&aacute;mredhaigh a<lb n="2254">
 m-bidhbad <sup resp="WS">d</sup>ar imellbordaibh a long
isin muir. Ocus ro<lb n="2255">
 gabhadh in <term type="city">cathair</term> l&eacute;o,
&ampersir; n&iacute; r<sup resp="WS">o</sup> leiccset nech ele innti<lb n="2256">
 <mls n="413" unit="MS H folio">

 na aisti co tainicc <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> asin <pn type="country:Spain">Espain</pn> ina<lb n="2257">
 n-dochum, &ampersir; co ro traethadh in <term type="city">cathair</term> uile leis ar torrachtain.</p>
<p><lb n="2258">IN adhaigh sin immorro ba s&aacute;mh ro tocaithed
l&eacute;o-sum<lb n="2259">
 'ar cur shnima in catha dibh &ampersir; 'ar tuitim a
n&aacute;mhat i r-r&eacute; imairicc<lb n="2260">
 l&eacute;o.</p>
<p><lb n="2261"> <sup resp="WS" source="F">Conid remsc&eacute;l do
remscelaib catha moir na <pn type="plain">Tesaili</pn> co n-icci<lb n="2262">
 sin. <title>Toccail <term type="city">cathrach</term> na
<pn type="city">Maisile</pn></title> ainm an scceoil sin</sup>.</p>
</div1>
<div1 n="13" type="chapter">
<pb n="174">
<head><lb n="2263"> Sc&eacute;la <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> at-
fiadhamar s&iacute;s&aacute;na coleicc.</head>
<head><lb n="2264"> <sup resp="WS" source="S">Sloigedh na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn>.</sup></head>
<p><lb n="2265">AIRED TRA ROBÁS ic gnim na n-imairec sin isin<lb n="2266">
 <pn type="country:Spain">Et&aacute;il</pn> ro gabh <sup resp="WS"><ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps></sup> i n-oraibh imechtracha
in domain uile i<lb n="2267">
 crichaib imc&iacute;ana na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn> ic forbhaisi for
<ps><fn>Petrin</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Affran</fn></ps>,<lb n="2268">
 for da <term type="sub-king">urraigh</term> na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn> fria l&aacute;mhaibh
<ps><sn>Poimp</sn></ps>. Cin cor'<lb n="2269">
 derm&aacute;ra na h-&aacute;ra do bertha etarru don
turus sin ro fh&aacute;s an&aacute;ebh<lb n="2270">
 m&oacute;r &ampersir; cumscugud conaich &ampersir;
toicthin dona taisechaib desin.<lb n="2271">
 Ba h-aentadh<sup resp="WS">ach</sup> a caradradh na n-
<term type="sub-king">airrigh</term> sin, <ps><fn>Petrin</fn></ps>
&ampersir; <ps><fn>Affran</fn></ps>,<lb n="2272">
 &ampersir; ba setrech a comb&aacute;g i n-aghaidh
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>. Ocus ba<lb n="2273">
 h-urusa d&oacute;ibh comtriall catha &ampersir; cocaidh,
a<sup resp="WS">r</sup> robdar l&iacute;nmura a<lb n="2274">
 sl&oacute;igh, &ampersir; b&aacute; saidhbir a socraidi,
uair ro b&iacute; sl&oacute;gh &aacute;dhbul do<lb n="2275">
 &oacute;ccaibh <on type="people:Italians">Etalda</on>
f&aacute; m&aacute;mus feisin, &ampersir; ro com&eacute;righset
d&iacute;rmanna<lb n="2276">
 imdha do churadhaib na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn> maille riu .i. tuatha na n-<on type="people:Asturians">Asturda</on><lb n="2277">
 &ampersir; na <on type="people:Vectones">Vectonda</on>
&ampersir; cinedha na <on type="people:Celtiberians">Celltiberdha</on>.</p>
<p><lb n="2278">Do ruachtadur iarum na sl&oacute;igh sin docum n-
&eacute;ninaidh, cor'<lb n="2279">
 gabhsat sosadh &ampersir; <term type="encampment">longphort</term> oc in <term type="city">cathraigh</term> dianadh ainm<lb n="2280">
 <pn type="city">Ilerdha</pn>, i n-airis catha do
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>. <term type="city">Cathair</term>
is&eacute;in ro cumdaighedh<lb n="2281">
 ar tulaigh ur&iacute;sil ar br&uacute; srotha <pn type="river">Sicoir</pn>. Stuaghdroichet<lb n="2282">
 cloiche <sup resp="WS" source="S">dar in sruth sin,
&ampersir; intan ba tuili geimridh and ticed<lb n="2283">
 an t-uisci tairis. Tulach urard bui</sup> i comfhocus na
<term type="city">cathrach</term>,<lb n="2284">
 &ampersir; is inti ro suidighit mergedha muinteri
<ps><sn>Poimp</sn></ps>, &ampersir; ro h-ordaighedh<lb n="2285">
 a <term type="encampment">longphort</term>. Ocus ro gabh
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> <term type="encampment">longphort</term> i tulaigh<lb n="2286">
 ele <sup resp="WS">n&aacute;r</sup> ba h-&iacute;sle ina
in tulach sin enech um inchaibh<lb n="2287">
 r&iacute;u. N&iacute; b&uacute;i eter <sup resp="WS">n</sup>a dha <term type="encampment">longphort</term> acht
sruth <pn type="river">Sicoir</pn> nam&aacute;.<lb n="2288">
 Edh radhairc romoir do r&eacute;idh muighi for
c&uacute;l <term type="encampment">longphuirt</term><pb n="176"><lb n="2289">
 <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, sruth <pn type="river">Cing</pn> a timchell in mhuighi sin co <sup resp="WS">com</sup>m&uacute;r srotha<lb n="2290">
 h-<pn type="river">Iber</pn> co t&iacute;aghaid araen
isin muir m&oacute;ir.</p>
<p><lb n="2291">An c&eacute;tl&aacute; tra ima comrainicc
d&oacute;ibh dona sl&oacute;ghaibh n&iacute;<lb n="2292">
 derna<sup resp="WS">d</sup> cath na h-irghal etarru, ar
ro b&iacute; a feidm &ampersir; a monor<lb n="2293">
 a<sup resp="WS">c</sup> rim a mergedh &ampersir; a<sup resp="WS">c</sup> comairemh a cath &ampersir; ic taisp&eacute;nadh a<lb n="2294">
 t&uacute;ath &ampersir; a tin&oacute;l, &ampersir; dono
ba h-aimlesc &ampersir; ba h-imn&aacute;r leis na<lb n="2295">
 <term type="kinsman">braithribh</term> &ampersir; <sup resp="WS">la</sup> lucht na h-<term type="city">&aacute;encathrach</term> im<sup resp="WS">fh</sup>orr&aacute;n catha atarru<lb n="2296">
 f&eacute;in i fiadhnusi na cinedh n-echtrann.</p>
<p><lb n="2297">O tancadur dorchatu deiridh in l&aacute;e do bert
<ps><sn>Cesair</sn></ps> a sl&oacute;ghu<lb n="2298">
 leis cor' claidset clasach dermair dondara leith don
<term type="encampment">longphort</term><lb n="2299">
 muinteri <ps><sn>Poimp</sn></ps>, &ampersir; tuc imad
di-airmhidhe do lait<sup resp="WS">h</sup>ib gaile<lb n="2300">
 don leith araill, conach b&iacute; conair &eacute;ludha
occo acht enconair<lb n="2301">
 amhain <sup resp="WS">.i.</sup> dochum thulcha dermaire
b&uacute;i i comfocus d&oacute;ibh<lb n="2302">
 etarru &ampersir; in <term type="city">cathair</term>
<pn type="city">Ilerdha</pn>.</p>
<p><lb n="2303">O tainic soillsi &ampersir; mochdedh&oacute;il na
maidne muiche ro forcongart<lb n="2304">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> for a m&iacute;ledhaibh comadh
iat is t&uacute;sca do roisedh<lb n="2305">
 in tulaigh sin. Ocus o 'tcondcadar muinter
<ps><sn>Poimp</sn></ps> inn&iacute;sin ro<lb n="2306">
 indsaighid a m-buidhne co dian denmnidech, co n-gabhsat
in tulaig<lb n="2307">
 ar tus, ar is d&oacute;ibh ba comnesa <mls n="414" unit="MS H folio">

 h-&iacute; &ampersir; didiu b&aacute;<lb n="2308">
 sodhaing a slige d&aacute; saighidh, &ampersir; ba
l&aacute;nddhodhaing immorro slige<lb n="2309">
 muinteri <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, ar is <sup resp="WS">ar</sup> &eacute;cin ro ascnaidis na h-oicc fa n-armgaisced<lb n="2310">
 &ampersir; in cnoc d'faen forra. N&iacute; cumgadh nech
<sup resp="WS">dib</sup> a lamh<lb n="2311">
 do t&oacute;cbh&aacute;il in aghaidh a n&aacute;mhat.
Arai ba h-&iacute;at a slegha ba<lb n="2312">
 lorga fosaighthi doibh &ampersir; tul sc&eacute;ith in
fhir do b&iacute;th f&aacute; de&oacute;idh ic<lb n="2313">
 congbh&aacute;il in fhir do b&iacute;th roime,
&ampersir; n&iacute; cuimgedh nech dibh<pb n="178"><lb n="2314">
 imp&oacute;dh a frithing na conaire c&eacute;tna ar
uamhain a bidhbad da<lb n="2315">
 tuargain <sup resp="WS">i</sup>na diaidh.</p>
<p><lb n="2316">O 'tcondai<sup resp="WS">r</sup>c
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> in tendta mor sin ar &aacute; muintir,
f&aacute;idhis<lb n="2317">
 a <term type="cavalry">marcsl&oacute;gh</term> uadh do
debhaidh don leith ele for muintir <ps><sn>Poimp</sn></ps>,<lb n="2318">
 <sup resp="WS" source="F">cein</sup> co rancadur a
coisidhe sl&aacute;n tar dograing na sliged.</p>
<p><lb n="2319">Do dhaingi na conaire &ampersir; iterdelighthi na
crich &ampersir; na feronn<lb n="2320">
 <sup resp="WS" source="S">is ed</sup> ro tairmesc in
cath co n-uicce sin. Ocus anfine aer<lb n="2321">
 immorro ro tairmisc o h-oin amach, uair medh&oacute;n
erraigh ann<lb n="2322">
 intan sin, &ampersir; ro snighset <term type="snow">snechtai</term> d&eacute;rmara l&aacute; t&uacute;s in
gemhridh<lb n="2323">
 roime, cor' l&iacute;nsat sl&eacute;ibhti &ampersir;
maghr&eacute;idhe na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn>. Ocus<lb n="2324">
 ro cruadhaigh &ampersir; ro th&eacute;cht in talam
f&uacute;thu, &ampersir; ro tairmisc<sup resp="WS">ed</sup><lb n="2325">
 siledh na n&eacute;l l&eacute; sicc &ampersir; le
re&oacute;dh fri r&eacute; in gemhridh &ampersir; tosaigh<lb n="2326">
 in erraigh iartain. Lesin c&eacute;tadhnadh
&eacute;scaidhe do gn&iacute;t ar sin n-equinoctus<lb n="2327">
 errchaidhe, ro derg &ampersir; ro ruamnaigh in t-aeor
oirrtherach<lb n="2328">
 inbaidh co n-duargaibh in grian ina popol teindtide<lb n="2329">
 tar colar turgabh&aacute;la suas. Ocus ro t&eacute;igh
&ampersir; ro inbho<sup resp="WS">il</sup>cc<lb n="2330">
 in grian roimpi uile ne&oacute;llu uiscidhi inn
a&eacute;oir <sup resp="WS">fh</sup>uasnadhaigh<lb n="2331">
 &oacute; t&aacute;it cr&iacute;cha na h-<pn type="country:India">India</pn> &iacute;ar n-airrther co m-
b&aacute;tar 'na mothar<lb n="2332">
 dl&uacute;ith dorcha dubhch&iacute;ach &oacute;s cinn na
h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn>, conad inbecht<lb n="2333">
 m&aacute; ro soillsighid&iacute;s in cobh&eacute;s
etarfh&aacute;saigh do rala iter aeoir<lb n="2334">
 &ampersir; talmain, &ampersir; ro taitin lethcircall
uainecdha na stuaighi<lb n="2335">
 nime isna nellaibh &aacute;rsin.</p>
<p><lb n="2336">Ro faiscit iarum tre bruth na gr&eacute;ine, cor'
shilset 'na cethaibh<lb n="2337">
 &ampersir; 'na frasaibh &ampersir; 'na t&oacute;laibh
tromferthana for t&iacute;ribh na<pb n="180"><lb n="2338">
 h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn>. Ro scailset
didu <term type="snow">snechtadha</term> na sl&eacute;ibhti &ampersir;
na tulach<lb n="2339">
 b&aacute;tar i comfhocus <pn type="city">Ilerdha</pn> na
h-<term type="city">ardcathrach</term> l&eacute; h-imad in<lb n="2340">
 uisci &ampersir; le h-elltesaidhi na h-aimsire
errchaidhi, cor' snighset 'na<lb n="2341">
 srebhaibh &ampersir; 'na sruth&aacute;naibh co m-
b&aacute;tar 'na n-aibhnibh &ampersir; 'na<lb n="2342">
 lochaibh l&aacute;naidhbhlibh for cl&aacute;rmuighibh
cobhsaidhi in t&iacute;ri.</p>
<p><lb n="2343">Srotha bunaidh in t&iacute;ri ro teib<sup resp="WS">rinn</sup>set co c&iacute;an dar a<lb n="2344">
 m-bruachaibh ar cech le<sup resp="WS">i</sup>th,
&ampersir; ro sceinn in d&iacute;le sin tar m&uacute;raibh<lb n="2345">
 <term type="encampment">longphuirt</term>
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> do cech aird, co rabhadur na botha
&ampersir;<lb n="2346">
 na pupla, &ampersir; na sc&eacute;ith &ampersir; airm na
laechraidi, &ampersir; lointi na sl&oacute;gh<lb n="2347">
 for snam <sup resp="WS" source="F">&ampersir;

d&iacute;rramh</sup> sechn&oacute;n in <term type="encampment">longphuirt</term> l&aacute;sin tola uisci<lb n="2348">
 rainic iat.</p>
<p><lb n="2349">N&iacute;r' fh&eacute;tsat na sl&oacute;igh crech na
h-aircthi do denam isin t&iacute;r<lb n="2350">
 air sin, &ampersir; n&iacute; fuaradur a n-echradha
conair ingelta n&oacute; f&eacute;r<lb n="2351">
 n&oacute; geltadais, &ampersir; ro foilghidh na slighthi
&ampersir; na comr&eacute;idhi forra,<lb n="2352">
 con&aacute; faicdis conair acht mullaighi na cnoc
&ampersir; benna na sliabh.</p>
<p><lb n="2353">IS annsin tainic in teidm is tosach do cech teidm
&ampersir; is<lb n="2354">
 adhbhur do cech morolc .i. in gorta. C&eacute;n co
raibhi acht<lb n="2355">
 forbhaisi bidhbadh for<sup resp="WS">r</sup>a, ba h-
&aacute;dhbhul m&eacute;d a n-adhilgnighi,<lb n="2356">
 ar n&iacute;r'bh&oacute; <mls n="415" unit="MS H folio">

 malairt le fer d&iacute;bh a indmus uile do<lb n="2357">
 bronnadh ar becc tuara, &ampersir; didu b&uacute;i in
fer sanntach ann ic<lb n="2358">
 fulang na gorta d&aacute; de&oacute;in 'ar creic a bicc
l&oacute; in ar indiub rom&oacute;r.</p>
<p><lb n="2359">Is dodelbha etorthach ro batar muighe <pn type="city">Ilerdha</pn> .i. na <term type="city">cathrach</term>,<lb n="2360">
 intan sin ar forbairt in uisci tar cnocaibh &ampersir;
tar cailltibh<lb n="2361">
 na crich ar cur air a n-&oacute;s &ampersir; a n-allta
&ampersir; a n-almha &ampersir; a n-echradh.<pb n="182"><lb n="2362">
 Ocus n&iacute; fes l&aacute; seoch aidhchi intu,
&ampersir; n&iacute; raibhi a<lb n="2363">
 samhail, acht amail indister in t-uardha oighreta do
beith cen<lb n="2364">
 aitreibh anmanna &ampersir; cen taircsin toraidh.</p>
<p><lb n="2365">Acht chena ba l&oacute;r leisin toicthin bidhgadh
becc &ampersir; frithbert<lb n="2366">
 foill ar con&aacute;ch <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>;
&ampersir; n&iacute;r' l&eacute;iccset na d&eacute;i adhartha loccadh<lb n="2367">
 don <term type="king">r&iacute;</term>, uair g&eacute;r'
m&oacute;r in t&oacute;la &ampersir; in gorta r&eacute;mhthechtach<lb n="2368">
 do chuaidh ilconach do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>
ina deghaidh, uair ro foirset na<lb n="2369">
 dei d&oacute; indus na b&aacute; gn&aacute;th. Ocus ro
gabh <sup resp="WS" source="S">in t-aer</sup> dath<lb n="2370">
 croderg fair l&eacute; fuinedh n&eacute;ll na
n&oacute;na in aidchi sin, &ampersir; ro taitin<lb n="2371">
 grian a h-uile tesa isin maidin ar<sup resp="WS">n</sup>a m&aacute;rach, &ampersir; ro gabsat na<lb n="2372">
 h-uiscedha for tanugud &ampersir; t&iacute;rmugud desin,
&ampersir; ro tinnscains<sup resp="WS">e</sup>at<lb n="2373">
 na cnuic &ampersir; na caillti turcb&aacute;il a cenn,
&ampersir; ro gab in t&iacute;r <sup resp="WS" source="F">uili</sup><lb n="2374">
 a tirmugud.</p>
<p><lb n="2375">O ro scib iarum tuile srotha <pn type="river">Sicoir</pn> dona muighibh comfoicsibh<lb n="2376">
 co tarrustair a comard fria bruach, do<sup resp="WS">g</sup>nitor cretach<lb n="2377">
 curach le muintir <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> do
barrghur t-shoilech do <sup resp="WS">fh</sup>ualoscaibh<lb n="2378">
 in muighe, &ampersir; ro fortuighid &ampersir; ro
daingnighid <sup resp="WS">iat</sup><lb n="2379">
 do shechedhaibh assan &ampersir; &oacute;ccdam f&oacute;
indtamail <sup resp="WS">na</sup> curach<lb n="2380">
 gn&aacute;thaigther l&eacute; cinedhaibh na <on type="people:Veneti">U&eacute;n<sup resp="WS">et</sup>ecdha</on> for
sruth <pn type="river">Paid</pn>,<lb n="2381">
 n&oacute; l&eacute; h-aitrebh<sup resp="WS">thaidib</sup> na h-<pn type="country:Egypt">&Eacute;ghipti</pn> for imdoimnibh srotha<lb n="2382">
 <pn type="river">N&iacute;l</pn>, no l&eacute; lucht
innsi <pn type="country:Britain">Breatan</pn> for muincind mara <pn type="sea">Icht</pn>. Ocus<lb n="2383">
 ro tescait na caillti comfhoicsi l&eacute;o, &ampersir;
ro l&eacute;icidh uisci in <sup resp="WS">t-</sup>srotha<lb n="2384">
 m&oacute;ir for srebhaibh &ampersir; for minsrothaibh
becca ass.</p>
<p><lb n="2385">Do gn&iacute;ther clardroichet comfuaghthi tairis.
B&aacute; c&iacute;an on<pb n="184"><lb n="2386">
 bruach ro gabhadh a tinnscetal in droichit, uair
b&aacute; h-uroman<lb n="2387">
 leis na sl&oacute;ghaibh in forbhairt in t-srotha
ar&iacute;s tarsin magh sin.</p>
<p><lb n="2388">O 'tcondai<sup resp="WS">r</sup>c
<ps><fn>Petrin</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Aiffrin</fn></ps> na h-
airberta m&oacute;ra sin do<lb n="2389">
 thecht fo laim l&eacute;
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, ro f&aacute;csat a <term type="encampment">longphort</term> &ampersir; <term type="city">cathraigh</term><lb n="2390">
 <pn type="city">Ilerdha</pn> cen d&iacute;den cen
coim&eacute;d, &ampersir; ro sh&iacute;nset cona sl&oacute;ghaibh do<lb n="2391">
 techt i n-imechtur <pn type="country:Spain">Espaine</pn>
do iarraid sochraide slu&aacute;igh &ampersir;<lb n="2392">
 d'esnadhudh in catha co l&eacute;icc.</p>
<p><lb n="2393">O ro tenc <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> na <term type="encampment">longphorta</term> folmha &ampersir; na tulcha
f&aacute;ssa<lb n="2394">
 tar &eacute;is in t-shl&oacute;igh, ro forcongair for a
m&iacute;ledhaibh lenmain a<lb n="2395">
 m-bidhbad cen saighidh atha n&aacute; droichit, acht
techt f&aacute; comair<lb n="2396">
 tar in sruth. Do r&oacute;nadh fair-sium sin, &ampersir;
do frecradh co nemlesc<lb n="2397">
 h-&eacute;. Ocus n&iacute; co h-imcomaircech ro
c&uacute;adhus ann. Ro<lb n="2398">
 cuadar co sanntach nemimeclach d'innsaighi a m-bidhbad
tar<lb n="2399">
 in sruth in conair na cingfidis co r&eacute;idh tara n-
ais da m-<sup resp="WS">b</sup>ad<lb n="2400">
 forra budh r&aacute;en, <sup resp="WS">.i.</sup> tar
cinndruim srotha <pn type="river">Sicoir</pn>.</p>
<p><lb n="2401"> <mls n="34b" unit="MS S folio"><lb n="2402">
Ro eidsed a n-armu la sodain. Ro dicuirset an usce
asa<lb n="2403">
 m-ballaibh. Da ronsat rith rodichra a n-diaidh an namat
airsin.<lb n="2404">
 Tennaid a <term type="cavalry">marcsluagh</term> gu
tairredar for dirma<sup resp="WS">n</sup>daib dedenacha<lb n="2405">
 munteri <ps><sn>Poimp</sn></ps>' gur'bo cuntabairt leo
sein in techeadh do gentais<lb n="2406">
 rompo fa in n-anadh do cath friu.</p>
<p><lb n="2407">Badar da tulaigh arda fora n-inchaibh &ampersir;
gleand cumung<lb n="2408">
 etarru go n-eiscir uraird dara lar: inad daingen sin,
&ampersir; ba<lb n="2409">
 derb la muntir <ps><sn>Poimp</sn></ps> da ristais
&eacute; na cuingebtais milidh <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2410">
 a fostud. O tuc <ps><sn>Cesair</sn></ps> da airsin ro
raidh re<sup resp="WS">a</sup> slogh:<pb n="186"><lb n="2411">
 <q>Do <sup reason="cut off by binder" resp="WS">daib</sup>,</q> ar se, <q>&ampersir; na furnaidid re for
corugud, acht ascnaid<lb n="2412">
 amal is deni cotn-icfaiti co tistai eter bar naimdibh
&ampersir; in<lb n="2413">
 t-slighidh cumuing cusa saiget.</q> Imsae iarum gona
sloghaibh<lb n="2414">
 foch&eacute;toir co tanic eter a bidhbada &ampersir; in
t-inadh inill gusa<sup resp="WS">r</sup><lb n="2415">
 saigseat.</p>
<p><lb n="2416">Tainic dereadh in lai faesin, &ampersir; ro suidigit
<term type="encampment">longphuirt</term> co<lb n="2417">
 comfochraib i <sup resp="WS">co</sup>mfocus eturru lasin
slogh cectarda. Ni bui do<lb n="2418">
 dedail eturru acht in clais <sup resp="WS" source="F">becc</sup> do gnith i timcell na <term type="encampment">longphort</term><lb n="2419">
 leo. O ro tenc cach araili dib, &ampersir; o ro
aitgnedar na<lb n="2420">
 maic a n-ait<sup resp="WS">h</sup>reacha &ampersir; na
h-aithri a maccu &ampersir; na <term type="kinsman">braithri</term>
araili<lb n="2421">
 do cechtar na da leithi, is annsin ro tuicset a lanolc
ar in<lb n="2422">
 cath catharda. No spraictis a claidhbhi eturru i comarta
forfaelti<lb n="2423">
 si, ar ni lamhdais comrath n&oacute; imagallaim ar omun
na <term type="king">righ</term>,<lb n="2424">
 &ampersir; dano ba nos bes coitcind la <on type="people:Romans">R&oacute;m&aacute;nu</on> can mileda da <term type="king">righ</term><lb n="2425">
 cotarsna da tigid a <term type="encampment">longphort</term> inaraili ce no beth do met a<lb n="2426">
 caradraidh nogu m-<sup resp="WS">b</sup>ad sidh eter na
<term type="lord">tigernaibh</term> fortus. Araisin<lb n="2427">
 ro fortamlaigh &ampersir; ro inforbair gr&aacute;d a
comnesta i cridibh<lb n="2428">
 muinteri <ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; da cuadar
'na n-drongaibh &ampersir; 'na n-dirmaibh i<lb n="2429">
 <term type="encampment">longphort</term> muinteri
<ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="2430">Ni bui milidh Romanda la <ps><sn>Cesair</sn></ps> do
na bui cara eicin<lb n="2431">
 isin <term type="encampment">longphort</term> sin da
coibhnestu n&oacute; do cliamhain n&oacute; da comdalta<lb n="2432">
 n&oacute; da fir aencluichi no aentighi isin <pn type="city">Roim</pn>. Ro urmais<lb n="2433">
 gach fer a carait acc&oacute; iarum. Ro iadhait righthi
na laech dar<lb n="2434">
 slesaibh &ampersir; dar braighdibh araili andsin. Ro
eamhnait na poga<lb n="2435">
 eturu. Ro silset a n-d&eacute;ra for a n-armaibh re
m&eacute;t na faelti, &ampersir;<lb n="2436">
 dano la h-omun in imclaidbidh frisna cairdib ar
trill.</p>
<pb n="188">
<p><lb n="2437">Ba sidh tra eder na slogu cectarda desin, &ampersir;
bui cach dib<lb n="2438">
 i <term type="encampment">longphort</term> araili ac
feis &ampersir; ag fleduchudh in aidhci sin. Ro<lb n="2439">
 ben cotlud na h-aidhchi <sup resp="WS" source="F">sin</sup> forro, gach fer ica aisneis d'araili<lb n="2440">
 a comlund frisna <num value="10">.x.</num> m-bliadna
reimi sin. Ger'ba cairdemail<lb n="2441">
 tra in comraicti sin ni ro cumciset fritbert frisna
faithib &ampersir;<lb n="2442">
 frisin toictin ni ba siriu. Air o 'tconnairc
<ps><fn>Petrin</fn></ps> in sidh &ampersir; in<lb n="2443">
 cairdemlacht b&uacute;i eter na sloghu, &ampersir; o
'tconnairc muntir <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2444">
 co di-airm for lar a <term type="encampment">longphuirt</term>, do bert a moghadhu &ampersir; a<lb n="2445">
 muintir &ndot;-dilis fein leis &ampersir; imsae futhu.
IN fail i fagbad in<lb n="2446">
 d&iacute;as carat i n-aeninadh dibh do beredh dedail
claidib eturru.<lb n="2447">
 Ro gab dano ic gressacht-laidiudh lochta in <term type="encampment">longphuirt</term><lb n="2448">
 uili &ampersir; ica urail forro comergi catha in aghaidh
a carat &ampersir; a<lb n="2449">
 coicele, &ampersir; n&iacute; ro an dibh no gur'
indcland gradh in imairicc<lb n="2450">
 &ampersir; faelscughudh imberta na n-arm i cridhi gach
curad &ampersir; i<lb n="2451">
 menmain cach miledh acco.</p>
<p><lb n="2452">Ni bui a samail acht anmanda fe<sup resp="WS">o</sup>chra altaidi bis for<lb n="2453">
 cennsacht &ampersir; pettacht fri re no gu tecaim.
blasacht fola doibh,<lb n="2454">
 co n-ergend a m-bruth &ampersir; a confud 'arsin, gon na
fetar a cennsughudh<lb n="2455">
 no frithgabail <sup resp="WS" source="F">friu</sup>. Ba
h-amlaidh sin dano badar<lb n="2456">
 munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> co enir<sup resp="WS">t</sup> elltesaidhi for tus no co facadar na<lb n="2457">
 taesca fola a cneasaibh na curad. La sodain adracht
confad<lb n="2458">
 a n-aicenta &ampersir; bruth a n-gaili co n-dersat
nemgradha mora &ampersir;<lb n="2459">
 torathra dermara .i. ro gabsat for tuarcain &ampersir;
for trascradh na<lb n="2460">
 laech badar i comroinn bidh &ampersir; lepta friu inn-
uair reime.</p>
<p><lb n="2461">Ger'ba mor a cneat &ampersir; a n-acaini <sup reason="cut off by binder" resp="WS">ic c&eacute;t</sup>nochtadh a
claidem<lb n="2462">
 is garuair co tainic miscais &ampersir; migradh a carat
doibh &ampersir;<lb n="2463">
 lainde a l-l-edarta &ampersir; mian a mudaighthi. Ro
erig geoin mor<lb n="2464">
 isin <term type="encampment">longphort</term> desin.
Tucad &aacute;r imfarcradach for muntir <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2465">
 and. Ba<gap reason="illegible" resp="WS" extent="2 characters">lach ro impaiseat munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> docum a<pb n="190"><lb n="2466">
 <term type="lord">tigernadh</term> andsin. Tucsat cinnu
a carat &ampersir; a m-<term type="kinsman">braithreach</term><lb n="2467">
 &ampersir; a tustidi leo i commaid<sup reason="cut off by binder" resp="WS">mib</sup> &ampersir; ic taisbentaibh dacum a
<term type="lord">taiseach</term>.<lb n="2468">
 Ro mol cach im araile dib <sup resp="WS">na</sup>
gn&iacute;mrada do ronsat.</p>
<p><lb n="2469"><ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, ger'ba mor sloigh
ro malart, ba conach<lb n="2470">
 mor les in t-imaireach do gnim uathu-som for tus. O ro<lb n="2471">
 forbtigead in fell la <ps><fn>Petrin</fn></ps>
&ampersir; la h-<ps><fn>Affrain</fn></ps> ni ro lamsat b<sup resp="WS">e</sup>ith<lb n="2472">
 ina <term type="encampment">longphort</term> la h-omhun
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, acht ro tennsat na scothaigh<lb n="2473">
 madma &ampersir; tecid docum <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Ilearda</pn> dor&iacute;si
<sup resp="WS" source="F">iat</sup>. Ro cuir<lb n="2474">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> a <term type="cavalry">marcsluag</term> i frit<sup resp="WS">h</sup>set na
conairi foracind &ampersir; tucc a<lb n="2475">
 mileda traichtheach ina n-diaidh &ampersir; da n-dib
lethibh guros-timairc<lb n="2476">
 i forudhchnoc urard bui for lar in muighi. Ni ro scail
na<lb n="2477">
 sloghu uatu nogo n-dernai classaigh comdomhain ina
timcell,<lb n="2478">
 conna cuimgeadh each n&oacute; duini dib techt tairis,
&ampersir; conna roicheadh<lb n="2479">
 sruth n&oacute; fuaran n&oacute; firusce da saighid.</p>
<p><lb n="2480">O 'tconcatar iarum asrus a n-eccradh &ampersir; sligi
a n-aideda<lb n="2481">
 d'fagbail do <ps><sn>Cesair</sn></ps> &ampersir; gan
conair eluda acco, ro soet a n-oman<lb n="2482">
 &ampersir; a n-ecla i feirg &ampersir; i luindi
l&eacute;o. Ro marbsat a n-eochu, air n&iacute;<lb n="2483">
 gnath a tarba do slogh o tairic a n-imsaidhi, &ampersir;
dano ba ferr<lb n="2484">
 leo a mudhughudh innas a somain for a naimdib. Tancatar<lb n="2485">
 arsin co h-allmarda anaceill docum a m-bidbad do cur a<mls n="36a" unit="MS S folio">
<lb n="2486">
 comlaind rompo &ampersir; da marbad fein, ar ba brigh
bec leo fulang<lb n="2487">
 gacha h-aidedha acht na h-abaldais la gorta &ampersir;
itaidh.</p>
<p><lb n="2488">O ro tenc <ps><sn>Cesair</sn></ps> iad 'na remmim
roretha co dichra duthrachtach<lb n="2489">
 docum buird na clasach,</p>
<p><lb n="2490"> <mls n="416" unit="MS H folio"><lb n="2491">
ro r&aacute;idh re miledhaibh: <q>Na h-imridh-si for
n-airm forra s&uacute;t,</q><pb n="192"><lb n="2492">
 ar s&eacute;, <q>acht scibaidh &oacute;n clasaigh co
l&eacute;icc co n-deach a ferg for<lb n="2493">
 c&uacute;la &ampersir; cor<sup resp="WS">o</sup>
islighea a n-gal,</q> ar ro bo h-e mian a menman &ampersir;<lb n="2494">
 &aacute;ilgius a n-aicenta innossa a m-bidhbaid do
fhaghbhail do cathugud<lb n="2495">
 r&iacute;u, &ampersir; ro bo de&oacute;in le
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> immorro a m-beith for in<lb n="2496">
 abairt sin co tancadur dumacha deridh in l&aacute;e
f&aacute;o sin <sup resp="WS" source="F">&ampersir; fuinedh<lb n="2497">
 neoill na n&oacute;na</sup>.</p>
<p><lb n="2498">L&aacute; sodhain ro &iacute;sligh a ferg &ampersir;
ro tairnit a n-aicenta &oacute; na<lb n="2499">
 fuaradur frithbert fri&uacute;, amail b&iacute;t curaidh
cr&eacute;chtnaighthi, uair<lb n="2500">
 is moidi a n-gal sin a cuirp do treghdadh airet
b&iacute;t &uacute;ra a letartha<lb n="2501">
 &ampersir; ata nua a cr&eacute;chta. Acht cena mina
fhaghbhait frithbert<lb n="2502">
 n&oacute; cathugud friu, toirnit a n-aicenta ar seccadh
a cru &ampersir;<lb n="2503">
 ar cruadhugud na fola &ampersir; ar tirmugud na
cr&eacute;cht.</p>
<p><lb n="2504">IS amhlaidh sin ro imir a n-&iacute;tu forro sum
iarsin, conidh<lb n="2505">
 edh do r&oacute;nsat, in talam do claidhi
f&oacute;comhair oc iarraid uisce<lb n="2506">
 ann, &ampersir; n&iacute; h-edh am&aacute;in ro claidis
do rastlaibh &ampersir; do corr&aacute;naibh,<lb n="2507">
 acht ro claidis d&aacute; claidhmibh &ampersir;
d&aacute; n-armaibh arcena.<lb n="2508">
 Ocus tochailter in forudh-cnoc ara rabhadar l&eacute;o
co rainic a<lb n="2509">
 comard risin fosadhmagh forsa rith<sup resp="WS">i</sup>d&iacute;s na srotha, &ampersir; n&iacute; dernta<lb n="2510">
 a crichaib na n-<on type="people:Asturians">As<sup resp="WS">t</sup>urdha</on> r&iacute;amh claidhi budh comhdomain
r&iacute;u-sin,<lb n="2511">
 &ampersir; isin t&iacute;r-sin gn&aacute;thaigther na
sl&eacute;ibhti do tocail ic iarraid<lb n="2512">
 m&eacute;ne <term type="gold">&oacute;ir</term> intu, co
m&uacute;chait na sl&eacute;ibhti fecht ann lucht a<lb n="2513">
 claidhi, co na tecait for c&uacute;la dor&iacute;si co
brath.</p>
<pb n="194">
<p><lb n="2514">Ocus c&eacute;r' <sup resp="WS" source="F">ba</sup>
mor in saethar sin muinteri <ps><sn>Poimp</sn></ps> do cuaidh<lb n="2515">
 for d&iacute;mhain, uair n&iacute; frith siledh srotha
n&aacute; bonadh tobair<lb n="2516">
 l&eacute;o, &ampersir; ro ansat iarsin don claidhi sin,
ar ro b&aacute;tar sc&iacute;thaig<sup resp="WS">th</sup>i<lb n="2517">
 do tochailt in talmhan &ampersir; do scoltadh na
carracc. B&aacute; moidi<lb n="2518">
 a tirmach &ampersir; b&aacute; h-aidhblithi in-
&iacute;tu in saethur m&oacute;r sin do d&eacute;nam<lb n="2519">
 oc &iacute;arraid uisce. Ocas n&iacute; dernadh tomultus
b&iacute;dh l&eacute;o, ar<lb n="2520">
 d&aacute;igh comadh lughaidi in-&iacute;tu. In fail i
faghdais caeba cr&iacute;adh<lb n="2521">
 uisc<sup resp="WS">id</sup>e n&oacute; f&oacute;da
fliuchaidi no b&iacute;dis oc&aacute; n-dornfh&aacute;scud &oacute;s a
m-b&eacute;laibh,<lb n="2522">
 &ampersir; in t-inadh i tecmadh buaidhr&eacute;n
ottraigh no b&oacute;chuire<lb n="2523">
 d&oacute;ibh ba cosnum &ampersir; ba h-imtarraing
d&oacute;ibh uime. No ibhdis<lb n="2524">
 annsin <sup resp="WS" source="F">in</sup> uisci na h-
ibhdis am ele tar cenn a m-betha<sup resp="WS">d</sup> gidh<lb n="2525">
 edh no gellta d&oacute;ibh ar&eacute;, &ampersir;
d&aacute; saildis a m-bethaid n&iacute;s ibhdis.</p>
<p><lb n="2526">Drem d&iacute;bh ic d&eacute;ol na l&aacute;rthach
&ampersir; na cethra inbanna do<lb n="2527">
 arrastair occo, co faisctis na fola tar a rinnibh
s&uacute; ro scardais<lb n="2528">
 a m-be&oacute;il fri&uacute;. Ocus no b&iacute;d araill
ele dibh ic comhtuargain<lb n="2529">
 bharrghair na crann &ampersir; f&eacute;r <sup resp="WS">n-</sup> digainn an talman ardaigh a<lb n="2530">
 sugha do &oacute;l.</p>
<p><lb n="2531">Ba trogh tra ro b&aacute;tar na sl&oacute;igh sin' ar
ro bo&iacute; do m&eacute;t a<lb n="2532">
 tarta cidh neimh no doirtea for na h-uiscibh <sup resp="WS">i</sup>na f&iacute;adhnaisi<lb n="2533">
 nach lughaidi no ibhdis &iacute;at acht co cetaighedh
<ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps><lb n="2534">
 doibh. Ro gabhsat iarum a n-inde <sup resp="WS">&ampersir; an</sup> inmedh&oacute;nacha ar<lb n="2535">
 <mls n="417" unit="MS H folio">

 faelscudh forra, &ampersir; ro tirmsat a m-beoil, &ampersir; ro<lb n="2536">
 cruadhaighset a carbait &ampersir; <sup resp="WS" source="S">ro tartsat</sup> a tenctha, &ampersir; ro tachtait<lb n="2537">
 f&eacute;ithe a m-braighet &ampersir; cuislenna a
scamh&aacute;n &ampersir; doirsi a n-dimech&aacute;in,<lb n="2538">
 &ampersir; ni ticedh tinfedh an&aacute;la tar a m-
beolaibh.</p>
<pb n="196">
<p><lb n="2539">No bidis a n-gena &oacute;b&eacute;la frisna
n&eacute;laibh <sup resp="WS" source="S">ic ernaidi tepersen<lb n="2540">
 usci</sup> estibh. No gabhdis for slucud an ae&oacute;ir
intan do tecmadh<lb n="2541">
 indfhuaradh na h-aidhchi cuca, &ampersir; ba dodhaingiti
d&oacute;ibh<lb n="2542">
 fulang in mortarta na srotha f&iacute;ruisce do dechsain
gn&uacute;is fri<lb n="2543">
 gn&uacute;is friu do cech aird impu, &ampersir; cen a
leccon da saighidh, ar<lb n="2544">
 is amhlaid do b&aacute;tar, &ampersir; sruth <pn type="river">Sicoir</pn> dondara le<sup resp="WS">i</sup>th
d&iacute;bh &ampersir; sruth<lb n="2545">
 <pn type="river">Iber</pn> don le<sup resp="WS">i</sup>th araill.</p>
<p><lb n="2546">Lasna d&eacute;dhenachu tra do r&oacute;nsat gialladh
do <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps> dar<lb n="2547">
 cenn a m-betha<sup resp="WS">d</sup>. Ro l&aacute;eset
iarum a n-armu i n-eninadh d&iacute;bh,<lb n="2548">
 &ampersir; tainic <ps><fn>Affrin</fn></ps> rompo i <term type="encampment">longphort</term> <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>, co
n-desidh etir dib<lb n="2549">
 cosaibh don <term type="king">r&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term>, &ampersir; a buidhne lethmarba maille
fris.</p>
<p><lb n="2550">Do r&oacute;ine glor aititech frisin <term type="king">r&iacute;<sup resp="WS">g</sup></term>, &ampersir; arai
sin ni dernai<lb n="2551">
 irlabhra budh aithis d&aacute; m&iacute;adhamhlacht
n&oacute; budh tath&aacute;ir do<lb n="2552">
 taisech do d&eacute;namh, &ampersir; is ed so asbert:
<q>A <ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps>,</q> ar se, <q>da<lb n="2553">
 madh nech budh tharriu in&aacute;isiu do cloidhfedh
sinne is taisci<lb n="2554">
 n&oacute; imb&eacute;ramais f&eacute;in b&aacute;s foirn
inas ticfamais d'iarraid loghaidh<lb n="2555">
 fair, &ampersir; n&iacute; mebhail linn fer mar tusa do
tidhnocol ar m-betha<sup resp="WS">d</sup><lb n="2556">
 duind. N&iacute; f&iacute;r&eacute;n duit f&iacute;ch
t'aicenta do beith frinde, ar<lb n="2557">
 n&iacute; do com&eacute;rghi it aghaidh do ratadh
taisighecht duind, &ampersir; ro<lb n="2558">
 b&aacute;mar isin c&eacute;im i fuilim re siu ro
&eacute;ir&iacute;gh in cocadh m&oacute;r-sa<lb n="2559">
 etrut-sa &ampersir; lucht na <pn type="city">R&oacute;mha</pn>. Na b&iacute;dh ceist &iacute;arthair in
domain<lb n="2560">
 fort festa o ro giallsum-ne deit. Ocus erigh fesin do
gabh&aacute;il in<lb n="2561">
 airrthir, &ampersir; tabhair &eacute;naiscid m-bicc uait
duind cena .i. cen ar<lb n="2562">
 m-breith sa sloighedh don chur-sa, uair isar
sc&iacute;tha &eacute;nirti, &ampersir;<lb n="2563">
 n&iacute; maith ar conach catha dar limm, &ampersir; is
aire sin nach coir<lb n="2564">
 ar cumasc risin sl&oacute;gh is maith con&aacute;ch
catha.</q></p>
<pb n="198">
<p><lb n="2565">Ocus ro aentaigh <ps><sn>Cesair</sn></ps> frisin
aithesc sin <ps><fn>Affrin</fn></ps>, cor'b&oacute;<lb n="2566">
 r&eacute;ill forbhailtechus &ampersir; rethine mor ina
gnuis, &ampersir; n&iacute; ro dighail<lb n="2567">
 fair a munter do marbad, &ampersir; ro cedaigh doibh
anadh tareis in<lb n="2568">
 t-shloigh<sup resp="WS">idh</sup> moir <sup resp="WS" source="F">amal</sup> conaighset fair. Ocus ro daingnighset<lb n="2569">
 snadhmanna a sidha etarru, &ampersir; ro reithset
muinter <ps><fn>Aiffrin</fn></ps> ina<lb n="2570">
 n-drongaibh &ampersir; ina n-d&iacute;rmaibh docum na
sruth &ampersir; na n-abhann<lb n="2571">
 batar comnessam d&oacute;ibh, &ampersir; ba h-anmesurdha
tra ro turnat a<lb n="2572">
 n-&iacute;tu sin. Ro buaidhred na linnti leo l&eacute;
tresecht &ampersir; l&eacute; sanntaighi<lb n="2573">
 ro cingset <sup resp="WS">do</sup>cum na sruth. Tucsat
drong ele d&iacute;bh<lb n="2574">
 a n-ochta for na bruachaibh &ampersir; a m-belu forna h-
aibnibh. No<lb n="2575">
 b&iacute;dh do met in buindi usci no suightis cucu na
fagbad a n-anala<lb n="2576">
 conair seacha innund n&oacute; immach, go m-ba h-adbar
bais<lb n="2577">
 doib-sium sin. Ni coisceadh sin a tart beus, &ampersir;
n&iacute; ba lughaidi<lb n="2578">
 gal a m-braighet beus, air giamtar lana na brondanda<lb n="2579">
 bat itadaigh na braichti. Ocus do scibset &oacute; na h-
uiscib</p>
<p><lb n="2580"> <mls n="37a" unit="MS S folio"><lb n="2581">
'ar sin, &ampersir; tancadar a nerta &ampersir; a m-
briga fein doibh. Tangadar<lb n="2582">
 araill dibh d'agallaim a carat i <term type="encampment">longphort</term> <ps><sn>Cesair</sn></ps> in n-
aidhchi.<lb n="2583">
 Ro cuadar araili co scailteach easraiti da trebaib
&ampersir; da<lb n="2584">
 <term type="city">cathrachaib</term> fein.</p>
<p><lb n="2585"><ps><sn>Cesair</sn></ps> ro caidh s&eacute;n remi
d'innsaighid <ps><fn>Uairr</fn></ps> .i. <term type="king">righ</term>
eli<lb n="2586">
 bu&iacute; &oacute; <on type="people:Romans">Romanaibh</on> isinn <pn type="country:Spain">Espain</pn> fos, gur giall
<ps><fn>Uairr</fn></ps> fo ch&eacute;toir<lb n="2587">
 do, &ampersir; co tuc-som da <term type="legion">legion</term> da slogaib leis uadh .i. <num value="12000">d&aacute; m&iacute;li<lb n="2588">
 .x.</num> fear n-armach. Co tainic remi 'arsin docom a
munteri<lb n="2589">
 fein ro facaib ic togail <term type="city">cathrach</term> na <pn type="city">Maisili</pn> i c-
crichaibh <pn type="country:Italy">Etaili</pn>,<lb n="2590">
 guro croth an <term type="city">cathair</term> leis,
&ampersir; co n-dernad a ogdilcenn o h-uilib<pb n="200"><lb n="2591">
 indmasaib. Ro tidhnaic <ps><sn>Cesair</sn></ps> a m-
bethaidh &ampersir; a sairi don tiru airsin<lb n="2592">
 sloigh do arrasair inti.</p>
<p><lb n="2593">Conid remscel do remscelaibh catha moir na <pn type="plain">Tesaili</pn> co n-igi<lb n="2594">
 sin. <title>Sloigheadh <ps><sn>Cesair</sn></ps> isin <pn type="country:Spain">Espain</pn></title> ainm in sceoil.</p>
</div1>
<div1 n="14" type="chapter">
<head><lb n="2595">  Martra Munteri <sup reason="cut off by binder" resp="WS"><ps><fn>Uilt</fn></ps></sup></head>
<p><lb n="2596"> Do rat in toictiu a aghaidh n-alaind re
<ps><sn>Cesair</sn></ps> in airet sin,<lb n="2597">
 &ampersir; ro cungain in conach leis ic togail <term type="city">cathrach</term> na <pn type="city">Maisil&iacute;</pn>
&ampersir; ic<lb n="2598">
 inri<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ud</sup>
na h-<pn type="country:Spain">Espaini</pn>. Acht cena ba sain frisin
do rala do<lb n="2599">
 <sup resp="WS">d</sup>reachtaib da sloghaibh i tirib ele
isin doman. Ar gach<lb n="2600">
 aird isin cruindi i comra<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ictis</sup> <term type="steward">mair</term> &ampersir;
<term type="sub-king">arrig</term> munteri <ps><sn>Poimp</sn></ps>
&ampersir;<lb n="2601">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> no <sup reason="cut off by binder" resp="WS">bid</sup> comtogbail an catha catharda eturru,
&ampersir; ni scartais<lb n="2602">
 gan gliaidh.</p>
<p><lb n="2603">Do rala intan sin dano <ps><sn>Antoin</sn></ps> <term type="sub-king">airri</term> maith do muntir <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2604">
 co n-droing slogh immaille fris ic crichaibh na <on type="people:Curetes">Cure<sup resp="WS">c</sup>ta</on>,<lb n="2605">
 airm i comerget murtonna in mara <pn type="sea">Adriatecda</pn> re h-imelborda<lb n="2606">
 innsi slisfoda <pn type="island">Soloin</pn>. Do riacht
<ps><sn>Ochtaib</sn></ps>, <term type="lord">taiseach</term> ucingeadh
&ampersir;<lb n="2607">
 murtaidhi munteri <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ina dochum co
sloghaibh roimda leis<lb n="2608">
 gur gab in n-insi fair. Ba daingean ditoglaide an t-inad
i tarla<lb n="2609">
 <ps><sn>Antoin</sn></ps>, &ampersir; nir' lamad a
indsaighidh ind. Nir' cuimgead a togail<lb n="2610">
 gen conas toracht inni discailes cach n-daingean
&ampersir; innres<lb n="2611">
 gach n-inill .i. in gorta; air bui do cumga in inaidh ro
gabad<lb n="2612">
 forsna sloghaibh conna fagbaidis a n-eachradha ingealta
and.<lb n="2613">
 Bui dano da terca in bidh dona miledhaibh co m-bidis ic
comtomailt<lb n="2614">
 na f&eacute;r immaille fria n-eachuib.</p>
<p><lb n="2615">At-cuala <ps><fn>Baisil</fn></ps> sin, <term type="sub-king">airri</term> esen dano do munter
<ps><sn>Cesair</sn></ps>. Tainic<lb n="2616">
 con&aacute; socraidi d'foirithin
<ps><sn>Antoin</sn></ps>, gur' gab isin bruach eli fo urcomair,<lb n="2617">
 air n&iacute; ros-leicc in muincenn muiridhi docum n-
aeninaidh<pb n="202"><lb n="2618">
 fris. O do rat <ps><sn>Antoin</sn></ps> aichni for
mergedhaibh munteri <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2619">
 &ampersir; for signib na shlogh n-aentadhach boi 'ca t-
sur &ampersir; 'ga scrutan<lb n="2620">
 ina menmain cinnus no fuicfead an inadh i r-raibi
&ampersir; no innsaigfead<lb n="2621">
 a munter gan forcloisteacht da naimdib badar ic imsuidi<lb n="2622">
 fair.</p>
<p><lb n="2623">Da roignit iarum airimberta ingnathaichi leis andsin
.i. ro<lb n="2624">
 coraigit aigi troisdi imlebra adbulmora &ampersir;
spairri sit<sup resp="WS">h</sup>remra taibh<lb n="2625">
 re taibh, &ampersir; tundada folma <mls n="38" unit="MS S folio">

 fo a cennaibh do gach aird.<lb n="2626">
 Ro cenglaid &ampersir; ro glinnit sin do slabradhaibh
slemunrighnibh<lb n="2627">
 &ampersir; do refeduib gormdubhaibh glasiaraind, go m-
badar <sup resp="WS">'na</sup> n-aenratha<lb n="2628">
 romoir for ur in traga. Inad infoilgidi air medhon inti<lb n="2629">
 fo urcomair imruma, conna roichtis dibraicti lucht in
ramgnima<lb n="2630">
 &ampersir; nar' badar forr&eacute;li na ramai dano.
Fobith is ed<lb n="2631">
 no raetis in cub&eacute;is don muir no bidh et<sup resp="WS">i</sup>r da sreth na tunna.<lb n="2632">
 Do ronsat <num value="3">tri</num> rathanna dib sin.</p>
<p><lb n="2633">Ro airighset munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> for
<ps><sn>Antoin</sn></ps> cona sloghaibh ailgius<lb n="2634">
 facb&aacute;la na h-insi acco &ampersir; saint
innsaighthi a munteri isin<lb n="2635">
 bruach araill. Tancadar iarum 'na cathaibh coraightibh
do<lb n="2636">
 coimet na port airet ro ba traigh in muir. Tancadar
iarum<lb n="2637">
 dumacha derid in lae 'arsin. Ro gab in ruadbuinni
robarta ic<lb n="2638">
 asccnam &ampersir; ic dirram for urtrennaib in traga, co
n-dernai<lb n="2639">
 ocian imdomain re h-edh n-athgairit don conair for a n-
imthightis<lb n="2640">
 na catha in uair remi.</p>
<p><lb n="2641">La sodain do cing in lan <sup resp="WS">mara</sup> fo
na rathannaib adubramar<lb n="2642">
 go m-badar for fogluasacht &ampersir; for ogursnam for
ur na<lb n="2643">
 h-innsi. Tuir arda &ampersir; iudusa debhtha fortho. At-
conncadar<lb n="2644">
 munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> sin. Ro gabsat for
fairneadh a long foch&eacute;toir.<lb n="2645">
 Do riacht a tuseach .i. <ps><sn>Ochtaibh</sn></ps>, ina
n-dochum. Ro gab 'ca<lb n="2646">
 fostud &ampersir; 'ca n-imfuireach c&eacute;in co
scibtis na rathanna o tir &ampersir;<pb n="204"><lb n="2647">
 co n-gabtis na sloigh for ceill gan a forcloisteacht,
amal bis selgairi<lb n="2648">
 ic fos a con cein co roicheat na fiadha for reidh. Ro<lb n="2649">
 comfoicsig<sup resp="WS">s</sup>et cabardorcha tossaigh
na h-aidhchi fui sin, &ampersir; ro<lb n="2650">
 fac<sup resp="WS">b</sup>adar muntir
<ps><sn>Cesair</sn></ps> in n-indsi, &ampersir; do cuadar uili for na<lb n="2651">
 tr&iacute; rathannaib, &ampersir; ro gabsat co sandtach
seitreach ic ascnum in<lb n="2652">
 mormara &ampersir; ic dubhimram inn oicc&eacute;in.</p>
<p><lb n="2653">Ba machtad mor la muntir <ps><sn>Poimp</sn></ps> in
cucht imrulaiseat,<lb n="2654">
 acht ro dercsat na moli mora for fogluasacht, &ampersir;
n&iacute; facadar<lb n="2655">
 seoladh n&oacute; imramh fort&oacute;. IS amlaid bui
<ps><sn>Ochtaibh</sn></ps> &ampersir; innell<lb n="2656">
 infolgidi aga for <sup resp="WS">a cind-som i</sup>
cumung in cuain in conair ro<lb n="2657">
 cingseat munter <ps><sn>Cesair</sn></ps> .i. refidh
rodaingni &ampersir; slabraidh imgarba<lb n="2658">
 iarnaidhi dar in muincinn muiridhi for a cinn &ampersir;
cind na slabrad<lb n="2659">
 sin i cuibriuch &ampersir; i cengul do cairgib in
murraisc <pn type="country:Illyria">Ilirecda</pn><lb n="2660">
 do gach leith.</p>
<p><lb n="2661">Do roctadar munter <ps><sn>Cesair</sn></ps> docum na
slabradh. Ro lagait<lb n="2662">
 na slabraid la muntir <ps><sn>Poimp</sn></ps> cein co n-
dechaidh in cetrait<sup resp="WS">h</sup> &ampersir;<lb n="2663">
 in raith ba nessu tarrsu. Ro tennait immorro &ampersir;
ro tair<sup resp="WS">r</sup>ngit<lb n="2664">
 re h-uctbruindi na ratha dedenaichi gurusscracad se
&ampersir; guro<lb n="2665">
 teanntair<sup resp="WS">r</sup>ngeadh fo ch&eacute;toir
docum allbru<sup resp="WS">a</sup>ich cairgidi b&uacute;i<lb n="2666">
 for br&uacute; in mara.</p>
<p><lb n="2667">La sodain ro taifnigseat munter
<ps><sn>Poimp</sn></ps> a l-longa o tir, &ampersir;<lb n="2668">
 ro teascsat a refeda. Ro scuchsat on purt amal is deni
no<lb n="2669">
 cingfidis coin renna fri fiadh. Do ronsat aensreith dib
gu<lb n="2670">
 m-benadh gach long fri araili acco i timceall na ratha
don<lb n="2671">
 leith o<sup resp="WS">n</sup> muir. Ro linsat in slogh
arall bruichi &ampersir; allporta<lb n="2672">
 in traga &ampersir; benna na sliab &ampersir; na carrac
os a cind.</p>
<p><lb n="2673">Ro airigh <ps><fn>Ubulteus</fn></ps> sin: ba h-e-sen
<term type="lord">taiseach</term> &ampersir; <term type="steersman">stiurusmann</term><lb n="2674">
 na ratha ro fostad and. Ba h-ingnad leis i<sup resp="WS">n</sup> gairiughudh<pb n="206"><lb n="2675">
 &ampersir; in comdortad da ronsat a namait do muir
&ampersir; do tir<lb n="2676">
 fair. Ro rathaigh iarum na slabrada uriarainn do bith ic
a<lb n="2677">
 fostud &ampersir; ic a fuireach fon muir. La sodain ro
gab for imbirt<lb n="2678">
 a claidib forto, acht cena n&iacute;r' cumaing tescad na
slabrad re<lb n="2679">
 codudrigni in glais-iarainn &ampersir; re urairdi na
tonn muiridhi<lb n="2680">
 uasu.</p>
<p><lb n="2681">Ro gabsat ic cathughudh co ferda setreach fria
naimdib<lb n="2682">
 'arsin. Ni ba sodaing doib-sium in cath cena, air ni
fedadar<lb n="2683">
 cia dona sloghaibh frisa laefidis a n-ochta n&oacute;
frisa saefidis a<lb n="2684">
 n-dromand. Arai sin da-ro<sup resp="WS">n</sup>sat calma<mls n="39" unit="MS S folio">

 mor, &ampersir; ro cuirseat<lb n="2685">
 sochaidhi docum b&aacute;is rompo, &ampersir; ni dernsat
a coiml&iacute;n riam<lb n="2686">
 calma bad uilliu innas a n-dernsat, air niptar comslana
na <num value="500">D</num><lb n="2687">
 leo-sum ic catugud frisna h-ilmilibh badar do gach leith
dibh.</p>
<p><lb n="2688">Ro laighset landorca na h-aidhchi forro 'arsin,
&ampersir; ro scuiredh<lb n="2689">
 in t-imaireach leo do gach leith, acht cena ni ro
scuchsat<lb n="2690">
 munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> uaitib-sium, acht badar
'na cathchliathaibh<lb n="2691">
 oraightib &ampersir; 'na faltaighibh bodba umpu do gach
aird i frestal<lb n="2692">
 a n-arm &ampersir; a n-edigh da comroind, &ampersir; a
n-ilach coscair do cur<lb n="2693">
 isin maidin muich arna marach.</p>
<p><lb n="2694">O ro scuirsead in t-imaireach &ampersir; ro tost in
slogh cechtarda<lb n="2695">
 ro gab <ps><fn>Ubulteus</fn></ps> for accallaim
&ampersir; for nertad a munteri co<lb n="2696">
 n-debairt: <q>Denaid comairli cruaidh, a ogu,</q> <sup resp="WS" source="C">ol se</sup>, <q>air is<lb n="2697">
 garit in re comairli legar daib, air ni bia for comus
fein<lb n="2698">
 foraib acht innocht ama&iacute;n. Acht cena ni gabta do
neoch<lb n="2699">
 amal saeghal n-gairit aigi in fedh frisi fetfad a rogha
bais do<pb n="208"><lb n="2700">
 brith, &ampersir; ni mo is moladh don t&iacute; no
sailfeadh fod saegail aigi<lb n="2701">
 a marbad dar cend a enigh ina don ti las<sup resp="WS">m</sup>bad cinti a tuitim<lb n="2702">
 in uair sin fein, &ampersir; dano is <sup resp="WS">s</sup>enbriathar la cach IS denta<lb n="2703">
 ail d'egin. IS eigin daib-si bas d'fagbail amarach gen
cob ail<lb n="2704">
 daib, air ni fil conair teichidh n&oacute; asrus eloda
agaib, &ampersir; bar<lb n="2705">
 namait do gac<sup resp="WS">h</sup> le<sup resp="WS">i</sup>th umaibh.</q></p>
<p><lb n="2706"><q>IS mor in conach daib cena da n-dernta cruas,
imma<sup resp="WS">t</sup> &ampersir;<lb n="2707">
 febas bar fiadhan .i. <term type="nobles">maithi</term>
munteri <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps>,
&ampersir; <ps><fn>Antoin</fn></ps><lb n="2708">
 cona miledaibh for muir in for fiadnaisi am, &ampersir;
<ps><fn>Baisil</fn></ps> cona trenferaibh<lb n="2709">
 for tir, &ampersir; <ps><sn>Ochtaib</sn></ps> cona
anradhaibh i n-aireniuch insi<lb n="2710">
 <pn type="island">Soloin</pn>. Bid fiadhnaisi l&eacute;o
uili na dernsat da<sup resp="WS">i</sup>ni riam dar<lb n="2711">
 cend a m-brethri n&oacute; ar grad a <term type="lord">tigerna</term> samail in dinginumni<lb n="2712">
 do maith, air ata do dili ar <term type="lord">tigerna</term> linni co n-gabam amal<lb n="2713">
 m&iacute;conach mor duind gan ar <term type="wife">mna</term> &ampersir; ar clanna &ampersir; gan ar
senoraigh<lb n="2714">
 do comtoitim sund immaille frind fein. Bennacht foraibh.<lb n="2715">
 Gabat bar namait delb deglaech <sup reason="cut off by binder" resp="WS" source="F">dhib</sup>. Furailidh cest bar<lb n="2716">
 commiledh dar bar n-e<sup reason="cut off by binder" resp="WS">isi</sup> ar a n-dingentai do nemtim<sup resp="WS">m</sup>i
ina<lb n="2717">
 fi<sup reason="cut off by binder" resp="WS">adn</sup>aisi guro<sup resp="WS">b</sup> failidh leo gach
socaidhi uaibh ticmail i n-egin<lb n="2718">
 eturru.</q></p>
<p><lb n="2719"><q>Triallfa<sup reason="cut off by binder" resp="WS">it-sium</sup> bar m-bregad-si &ampersir; taircfidit anacul
&ampersir; <sup reason="cut off by binder" resp="WS">s&iacute;d</sup><lb n="2720">
 doibh. Ro bad folith linni on immorro, ar be<sup reason="cut off by binder" resp="WS">s da</sup> tairctis<lb n="2721">
 sidh duind ni sailfidis n<sup reason="cut off by binder" resp="WS">a bad</sup> uaman n&oacute; dercaini <sup resp="WS" source="F">do berad</sup><lb n="2722">
 f&oacute;rn ina n-dingenmais ina fiadnaisi. IS mor in
logh ma<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ithiusa</sup><lb n="2723">
 daib a rad do <ps><sn>Cesair</sn></ps> cumba dith mu<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ntire</sup> leis sibh da n-
derntai<lb n="2724">
 maith. Missi f<sup reason="cut off by binder" resp="WS">&eacute;in</sup> imorro, a degogu,</q> air se, <q>ro cinnius
mo<lb n="2725">
 <sup reason="cut off by binder" resp="WS">be</sup>thaidh, &ampersir; gid acmaing riachtana as<sup reason="cut off by binder" resp="WS">so</sup> fogabaind robad<lb n="2726">
 nemail lim, a<sup reason="cut off by binder" resp="WS">r</sup> rom-l&iacute;n ailgius fogbala bais, air <sup reason="cut off by binder" resp="WS">n&iacute;</sup> fedadar<pb n="210"><lb n="2727">
 maith in ba<sup resp="WS">i</sup>s acht in lucht <sup reason="cut off by binder" resp="WS">bit</sup> i comfagus do, daigh ni
legat<lb n="2728">
 na d<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ei</sup> a
fis don lucht eli .i. gomad somillsi<sup reason="cut off by binder" resp="WS">te</sup> leo in bethu<lb n="2729">
 i m-bit.</q></p>
<p><lb n="2730"><q>IS airisin iarum inb<sup reason="cut off by binder" resp="WS">aid</sup> bas toirrseach sibsi d'airliuch<lb n="2731">
 bar <sup resp="WS">m-</sup>b<sup reason="cut off by binder" resp="WS">id</sup>ba<sup resp="WS">d</sup> amarach, impaidh
frib f&eacute;in <sup resp="WS">&ampersir;</sup> imr<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ed</sup> cach<lb n="2732">
 uaib bas for araili, na dernat bar namait bar commaideam
&ampersir;<lb n="2733">
 na cuire<sup reason="cut off by binder" resp="WS">t</sup> bar n-ilach coscair.</q></p>
<p><lb n="2734">Ro togaib in <sup resp="WS">t-</sup>ait<sup reason="cut off by binder" resp="WS">h</sup>esc sin tra aicenta na n-
<term type="warrior">oglaech</term> &ampersir;<lb n="2735">
 menmanna na <term type="nobles">saerclann</term>, co
tainic saint a n-aideda doib, &ampersir; gur<lb n="2736">
 gabsat do laim a <term type="lord">taisig</term>
nemtim<sup resp="WS">m</sup>i do denum &ampersir; a marbad fein<lb n="2737">
 ar grad a <term type="lord">tigerna</term> &ampersir; na
berdais a m-bidbaid a commaidem <sup resp="WS">iarsin</sup>.<lb n="2738">
 Ocus is e medh ro gab greim in gressachtlaidiudh sin<lb n="2739">
 do bert a taiseach fortu, ge ro badar ar tus co ciamair
ta<sup resp="WS">i</sup>diuir<lb n="2740">
 toirseach ic fegad na rend, &ampersir; bidgad &ampersir;
uruaman deridh na<lb n="2741">
 h-aidhchi &ampersir; tossaigh an l&aacute;e foraib gu
mor, ar&aacute;isin ro ergedar<lb n="2742">
 menmanna na miled &ampersir; aicenta na <term type="nobles">saercland</term> lasna forcetlaibh<lb n="2743">
 firduilgibh ro asneidh an deglaech doibh conid edh ro
fas de<lb n="2744">
 sen gur'bo foda leo in adaigh &ampersir; gurbo denmni
l&eacute;o mochsoillsi<lb n="2745">
 na maidni <sup resp="WS" source="C">do tarrachtain</sup>
fodaigh a fergi d'imirt for a<lb n="2746">
 m-bidhbadhaib.</p>
<p><lb n="2747"><sup reason="cut off by binder" resp="WS">Ba</sup>
comair fuirigh doib-sium on ar inbaidh so<sup reason="cut off by binder" resp="WS">lusta</sup> samraidh<lb n="2748">
 intan sin &ampersir; athgairdi <sup reason="cut off by binder" resp="WS">na</sup> h-aidhchi and. Nir'bo ci&aacute;n<lb n="2749">
 doib <sup resp="WS">iar</sup> sin <sup reason="cut off by binder" resp="WS">guro</sup> foilgid retlanna nimi forro,
&ampersir; guro erigh<lb n="2750">
 <sup reason="cut off by binder" resp="WS">in</sup> grian
ina cruindmill cro &ampersir; ina pupul <sup reason="cut off by binder" resp="WS">tei</sup>ndtidi os dre<sup resp="WS">i</sup>ch<lb n="2751">
 in talman doibh. <sup reason="cut off by binder" resp="WS">Ro</sup> comsoillsigh <sup resp="WS">iarum </sup> in cuan do
gach<lb n="2752">
 aird <sup reason="cut off by binder" resp="WS">&ampersir; d</sup>o gach aircinn umpu. At-conncadar <sup reason="cut off by binder" resp="WS">a</sup> naimdi ina<lb n="2753">
 n-imiull crobodba <sup reason="cut off by binder" resp="WS">d</sup>o gach leith umpu .i. cinniudha aith<sup reason="cut off by binder" resp="WS">is</sup>acha<pb n="212"><lb n="2754">
 na n-<on type="people:Istrians">Isterda</on> for imblib
in tragha <sup reason="cut off by binder" resp="WS">&ampersir;</sup>
for cairgib an c<sup resp="WS">h</sup>uain<lb n="2755">
 ina fiadnaisi. <term type="fleet"><sup reason="cut off by binder" resp="WS">C</sup>oblach</term> ucinged <sup resp="WS">&ampersir;</sup> munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;
popuil<lb n="2756">
 <sup reason="cut off by binder" resp="WS">n</sup>a <on type="people:Liburnians">L&iacute;burnecda</on> ina leithcircull
nathar<sup reason="cut off by binder" resp="WS">d</sup>a <sup resp="WS">don leith</sup> o iath &ampersir;<lb n="2757">
 o muir dib.</p>
<p><lb n="2758">Adracht iarum in <term type="lord">ta<sup reason="cut off by binder" resp="WS">is</sup>ech</term> toghaidhi sin .i.
<ps><fn>Vulteus</fn></ps>, cona<lb n="2759">
 degm<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ui</sup>ntir leis. Ro gabsat co h-obunn a n-edguda catha
&ampersir;<lb n="2760">
 imairic umpu. Tucsat druim <sup reason="cut off by binder" resp="WS">c</sup>aich fri araili dib fein, &ampersir; a<lb n="2761">
 n-aighthi uili fria <sup reason="cut off by binder" resp="WS">n</sup>aimdib do gach leith.</p>
<p><lb n="2762">O 'tconncadar munter <ps><sn>Poimp</sn></ps> iad co
comsanntach comduthractach<lb n="2763">
 docom inn imairic tucsat socht for in cathugudh fri<lb n="2764">
 re. Ro gabsat ic taircsin sidha <sup reason="cut off by binder" resp="WS">&ampersir;</sup> caradraidh ceilgi doib dus<lb n="2765">
 inn isligfedh a n-aigned n&oacute; i<sup resp="WS">n</sup> tairnfed a fearg, &ampersir; gom<sup resp="WS">b</sup>adh<lb n="2766">
 moidi gradh a n-anmand le&oacute; gach fuireach no
leicfithea doib<lb n="2767">
 ina m-bethaid.</p>
<p><lb n="2768">Ba fuileach a freacra o muntir
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, ar n&iacute; frith guth n&oacute;<lb n="2769">
 glor <sup resp="WS">uaithib</sup>, acht ro laeseat cetha
neimi forro do beraib bodba<lb n="2770">
 &ampersir; do clochaib taball, &ampersir; do saighdibh a
fidbaccaibh gur<sup resp="WS">o</sup> tuitseat<lb n="2771">
 'na frasaibh &ampersir; 'na tolaibh tromfertana i
ceannaibh, i corpaib,<lb n="2772">
 inn octaib, inn urbruindibh na miledh, a tulaibh <sup resp="WS">n</sup>a<lb n="2773">
 sciath, i cennataibh na luireach &ampersir; i
crislaighibh na long,<lb n="2774">
 comtar ili erimda oig athgaiti, &ampersir; milidh
marbta, &ampersir; laich lonna<lb n="2775">
 leadarta, &ampersir; curaidh crectnaighti, &ampersir;
troich trascairti, &ampersir; laith<lb n="2776">
 gaili 'arna n-guin la muintir <ps><sn>Poimp</sn></ps>
desin.</p>
<p><lb n="2777">Do ratta gairthi mora acco 'arsin, acht c&eacute;na
ni ro cumscaighseat<lb n="2778">
 sin menmand<sup resp="WS">a</sup> munteri <sup resp="WS"><ps><sn>C&eacute;sair</sn></ps></sup> <mls n="40b" unit="MS S folio">

 on cinniudh<lb n="2779">
 da ronsat. N&iacute; tainic timmi n&oacute; techeadh
n&oacute; enirti aicenta doib<lb n="2780">
 re h-ilar na n-anforlann &ampersir; re h-imad na n-
echtrand &ampersir; re comgairiugud<pb n="214"><lb n="2781">
 a m-bidbad do gach aird impo, acht badar 'na m-barainn<lb n="2782">
 bodba &ampersir; na cipi catha &ampersir; na cair
comdlutha i m-medhon<lb n="2783">
 a namat, &ampersir; cach ic a comtuarcain annair
&ampersir; ann&iacute;ar, anneas &ampersir;<lb n="2784">
 atuaidh da n-deis &ampersir; da cl&iacute;.</p>
<p><lb n="2785">Ro fuilnged co ferda leosom in cathgl&eacute;o sin.
Ro fres<sup resp="WS">t</sup>lait<lb n="2786">
 a namait co nemhimeglach leo. N&iacute; ro dechsat
iarmairt da n-anmannaibh,<lb n="2787">
 air ni dechaidh a suil fri a m-bethaidh &ampersir; cinti<lb n="2788">
 leo bas d'fagbail <sup resp="WS">ar</sup> ro cuirrseat a
comlunn rompo re n-&eacute;g.<lb n="2789">
 Ro imirseat co setrech for a naimdib cumtar l&aacute;na
na longa ba<lb n="2790">
 comnessu doib da corpaib cirrti &ampersir; da collaib
croderga, garbo cubur<lb n="2791">
 fola &ampersir; gur bo uanfad cro barruachtur garbt<sup resp="WS">h</sup>ond in glasmara imp&oacute;<lb n="2792">
 do gach leith co reitfitis carpait &ampersir;
cetharreidh for in cessaigh<lb n="2793">
 comdluta ro fas &ampersir; ro inforbair i crislach in
<term type="fleet">coblaig</term> do clarud na long<lb n="2794">
 lanbristi, do bretaigh &ampersir; do blogradaigh na
sciath scellbolgach, d'fidrad<lb n="2795">
 na ruadrama, do cranduib snasta na slegh &ampersir; na
saiget &ampersir; na foga<lb n="2796">
 faebrach, gurba annsa na longa d'foglu<sup resp="WS">a</sup>ssacht tritu &ampersir; tarstu.</p>
<p><lb n="2797">O 'tconncadar munter <ps><sn>Cesair</sn></ps> na h-
ara mora sin, &ampersir; o ro folortnaigh<lb n="2798">
 doibh, ircuirseat romp&oacute; dan naimdibh. Ro cois<sup resp="WS">c</sup>set<lb n="2799">
 do marbadh <sup resp="WS" source="F, C">a m-
bidbad</sup>, &ampersir; imsae cach fri araili dib fein<lb n="2800">
 ardaig na bertais a namaid a commaidim. Is annsin isbert<lb n="2801">
 <sup resp="WS">a</sup> <term type="lord">tuseach</term>
.i. <ps><fn>Uulteus</fn></ps>, o guth mor, &ampersir; ro cuir a eirred
da uctbruindi<lb n="2802">
 la rad in n-aithisc: <q>A ogu inmaini,</q> ar se,
<q>scuchaidh<lb n="2803">
 cucum-sa &ampersir; imbredh bas form deglaech egin uaib
doneoch is<lb n="2804">
 dingbala dam d'imirt bais form &ampersir; lasa becc
brigh a anma fein,<lb n="2805">
 air is urdalta d&oacute; co faigbe<lb n="2806"><mls n="60r" unit="MS F folio"><lb n="2807">
 a aidedh lim-sa fo cetoir.</q></p>
<pb n="216">
<p><lb n="2808">Ni h-imcomaircech ro freccrad an fer sin la a
muintir. Ni<lb n="2809">
 d'aeinfer ro leicced bas d'imbert fair, acht gach fer no
soicedh<lb n="2810">
 e no saided in claideb ind. Ro gab somh for radh
maitiusa &ampersir;<lb n="2811">
 for a commoladh uili, &ampersir; tuarccaibh an laim co
lan-opunn, &ampersir;<lb n="2812">
 do-bert beim co fuirmidh don claidib aithfaevrach bai
ina laim<lb n="2813">
 don fir dibh rucc a cedguine, gur ro tesc a cenn da
culmuneol,<lb n="2814">
 conid in n-aeinfecht rainic a cenn ocus a colann i rumh
na<lb n="2815">
 rata romoiri i raibhi. Torcair beim n-asclaind de-sium
fein ic<lb n="2816">
 fuirmedh in beime sin, cur scar a ainim fria corp,
&ampersir; co fuair<lb n="2817">
 bas fon samail sin.</p>
<p><lb n="2818">O 'tconncutar a muinnter-sim sin, imsaei cach fri
araile dib,<lb n="2819">
 &ampersir; do gniat ind aonor a cuid fein &ampersir;
cuid im bidbad don cat<lb n="2820">
 gur gab cach for commarbad &ampersir; for comhmuduccud
araili dip.<lb n="2821">
 Cona bai a samail acht amail innister isna faiblib in
coimeirgi<lb n="2822">
 &ampersir; in commarpadh do ronsat sil
<ps><fn>Caitim</fn></ps> maic <ps><fn>Agenoir</fn></ps>, no na fir<lb n="2823">
 druidhectae ro artraiccsett do <ps><fn>Iasson</fn></ps>
mac <ps><fn>Essoin</fn></ps> in n-insi<lb n="2824">
 na <pn type="island">Colach</pn> arna n-infas a detaib
na nathrach nemcotaltaige<lb n="2825">
 bai ic coimet an croicinn ordai.</p>
<p><lb n="2826">O 'tconncatar muinnter <ps><sn>Poimp</sn></ps> iat
for an abairt sin icca<lb n="2827">
 comtuarccain fein, ro scurset a lama dib, ar ba mactad
mor<lb n="2828">
 leo an ernmas do ronsat .i. coiccill da naimdibh
&ampersir; a commarbad<lb n="2829">
 fein. Ro gniadh co garb an galach sin occo. Ba nertmar<lb n="2830">
 ro imbir an bas a brigu forru. Ni focertiti imroll leo.
Ni<lb n="2831">
 tabrad neach ann in n-athbuilliu d'araili. In n-
aeinfecht &ampersir; i n-aenfaball<lb n="2832">
 no trascairti gac<sup resp="WS">h</sup> fer dib
&ampersir; no trasccradh &ampersir; no<lb n="2833">
 ghonadh cach araili. No marbad &ampersir; no marbhtha,<mls n="61r" unit="MS F folio">

 no<lb n="2834">
 freccratis ocus no fuirmitis an beim. No bhidh do
deinmne<lb n="2835">
 an bais occo co curtis a n-ochta urnochta fo ogib na
claideb.<lb n="2836">
 Atrochratar annsin na mic lasna h-aithrib &ampersir; na
h-aithri<lb n="2837">
 lasna maccu &ampersir; na <term type="kinsman">braithri</term> la araile. Ro tuitsetar iarum cenn<lb n="2838">
 i cenn &ampersir; taeb re taeib i ruma na rat<sup resp="WS">h</sup>a iarsin, go ro linsat<lb n="2839">
 ar-ruadbuinne fola &ampersir; a n-uanfad cro an muir
impo, co n-derna<pb n="218"><lb n="2840">
 aenclar crodercc di. Ba foruallach forniata, ba tremait
tarcaisnech<lb n="2841">
 an feogad do bertsat na fir sin for a m-bidbadaib icc<lb n="2842">
 faghbail bais, ar nir' bo mied leo a airechad da m-
bidbadaib<lb n="2843">
 forru comad lainni leo betha ina bas.</p>
<p><lb n="2844">Ba h-ainiarmurtach tra in galac<sup resp="WS">h</sup>
sin muinnteri <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="2845">
 ettorru fein, ar airm i m-batar na <num value="500">D</num> laech acht becc ni terna<lb n="2846">
 eludach bet<sup resp="WS">h</sup>adh no ainfer innisin
scc&eacute;l dip, acht attrochratar<lb n="2847">
 comthuitim for lar na rat<sup resp="WS">h</sup>ae i
rabatar. Ni raibe isin bith<lb n="2848">
 riemh lucht aenlunga fuair in n-imforcraidh urdurcais no
clua<lb n="2849">
 no molta dara n-eisi.</p>
<p><lb n="2850">Ro tencsat muinter <ps><sn>Poimp</sn></ps> iet arsin
ina n-dumada d&iacute;mora<lb n="2851">
 do collaip ruste ruamanta for lar na rat<sup resp="WS">h</sup>a. Tainic a n-gus &ampersir; a<lb n="2852">
 n-aiccned forta. Ro eirig tr&oacute;ige &ampersir;
triamainiu m&oacute;r ina cridib<lb n="2853">
 ic a n-decsain. As edh ro raidset gurbo h-ingnad adbul,
&ampersir; gur'bo<lb n="2854">
 machtnughud mor leo daoine isin doman do cartain a <term type="lord">tigerna</term><lb n="2855">
 fon samail sin .i. iet fein <mls n="61v" unit="MS F folio">

 dia marbad fein ar a seirc. Ro<lb n="2856">
 tairrngedh iarum an raith docum tiri occo, &ampersir; ro
h-adnaicit cuirp<lb n="2857">
 na laecraidhe leo i n-inis <pn type="island">Soloin</pn>
fo fochlaidhiph na caladh.</p>
<p><lb n="2858">Conid remsc&eacute;l do remscelaip catha moir na <pn type="plain">Tessaili</pn> co n-icci<lb n="2859">
 sin. <title>Martra muintir<sup resp="WS">e</sup>
<ps><fn>Vuilt</fn></ps></title> ainm an sc&eacute;oil.</p>
</div1>
<div1 n="15" type="chapter">
<head><lb n="2860"> Aidid <ps><sn>Curio</sn></ps>.</head>
<p><lb n="2861"> Nirsa timmiu innasin an t-imairecc irgaili ro fas i
c-cric<sup resp="WS">h</sup>aib<lb n="2862">
 na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> iter
muinteraib na <term type="king">rig</term> cetna. IS amlaidh<lb n="2863">
 tarla sin .i. <term type="lieutenant">airri</term> da
<term type="lieutenant">airrigib</term> ro cuir
<ps><sn>Cesair</sn></ps> co n-da <term type="legion">leigion</term> da<lb n="2864">
 mhiledhaib immailli fris, d'iarraid loin <sup resp="WS" source="C">d&oacute;</sup> co h-inis <pn type="island">Saird</pn> ocus<lb n="2865">
 co h-inis <pn type="island">Siccil</pn> for muir <pn type="sea">Torrein</pn>, amal atrubartmar remainn,
<ps><sn>Curio</sn></ps><lb n="2866">
 a ainm inn <term type="lieutenant">airrig</term>. O
rainic <ps><sn>Curio</sn></ps> co h-inis <pn type="island">Siccil</pn>
as fair<pb n="220"><lb n="2867">
 deisidh lais techt i cricha na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> d'iarraidh indmais indti<lb n="2868">
 &ampersir; da scarad fri nert <ps><sn>Poimp</sn></ps>
ica m-bai i forlamus co n-icci sin.</p>
<p><lb n="2869">Ro taithmigh iarum a longa a murrusc deiscertach insi<lb n="2870">
 <pn type="island">Siccil</pn> imach, &ampersir; ro
toccbait a f&aacute;inbreiti siuil forta, &ampersir; ro gabatar<lb n="2871">
 co menmnach la fiugair na gaeit<sup resp="WS">h</sup>e
indes ic mall-ascnam<lb n="2872">
 in mara do cum cric<sup resp="WS">h</sup>e na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> gach n-direch, gur' gab cuan<lb n="2873">
 &ampersir; caladphort i comfocraib sencathrach na <pn type="city">Cartagini</pn> isin <pn type="continent:Africa">Affraic</pn>.</p>
<p><lb n="2874">Tainic <ps><sn>Curio</sn></ps> fo tir annsin,
&ampersir; ro gab <term type="encampment">longphort</term> for bru<lb n="2875">
 srot<sup resp="WS">h</sup>a Ticcir edh imcian o chuan an
mara suas. Cein batar<lb n="2876">
 na sloig ic suidiugud i l-<term type="encampment">longpuirt</term>, tainic <ps><sn>Curio</sn></ps> co
n-&uacute;athad<lb n="2877">
 <mls n="62r" unit="MS F folio">

 da saenmuinntir leis do remughad &ampersir; d'airddecsaini tulaig<lb n="2878">
 uraird bai os cind an <term type="encampment">longphuirt</term>. Bend sleibe moir ocus garball<lb n="2879">
 cloc<sup resp="WS">h</sup>da &ampersir; cairrci
cenngarba imda osin tulaig sin. Ba h-uraibinn<lb n="2880">
 an t-inadh sin, &ampersir; ba h-inadh fairccsina isin
tir uile &eacute;.<lb n="2881">
 Ro gab <ps><sn>Curio</sn></ps> acc siubal gacha cnuic
d'araili ann iarsin, co<lb n="2882">
 torracht ainfer do lucht in tire ina doc<sup resp="WS">h</sup>om. Saigis <ps><sn>Curio</sn></ps> coir<lb n="2883">
 comraid fair, &ampersir; freccrais an t-occlaech
affracda &eacute;. <q>INdot<lb n="2884">
 eolac<sup resp="WS">h</sup> isin tir-si, a <term type="warrior">occlaigh</term>?</q> for <ps><sn>Curio</sn></ps>. <q>Am
eolach on am,</q><lb n="2885">
 ol se. <q>An fil senchus a <term type="stronghold">dind</term> &ampersir; a cnoc &ampersir; a <term type="city">cathrach</term> let?</q> for<lb n="2886">
 <ps><sn>Curio</sn></ps>. <q>Ata amal ro faccsat ar n-
aithri &ampersir; ar senaithri linn<lb n="2887">
 dano,</q> ar an t-<term type="warrior">occlach</term>.
<q>Caide ainm na tulca-sa i tam immorro?</q><lb n="2888">
 for <ps><sn>Curio</sn></ps>, <q>&ampersir; ainm na
cairrci-si for ar cul?</q> <q><pn>Carrac Anteus</pn> ainm<lb n="2889">
 na cairrcci tra,</q> for an t-<term type="warrior">oclaech</term>, <q>&ampersir; <pn type="hill">Tulach na
Gleca</pn> ainm na<lb n="2890">
 tulcu-sa for a tai.</q> <q>Cidh ni dia filet na h-
anmanna sin fortha?</q> <lb n="2891"> for <ps><sn>Curio</sn></ps>.
<q>Man bad eimhilt lat ro inneosainn deit uili <sup resp="WS" source="C">do<lb n="2892">
 leir</sup>, </q>for an t-<term type="warrior">&oacute;claech</term> affracda. <q>Innis commin,</q>
for <ps><sn>Curio</sn></ps>.</p>
<p><lb n="2893"><q>Coraidh ingnad bai isin tir-si gan athair, gan
mathair<lb n="2894">
 daenna occa,</q> ol se, <q>acht a geineamain a crislach
an talman<pb n="222"><lb n="2895">
 cene. <ps><fn>Anteus</fn></ps> mac
<ps><fn>Terrae</fn></ps> a ainm. Ba m&oacute;r a nert inn fir<lb n="2896">
 sin. Ni cumcedh duine na daoini coimleng friss. Innuair<lb n="2897">
 ticced dith neirt do nos-leicced 'na ligi fria lar. O no
thaidhledh<lb n="2898">
 a thaeb an talmain ticced a nert fein do, co l-linta do<lb n="2899">
 calmatus dermair &eacute; o mhathair bhunaidh .i. on
talmain <mls n="62v" unit="MS F folio">

.<lb n="2900">
 Acht ni riccedh somh a les com-minic sin iter, air ni
fogbaithe<lb n="2901">
 neach no fuilngedh a nert cena. Atrocratar acaide in
tire leis,<lb n="2902">
 &ampersir; nac<sup resp="WS">h</sup> long no taidhled in
cuan-sa this ni tintadh slan uad;<lb n="2903">
 gur<sup resp="WS">r</sup>o fasaigedh in ferand-sa uile
do na lamta a tadall do<lb n="2904">
 muir no do tir.</q></p>
<p><lb n="2905">O ro fasaigedh in tir immi is ed ba tuara do, feoil
oss &ampersir;<lb n="2906">
 fiadmil &ampersir; mathghaman &ampersir; leoman do neoch
no marbadh fein<lb n="2907">
 ic cuairt in fasaig cach dia. IS edh ba tegdais
&ampersir; ba leaba ligi<lb n="2908">
 do, uamdorus dilenn m&oacute;r fil isin carraic-si
thall. Ni bidh<lb n="2909">
 tugha no craib<sup resp="WS">r</sup>edh no pell no
brothrach no breccan no crocenn<lb n="2910">
 anmanna fui isin lepaid sin, acht a thaeb frisin talam
noc<sup resp="WS">h</sup>t<lb n="2911">
 cenae. Ticced calmatus m&oacute;r do-som desin co m-ba
nert nua ar<lb n="2912">
 gach lo leis tre tadall a mat<sup resp="WS">h</sup>ar
bunaidh .i. in talam. IS uadh<lb n="2913">
 sin atberar <pn>Carracc Antei</pn> frisin carraicc
&ampersir; <pn type="cave">Uaim Antei</pn> frisin<lb n="2914">
 uama fil inti.</p>
<p><lb n="2915">Rainic tra clu &ampersir; urdarcus in uilc sin fo
cet<sup resp="WS">h</sup>air-aird an<lb n="2916">
 domain fa deoidh. Rainic in clu cetna co h-airm i r-
raibe in<lb n="2917">
 t-anclund &ampersir; ind ail bratha &ampersir; in fer
nac<sup resp="WS">h</sup> fuilngti comlund,<lb n="2918">
 in milid merdana mormenmnach, in t-<term type="warrior">occlaech</term> ard allata andiarraidh<lb n="2919">
 .i. <ps><fn>Hercu<sup resp="WS">i</sup>l</fn></ps>
m&oacute;r mac <ps><fn>Ampitrionis</fn></ps>. O 'tcuala
<ps><fn>Hercuil</fn></ps><lb n="2920">
 ieram in n-ainceis-sin icc indredh na h-<pn type="continent:Africa">Affraicci</pn>, ni ro damhair<lb n="2921">
 do can a innsaiged, fo bith ba h-e a bes, gach inad isin
domun<lb n="2922">
 i cluinedh torat<sup resp="WS">h</sup>ar no olc
difulaincc do bith tocht da saigid<lb n="2923">
 <mls n="63r" unit="MS F folio"> occus a dic<sup resp="WS">h</sup>or ass.</p>
<pb n="224">
<p><lb n="2924">Tainic ieram fo test in torathair. Cien gairit bai no
co<lb n="2925">
 toracht in tir-si &ampersir; gur' sir an ferann uile,
&ampersir; co tainic for fuillecht<lb n="2926">
 in coradh docom a leabtai. Ni bai
<ps><fn>Antei</fn></ps> i fus annsin, acht<lb n="2927">
 bai i c-cuairt in ferainn amal ba gnath bes do. O na
fuair<lb n="2928">
 <ps><fn>Ercul</fn></ps> &eacute;, deisidh ina suide i m-
mullach na tilca-sa for a filti-si<lb n="2929">
 sund. Nir'bo cian in urnaide d&oacute; ann intan
atconnairc in coraidh<lb n="2930">
 seachai docom a uamha, &ampersir; ualach m&oacute;r fair
do cesaib &ampersir; do<lb n="2931">
 croicnib mathgaman &ampersir; leoman. Taidbris
<ps><fn>Antei</fn></ps> for <ps><fn>Hercuil</fn></ps>, &ampersir;<lb n="2932">
 do bert da aire &eacute;, ar ba ferrdha denam an laich
atconnairc.</p>
<p><lb n="2933">Teit iarum dia uama &ampersir; cuirid a eire ossfeola
de for lar,<lb n="2934">
 &ampersir; gabaid for ongad-comailt a cuirp do ola
&ampersir; do neit<sup resp="WS">h</sup>ib<lb n="2935">
 inmaraib eli, &ampersir; do methrad slemunrighin, co
nar'bo sleimne lam<lb n="2936">
 for iascc no aigred ina for gac<sup resp="WS">h</sup> m-
ball de. Do rocht <ps><fn>Antei</fn></ps><lb n="2937">
 iarum co h-airm i m-boi <ps><fn>Hercuil</fn></ps> isin
tulaig-si, &ampersir; foccrais cor<lb n="2938">
 gleaca fair. Ba h-adma eolach <ps><fn>Ercail</fn></ps>
isin ceird sin, ar ro<lb n="2939">
 ghnathaigh co mor a denam i cluichi <term type="assembly">oenaig</term> <pn type="mountain">Olimp</pn>. Atract<lb n="2940">
 <ps><fn>Hercuil</fn></ps> &ampersir; ro cuir a arma
uadh, &ampersir; ro cuir dano de for lar ina<lb n="2941">
 farrad croicenn in leomain bai imme, .i. leoman ro marb-
som<lb n="2942">
 fein i fidneimed <pn type="wood">Neimi</pn>.</p>
<p><lb n="2943">Scuchais cach go araili dib <sup resp="WS">i</sup>arsin, &ampersir; snadmait ar-righthe,<lb n="2944">
 &ampersir; do berat combloscc calma, gur' ben tul-etain
caich fria araile<lb n="2945">
 dibh amal bloisccbeim comlad <term type="royal fort">rigduini</term> fri<sup resp="WS">a</sup> h-ursaind.</p>
<p><lb n="2946"><mls n="63v" unit="MS F folio"> Ro sinset occus ro
naiscset a n-doiti rigremra romora<lb n="2947">
 dar braigtib occus dar muinelaibh occus dar formnaib
araili. Ba<lb n="2948">
 comrac d&aacute; coimtren sin. Ba borp an buaidredh-
mesccadh. Ba<lb n="2949">
 ferrda an fasccud-tarraincc do bert cach for araile dib.
Ba<lb n="2950">
 h-ingnad mor &ampersir; ba machtnugud adbul la gac<sup resp="WS">h</sup> fer dib nech<lb n="2951">
 isin domun da freccra amlaid sin. Air atar la gac<sup resp="WS">h</sup> fer dib<pb n="226"><lb n="2952">
 ni boi fer a frestal isin bith. Ro gab
<ps><fn>Hercuil</fn></ps> ic coiccill a neirt<lb n="2953">
 co mor ina aghaidh, &ampersir; ni dernae acht a congbail
cena fris. Ro<lb n="2954">
 gab <ps><fn>Anteus</fn></ps> immorro icc airimirt a brig
gan dic<sup resp="WS">h</sup>ell ina aghaidh<lb n="2955">
 sium, co tainic a allus, &ampersir; gor' luathaigh a
anal, &ampersir; cur tercaighsett<lb n="2956">
 a seitrigthe gleaca .i. a cuir.</p>
<p><lb n="2957">O ro airig <ps><fn>Hercuil</fn></ps> sin ro duin a
d&aacute; doitrigid im cael a<lb n="2958">
 droma, &ampersir; tucustair tendad &ampersir; tarraing-
drutad tren-talcair fair,<lb n="2959">
 gurro dl&uacute;thaigh a bruinne fria bruinne,
&ampersir; go ro cuir a sme<sup resp="WS">i</sup>ch<lb n="2960">
 dar a muinel, &ampersir; co tuc glun ina gabal do, gur
ro bris a ferda<lb n="2961">
 uili, &ampersir; tuc urcur fo comus d&eacute; 'arsin co
tarla ina lige for lar uadh.</p>
<p><lb n="2962">O ro tadaill a taeb in talmain ro suig co h-athlam a
allus<lb n="2963">
 fo c&eacute;t&oacute;ir, &ampersir; ro atnuauigh a
briga, &ampersir; tucc clisedh calma fair,<lb n="2964">
 gorro scail rigti in miled imme, &ampersir; ro eirig co
seitreach dar<lb n="2965">
 <ps><fn>Hercuil</fn></ps>. Ba saeth m&oacute;r la
<ps><fn>Hercail</fn></ps> sin, &ampersir; ro saoil nach claefedh<lb n="2966">
 iter e. Immacomrainic doib doridisi. Ba doidngi do
<ps><fn>Hercuil</fn></ps><lb n="2967">
 comm&oacute;r <mls n="64r" unit="MS F folio">
 don cur sin e innas don cur reimi. Ni<lb n="2968">
 fuair riem baramail an comlainn sin. Ni bai uair bad
cora da<lb n="2969">
 easccairdib subachus inas in uair sin ar nertmaire in
cuingid<lb n="2970">
 comlainn tarla ina agaidh. Araisin forerigh
<ps><fn>Hercuil</fn></ps> co ferrda<lb n="2971">
 in coimleng tanaisi fris, gur gab for a
&eacute;nirtniugud commor.<lb n="2972">
 O ro airigh iarum <ps><fn>Anteus</fn></ps> a briga
&ampersir; a nert ic traethad leiccid<lb n="2973">
 fein asa deoin e docom lair, go ro eirig fo cetoir cona<lb n="2974">
 brigaib nuae ann.</p>
<p><lb n="2975">Do beir <ps><fn>Hercuil</fn></ps> aicne fair 'arsin,
conidh tre tadall in talman<lb n="2976">
 ticctis a brigha &ampersir; ticced a calmattus do. Ro
gap <ps><fn>Hercuil</fn></ps><lb n="2977">
 co seitriuch for a farrach, arsin, no cur' triall
<ps><fn>Anteus</fn></ps> a<lb n="2978">
 leiccin fri lar dorisi. Frit<sup resp="WS">h</sup>ailis
<ps><fn>Ercuil</fn></ps> co h-athlam &eacute;, occus<lb n="2979">
 d&uacute;inidh a d&aacute; doitrigidh imbe, &ampersir;
nos-toccaibh i n-airde co<pb n="228"><lb n="2980">
 nar' tadaill a cosa in talmain iter, &ampersir; asbert
friss: <q>Fuirigh it<lb n="2981">
 sesom amlaidh sin,</q> for <ps><fn>Hercuil</fn></ps>,
<q>ar ni leiccfither duit tadall in<lb n="2982">
 talman festa. Toit cuccum-sa i l-let-sa.</q> Iss ed sin
asbert <ps><fn>Ercuil</fn></ps>,<lb n="2983">
 &ampersir; toccbaidh ind airdde co h-opunn <sup resp="WS" source="C">&eacute;</sup> &ampersir; faiscciditer a rightea
&ampersir;<lb n="2984">
 a taeba, co n-derni smirammair da cnamaib immedhon a
croicind,<lb n="2985">
 &ampersir; ni ro leicc co lar e no gur cuir a chride ina
lommannaib<lb n="2986">
 fola &ampersir; ina cubarcaepaib cro dara be<sup resp="WS">o</sup>lu sechtair.</p>
<p><lb n="2987">Fuair <ps><fn>Anteus</fn></ps> bas la
<ps><fn>Hercuil</fn></ps> don gleic sin isin tulaig-si,<lb n="2988">
 conid desin atberar <pn type="hill">Tulach na Gleca</pn>
di o sin anall.</p>
<p><lb n="2989"><q>Is uasal in t-ainmniugud sin tra,</q> for
<ps><sn>Curio</sn></ps>.</p>
<p><lb n="2990"><q>Fo gabar ainm as uaisle di-siu ina sin,</q> for
in t-<term type="warrior">occlach</term> affracda<lb n="2991">
<q>.i. <pn type="hill">Tulach inn At<sup resp="WS">h</sup>longphuirt</pn> ainm eli di.</q></p>
<p><lb n="2992"><q>Cid ni da ta side dano?</q> for
<ps><sn>Curio</sn></ps>.</p>
<p><lb n="2993"><q>Ni ansa,</q> for in t-<term type="warrior">occlach</term> affracda <q>.i. <ps><sn>Scip</sn>
<rn>Affracain</rn></ps> co<lb n="2994">
 n-ocbaid na <pn type="city">Roma</pn> immailli fris ro
suidigsiot <term type="encampment">longphort</term> immon<lb n="2995">
 tulaig-si &ampersir; 'mo <mls n="64v" unit="MS F folio">

 bruigib in t-srot<sup resp="WS">h</sup>a-sa tis airm a<lb n="2996">
 suidhigter for <term type="encampment">longphort</term>-
sa innossae. Nach faicci fein slicht<lb n="2997">
 na tochalta &ampersir; inad in fail &ampersir; buna na
cuailled &ampersir; aite na<lb n="2998">
 m-machad &ampersir; torainn in <term type="encampment">morlongcphuirt</term> f&oacute;s ann? IS as so ro<lb n="2999">
 creachadh occus ro h-indredh inn <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> uili leiss, &ampersir; ro
delaraigedh<lb n="3000">
 a sl&oacute;ig &ampersir; ro croth in tir uile.</q></p>
<p><lb n="3001"><q>Amae, a <term type="warrior">occlaig</term>,</q>
for <ps><sn>Curio</sn></ps>, <q>cia h-ainm in <term type="city">cathair</term> lethrainte<lb n="3002">
 mor ut tall ar ar n-incaibh. Inni in <pn type="city">Cartagin</pn> &iacute;?</q></p>
<p><lb n="3003"><q>IS isi on eiccin,</q> for in t-<term type="warrior">occlaech</term> affracda.</p>
<p><lb n="3004"><q>Cid edh ni fo cainblat<sup resp="WS">h</sup>
forraccaib <ps><sn>Scip</sn></ps> &iacute;?</q> for
<ps><sn>Curio</sn></ps>.</p>
<p><lb n="3005"><q>Ro ba menmnach linmar cidh iter occbad in baili
sin,</q> for<lb n="3006">
 in t-<term type="warrior">occlach</term> affracda,
<q>&ampersir; ro mudaigit uile la <ps><sn>Scip</sn></ps> iat,
&ampersir; ro trasccrait<lb n="3007">
 muir na <term type="city">cathrach</term> leis, co fil
fon m-blat<sup resp="WS">h</sup> atcithi-si.</q></p>
<pb n="230">
<p><lb n="3008">Tainic faeilti mor ocus sonairte aiccnid do
<ps><sn>Curio</sn></ps> de sin, ar<lb n="3009">
 ba celmaine mait<sup resp="WS">h</sup> leis a
teccm&aacute;il isin <term type="encampment">longphort</term> as ar'
cloedh<lb n="3010">
 inn <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> la
<ps><sn>Scip</sn></ps>. Tainic iarum co subac<sup resp="WS">h</sup>
somenmnach<lb n="3011">
 docom a muinntire, &ampersir; deisidh ettorra ina <term type="encampment">longphort</term>.</p>
<p><lb n="3012">Bai <term type="sub-king">airri</term> togaidhe fri
lama <ps><sn>Poimp</sn></ps> for in n-<pn type="continent:Africa">Affraic</pn> in tan sin,<lb n="3013">
 <ps><fn>Varus</fn></ps> a ainm. Ro cuala side
<ps><sn>Curio</sn></ps> do roc<sup resp="WS">h</sup>tain isind<lb n="3014">
<pn type="continent:Africa">Affraic</pn>. Ro tinoilit fo cetoir leis a
milidh &ampersir; ina m-bai d'occbaidh<lb n="3015">
 na <on type="people:Romans">Roman</on> uili ina foc<sup resp="WS">h</sup>air tes. Bai <term type="warrior">&oacute;cclaech</term> lanmait<sup resp="WS">h</sup><lb n="3016">
 dano i r-<term type="kingship">righi</term> ic na h-<on type="people:Africans">Affracdaib</on> fein in tan cettnae sin,
<ps><fn>Iuba</fn></ps><lb n="3017">
 ainm in <term type="king">rig</term> sin. Ni bai for <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> riem <term type="king">ri</term>
bad uilliu ferann<lb n="3018">
 inas, ar bai fo a mamus o turccbail greiniu, &ampersir;
o sleib <pn type="mountain">Athalaint</pn><lb n="3019">
 innair co cric<sup resp="WS">h</sup>aib na h-<pn type="continent:Asia">Aissia</pn> sair, &ampersir; o bord tuaiscertach<lb n="3020">
 mara <pn type="sea">Torrein</pn> atuaid co cric<sup resp="WS">h</sup>aib deiscertacha an teintide<lb n="3021">
 fo des. Ba h-escara bunaidh do <ps><sn>Curio</sn></ps>
in fer isin, <mls n="65r" unit="MS F folio"><lb n="3022">
 ar ro fobair <ps><sn>Curio</sn></ps> a aithrigad som an
tan bai cumachta &ampersir;<lb n="3023">
 commas isin t-<term type="senate">senad</term><on type="people:Romans"> Romanac<sup resp="WS">h</sup></on> occo.</p>
<p><lb n="3024">O 'tcuala <ps><fn>Iuba</fn></ps> iarum a beith-siumh
isin <pn type="continent:Africa">Affraic</pn>, ro tinoilit<lb n="3025">
 a sloig da saigid do digail a ancride for
<ps><sn>Curio</sn></ps>, &ampersir; dano bai do<lb n="3026">
 troma &ampersir; do teinni na rige <on type="people:Romans">Romanda</on> for in <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> gurbo lainne<lb n="3027">
 leis congnam icc denam eiss&iacute;dha na <on type="people:Romans">Romanach</on> innas icc denam<lb n="3028">
 a sida.</p>
<p><lb n="3029">Do roctatar iaram sloig imda ilarda re h-edh n-
atgairit do<lb n="3030">
 saigid Iuba annsin. Do rochtatar amh annsin na h-<on type="people:Autololae">Autolapecda</on>.<lb n="3031">
 Do rochtatar na <on type="people:Numidians">Numecda</on>. Dorochtatar ann na <on type="people:Gaetulians">Getulda</on> daine<lb n="3032">
 sin <sup resp="WS">na</sup> gnat<sup resp="WS">h</sup>aigit dillata fothu iter. Do roct<sup resp="WS">atar</sup> ann popuil<lb n="3033">
 duba na <on type="people:Moors">Muretae</on>. Do
rocht ann popul na <on type="people:Marmaridae">Marmarda</on>. Do
rocht<lb n="3034">
 ann popul na <on type="people:Nasamones"><sup resp="WS">Na</sup>samonda</on>. Do rocht ann popul na n-<on type="people:Garamantes">Gartamantecda</on>.<lb n="3035">
 Do rocht ann popul na <on type="people:Mazyges">Matarcta</on>. Do rocht ann<lb n="3036">
 popul na <on type="people:Massyli">Masili</on>,
&ampersir; lucht na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> uile
arcena.</p>
<pb n="232">
<p><lb n="3037">Tainic tra <ps><fn>Iuba</fn></ps> <term type="king">ri</term> na n-<on type="people:Africans">Affracda</on>
cusin t-socraiti m&oacute;ir sin<lb n="3038">
 gur' gab <term type="encampment">longphort</term> i n-
imel in maige i m-boi <ps><sn>Curio</sn></ps>. Tainic<lb n="3039">
 <ps><fn>Vair</fn></ps> in t-<term type="sub- king">airri</term> cona sochraiti leis, gur' gab <term type="encampment">longphort</term> isin cinn<lb n="3040">
 aile don maig c&eacute;tna. O 'tclos do
<ps><sn>Curio</sn></ps> in t-sochraite mor sin<lb n="3041">
 do taidecht ina docom, rus-lion oman &ampersir; imeccla
re h-imat na<lb n="3042">
 slog do dec<sup resp="WS">h</sup>atar in n-aires cat<sup resp="WS">h</sup>a d&oacute;, &ampersir; ar a med ro ba menmarc<lb n="3043">
 leis ancraide a aithrigtha do digail do
<ps><fn>Iuba</fn></ps> fair, &ampersir; dano<lb n="3044">
 nir'bo tairisi leis toct i n-imclaidbed cat<sup resp="WS">h</sup>a a n-agaid a namat<lb n="3045">
 lasin m-bretaig sloig tarla ina farrad, air ni do
miledaib bunaidh<lb n="3046">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> iatt, acht commascach sloig ro
tecclamait a <term type="city">cat<sup resp="WS">h</sup>air</term><lb n="3047">
 <pn type="city">Corpin</pn> &ampersir; asna caistiellaip
aile ro gab <ps><sn>Cesair</sn></ps> isin <pn type="country:Italy">Ettail</pn>.</p>
<p><lb n="3048"><mls n="65v" unit="MS F folio"> Araisin ni ro airig
neach for <ps><sn>Curio</sn></ps> an crithoman<lb n="3049">
 sin do beit<sup resp="WS">h</sup> fair, acht do roini do
degglor &ampersir; do danacht aiccnid<lb n="3050">
 &ampersir; do sonairte urlabra i fiadnaisi a slogh,
conar' sailset nach smuainedh<lb n="3051">
 eccla ina menmain. IS i ierum comairli ro t&uacute;ir ma<lb n="3052">
 menmain, danacht do denam &ampersir; a slog do breit<sup resp="WS">h</sup> leis gan fuirech<lb n="3053">
 docum a namat, ardaig na beit<sup resp="WS">h</sup> acht
oen comairli occo<lb n="3054">
 o ro soistis a&iacute;t inn imairicc .i. an cath do
gnimh.</p>
<p><lb n="3055">La sodain ro cind ar an comhairle sin, &ampersir; ro
eit a arma,<lb n="3056">
 &ampersir; tucc a slogha fon arm-gaiscced leis asin
<term type="encampment">longphort</term> immach<lb n="3057">
 for lar-medon in maige. IS annsin do rola <term type="sub-king">airri</term> na h-<pn type="continent:Africa">Affraice</pn><lb n="3058">
 doib .i. <ps><fn>Vair</fn></ps>, cona muinntir eineach i
n-inchaip for in muig &ampersir;<lb n="3059">
 se icc saigid in <term type="encampment">longphuirt</term> i m-boi <ps><sn>Curio</sn></ps>.
Atar leis is ann<lb n="3060">
 fogebad &eacute;. Immacomrainic doib annsin &ampersir;
ferthair gleo ainmin<lb n="3061">
 etrocar ettarra, cur raemid for <ps><fn>Vair</fn></ps>
cona muintir docum a<lb n="3062">
 scor, co ro tuairccsett muinter <ps><sn>Curio</sn></ps>
na drommanna doib<lb n="3063">
 gan anadh gan impodh, nocur tairmiscset daingne in <term type="encampment">longphuirt</term><lb n="3064">
 iatt.</p>
<pb n="234">
<p><lb n="3065">Ro h-indised do <ps><fn>Iuba</fn></ps> do <term type="high-king">airdri<sup resp="WS">g</sup></term> na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> sin. Ba<lb n="3066">
 faeilihd leiside gan cosccur <ps><sn>Curio</sn></ps> do
breit<sup resp="WS">h</sup> ina eccmais fein,<lb n="3067">
 &ampersir; gan maidm cat<sup resp="WS">h</sup>a fair
noco roised-sium ina docom. IMsaei<lb n="3068">
 <ps><sn>Curio</sn></ps> co cosccur mor &ampersir; co
failte dermair da <term type="encampment">longphort</term> fen<lb n="3069">
 in n-aidce sin. IS i comairli do roini
<ps><fn>Iuba</fn></ps> <term type="king">ri</term> <pn type="continent:Africa">Affraici</pn>, taidecht<lb n="3070">
 ind aidce sin fo cetoir cona sl&oacute;gaib leis asin
<term type="encampment">longphort</term> amach,<lb n="3071">
 &ampersir; imsaei reimi co taei tostach tait<sup resp="WS">h</sup>enach, co rainic fanglenn<lb n="3072">
 m&oacute;r bai ind eitermedon an muighe, <mls n="66r" unit="MS F folio"> co n-derna costadh<lb n="3073">
 catha annsin, co tainic dobursoilsi na maitne muiche
arna barach.</p>
<p><lb n="3074">O tainic iarum cetsoilsi in laei cuicci, ro ordaig a
sloga<lb n="3075">
 &ampersir; do roine catha coraigte dib &ampersir; ro
indill co h-infoilgide i n-glacaib<lb n="3076">
 in glennai &ampersir; i m-mamannaip na tulach batar
imbi. Ro<lb n="3077">
 cuir a <term type="cavalry">marcsluag</term> &ampersir;
<ps><fn>Saburra</fn></ps> <term type="tanist">tanaisi</term> <term type="king">rig</term> na <on type="people:Numidians">Nimdecda</on>
rempo<lb n="3078">
 docom <term type="encampment">longphuirt</term>
<ps><sn>Curio</sn></ps> do saigid debta for lucht in <term type="encampment">longphuirt</term><lb n="3079">
 &ampersir; da m-breccad leis docom na cat<sup resp="WS">h</sup>etarnaide ro coraig<lb n="3080">
 in <term type="king">ri</term> fora cind. Ni bai samail
na ceilge sin ro ordaigh-siumh<lb n="3081">
 acht amal do gnither selg na n-aspiti i crichaib na<lb n="3082">
 h-<pn type="country:Egypt">Eigipti</pn> tes. Cineli
nat<sup resp="WS">h</sup>rach sin, &ampersir; lecca logmara ina n-
incaib,<lb n="3083">
 &ampersir; a n-aitriubh fein i scailpib carracc
&ampersir; i n-uamtollaib<lb n="3084">
 talman. In cu b&iacute;s fo tograim do beir a erball
isin fochlae talman<lb n="3085">
 i m-bi nathir dibh. O 'tc&iacute; in nathir fosgadh in
erbaill do beir a cend<lb n="3086">
 dar in foc<sup resp="WS">l</sup>la immach. Glacaid in cu
de fordorus na fochlai a<lb n="3087">
 scornaigh <mls n="41a" unit="MS S folio">
 i l-leith ann&iacute;ar da n-neim, conid fon innas<lb n="3088">
 sin bregthar asa aiti .i. IS fon samail sin dano ro cuir
<ps><fn>Iuba</fn></ps><lb n="3089">
 <term type="king">ri</term> <pn type="continent:Africa">Affraici</pn> uathaichi <term type="cavalry">marcsluaigh</term> do celgad <ps><sn>Curio</sn></ps>
&ampersir; da thochuriudh<lb n="3090">
 asa <term type="encampment">longphort</term> docom in t-
sloigh moir ro innill for a cind.</p>
<p><lb n="3091">Nirbo cealg gan conach in celg sin tra. <sup resp="WS" source="C">Ar</sup> ro urail<lb n="3092">
 <ps><sn>Curio</sn></ps> for a <term type="cavalry">marcsluagh</term> teacht isin aidchi remi asna scoraib<pb n="236"><lb n="3093">
 seachtair guro taistlitis redhi an muighi resin slogh
araill.<lb n="3094">
 O ro thaithni cetsoillsi na maidni muichi iarum ro
forcongair<lb n="3095">
 for a sluagaib uili ergi, &ampersir; dataegat asa
scoruibh seachtair, &ampersir;<lb n="3096">
 tuargabsat idna catha forro, &ampersir; do tennat a n-
deaghaidh na<lb n="3097">
 <term type="horseman">marcach</term> isin magh.</p>
<p><lb n="3098">O rainic <term type="cavalry">marcsluag</term>
<ps><sn>Curio</sn></ps> gu lar an muighi do rala
<ps><fn>Saburra</fn></ps><lb n="3099">
 &ampersir; <term type="cavalry">marcsluagh</term> na n-
<on type="people:Africans">Affracda</on> foc&eacute;toir cucu.
Fossaigit<lb n="3100">
 immaireach n-ugra forro nogur rainic
<ps><sn>Curio</sn></ps> cona muintir<lb n="3101">
 uili da saighidh. La sodain faemait na h-<on type="people:Africans">Affracda</on> teiced ceilgi<lb n="3102">
 rompo docum an glenna i m-badar na catha coraighthi<lb n="3103">
 for a cind.</p>
<p><lb n="3104">O 'tconnairc <ps><sn>Curio</sn></ps> cona muntir sin,
ro gabsat co dichra<lb n="3105">
 duthrachtach ica slaighi 'na n-diaidh, gur rancadar
larmedon<lb n="3106">
 in glenna. Co cualadar glaedh-beccedaigh na stocc
slescamm<lb n="3107">
 slemansolus &ampersir; fogurnuall na cornn &ampersir; na
n-adarc &ampersir; na cuislenn<lb n="3108">
 catha, &ampersir; co facadar na h-oincoin obeli
&ampersir; na mergeda ailli<lb n="3109">
 eiteacha &ampersir; gristaithneamh na n-arm n-
&aacute;ichthide n-urnocht<lb n="3110">
 os na cathaibh coraightibh do gach aird &ampersir; do
gach airchinn<lb n="3111">
 dib anair &ampersir; ann&iacute;ar, annes &ampersir;
atuaidh rompo &ampersir; ina n-diaidh, co<lb n="3112">
 n-derna<sup resp="WS">d</sup> crotimcill &ampersir;
amdabhach nemi &ampersir; buaili bodba do<lb n="3113">
 cathaibh na n-<on type="people:Africans">Affracda</on>
immon n-gleand uili 'na mortimcell, co<lb n="3114">
 na bui acc&oacute; cae n&oacute; conair no cindis ass
mani cl&aacute;itis in talmain<lb n="3115">
 fothu, <sup resp="WS" source="F">no mana dictis for
foluamain isin aeer uastu</sup><lb n="3116">
 n&oacute; mani cindis <sup resp="WS">i</sup> cend a
cetcoml&iacute;n do miledhuibh fo<sup resp="WS">a</sup> n-armgaisced<lb n="3117">
 co r&uacute;n a marbta uili la gach n-aenfear dib.</p>
<p><lb n="3118">Sochtais <ps><sn>Curio</sn></ps> ic faiscin in
anforlaind. Sochtait a munter<lb n="3119">
 uili dano. Ba nemada ind abairt da ronsat arsin.
N&iacute;r'<pb n="238"><lb n="3120">
 urmaisedar maith n&oacute; saich do denum. Nir'
thriallsat tecedh<lb n="3121">
 no imbualadh n&oacute; gnimh catha do denumh re
m&eacute;d ba tapad &ampersir;<lb n="3122">
 ba h-uathbas l&eacute;o in comlinad &ampersir; in
comegur do bertsat a m-bidbaidh<lb n="3123">
 for in glenn do gach <mls n="41b" unit="MS S folio">
aird impo gan a faiscin,<lb n="3124">
 gan a forcloistecht co n-igi sin.</p>
<p><lb n="3125">Ba deithbir dona m&iacute;leduib <sup reason="cut off by binder" resp="WS">cena</sup> cia nos-linadh in cridenbas<lb n="3126">
 amlaid sin, ar <sup reason="cut off by binder" resp="WS">ros</sup>n-imbir cid iter in n-uathgrain cetna for<lb n="3127">
 graigibh eciallaidibh na n-echradh badar leo, cona
tainic nach<lb n="3128">
 sonairti aignidh n&oacute; nach met<sup reason="cut off by binder" resp="WS">u</sup>ghudh menman doib frisin comgair<lb n="3129">
 cu<sup reason="cut off by binder" resp="WS">maisc</sup>
atcualadar do nuall na stocc &ampersir; d'fothrom na<lb n="3130">
 n-echradh &ampersir; d'fogurmuirnn na miled, d'fidren na
saigheat srubderg,<lb n="3131">
 do scretga<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ire</sup> na foga faebrach, do d<sup resp="WS">r</sup>ongair
na l<sup reason="cut off by binder" resp="WS">u</sup>ireach<lb n="3132">
 lineach lancuir, da comtu<sup reason="cut off by binder" resp="WS">air</sup>cnigh na sciath scellbolgach, do<lb n="3133">
 comco<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ic</sup>edul na claideb cruaidg&eacute;r claslethan, da
comge<sup resp="WS">o</sup>in na<lb n="3134">
 sochaidhi ic comtriall inn imairic i n-aenfecht
&ampersir; i n-aenfaball<lb n="3135">
 uili. Ro traigset &ampersir; ro truinset ec<sup resp="WS">hra</sup>da m<sup reason="cut off by binder" resp="WS">uintire</sup> <ps><sn>Curio</sn></ps> i<sup resp="WS">c</sup><lb n="3136">
 cloistecht frisin morborbgair s<sup reason="cut off by binder" resp="WS">in</sup>, co n-derna eocho trethi timmi<lb n="3137">
 triamain <sup resp="WS">i</sup> seitfedca anescaidi dib,
cona frecraidis a spor<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ad</sup><lb n="3138">
 n&oacute; a m-brostud.</p>
<p><lb n="3139">O 'tconncadar immorro na h-<on type="people:Africans">Affracda</on> for in fabairt sin<lb n="3140">
 iad ro comgairset in aenfecht forto. Ro scucsat co neam-
im<sup resp="WS">co</sup>imairceach<lb n="3141">
 cucu, eter <term type="footsoldier">coissidi</term>
&ampersir; <term type="horseman">marcach</term>, curo crithnaigh an<lb n="3142">
 talam fo cossaib a n-echradh, co n-derna luaithreadh
&ampersir; denngur<lb n="3143">
 dona maghraenaibh ro cinnis<sup reason="cut off by binder" resp="WS">eat</sup>, gur fasadar dobur-neoill<lb n="3144">
 dorca dubc<sup reason="cut off by binder" resp="WS">iach</sup> uasa &ampersir; <sup resp="WS">do</sup> impo
imaltar in dendgair os<lb n="3145">
 analaib na n-each &ampersir; na n-anrad ic dianascnam na
sligeadh do<lb n="3146">
 saighidh a namat.</p>
<p><lb n="3147">Ro timcellait na <on type="people:Romans">Romanaig</on> desen &ampersir; da ronad circull
bodba<lb n="3148">
 impo d'ogbaid na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn>, cona bui asrus eluda accu. Ro<pb n="240"><lb n="3149">
 gabad co comtrom do gach aird dib for in esarcain 'arsin
do<lb n="3150">
 saighdibh a fidbaccaibh, do liagaib lam, do
crunnclochaibh<lb n="3151">
 tabull, do slegaib slinnleathnaibh, da craiseachaib
crandr<sup resp="WS">e</sup>amr<sup reason="cut off by binder" resp="WS">aib</sup>,<lb n="3152">
 do laignibh leathanlebraibh, do manasaib miled, da<lb n="3153">
 loirgfeirtsibh lae<sup reason="cut off by binder" resp="WS">ch</sup>, do claidbibh claslethna carad, do beraib<lb n="3154">
 bodba birguirt rinnaithi.</p>
<p><lb n="3155">Ro badar luireacha dluithi dianscailti desin,
&ampersir; cathbairr<lb n="3156">
 caema coimbristi, &ampersir; sceith scoiltidi,
&ampersir; taeib tolla &ampersir; cuirp <mls n="42a" unit="MS S folio"><lb n="3157">
 cirrthi &ampersir; oig athgaithi, &ampersir; troich
trascair<sup resp="WS">th</sup>i &ampersir; laeich londa ledarta,<lb n="3158">
 &ampersir; milidh marbta, &ampersir; colla curad i
cossair cro. Ro cuired cach i<lb n="3159">
 ceann araili dona <on type="people:Romans">Romanchaib</on> annsen co n-derna<sup resp="WS">d</sup> aenmell<lb n="3160">
 dibh <sup reason="cut off by binder" resp="WS">etir</sup> na h-<on type="people:Africans">Affracdaibh</on>
for lar in gleanna. Ro sonnait,<lb n="3161">
 ro dluthait, ro dingit, ro daingeantuairgit iad 'arsin,
co na<lb n="3162">
 cumgadh neach <sup reason="cut off by binder" resp="WS">d</sup>ib imirt a sceith n&oacute; imluadh a claidib no<lb n="3163">
 sadud a sleighi n&oacute; luth a lamh.</p>
<p><lb n="3164">In fer im<sup reason="cut off by binder" resp="WS">e</sup>clach dib for a n-urailedh in t-omun immel in<lb n="3165">
 imairic d'fagbail ic saighidh immedon a munteri ni
roic<sup resp="WS">h</sup>edh<lb n="3166">
 in conair no indsaighedh noco m-bidis cruiseacha
&ampersir; claidbi a<lb n="3167">
 munteri fein comtarsna trit, conna bui acco 'ar sin acht
fulung<lb n="3168">
 a marbta, air ni cuimgid&iacute;s im<sup resp="WS">b</sup>irt a n-arm isin crobuailidh cumaing<lb n="3169">
 i m-badar &ampersir; gen go n-im<sup resp="WS">b</sup>ridis a namait a n-armu forro<lb n="3170">
 no tae<sup resp="WS">th</sup>saidis do comfuasmadh
&ampersir; do comtuaircnigh a n-arm<lb n="3171">
 &ampersir; a n-uchtbruinde fein fri araili. No bidis na
h-abaigi <sup reason="cut off by binder" resp="WS">&ampersir;</sup><lb n="3172">
 na cuirp cirrti, &ampersir; na firecta fuathaidi ina
comseasam frisna<lb n="3173">
 beoaib eturru, air ni bid acco conair no tae<sup resp="WS">t</sup>saidis co lear<lb n="3174">
 ar a daingni ro dluthdingset a m-bidbaidh cach i cend
araili<lb n="3175">
 dibh.</p>
<pb n="242">
<p><lb n="3176">B&aacute; digbail faelti immorro co mor do na h-<on type="people:Africans">Affraic<sup resp="WS">d</sup>ib</on> na<lb n="3177">
 faccadar in diach do bertsat a n-airm fein for na <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on><lb n="3178">
 annsin. Air ro badar imda srotha fola &ampersir; caepa
cro &ampersir; cnamradhach<lb n="3179">
 &ampersir; lamha leoiti &ampersir; leithcind letarda
&ampersir; inni &ampersir; inathraighi<lb n="3180">
 ic na <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaib</on> ic
a tuindsium fo traig<sup resp="WS">th</sup>ibh isin gliaidh<lb n="3181">
 sin. Ni<sup resp="WS">r</sup> digladar na h-<on type="people:Africans">Affracda</on> athrigadh
<ps><fn>Annibail</fn></ps> no indred<lb n="3182">
 na h-<on type="people:Africans">Affraici</on> n&oacute;
a n-anfalta uili riam for na <on type="people:Romans">Romanchaib</on>
co n-igi<lb n="3183">
 sin. Dia-fris cena, is ingnad in gnim do rala andsin .i.
in<lb n="3184">
 t-&aacute;r do ratsat n&aacute;mait na <on type="people:Romans">Roman</on> forto, a maissi &ampersir; a foghnum<lb n="3185">
 sin do bith don <term type="king">righ</term> <on type="people:Romans">Romanach</on> .i. do <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="3186">Ro soillsigh &ampersir; ro diglae in t-aer os na
sloghaibh 'arsin, air<lb n="3187">
 ro scu<sup resp="WS">a</sup>p in gaeth dib inn <mls n="42b" unit="MS S folio">  dob<sup resp="WS">ar</sup>nellgail n-
dendgurda<lb n="3188">
 bui uas&uacute;, &oacute; ro linsat na sritidi fola
flannruaidhi &ampersir; na<lb n="3189">
 sruthlinti cro in talmain fothu, go m-badar 'na n-
aibhnibh<lb n="3190">
 dergruada fuirri, gonar' erig luaithredh n&oacute;
dendgur i n-airdi d&iacute;.</p>
<p><lb n="3191">La sodain atconnairc <ps><sn>Curio</sn></ps> na h-ara
mora sin, &ampersir; a muintir<lb n="3192">
 uili gan elodach innisin scel dib do bith acht comtoitim<lb n="3193">
 docom bais an aonfecht ina fiadhnaisi. Nir' fulaing a
aignead<lb n="3194">
 do bith ic a fegad &ampersir; gan acmaing a foritni
aigi. Ro leicc go<lb n="3195">
 nertmar nemleasc docum lair &eacute;. Ro mebaidh
cromaidm da<lb n="3196">
 cridhi 'na cliabh, &ampersir; dos-fanic bas i m-medhon a
miledh. Atrocartar<lb n="3197">
 a muinter do gach aird immi, conna terna aenfear<lb n="3198">
 innisen scel dib as sin.</p>
<p><lb n="3199">Maith in fer ro tuit annsin eturru-sum .i.
<ps><sn>Curi&oacute;</sn></ps>. Ni ro<lb n="3200">
 as isin <pn type="city">Ro&iacute;m</pn> riam a comaesa
adbar bad ferr innas meni<lb n="3201">
 millead fein, &ampersir; mina treigeadh in <term type="senate">seanadh</term>, &ampersir; meni creacadh<lb n="3202">
 in <pn type="city">Roim</pn> &ampersir; in
r&iacute;grecht re <ps><sn>Cesair</sn></ps> darcenn <term type="gold">&oacute;ir</term> &ampersir; indmais.<lb n="3203">
 Do rala do-sum andsin a threcudh don atharda ro treic,
&ampersir; a<pb n="244"><lb n="3204">
 corp saerclanna soceneoil co corpaib a muinteri leis do
bith<lb n="3205">
 gan onoir cainti n&oacute; adnaicti fair i crichaib
aineoil fo cossaib<lb n="3206">
 con &ampersir; cuanart &ampersir; sinnach &ampersir;
serr&iacute;ach &ampersir; &eacute;n &ampersir; etaidi ingnathae<lb n="3207">
na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn>.</p>
<p><lb n="3208">Conid remscel do remscelaib catha moir na <pn type="plain">Tesaili</pn> co n-igi<lb n="3209">
sin. <title>Aidead <ps><sn>Curio</sn></ps></title> ainm
in sceoil.</p>
</div1>
<div1 n="16" type="chapter">
<pb n="244">
<head><lb n="3210">  Aideadh <ps><fn>Aip</fn></ps>.</head>
<p><lb n="3211">Ro com&eacute;t in toictiu co cudruma na da <term type="lord">tuiseach</term> sin .i. <ps><sn>Poimp</sn></ps><lb n="3212">
 &ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps>, eter sonmighi
&ampersir; donmigi frisin re sin. Tainic la Kalni<lb n="3213">
 Enair fuisi<sup resp="WS">n</sup>, &ampersir; tossac<sup resp="WS">h</sup> bliadne nui. Is ed on aimsir i n-denta<lb n="3214">
 at<sup resp="WS">h</sup>arruch <term type="consul">consul</term> &ampersir; <term type="steward">maer</term> &ampersir; <term type="sub- king">airrigh</term> &ampersir; ordaighthi cogaidh &ampersir;<lb n="3215">
 sloghaidh la <on type="people:Romans">Romanu</on> <sup resp="WS" source="F">dogr&eacute;s. Ro battar d&aacute; <term type="consul">consul</term> togaidi la<lb n="3216">
 <on type="people:Romans">Romana</on></sup> antansin dano
.i.
<ps><sn>Lentulus</sn></ps> &ampersir; <ps><sn>Agellus</sn></ps> a n-
anmand.<lb n="3217">
 Is ed bui re a <term type="consulship"><sup resp="WS">con</sup>sulachta</term> co n-igi sin in la sin, arai sin is<lb n="3218">
 iad da roine tinol in t-sloig &ampersir; caingni in t-
<term type="senate">seanaidh</term> &ampersir; ordaighthi<lb n="3219">
 in rigre<sup resp="WS">ch</sup>ta in la sin beos.</p>
<p><lb n="3220">IS ann ro tinoileadh in mor-coinni sin isinn <pn type="country:Epirus">Eipir</pn></p>
<p><lb n="3221"><mls n="69r" unit="MS F folio"><lb n="3222">

i c-crichaibh na <pn type="country:Magna Graecia">Greicci Mori</pn>, ar nir' lamsat tadall na <pn type="city">Roma</pn><lb n="3223">
 la h-imeccla <ps><sn>Cesair</sn></ps>. Do ronait tra
ordaigthe m&oacute;ra isin coinne<lb n="3224">
 sin la <on type="people:Romans">Romanu</on>. Ro cinnsett
in n-<term type="high-kingship">airdrige</term> do
<ps><sn>Poimp</sn></ps> airett bad<lb n="3225">
 beo. Ro ordaigsett <term type="steward">mair</term>
&ampersir; <term type="sub-king">airrig</term> fria lamae for
cendadachaibh<lb n="3226">
 in domain do tobac<sup resp="WS">h</sup> a <term type="tax">cisa</term> &ampersir; do tinol a slog docom<lb n="3227">
 an mor-catae doneoc<sup resp="WS">h</sup> batar fo
a mamus som <sup resp="WS">dibh</sup> cettus<lb n="3228">
 .i. ilcin&eacute;lu na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> &ampersir; sluaigh imda na h-<pn type="continent:Asia">Aisia</pn> &ampersir; inn airthir<lb n="3229">
 uile. ar ro gab <ps><sn>Cesair</sn></ps> fortamlus in
domain o <pn type="city">Roim</pn> siar.</p>
<pb n="246">
<p><lb n="3230">Ro scailed iarum an coinne sin na h-<pn type="country:Epirus">Epiri</pn> leo &ampersir; ro cotar<lb n="3231">
 uile d'oenlaim i l-lenmain <ps><sn>Poimp</sn></ps> docum
an m&oacute;rcatha acht oeinfer<lb n="3232">
 namma .i. <ps><sn>Apius</sn></ps> <term type="sub- king">airrig</term> do muinntir <ps><sn>Poimp</sn></ps>. IS i comairli<lb n="3233">
 ro smuain <ps><sn>Apius</sn></ps>, techt da fiarfaigid
d'<term type="prophet">faidib</term> et d'fissidib cia<lb n="3234">
 dona <term type="king">r&iacute;gaib</term> da m-biad
mait<sup resp="WS">h</sup> no saith in coccaid moir sin,<lb n="3235">
 co congnad som lasin fer badh ferr conach cat<sup resp="WS">h</sup>a dibh.</p>
<p><lb n="3236"><mls n="69v" unit="MS F folio"> IS i conair ro coid
da fiarfaigid sin, co cert<lb n="3237">
 med&oacute;n in domuin .i. co <term type="temple">tempul</term> <ps><fn>Apaill</fn></ps> i sl&eacute;ib
<pn type="mountain">Paruais</pn>. IS e<lb n="3238">
 freccra fuair la <term type="priestess">bansaccairt</term> <ps><fn>Apaill</fn></ps>, co b-
fuigbed a din ar guasachtaib<lb n="3239">
 in catha moir sin, &ampersir; co m-biad cumsanadh on
coccad<lb n="3240">
 d&oacute; i n-glinn an t-slesa <pn type="island">Eboecda</pn>.</p>
<p><lb n="3241">IS edh rucc-som as sin co n-gebad <term type="kingship">rige</term> i tir na h-<pn type="island">Eboi</pn>.<lb n="3242">
 Arai ni h-ed sin boi de iter, acht antan boi-sium for in
muir<lb n="3243">
 <pn type="sea">Eboecda</pn> ic saichthin in tire, tainic
ainbtine mor do, cu ro brised<lb n="3244">
 a longa &ampersir; cur' baided e fein, gur rucc an tonn
muiride<lb n="3245">
 a corp docom tire, &ampersir; co ro h-adhnacht e i
coimglind tire na<lb n="3246">
 h-<pn type="island">Eboi</pn>, curo comalladh faistine
<ps><fn>Apaill</fn></ps> amlaidh sin.</p>
<p><lb n="3247">Conid remsc&eacute;l do remsc&eacute;laib catha moir
na <pn type="country:Thessaly">Teasaile</pn> co n-icci<lb n="3248">
 sin. <title>Aided <ps><sn>Aip</sn></ps></title> ainm an
sceoil sin.</p>
</div1>
<div1 n="17" type="chapter">
<head><lb n="3249">  Echtra <ps><fn>Cessair</fn></ps>.</head>
<p><lb n="3250"> CEIN bas icc gnim na m&oacute;rchaingen sin in cach
aird bai<lb n="3251">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> icc gabail na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn> &ampersir; iart<sup resp="WS">h</sup>air in domuin, co tarnacair<lb n="3252">
 leis, &ampersir; co ro riarsat uile e, &ampersir; co
tancatar i tocustal in<lb n="3253">
 morcatha. Tainic reimi iarum a crichaibh na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn> do<lb n="3254">
 breith a slog leis i n-diaid <ps><sn>Poimp</sn></ps> do
cosnam airthir an domuin<lb n="3255">
 fris. Do bertsat a milid dilsi frit<sup resp="WS">h</sup>bert amnus do-som annsin,<pb n="248"><lb n="3256">
 ar ro triallsatt <mls n="70r" unit="MS F folio">
impodh fair, &ampersir; do coidh doraith occo a<lb n="3257">
 facbail uile, ar romed les a saethair catha &ampersir;
ar lagat a tuarustail.<lb n="3258">
 Ba foruallach a freccra na fer sin o
<ps><sn>Cesair</sn></ps>. Araisin ro<lb n="3259">
 fostait co firglic leisium iat, &ampersir; o ro cindsett
airisium ro dedlad<lb n="3260">
 friu lucht tuscairnte na comairle &ampersir; auctair in
deilighthi &ampersir; inn<lb n="3261">
 impoid, &ampersir; ro dicennait i fiadnaisi
<ps><fn>Cesair</fn></ps> for lar in <term type="encampment">longphuirt</term>.</p>
<p><lb n="3262">La sodain o ro daingnigh <ps><sn>Cesair</sn></ps> a
shluagha ro cuir <ps><sn>Antoin</sn></ps><lb n="3263">
 reme, <term type="lord">tuisech</term> da muinntir
&ampersir; forgla a sloigh leis, &ampersir; ro forcongair<lb n="3264">
 forra co ristais isin <num value="10">decmadh</num> lo
co <term type="city">cathair</term> <pn type="city">Brundais</pn> for<lb n="3265">
 bru in mara <pn type="sea">Adriateccda</pn> inn imel
tuaiscertac<sup resp="WS">h</sup> tire <pn type="country:Latium">Let<sup resp="WS">h</sup>a</pn>, &ampersir;<lb n="3266">
 asbert friu guro tinoiltis cucu na h-uile longa
fogebtais for<lb n="3267">
 sruth <pn type="river">Idauir</pn> &ampersir; for sruth
<pn type="river">Tara</pn> &ampersir; for tr&aacute;gaib <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Leuca</pn><lb n="3268">
 &ampersir; <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Sip</pn> &ampersir; for cuanaib in mara <pn type="sea">Adriateccda</pn> uile i comfochraib<lb n="3269">
 sl&eacute;bi <pn type="mountain">Gargain</pn>, co m-
betis ellma <sup resp="WS" source="C">inmara</sup> urlama occo<lb n="3270">
 d'asccnam in marae <pn type="sea">Adriatecda</pn>
estib do cosnam na <pn type="country:Greece">Greicce</pn> &ampersir;<lb n="3271">
 in airthir fri <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="3272">Eisim fein immorro tainic don <pn type="city">Roim</pn> co n-uathadh da<lb n="3273">
 miledaib immailli fris, gur ros-oirdnestair fein
&eacute; fein i n-uilib<lb n="3274">
 ceimennaip cadais na <pn type="city">Roma</pn> o <term type="decanus">decan</term> co <term type="dictator">dictatoir</term>.<mls n="70v" unit="MS F folio"><lb n="3275">
 Tainic as-side co h-
<term type="city">ardchathraigh</term> aili na h-<pn type="country:Italy">Etaili</pn> .i. co h-<pn type="city">Alba<lb n="3276">
 Longa</pn>, guro forbtig inte uili ada a <term type="consulship">consulacta</term> amal ba gn&aacute;th.</p>
<p><lb n="3277">Tainic as-sidhe co <term type="city">cathair</term>
<pn type="city">Brundais</pn> i coinni <ps><sn>Antoin</sn></ps> cona<lb n="3278">
 muintir. Ni tancatar side immorro in ellma sin iter co
<term type="city">cathair</term><lb n="3279">
 <pn type="city">Brundais</pn>. Ba h-eimilt la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> a n-urnaide ann. IS fair deisid<lb n="3280">
 leis iarum, tuc a <term type="fleet">coblach</term> for
in muir <pn type="sea">Adriateccda</pn>, &ampersir; ro<lb n="3281">
 asccna cona sl&oacute;gaib gur' gab cuan &ampersir;
caladphort isin <pn type="country:Epirus">Epir</pn> i<lb n="3282">
 cric<sup resp="WS">h</sup>aib na <pn type="country:Magna Graecia">Greicce Moire</pn>.</p>
<p><lb n="3283">In <pn type="country:Epirus">Epir</pn> isin
cennadhach isin <pn type="country:Greece">Greicci</pn>. Is di as ainm<pb n="250"><lb n="3284">
 <pn type="mountain-range">Canonia</pn>. Is fria at-berar
<pn type="country:Molossia">Molosiam</pn>. Is inti bai in <term type="senate">senad</term><lb n="3285">
 <on type="people:Romans">Romanach</on> &ampersir;
<ps><sn>Poimp</sn></ps> antan sain.</p>
<p><lb n="3286">Tainic <ps><sn>Cesair</sn></ps> dano i t&iacute;r
annsin, &ampersir; do suidhigh a <term type="encampment">longphort</term><lb n="3287">
 ann oinech i n-inc<sup resp="WS">h</sup>aibh do <term type="encampment">longphort</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps> itir sruth<lb n="3288">
 n-<pn type="river">Genais</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Aipi</pn>. Is i sin cetchrich in ro comraicset a l-<term type="encampment">longphorta</term> <lb n="3289"> 'ar maidm sida
ettorra, &ampersir; ba h-e imfoicsi i m-batar<lb n="3290">
 i l-<term type="encampment">longphort</term> co cluinedh
cach dip glor araile &ampersir; co faiced cach<lb n="3291">
 fer araile i cechtar na da <term type="encampment">longphort</term>. IS ed ro fairigh an cath<lb n="3292">
 annsin, <ps><sn>Antoin</sn></ps> cona miledaib gan
torrachtain docom <ps><sn>Cesair</sn></ps>.<lb n="3293">
 Ba snim &ampersir; ba deinmne mor la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> gan na sloig sin do torachtain<lb n="3294">
 in a docom. Ro faided litri &ampersir; scribenna <mls n="71r" unit="MS F folio"><lb n="3295"> uad docom
<ps><sn>Antoin</sn></ps> do spraic fair &ampersir; da etarguide co
tisedh co<lb n="3296">
 h-ellam cona sl&oacute;gaib leis docom in cat<sup resp="WS">h</sup>a.</p>
<p><lb n="3297">Ba h-ed annso tothacht na scribenn sin .i.
<q>Timmarnad<lb n="3298">
 bet<sup resp="WS">h</sup>ad &ampersir; imcomarc slainte
o <ps><sn>Cesair</sn></ps>, o <term type="king">rig</term> in domain,
da<lb n="3299">
 <term type="lord">tuisech</term> tairisi &ampersir; da
muintir dilis .i. do <ps><sn>Antoin</sn></ps> cona miledaib.<lb n="3300">
 A <ps><sn>Antoin</sn></ps>,</q> ol
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, <q>cidh imma fuirgi na Fathi &ampersir; in
conac<sup resp="WS">h</sup>?<lb n="3301">
 ar as urlamh go mait<sup resp="WS">h</sup> duin acht co
tisaid-si cuccainn. Ni<lb n="3302">
 docair duit taidecht co h-ellam im dail. Ni i n-<pn type="continent:Africa">Affraic</pn> no i<lb n="3303">
 n-<pn type="country:Spain">Espain</pn> no i n-inadaip
imciena in domain atu accut tobuch<lb n="3304">
 no accat tinnenus, acht is a cric<sup resp="WS">h</sup>aib comfoicsi na h-<pn type="country:Italy">Etaili</pn> inn<lb n="3305">
 imfocraib dam can tir coccaid, gan muir n-guasachtaig
ettrainn.<lb n="3306">
 Tabair do th' aire nach edh asslaigmit fort, tect i n-
dail cat<sup resp="WS">h</sup>ae<lb n="3307">
 'nar n-eccmais fein, acht atam acut togairm do taidecht
linn<lb n="3308">
 docom an cat<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir; meisi
fein remut i n-dail in catha.</q></p>
<p><lb n="3309"><q>IS ingnad an ni fil ann .i. meisi do taidecht i
cric<sup resp="WS">h</sup>aib<lb n="3310">
 mo bidbad gan eccla form &ampersir; atar-linn is oman
lat-su taidecht<lb n="3311">
 im <term type="encampment">longphort</term>-su. Ale, na
tairmisc cid dom muintir fein tidecht<lb n="3312">
 im docom, ar masi an aichne fein doberim-si fortu cemad<lb n="3313">
 ainbthen an muirro bad <mls n="71v" unit="MS F folio">
 lainne leo saighid m' arm-sa inas
<pb n="252"><lb n="3314">
 anadh im eccmais. Ni &eacute;ttum can galar &ampersir;
can accaine ar cride<lb n="3315">
 do aisneis duit. Ni comthrom ro rainn-sium an doman iter
.i.<lb n="3316">
 an <term type="senate">seanadh</term> uile &ampersir;
meisi &ampersir; <ps><sn>Poimp</sn></ps> conar sochraittib isin <pn type="country:Epirus">Epir</pn><lb n="3317">
 namma &ampersir; in <pn type="country:Italy">Etail</pn>
uili occut-su it oenur. Dechasu fein <sup resp="WS" source="C">at</sup><lb n="3318">
 masa choir amlaidh sin.</q></p>
<p><lb n="3319">Aitescca <ps><sn>Cesair</sn></ps> fri h-Antoin co n-
icci sin, &ampersir; ni anadh <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3320">
 dib sin, acht na <term type="messenger">techta</term>
druim ar druim uaidh co h-<ps><sn>Antoin</sn></ps>.<lb n="3321">
 Ar&aacute;isin ni tainic <ps><sn>Antoin</sn></ps> fos.
Ba brisedh aiccnid mor la <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3322">
 sin, &ampersir; iss &iacute; comairle ro scrut .i. intan
tainic in <num value="3">tres</num> uair<lb n="3323">
 don aidhchi atracht asa leabaid &ampersir; tainic a
oenar reimi co<lb n="3324">
 tr&aacute;igh in mara sis, co fuair luing m-bicc ann
&ampersir; tetr&eacute;fed<lb n="3325">
 rofada esti i l-lenmain do tir, &ampersir; tigerna na
lungae i m-bot<sup resp="WS">h</sup>an<lb n="3326">
 cumang curcallacda for ur an tr&aacute;gha. Benais
<ps><sn>Cesair</sn></ps> beim<lb n="3327">
 bascraind i n-dorus in tige sin. Frisccart <term type="lord">tigerna</term> mesarda<lb n="3328">
 in tige d&oacute;, <ps><fn>Amiclas</fn></ps> a ainm.
<q>Cia dusces an trat-sa sinn?</q><lb n="3329">
 for <ps><fn>Amiclas</fn></ps>, <q>cia sailes nach maith
uainn? Ni fil toisc nac<sup resp="WS">h</sup><lb n="3330">
 duine frinn mana tisedh nac<sup resp="WS">h</sup>
combaiteach do tuinn no do<lb n="3331">
 carraic cuccunn.</q></p>
<p><lb n="3332"><mls n="72r" unit="MS F folio"> ISs edh sin asbert,
&ampersir; atract asa leabaid &ampersir; ro<lb n="3333">
 cuir refead lasamain fon coccladh, &ampersir; ro
fursainn &iacute;, &ampersir; ro oslaic<lb n="3334">
 in dorus re <ps><sn>Cesair</sn></ps> can oman can
imeccla fair. IS follus mait<sup resp="WS">h</sup>us<lb n="3335">
 &ampersir; nemsnimh na bet<sup resp="WS">h</sup>adh
mesarda as sin. Air ge ro batar<lb n="3336">
<term type="encampment">longphorta</term> slog in domain
i n-at<sup resp="WS">h</sup>foccus don tigh-sin, ni<lb n="3337">
 ro lae <term type="lord">tigerna</term> in tige i snimh
no i n-deit<sup resp="WS">h</sup>itin, uair ni rabattar<lb n="3338">
 cruidh no innmassa occo.</p>
<p><lb n="3339">Tainic <ps><sn>Cesair</sn></ps> isin tech 'arsin
&ampersir; asbert: <q>A <term type="warrior">occlaich</term>,</q> ol
se,<lb n="3340">
 <q>as maith in turcairthe tarla cuccut da n-derna a n-
abrasa frit.<lb n="3341">
 Fogeba conach mor &ampersir; bethaidh n-airegda occum-sa
da fagbur<pb n="254"><lb n="3342">
 uait a n-as ail dam.</q> <q>Cidh connaige form?</q> for
<ps><fn>Amiclas</fn></ps>. <q>Taidecht<lb n="3343">
 lim isin lunga m-bicc-si<lb n="3344"><mls n="43a" unit="MS S folio"><lb n="3345">
 this dom imorcur i crichaib na h-<pn type="country:Italy">&Eacute;daili</pn>,</q> ol
<ps><sn>Cesair</sn></ps>. <q>Ni sodaing<lb n="3346">
 anni connaigi form,</q> for <ps><fn>Amiclas</fn></ps>:
<q>air atait airdena ainbthini<lb n="3347">
 for in muir, &ampersir; ni tarla coir na gaethi immaille
frind dano.<lb n="3348">
 Acht arai mata morsodethbir agut-sa bidam urlum-sa lat,
amal<lb n="3349">
 atberat do beoil. Ni misse nod-fuirega acht men&iacute;
diultat na<lb n="3350">
 gaetha n&oacute; in muir tu.</q></p>
<p><lb n="3351">La sodain tucsat a lungu lanbic for in sal serbglas,
&ampersir; ro gabsat<lb n="3352">
 ic mallascnam in mara eocairguirm <pn type="sea">Adriatecda</pn> edir <pn type="country:Epirus">Epir</pn><lb n="3353">
 &ampersir; <pn type="country:Italy">Edail</pn>. Frith
ainbthini adbul &ampersir; edualang derma<sup resp="WS">i</sup>r de
sen.<lb n="3354">
 Ni frith for muir r&iacute;am etternam as guasacht bad
samail don<lb n="3355">
 guasacht sin .i. bith isin lunga lanbicc for in muir
lanmoir.<lb n="3356">
 isin ainbtini &eacute;dualaing. IS neimtim ro fuilngeadh
la <ps><sn>Cesair</sn></ps> in<lb n="3357">
 guasacht mor sin cena. IS beag ro h-&iacute;sligheadh a
glor n&oacute;<lb n="3358">
 a aicneadh ic fulung in morgabaidh sin.</p>
<p><lb n="3359">Badar for anamtaigh amlaidh sin fri re na h-aidhchi
co<lb n="3360">
 maidin, guro cuir in tond urcur dib isin maidin muich
'arna marach<lb n="3361">
 ic calad na h-<pn type="country:Epirus">Eperi</pn>
dorisi. Ba samail righi <sup resp="WS" source="C">can frithbert,</sup><lb n="3362">
 la <ps><sn>Cesair</sn></ps> a cos do tadhall in tiri in
uair sin. Imsae<lb n="3363">
 da <term type="encampment">longphort</term> 'arsin
&ampersir; <ps><fn>Amiclas</fn></ps> leis, &ampersir; nir' scar-sen
fri munterus<lb n="3364">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> airet ro bo b&eacute;o.</p>
<p><lb n="3365">Tainic raethini mor isin muir 'arsin la tosach lae. O
'tconnairc<lb n="3366">
 <ps><sn>Antoin</sn></ps> cona slogh sin ro taithmighseat
a m-barca benncaela<lb n="3367">
 brondfairsinga &ampersir; a l-liburni luchtmura
leburgorma a cuan<lb n="3368">
 <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Brundais</pn> amach, &ampersir; ro gabsat ic snamhram in
mara<lb n="3369">
 <pn type="sea">Adriatecda</pn> docom na <pn type="country:Epirus">Eperi</pn> gach n-diriuch. Dosn-imairc in<lb n="3370">
 seol seach tragaib insi <pn type="island">Lesb</pn>,
gur' gabsat port i caladh na<lb n="3371">
 <on type="people:Nymphaeans">Nimpretar</on> i crich <pn type="country:Epirus">Eperi</pn>.</p>
<pb n="256">
<p><lb n="3372">O 'tcuala <ps><sn>Poimp</sn></ps> immorro a sloigh
uili do torrachtain in &aacute;it aeninaidh<lb n="3373">
 docom <ps><sn>Cesair</sn></ps>, ba derb &ampersir; ba
demin <mls n="43b" unit="MS S folio">  leis na biadh a<lb n="3374">
 scarad don cur sin acht tre edergleodh catha eigin. IS i
comairli<lb n="3375">
 da roini iarum, in <term type="queen">airdrighan</term>
<ps><fn>Cornelia</fn></ps> co <term type="queen">righnaibh</term> an
<term type="encampment">longphuirt</term><lb n="3376">
 immaille fria do cur uadh for muir amach co h-inis <pn type="island">Leisb</pn><lb n="3377">
 fadaigh cib &eacute; diliugudh doneadh in toictiu eturru
som &ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3378">
 i l-l&oacute; in morcatha co m-beth in <term type="queen">airdrighan</term> &ampersir; romn&aacute; na rigraidhi<lb n="3379">
 i n-inudh inill in n-inis <pn type="island">Leisp</pn>
<sup resp="WS" source="C">'na cumsanadh</sup>.</p>
<p><lb n="3380">Ro bo leasc la <ps><sn>Poimp</sn></ps> la
<ps><fn>Cornelia</fn></ps> in dedail sin. Ro bo<lb n="3381">
 truagh t&iacute;m triamain tadiur toirseach a comhradh
&ampersir; a n-imagallaim<lb n="3382">
 in adhaigh rena scartain, gan cotlud, gan cumsanadh<lb n="3383">
 co m-maidin muich, gur rucsat a munter &ampersir; a
fiallach grada<lb n="3384">
 in n-<term type="queen">airdrighan</term> le&oacute;
arna barach co h-inis <pn type="island">Leisp</pn>, &ampersir; nir'
cumscaigh<lb n="3385">
 si asin indsi sin nogur cuireadh in cath mor.</p>
<p><lb n="3386">Conid remscel do remscelaib catha m&oacute;ir na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> co n-igi<lb n="3387">
 sin. <title>Echtra <ps><sn>Cesair</sn></ps></title> ainm
in sceoil.</p>
</div1>
<div1 n="18" type="chapter">
<head><lb n="3388">  Aideadh <ps><fn>Sceua</fn></ps>.</head>
<p><lb n="3389"> O rancadar <term type="encampment">longphorta</term>
na <term type="king">righ</term> <sup resp="WS" source="C">sin</sup> i
n-a<sup resp="WS">th</sup>fogus &ampersir; i n-imfochraib<lb n="3390">
 d'araili, ro cuir cach dibh suil dar a sochraidi
&ampersir; da ronta<lb n="3391">
 taisbenta slogh &ampersir; each &ampersir; arm acco. Ro
raidseat a milidh<lb n="3392">
 fri <ps><sn>Cesair</sn></ps> teacht rompo d'argain na
<pn type="country:Greece">Greci</pn> &ampersir; do gabail a mur<lb n="3393">
 &ampersir; a caisdiall &ampersir; a <term type="city">cathrach</term>, &ampersir; da tisadh
<ps><sn>Poimp</sn></ps> cucu da cosnum<lb n="3394">
 friu no fobertais gan diceall &eacute;. Ba nemtn&iacute;
la <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3395">
 sin cena, &ampersir; ro cuir seach laim gach n&iacute;
acht innsaighidh <ps><sn>Poimp</sn></ps>,<lb n="3396">
 air ro-fidir da cloedh <ps><sn>Poimp</sn></ps> robad
leis in <pn type="country:Greece">Greic</pn> &ampersir; an doman<lb n="3397">
 uile. Ro &oacute;b gach comairli do berta do acht
saighidh in morc<sup resp="WS">h</sup>uil<lb n="3398">
 &ampersir; rochtain co fithceallacht na faithi
&ampersir; na toicten &ampersir; gu<lb n="3399">
 h-oenguasacht coitcinn in domhain uili .i. co lathair in
morcatha.</p>
<pb n="258">
<p><lb n="3400">Tuc iarum a catha coraighthi fon idhnaibh aigh leis
re <num value="3">tri</num> la<lb n="3401">
 diaidh a n-diaidh <mls n="44a" unit="MS S folio">  co
saidedh a mergedha ar in ard os<lb n="3402">
 cinn <term type="encampment">longphuirt</term>
<ps><sn>Poimp</sn></ps> i n-airis catha do <ps><sn>Poimp</sn></ps>
cona slogh.<lb n="3403">
 Atberedh <ps><sn>Poimp</sn></ps> nach praipidi ticfadh
don cath gemadh laind<lb n="3404">
 la <ps><sn>Cesair</sn></ps> <sup resp="WS">&eacute;</sup> no gum<sup resp="WS">b</sup>adh urlum aigi
fein gnim in imairic amal<lb n="3405">
 bad soneirt leis. <ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, o na
fuair a frecra im cath<lb n="3406">
 a l-<term type="encampment">longphort</term>
<ps><sn>Poimp</sn></ps> , imsae cona sloghaibh do argain tiri <pn type="country:Greece">Grec</pn><lb n="3407">
 &ampersir; da <sup resp="WS">crothad-</sup>creachadh a
<term type="stronghold">dind</term> &ampersir; a <term type="city">cathrach</term> &ampersir; a caistiall</p>
<p><lb n="3408">Imsae iarum for tus docom denna <pn type="city">Diraich</pn>, <term type="city">cathair</term> sin<lb n="3409">
 a m-bid <ps><fn>Pirr</fn></ps> mac
<ps><fn>Acil</fn></ps> i traigh in mara <pn type="sea">Ionda</pn> i n-
imul na<lb n="3410">
 <pn type="country:Greece">Greici</pn>. Do landaingnib an
domain uili h-i. Aelen clochda<lb n="3411">
 cairrcidhe sin, &ampersir; in muir <pn type="sea">Ionda</pn> do cach aird uimmi acht oen<lb n="3412">
 cosescrach ind namma. Ni lama saer immorro n&oacute;
saet<sup resp="WS">h</sup>ar<lb n="3413">
 daenna ro daingnigh in <term type="stronghold">dind</term> sin, acht clochalla glassa gaibtheacha,<lb n="3414">
 &ampersir; cairrci bunaidh bithbuana bennarda o tossach
an<lb n="3415">
 domhain &ampersir; o aimsir dileand do gach leith impe,
gurbo annsa<lb n="3416">
 a togail cenco<sup resp="WS">m</sup>beth degslogh ica
d&iacute;n edir.</p>
<p><lb n="3417">Ro seol <ps><sn>Cesair</sn></ps> a m&iacute;leda tre
garbacdaib doidngibh drislechaibh<lb n="3418">
 na <pn type="country:Greece">Greci</pn> docom in baili
sin. O 'tcuala <ps><sn>Poimp</sn></ps> sin ro<lb n="3419">
 coid side cona sloghaibh for redib in traga laimh re
muir<lb n="3420">
 guro coraigh a scuru &ampersir; a <term type="encampment">longphorta</term> ic <term type="stronghold">dind</term> <pn type="city">Diraich</pn> resiu<lb n="3421">
 rainic <ps><sn>Cesair</sn></ps> ina imfochraib edir. O
r<sup resp="WS">o</sup> airigh <ps><sn>Cesair</sn></ps> in baili<lb n="3422">
 do gabail do <ps><sn>Poimp</sn></ps> remi, ro bui <sup resp="WS">i</sup>ca scrutan ina menmain<lb n="3423">
 cissi comairli dog&eacute;nad. Rogab ic forcsi
&ampersir; ic fordescain in<lb n="3424">
 t&iacute;ri uad for gach leith.</p>
<p><lb n="3425">IS e smuaineadh da r&oacute;ni, caissel comdaingen
clochda do<lb n="3426">
 denum leis tarrsna in tiri uile o<sup resp="WS">n</sup>
muir co araill do gabail &ampersir;<pb n="260"><lb n="3427">
 d'imsuidhi for <ps><sn>Poimp</sn></ps> cona slogaib
isinn inadh imcumung i<lb n="3428">
 m-bui. Ni dumada criadh n&oacute; f&oacute;t amain da
ronta andsin la <ps><sn>Cesair</sn></ps>,<lb n="3429">
 acht ro tai<sup resp="WS">r</sup>rngit &ampersir; ro
teclamit cuigi clocha<lb n="3430"><mls n="74r" unit="MS F folio"><lb n="3431">
 ocus cairrci na crich comfoccus. Ro scailed &ampersir;
ro scainnred<lb n="3432">
 cuicci muir &ampersir; morcaisl&eacute;in in leit<sup resp="WS">h</sup>e comfocraib don <pn type="country:Greece">Greicc</pn><lb n="3433">
 uile. Do gnither cumtach direccra dim&oacute;r la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> dib sin .i.<lb n="3434">
 artt-caisel let<sup resp="WS">h</sup>an landaingen bad
annsu do togail do rethedhaibh<lb n="3435">
 togla no don nach luithiuch scailte caislen isin domon<lb n="3436">
 uile. Do ronta tuir arda &ampersir; iudusu imairicc
&ampersir; tighe trota imda<lb n="3437">
 uassa tuas. Ro claided lethanclais landomain dondara
leit<sup resp="WS">h</sup><lb n="3438">
 do on cinn co araill. Ba h-adbul a mett in t-saethair
sin. Do gnid<lb n="3439">
 <corr resp="WS" sic="Cesair"><ps><sn>Poimp</sn></ps></corr>  cona sl&oacute;gaib
imircedha &ampersir; aitherraige<lb n="3440">
 <term type="encampment">longphort</term> ina medhon. Na
h-aibhne &ampersir; na srotha no turcbaitis<lb n="3441">
 ann, boi d'fot an cumtaigh co n-dibdaitis na srotha sin
&ampersir; co<lb n="3442">
 teigtis fo talmain dorisi ina medon. Ocus antan teiged
<ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3443">
 do chuartugud in t-soethair sin ni roiced i n-oenlo on
cind<lb n="3444">
 co araile de noco m-bidh aidce <term type="encampment">longphort</term> i medon ind eitir<lb n="3445">
 a da forcend.</p>
<p><lb n="3446">Ni ro cumdaighit isin <mls n="74v" unit="MS F folio">
 domhan riemh muir bad<lb n="3447">
 barsamail don caisil sin. Nir'bho menmarc itir muir na
<pn type="city">Troi</pn> no na<lb n="3448">
 <pn type="city">Babiloine</pn> do cutrumugud fris. Na
bad ingnad la neach cenae<lb n="3449">
 in morgnim sin do rochtain la <ps><sn>Cesair</sn></ps>
re h-edh n-at<sup resp="WS">h</sup>gairit, ar<lb n="3450">
 gerbo h-adbul an soethar robtar imda na h-oibridhe, ar
boi<lb n="3451">
 d'imat sl&oacute;gh <ps><sn>Cesair</sn></ps> ocus do
menmnaige a miled, cidh edh do<lb n="3452">
 berad somh monair co n-ding&eacute;ntais tir
shoimtecht<sup resp="WS">a</sup> do mhuincinn<lb n="3453">
 mara <pn type="sea">Torrein</pn> ota inis <pn type="island">Seston</pn> i crich <pn type="continent:Europe">Eorpu</pn> co h-inis <pn type="island">Abido</pn><lb n="3454">
 i purt <pn type="continent:Africa">Affraici</pn>, no co
tibratais in muir m&oacute;r ina ruadhbuinde<lb n="3455">
 robartae, co n-dedladh murrusc na h-<pn type="country:Epirus">Epiri</pn> re tiribh <pn type="country:Greece">Gregi</pn> no<pb n="262"><lb n="3456">
 cipe<sup resp="WS">d</sup> inad isin domun bad lainn leo
do chumscugud in inad<lb n="3457">
 bad ferr ro soised leo. Ocus ni biadh frit<sup resp="WS">h</sup>bert friu imma<lb n="3458">
 denam.</p>
<p><lb n="3459">Ro gab <ps><sn>Cesair</sn></ps> sosad ocus <term type="encampment">longphort</term> i n-imfogus don<lb n="3460">
 daingen sin. Ro h-ordaigit forairedha ocus lucht
faircsena in<lb n="3461">
 cach aird don mur uathu for sl&oacute;gh
<ps><sn>Poimp</sn></ps>. <ps><sn>Poimp</sn></ps>, immorro,<lb n="3462">
 ni fitir side itir in gnim sin do denam la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> co tairnic a<lb n="3463">
 daingniugud amal bad lor. O ro airigh immorro
<ps><sn>Poimp</sn></ps> in<lb n="3464">
 m-bloigh tiri i m-boi do imsuidhe fair &ampersir; do
ford&uacute;nadh imbe,<lb n="3465">
 tucc a dirma sl&oacute;igh ocus sochaide leis a h-in<sup resp="WS">n</sup>illib denna<lb n="3466">
 Diraich co n-derna sret<sup resp="WS">h</sup>buidne
ordaigthe ocus catha coraigthe<lb n="3467">
 dib laim frissin caisil, ardaig co scailte &ampersir; co
tanaighte <mls n="75r" unit="MS F folio"><lb n="3468">
 sl&oacute;gh <ps><sn>Cesair</sn></ps> do gabail in
caisil friu. Ocus as e m&eacute;d do ferann<lb n="3469">
 ro gabsatt catha <ps><sn>Poimp</sn></ps> 'arna corugadh
uillinn fri h-uillinn re<lb n="3470">
 taib in caisil .i. an meid do tir fil o imel na <pn type="city">Roma</pn> co <term type="city">cathair</term><lb n="3471">
 <pn type="city">Arictea</pn> isin <pn type="country:Italy">Et&aacute;il</pn>, no in m&eacute;t ferainn
imteitt srut<sup resp="WS">h</sup> <pn type="river">Tibir</pn> o<lb n="3472">
 muraib na <pn type="city">Romha</pn> co muir <pn type="sea">Torrein</pn> acht co m-badh co direch<lb n="3473">
 no gabadh gan filledh gan fordul ann.</p>
<p><lb n="3474">IS ed a tomus coitcend sin uile .i. <num value="22">da mile ar fic<sup resp="WS">h</sup>it</num> do<lb n="3475">
 milib ceimenn, n&oacute; <num value="9">.IX.</num>
leugada ier tomus francach.</p>
<p><lb n="3476">Batar muinter <ps><sn>Cesair</sn></ps> tra &ampersir;
muinnter <ps><sn>Poimp</sn></ps> agaid in agaid<lb n="3477">
 amlaid sin fri re cien, gan gnim catha no imairicc<lb n="3478">
 ettorra. IS edh fotera sin, teidm galair moir ocus plaig
difulaing<lb n="3479">
 do taidecht i l-<term type="encampment">longphort</term>
<ps><sn>Poimp</sn></ps> .i. diangalar d'adhmilled<lb n="3480">
 a n-eachraidh for tus co n-aipiltis araill dib
&ampersir; a mirenna<lb n="3481">
 feoir ina m-beolaib &ampersir; araill aile i m-medon a
n-erma, co m-ba<lb n="3482">
 h-annsu da <term type="horseman">marcachaib</term> a n-
imdhiten forru ic tarblaing dib re<lb n="3483">
 h-am in tedma. Ro lobhsatt apaighe na n-echradh isin
&ampersir; ro<lb n="3484">
 linsatt aier in tire do brentaid ocus miboladh.</p>
<pb n="264">
<p><lb n="3485">Ro tuit neim an aieir truaillnide sin for uscip ocus
for<lb n="3486">
 aibnib in tire beos, gur ro fas teidm dermair do dainib
in <term type="encampment">longphuirt</term><lb n="3487">
 tre &oacute;l na n-uscedh sin ocus tre sughadh-bol<sup resp="WS">t</sup>nugud<lb n="3488">
 in aeoir. Ba h-e dermaire in tedma co na taircedh
da cairdip<lb n="3489">
 na mairb anapaighe d'adnacal, co m-bittis mesc <mls n="75r" unit="MS F folio"> ar<lb n="3490">
 mescc frisna beoaib i m-bothaib an <term type="encampment">longphuirt</term>, gur' bo tormach<lb n="3491">
 don teidm sin beos. Bai do teinne in tedma fo deoidh
occo co<lb n="3492">
 m-ba h-onoir m&oacute;r ocu da cairdib a cuirp do cur
dar <term type="encampment">longphort</term><lb n="3493">
 immach amain.</p>
<p><lb n="3494">Acht ro congain co mor leo imfoicsiu in maru doib,
arro<lb n="3495">
 scuabsat garbgaetha in glasmara mortlaidecht ocus
brentaidh<lb n="3496">
 inn aeoir uatha. Ro linait na cuain doib dano do
longaib<lb n="3497">
 cennaig 'arna linad do ilar fina ocus d'immatt gacha
bidh arcenai<lb n="3498">
 a cennadachaiph na h-<pn type="continent:Asia">Aissia</pn> ocus ind airthir uile, cona<lb n="3499">
 bai terca bidh no mait<sup resp="WS">h</sup>iusa
leo.</p>
<p><lb n="3500">Sl&oacute;g <ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, cen co
raibe teidm galair forta,<lb n="3501">
 dos-fainic teidm nar'bo sodhnge d'fulang .i. in gorta ar<lb n="3502">
 scithlim a l-loin uata, ocus dano ni tanccatar guirt in
tire ina<lb n="3503">
 n-aipche fein beos <sup resp="WS" source="F">doibh</sup>. Ni ro <sup resp="WS">fh</sup>&eacute;tsat dano
crec<sup resp="WS">h</sup>a no airccne<lb n="3504">
 do denam i ciana, acht bith ic coimet in daingin ocus
icc<lb n="3505">
 imsuidhi for sl&oacute;gaib <ps><sn>Poimp</sn></ps>.
Ocus ba h-e met an gortai co<lb n="3506">
 m-bittis ic coimhithi in feoir ocus in duleabaid
immaille fria<lb n="3507">
 a n-echradhaibh fein ocus co m-bittis ic tomailt na
luibhi n-anaichintae<lb n="3508">
 na ranccatar miessai daennai reimi sin riem. Arai<lb n="3509">
 sin ni ro fagsatt a l-<term type="encampment">longphortai</term> no a n-inadha imsuidhi ger'bo<lb n="3510">
 difulaigg &iacute; doib.</p>
<p><lb n="3511"><ps><sn>Poimp</sn></ps> immorro, o tainic suntaige
ocus seitreacas da sl&oacute;gaib<lb n="3512">
 <mls n="76r" unit="MS F folio"> ar n-dul an tedma
uathib, is i comairli do roine, an tir<pb n="266"><lb n="3513">
 imchumhaing i m-boi d'faccbail ocus fobairt in caisil do
ronadh<lb n="3514">
 da imsuidhi. Dia fris tra is inrigh do ronadh in fobairt
sin la<lb n="3515">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ar ni i taidhe folaigh no i n-
dorcaib ciach no aidque<lb n="3516">
 do ronadh &iacute;, acht i fiadnaisi a bidbad i midmedon
in laei.<lb n="3517">
 Nir'bo mied leis techt for sligid ele dar in caisel,
acht tre<lb n="3518">
 sleghaib ocus tre claidhmhibh a namat ar n-dith a curadh
ocus<lb n="3519">
 ar cur a n-air.</p>
<p><lb n="3520">Ar a aisin ro bai occ togha in inaid bad ussu <sup resp="WS">d&oacute;</sup> d'fobairt<lb n="3521">
 isin caisiul. IS fair deisid occo a fobairt ic
caistellaib <corr resp="WS" sic="N&uacute;mic">Minuic</corr>.<lb n="3522">
 Ro d&iacute;righ iarum co follus a dirma slog &ampersir;
sochaide<lb n="3523">
 leis ina cathaib cengailti cobsaidhe coraigte docom an<lb n="3524">
 inaidh sin don caisiul. Ro s<sup resp="WS">e</sup>innit
a sturgana &ampersir; a cuirn<lb n="3525">
 comhairc ocus a n-adurca fur<sup resp="WS">f</sup>occra
ocus a cuislendai cathai<lb n="3526">
 ind aeinfecht ocus a n-aenfabhall. Tuccad
&uacute;arduscadh namat<lb n="3527">
 leo for lucht coimeta ind inaid sin don caisil. Do cotar
sidhe<lb n="3528">
 focetoir for a n-iudusaip debtha ocus for a toraibh
trota.</p>
<p><lb n="3529">Ro gabsat ic fordescain in muighi uathu, co facatar
cucu<lb n="3530">
 na meirgedha aille eitteacha ocus na h-onchonu obeli
ocus na<lb n="3531">
 delbae aquili ocus na bratacha sro<sup resp="WS">l</sup>lda os na slegaib ocus na<lb n="3532">
 muighe lanu do scellbolccaib scieth ocus do dairib slegh
ocus<lb n="3533">
 d'feraib armt<sup resp="WS">h</sup>a. Ro truinset som
&ampersir; ro traighsett deiside.</p>
<p><lb n="3534"><mls n="76v" unit="MS F folio"> Ros-lin bidgad bais
ocus aduath ecca conar' bo<lb n="3535">
 h-eiccin da m-biodbadhaib a n-airm d'imbirt forro. Ro
comfoiccsigset<lb n="3536">
 sl&oacute;igh <ps><sn>Poimp</sn></ps> don caisiul, ocus
tuccait caindli ocus<lb n="3537">
 locarna giusta for derglasadh fo cosoip fulaing na n-
iudus<lb n="3538">
 ocus na tor troto, co m-batar for crit<sup resp="WS">h</sup> ocus utmailli ic tuitim<lb n="3539">
 fri lar, conar' h-anadh re d&iacute;bhraccad no re h-
imbualad intip.</p>
<p><lb n="3540">Ranccattar muinter <ps><sn>Poimp</sn></ps> for
mullac<sup resp="WS">h</sup> in caisil <sup resp="WS">i</sup>arsin,<lb n="3541">
 co facattar edh a forccsi don tir moir uatha for cach
leith.<lb n="3542">
 Acht ata ni chena, in t-inad nar' chosnatar in mile
buidh&eacute;n,<pb n="268"><lb n="3543">
 &ampersir; ina m-boi do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps>
uili ann dano ro sluag <ps><sn>Poimp</sn></ps>,<lb n="3544">
 ro cosain aen <term type="warrior">occlaech</term> do
muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps> sin, ocus do roini a<lb n="3545">
 aenar a n-imforcraid mait<sup resp="WS">h</sup>isae
uile. Ar incein boi-sium ina<lb n="3546">
 sesom, ocus a airm for congbail ina laim, nir' leicc
duini do<lb n="3547">
 slog <ps><sn>Poimp</sn></ps> sec<sup resp="WS">h</sup>a,
&ampersir; ro tairmiscc a cosccur im <ps><sn>Poimp</sn></ps> fein.</p>
<p><lb n="3548"><ps><fn>Sceua</fn></ps> a ainm in <term type="warrior">occlaigh</term> sin, ocus milid togaide do <on type="people:Romans">Rom&aacute;nchaip</on><lb n="3549">
 fein in fer sin, ocus gaisccedach geslach &eacute;, ocus
boi<lb n="3550">
 i g-coimitecht <ps><sn>Cesair</sn></ps> amal gach milidh
isin t-sluagh nogo rainic<lb n="3551">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> do gabail aittrebthaide srotha
<pn type="river">Rotain</pn> i crichaib <pn type="country:Gaul">Gaillia</pn><lb n="3552">
 fecht n-aill. Doroini <ps><fn>Sceua</fn></ps> calma mor
ic gabail na cinedh sin,<lb n="3553">
 &ampersir; ro cinn forsna miledhaib bai ina farradh uile
no gur' giallsat<lb n="3554">
 na cineda do <ps><sn>Cesair</sn></ps>. Do ronadh iarsin
<term type="centurion">tuiseach <mls n="77r" unit="MS F folio">
cett</term> ic<lb n="3555">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> deisiom, ocus bai ina
langradoip o soin immach gan dedail<lb n="3556">
 fris riem gusan la-su. Deghocclaech da <term type="lord">tigernae</term> fein in<lb n="3557">
 fer sin. Fer tairberta &eacute; do denam cacha h-uilc
ocus cacha<lb n="3558">
 mait<sup resp="WS">h</sup>iusai no furailed a <term type="lord">thigernae</term> fair. Ni fitir co m-badh<lb n="3559">
 meste do n&iacute; da n-dingenad acht co n-erbad a <term type="lord">thigerna</term> friss.</p>
<p><lb n="3560">O 'tconnairc in fer sin a muintir ic airimbirt
teichidh re<lb n="3561">
 sl&oacute;gaibh <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ro gab icca
cairiugud ocus ica n-gresact co<lb n="3562">
 mor. <q>Cia leit<sup resp="WS">h</sup> imaiges in t-oman
sib, a occa?</q> ol se. <q>IS<lb n="3563">
 anaichnidh do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps> cusindiu
ind aiste trialltai .i.<lb n="3564">
 teiched. A <term type="bondman">mogada</term> dochraidhe
ocus a ceithri doerclanda,</q> ar<lb n="3565">
 se,<q>is granda daib teiched do denam ocus gan for cru
do todail<lb n="3566">
 beous. Nach n&aacute;r daib gan for cuirp d'airimh etir
corpaib<lb n="3567">
 for n-aesa comaind ocus for commiled intan bias
<ps><sn>Cesair</sn></ps> ic<lb n="3568">
 denam onora adhnaicthe duin. Cen co n-derntai maith ar
grad<lb n="3569">
 for <term type="lord">tigerna</term> no for n-einigh,
tabrad cid iter in fherg foraib<pb n="270"><lb n="3570">
 calma do denam, ar ro imbir <ps><sn>Poimp</sn></ps>
tarcusal mor foirn intan<lb n="3571">
 ro innsaigh ind inadh i m-bamar-ne sech cech inad isin
caisiul<lb n="3572">
 uile.</q></p>
<p><lb n="3573"><q>Dar mo breithir cenae ni ragha in la-su ass
gan todail<lb n="3574">
 fola a muinter<sup resp="WS">e</sup>-sium co h-imda ina
cinaid side. Mo cen-su bas<lb n="3575">
 da m-beit<sup resp="WS">h</sup> <ps><sn>Cesair</sn></ps>
i fiadnaisi mo gnim. Ni fil do conac<sup resp="WS">h</sup><lb n="3576">
 form-sa in fer sin <mls n="77v" unit="MS F folio">
 im fiednaisi. Atchifi <ps><sn>Poimp</sn></ps> immorro<lb n="3577">
 i n-dingen do maith, ocus molfaid mo gnimrada intan<lb n="3578">
 dofaethus. Cuiridh for n-ochta fri h-armu for namat
&ampersir; denaidh<lb n="3579">
 maith air doforficfa foirit<sup resp="WS">h</sup>in i n-
ellma, daig atchife <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3580">
 luaithredh na m-<term type="cavalry">marcslogh</term>
&ampersir; atcluinfe gaire in catha. Doraega<lb n="3581">
 annsin fer ar n-digailt<sup resp="WS">e</sup>ne ocus
sind fein icc faccbail bais alainn<lb n="3582">
 'ar n-denam mait<sup resp="WS">h</sup>esa isin c<sup resp="WS">h</sup>ath.</q></p>
<p><lb n="3583">Ro eirig <ps><fn>Sceua</fn></ps> co ferrda annsin for
mullach in iudusa,<lb n="3584">
 ocus ro gab for denam calmo m&oacute;ir<sup resp="WS">e</sup>. IS cumma no diubraiced<lb n="3585">
 crunna ocus clocha ocus curpu ind fienlaig marbt<sup resp="WS">h</sup>a do<lb n="3586">
 mullaigibh na n-iudus ocus na tor trota i g-cennaip a
bidbadh,<lb n="3587">
 ocus do beired idhlanga mora i n-airde, ocus no
tomait<sup resp="WS">h</sup>ed<lb n="3588">
 forta co minic a leiccen fein cona armaip ina cend. Ro
gab<lb n="3589">
 acc srainedh araill da naimtib uad do clet<sup resp="WS">h</sup>aib &ampersir; do cuaillip<lb n="3590">
 ceindbiraigti na tighe trota ocus araill aile do sabaib
ocus<lb n="3591">
 do sonnaib ocus d'fianglassaib sit<sup resp="WS">h</sup>remra cona n-irellaib iairn<lb n="3592">
 imma cennaib.</p>
<p><lb n="3593">Ro gabsatt drecta m&oacute;ra do muintir
<ps><sn>Poimp</sn></ps> ic dreim fri<lb n="3594">
 h-uachtar na n-iudus ar sin. Atconnairc
<ps><fn>Sceua</fn></ps> iat ocus ro<lb n="3595">
 noct a claideb cruaidg&eacute;r claislet<sup resp="WS">h</sup>an asa imtiuch bodba, ocus<lb n="3596">
 ro gab for imscot<sup resp="WS">h</sup>ad a crob ocus a
l-lamh diph, co tuititis <sup resp="WS">i</sup>na<lb n="3597">
 tortib tamnaigthibh i g-cendoiph <mls n="78r" unit="MS F folio"> a commiled fein, co<lb n="3598">
 combrutis a cinnu ocus a curpu ocus a sciet<sup resp="WS">h</sup>a ic tuitim fortha,<lb n="3599">
 ocus co m-bitis na craisecha comtarsnae treot<sup resp="WS">h</sup>a som dano.</p>
<pb n="272">
<p><lb n="3600">IS cuma iarum no imscothad a l-lamha da claidib ocus
no comtuaircced<lb n="3601">
 a cinnu ocus a cnama do clochaib ocus do cairrcib<lb n="3602">
 tulammais. ocus no comloisced a fultu ocus a n-ulc<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir; tugen<lb n="3603">
 a n-gruad ocus a l-lecan do loc<sup resp="WS">h</sup>arnaibh lasamna ocus d'ait<sup resp="WS">h</sup>innib<lb n="3604">
 giuis ocus do beraib lethloiscctibh.</p>
<p><lb n="3605">O ro eirgetur tra cuirp &ampersir; apaige ind oesa
marbt<sup resp="WS">h</sup>a co m-batar<lb n="3606">
 'na carnaib &ampersir; 'na n-dumadaibh dermara re taeb
in caisil, cona roiched<lb n="3607">
 <ps><fn>Sceua</fn></ps> imbualadh fria bidbadha sechu no
tarsu, tuccustair idlaing<lb n="3608">
 curadh de asin inad i m-boi, ocus ro ling co neimlesc<lb n="3609">
 feib as doiniu no lingfedh in leoman <pn type="continent:Africa">Affracdha</pn> dar srethgaibh<lb n="3610">
 sealga, co tarla ina sesom e i certmedhon cat<sup resp="WS">h</sup>a a bidbadh.<lb n="3611">
 Ro gabh ica imbirt forta asa medon 'arsin, &ampersir;
bai ica comthuargain<lb n="3612">
 ara aghthib ocus ara culaib, dia deis &ampersir; dia
cli. ISS edh<lb n="3613">
 no saigedh gach conair i faiced tairisium fris. Gach
conair no<lb n="3614">
 beired a aghaidh no maidedh reimhi.</p>
<p><lb n="3615">Ro bernad ocus ro formaeladh a claideb 'arsin ar
cnamaib<lb n="3616">
 curad &ampersir; ar fiaclaib fer ocus ar medhibh miledh
ocus ar<lb n="3617">
 tulaib sciath &ampersir; ar slabradaib l&uacute;irech
ocus ar cir-ciomsaib cathbharr,<lb n="3618">
 <mls n="78v" unit="MS F folio"> co nach gnim claidib
boi leis ocus co nach<lb n="3619">
 tesccad no leod no lettradh do gnidh, acht comairt ocus
br&uacute;dh<lb n="3620">
 ocus brisedh ocus basugud.</p>
<p><lb n="3621">O 'tconncutar a bidhbhaidh for in abairt sin e icc
dith na<lb n="3622">
 slog do ronsat crobuailedh imme da cach leith. Ro
daingnigsett<lb n="3623">
 ocus ro dlut<sup resp="WS">h</sup>aigsett iatt,
&ampersir; tuccsat in cath cruadh inaigte a<lb n="3624">
 n-aeinfecht fair. Do ronadh cath nua nemhghnat<sup resp="WS">h</sup>ach andsin .i.<lb n="3625">
 na h-ilmile acc cathugud frisan <sup resp="WS">n-</sup>aeinfer. Ro laesett uili<lb n="3626">
 ind oenfaball a slega fair. Ni deachaid slegh imroill
dib, acht<lb n="3627">
 ro ansatt uili ina curcais comaird i cnes an curadh ocus
i<lb n="3628">
 n-drolaip a luirige. Ni ro leicced a cend do toccbail
d&oacute; 'arsin,<pb n="274"><lb n="3629">
 acht ro gapadh for a essorccuin as gac<sup resp="WS">h</sup> aird do diubraicthiuh<lb n="3630">
 slegh ocas saighett &ampersir; d'fuasmadaib laigen a l-
lamhaib<lb n="3631">
 laech ocus do braithbeimendaib bidbad, co n-derna
bretaig m-briste<lb n="3632">
 da sciat<sup resp="WS">h</sup> for a inc<sup resp="WS">h</sup>aib ocus bruara mina menbaighthe da<lb n="3633">
 cat<sup resp="WS">h</sup>barr imm&aacute; cend,
&ampersir; simnecha rebta &ampersir; scabur-tana tollscailte<lb n="3634">
 da luirig imma t&aacute;ebu, cona bai <sup resp="WS">n&iacute;</sup> ic congbail a inne<lb n="3635">
 n&oacute; a inat<sup resp="WS">h</sup>raig ann, acht an
clet<sup resp="WS">h</sup>cur sleg seimnech sithremar<lb n="3636">
 batar comtharsna trena cnes.</p>
<p><lb n="3637">Ba dasacht mor sleg no saighett do diubragad fair o
sin<lb n="3638">
 suas, ar ni antais ann acht toct ina rit<sup resp="WS">h</sup> for slechtaiph <mls n="79r" unit="MS F folio"><lb n="3639">
 na slegh occus na saigett aile trit. Acht is edh ba
qomhnert<lb n="3640">
 ocus ba coimtig doib cuicci, rethi togla, no trelam
scailte m&uacute;r<lb n="3641">
 da trasccradh, daig ba m&uacute;r daingen
d&iacute;thoglaide eisiom dar<lb n="3642">
 cend <ps><sn>Cesair</sn></ps> ic fostad
<ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="3643">Ro la <ps><fn>Sceua</fn></ps> arsin urcor da
sc&iacute;ath uadh &ampersir; ro gab ic<lb n="3644">
 coimgnimh inn imairicc da deis &ampersir; da cli,
&ampersir; a clet<sup resp="WS">h</sup>cur fogha<lb n="3645">
 faebrach comtarsna trit, conac<sup resp="WS">h</sup>
delb doenna bai leis, act<lb n="3646">
 amal ba bledhmhil do torathraibh in maru &eacute;. Bai
co h-attuirseach<lb n="3647">
 athscit<sup resp="WS">h</sup> iaram ic cur neith da
armaib as ocus se icc<lb n="3648">
 toga cia dia naimtib no indsaigfedh do comtuitim
immailli fris<lb n="3649">
 docom bais. Ni bai a samail intansin acht amal innester
ind<lb n="3650">
 elifaint <pn type="continent:Africa">Affracda</pn> do
b<sup resp="WS">e</sup>ith intan diubraicther isin cath &iacute; do
ilar<lb n="3651">
 arm, &ampersir; crothaidh eiste na h-armu sin gan nach
crothodhail fola<lb n="3652">
 na n-diaidh ar aiccnedh cnamaige bis i curp na h-
eliphainti<lb n="3653">
 im t<sup resp="WS">h</sup>odail fola. Ba h-amlaid sin do
<ps><fn>Sceua</fn></ps> dano, air g&eacute; ro<lb n="3654">
 threghtaisett na h-armu a chorp ocus a cholann
dianechtair,<lb n="3655">
 araidhe ni ro thraighedh ocus ni ro tairnedh a nert no a
menma<lb n="3656">
 no a brigae inmedon<sup resp="WS">a</sup>cha trit-
sin, ocus g&eacute;r b' imdha sleg<lb n="3657">
 &ampersir; saighett trit ni ro imretar uile bas fair
frisin re sin beos.</p>
<pb n="276">
<p><lb n="3658">IS annsin ro diubhraic occlaech do luct na <pn type="island">Creti</pn> saiget fair.<lb n="3659">
 <mls n="79v" unit="MS F folio"> Ro gab an t-shaighett
seol &aacute;ighthidhe, &ampersir; tainic co h-inneldireach<lb n="3660">
 cuicce, ocus nir' saoil neach a tochur mar do rala,<lb n="3661">
 ar is edh dos-feccaim-si, i m-mullach a sulu cli do
<ps><fn>Sceua</fn></ps>, gur<lb n="3662">
 thregtustair a incinn immedon a cinn. Tairrngid
<ps><fn>Sceua</fn></ps> an<lb n="3663">
 t-saigett co h-opunn asa chind ocus do bert an suil iar
m-brisedh<lb n="3664">
 a fremh leis immach for corranaibh na saigte. Cuiridh
urchur<lb n="3665">
 uad for lar dib ocus do beir fuirmidh dia <sic>sail</sic> ina cenn,<lb n="3666">
 gur ros-folaigh fon talmain maraen.</p>
<p><lb n="3667">Ni bai a samail annsin acht amal indister in mat<sup resp="WS">h</sup>gaman<lb n="3668">
 feocair do beit<sup resp="WS">h</sup> arna guin ocus
domeil a d&eacute;da frisin n-gai<lb n="3669">
 dia g-crechtnaigter, co cuir ina m-blogaib briste ass
&eacute;. Ro<lb n="3670">
 ghabh an fuil ocus an incind ic coimshiledh dar agaidh
<ps><fn>Sceua</fn></ps><lb n="3671">
 annsin. Tuccad ilach mor commaidhme imme iarum ic slog<lb n="3672">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ar ni bad lainde leo
<ps><sn>Cesair</sn></ps> fein do crechtnugud in<lb n="3673">
 uair-sin ina fiadnaisi ina <ps><fn>Sceua</fn></ps>.</p>
<p><lb n="3674">IS annsin atbert <ps><fn>Sceua</fn></ps> friu: <q>A
cathardha inmaine,</q> ar se,
<q><lb n="3675"> tabraidh coiccill damhsae festa, ar as lor i n-
dernsaidh frim.<lb n="3676">
 Ni recair a les fuilled crectnaighthe form, acht na
slega filet<lb n="3677">
 acum fulang do tarraing as mo crectaiph. Denaidh
comairle<lb n="3678">
 maith form .i. taid cucum &ampersir; beirid me <mls n="80r" unit="MS F folio">
 i m-bethaidh libh<lb n="3679">
 i l-<term type="encampment">longp<sup resp="WS">h</sup>ort</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps>, gurbo deismirecht
im impod for <ps><sn>Cesair</sn></ps> la<lb n="3680">
 cach impodh damh-sa fair &ampersir; riarugud
<ps><sn>Poimp</sn></ps> dam re n-ecc.</q></p>
<p><lb n="3681">Ro creit <term type="warrior">&oacute;cl&aacute;ech</term> mait<sup resp="WS">h</sup>
do sainmuintir <ps><sn>Poimp</sn></ps> sin, b&aacute;i for<lb n="3682">
 a inchaibh isin cath. <ps><fn>Aulus</fn></ps> a ainm in
<term type="warrior">occlaigh</term> sin. Tainic<lb n="3683">
 <ps><fn>Aulus</fn></ps> cuicci da breit<sup resp="WS">h</sup> cona armaibh leis. Tucc-somh fuasma<sup resp="WS">d</sup><lb n="3684">
 da claidib fair, co tarla i m-bun a thengadh, gur' gabh
a<lb n="3685">
 chuilfeite tr&iacute;t. Ro eirig menma
<ps><fn>Sceua</fn></ps> de sidhe, &ampersir; is edh asbert:<lb n="3686">
 <q>Gach aen shailis mo <term type="lord">tigerna</term>
do treccad dam-su,</q> ar se,<pb n="278">

<q><lb n="3687"> ticced i l-le co tuccur in diach-su fair. Madh ail do
<ps><sn>Poimp</sn></ps> sidh<lb n="3688">
 d'faghbhail on claidib-su, leiccedh a mergeda fri lar
ocus slectad<lb n="3689">
 do <ps><sn>Cesair</sn></ps>. As deimin na fuigbhe mo
sid-sae fris-sin adiu.<lb n="3690">
 Inne for n-aiccned fein ro sailsiupair ocum-su, a
muinter <ps><sn>Poimp</sn></ps>?</q><lb n="3691"> ar se. <q>Dar ar m-breithir, ni lainde lib-si riar
<ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; an<lb n="3692">
 t-<term type="senate">senaid</term> do denam innas lim-
sae bas d'fagbail dar cenn <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</q></p>
<p><lb n="3693">La sodain atconncutar muinter <ps><sn>Poimp</sn></ps>
tromnellgal mor &ampersir;<lb n="3694">
 luaithred ceo dermair os cennaiph slogh darsan mag ina
n-docom.<lb n="3695">
 Atar-leo ba h-e <ps><sn>Cesair</sn></ps> cona buidnib
tainic ann. Ro<lb n="3696">
 maeladh forra-sumh a h-inadh inn imairicc desidhe,
&ampersir; ro faccsat<lb n="3697">
 ait na scainnre do <ps><fn>Sceua</fn></ps>. Atrochair
<ps><fn>Sceua</fn></ps> 'arsin <mls n="80v" unit="MS F folio">
 o ro<lb n="3698">
 tairinn a ferg ar scuchadh a bidbad uadha, &ampersir; ro
scar a ainim<lb n="3699">
 fria corp, ocus nir'bo bas ar midlachus sin, acht ba bas
ar<lb n="3700">
 gnimaib gaile ocus laec<sup resp="WS">h</sup>dhachtae, damad d'escairdibh cetamus<lb n="3701">
 no berad cosccur ocus manbadh ic gnim imairicc in
cat<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="3702">
 cathurda fogabad bas. Ruccad a chorp la a muintir
'arsin,<lb n="3703">
 ocus ro bensat armu a bidbad asa thaebaib, &ampersir; ro
idhbrattar<lb n="3704">
 a arm-somh fein do <ps><fn>Mairt</fn></ps> .i. do dea in
cathae.</p>
<p><lb n="3705">Ge ro maeladh tra for sl&oacute;gh
<ps><sn>Poimp</sn></ps> don leit<sup resp="WS">h</sup> sin ni<lb n="3706">
 moiti ro tairis don cathugud beos, amal na scithaighter
in<lb n="3707">
 muir mor cidh formaelad do bertar for ni da tonnoip o
beinn<lb n="3708">
 cairrcci no o slis alla no airdshleibe, ar ni tairis in
muir do<lb n="3709">
 gr&eacute;s ica tuarccain da tromtonnaib cidh cian
connicce. Ba h-amlaid<lb n="3710">
 sin dano do <ps><sn>Poimp</sn></ps> icc togail in caisil
sin, ar tainic<lb n="3711">
 roime docom an daingin boi i forba in caisil i foc<sup resp="WS">h</sup>air in<lb n="3712">
 mara ic muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<pb n="280">
<p><lb n="3713">Ro ordaigh sl&oacute;gh lanmor i l-longaib icca
togail, &ampersir; a<lb n="3714">
 <term type="footsoldier">coisidhi</term> ocus a <term type="cavalry">marcslog</term> for tir, &ampersir; ni ro an de noco n-
derna<lb n="3715">
 cathbernadha comlaithre mora and, &ampersir; co rucc a
sloga uile<lb n="3716">
 tar-su isin mag mor. Rob anmesardha ro scailitt na
sl&oacute;igh<lb n="3717">
 sin fon magh ar n-dul dar in caisil immach <mls n="81r" unit="MS F folio">
 amail as<lb n="3718">
 deiniu, &ampersir; as anmesardha scailis tuile srotha
<pn type="river">Paid</pn> dar a bruachaibh<lb n="3719">
 co let<sup resp="WS">h</sup>ann dar na crichaib
comfaicsib.</p>
<p><lb n="3720"><ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro ni fitir side in n-
imairecc sin do denamh<lb n="3721">
 itir noco tairnic a gnim &ampersir; co tuc aichne for in
teine caismberta<lb n="3722">
 ro h-arladh icc lucht in coimeta ar n-dul do
<ps><sn>Poimp</sn></ps> cona slogaib<lb n="3723">
 dar in caisil immach. Tainic-sium reimi fo cetoir co<lb n="3724">
 h-airm ar'harlad in teine ocus atconnairc na
cl&iacute;athbernadhae<lb n="3725">
 mora oslaicte ocus slichtlorg na sl&oacute;g ocus na
muir 'arna<lb n="3726">
 muradh. Ocus atconnairc dano <term type="encampment">longphorta</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps> co subhach<lb n="3727">
 sidamail for reidibh in maige ina fiadnaise.</p>
<p><lb n="3728">Ba brisedh mor menman ocus aiccenta do-som in
cumsanadh<lb n="3729">
 sin do b<sup resp="WS">e</sup>ith for
<ps><sn>Poimp</sn></ps>. Nir' l&eacute;icc a ferg do ernaidhe<lb n="3730">
 re a slogha gan fobairt <term type="encampment">longphuirt</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ar ba fo
laiss cidh<lb n="3731">
 &aacute;r no l&aacute;t<sup resp="WS">h</sup>e for a
muintir acht combuaidredh na failtedha<lb n="3732">
 ara batar isna <term type="encampment">longphortaib</term>. Imsae ieram cusin uathad<lb n="3733">
 sloigh tarrusair maraen fris i m-mulluch <term type="encampment">longphuirt</term> <ps><sn>Torquait</sn></ps> bai<lb n="3734">
 i comfoccus do focetoir, <term type="lord">tuisech</term> maith do muintir <ps><sn>Poimp</sn></ps>
eside.<lb n="3735">
 Tinoilis <ps><sn>Torquait</sn></ps> a muintir i n-
aeininadh fo cetoir la h-airiugud<lb n="3736">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> cuige amal as deiniu ocus as
neimleiscce no tinoilfitis<lb n="3737">
 <mls n="81v" unit="MS F folio">
 n-aeireada seolbrata a long ic airiugud guasachta<lb n="3738">
 muiride ina comfoccus n&oacute; icc soadh gaithe
forru.</p>
<p><lb n="3739">Ni mo inn&aacute;s dar muraiph <term type="encampment">longphuirt</term> <ps><sn>Torquait</sn></ps> innunn<lb n="3740">
 r&aacute;inic <ps><sn>Cesair</sn></ps> intan ro
rathaigset luct <term type="encampment">m&oacute;rlongphuirt</term>
<ps><sn>Poimp</sn></ps> e.<pb n="282"><lb n="3741">
 Ocus ro eirig <ps><sn>Poimp</sn></ps> 'arsin &ampersir;
ro doirt na catha cengailte coirigthe<lb n="3742">
 druim ar druim d'foiritin <ps><sn>Torquait</sn></ps>. O
ro airigh <ps><sn>Cesair</sn></ps> sin<lb n="3743">
 ro impo co h-opunn a l-<term type="encampment">longphort</term> <ps><sn>Torquait</sn></ps> immach,
ocus ic sodh<lb n="3744">
 d&oacute; is edh dos-ral<sup resp="WS">a</sup> cusin
uathadh bai ina farradh i g-cend na<lb n="3745">
 cath i m-boi <ps><sn>Poimp</sn></ps>. Ro lin omhun ocus
imoccla ocus cridenb&aacute;s<lb n="3746">
 m&oacute;r a muintir-sum desidhe icc aisgin in
anforlainn ocus inn<lb n="3747">
 &eacute;tualaing adbuil .i. ilcatha
<ps><sn>Poimp</sn></ps> ina n-agaid chuca ocus luct<lb n="3748">
 <term type="encampment">longphuirt</term>
<ps><sn>Torquait</sn></ps> ina cathais coirigthi for a culu.</p>
<p><lb n="3749">IS i comairli do ronsatt iarum, gan fobairt in
anforlainn<lb n="3750">
 iter, acht tanccatar ina reimim &ampersir; ina
techtae eissiumail laim<lb n="3751">
 frisna cat<sup resp="WS">h</sup>aib imach. Ocus robtar
lanbuidhig do rochtain a<lb n="3752">
 n-anmann leo in drong nar' mudaigedh diph. Ba deithbhir<lb n="3753">
 doib-siumh on cena, ar da leicced
<ps><sn>Poimp</sn></ps> da miledhaib slan a<lb n="3754">
 claideb d'imbirt forra somh no biadh scur for in cath
cat<sup resp="WS">h</sup>arda<lb n="3755">
 tre bithu ocus ar na h-uile olcaibh ro asatar isin <pn type="city">Roim</pn><lb n="3756">
 trit on lo sin <mls n="82r" unit="MS F folio">
 amach. Ocus amae nir dichait esbaid<lb n="3757">
 muintire <ps><sn>Cesair</sn></ps> iter ge ro coiccled
dhoiph, ar ro tuitsett <num value="4050">.l. ar<lb n="3758">
 .iiii. mili</num> laech &ampersir; <num value="22">da
<term type="centurion">cenntuir</term> ar fhichit</num> dhibh isin
fobairt sin<lb n="3759">
 o tus co deredh.</p>
<p><lb n="3760">IS ed tuc for <ps><sn>Poimp</sn></ps> in coiccill sin
<sup resp="WS" source="C">do tabairt</sup> doibh, ar<lb n="3761">
 ba dimbag leis na cinedha comaighthe d'faicsin ic
b&aacute;sugud<lb n="3762">
 na <on type="people:Romans">Roman</on> ina fiadhnaisi,
ocus nir b' ail leiss dano a catha do<lb n="3763">
 scailedh co dicra for in m-becc sl&oacute;ig sin, o nar
shail <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="3764">
 ettarra, ar ba deimin leis na tiucfad
<ps><sn>Cesair</sn></ps> la h-uathad miledh<lb n="3765">
 da fobairt-sium dogr&eacute;s. Tainic
<ps><sn>Poimp</sn></ps> iarum reime da <term type="encampment">longphort</term><lb n="3766">
 co subhach somenmnac<sup resp="WS">h</sup> ar m-
breit<sup resp="WS">h</sup> do an coscuir<lb n="3767">
 sin do <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="3768">Conadh remscel do remsc&eacute;laib cat<sup resp="WS">h</sup>ae m&oacute;ir na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> co n-icce<lb n="3769">
 sin. <title>Imairecc na h-<pn type="country:Epirus">Epiri</pn> &ampersir; Aided
<ps><fn>Sceva</fn></ps></title> ainm in scceoil sin.</p>
</div1>
<pb n="284">
<div1 n="19" type="chapter">
<head><lb n="3770"> Tuaruscbail na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn>.</head>
<p><lb n="3771"><ps><sn>Cesair</sn></ps> immorro, o ro airigh in n-
anfen m&oacute;r ocus in duaibsighe<lb n="3772">
 do ralae do ocus da shl&oacute;gaib isna muigib sin
na h-<pn type="country:Epirus">Epiri</pn><lb n="3773">
 &ampersir; <term type="stronghold">denna</term> <pn type="city">Diraich</pn>, is i comairle do roine, in tir sin uile
d'fagv&aacute;il<lb n="3774">
 ocus tir aile d'innsaigid dus in badh ferr a chonach<lb n="3775">
 catha indte. Imsae iaram cona sl&oacute;gaibh leis guro
ordaigh a<lb n="3776">
 scuru ocus a <term type="encampment">longphortae</term> for clarmaigib tire na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> allanair.</p>
<p><lb n="3777"><mls n="82v" unit="MS F folio"> &Oacute; 'tcuala <ps><sn>Poimp</sn></ps> sin ro tinoilit a <term type="king">righ</term> ocus <term type="sub-king">airrigh</term> ocus<lb n="3778">
 maithe a sl&oacute;igh cuicce do denam comairle cinnus
do genad.<lb n="3779">
 Is i comairle do bertsatt dho, o ro tubastar
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, techt d'innsaigidh<lb n="3780">
 na <pn type="city">Roma</pn> ocus na h-<pn type="country:Italy">Ettaile</pn>, uair na raibe sluagh bidbad<lb n="3781">
 ic a gabail fris. <q>Acae om,</q> ol
<ps><sn>Poimp</sn></ps>,<q>ni ding&eacute;n-sa in comairle<lb n="3782">
 sin iter. Ni rag-sa <sup resp="WS" source="C">dogr&eacute;ss</sup> docom na <pn type="city">Roma</pn>
amail do coidh<lb n="3783">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps>. Ni faicfither mo dul-sa di tre
bithu acht ar lecon mo<lb n="3784">
 shl&oacute;igh da tiribh ocus ar cor cestu an morcatha
dim. Damad<lb n="3785">
 ail dam-su cathugud ar lar na <pn type="city">Roma</pn>
ni tiucfainn eiste amal<lb n="3786">
 tanac. Ni ceist lim-su cena mo dul fein gusin <pn type="country:Scythia">Scitia</pn> tuaiscertaigh<lb n="3787">
 no cusin teintidhe fo deas, acht co m-badh adhbhar
cumsanta<lb n="3788">
 ocus s&iacute;dha don <pn type="city">Roim</pn>. Inn edh
ba coimtig dam-su ann<lb n="3789">
 side in tan isam coscrach toct do denam coccaid isin <pn type="city">Roimh</pn><lb n="3790">
 &ampersir; me do teichedh eiste fecht aile ar daigh na
beit<sup resp="WS">h</sup> eccumsanadh<lb n="3791">
 coccaidh innti.</q></p>
<p><lb n="3792">O tairnic do inn aisneis sin ro seol a mergedha rena<lb n="3793">
 sl&oacute;gaib dar sleibtib na <pn type="mountain">Candavi</pn> sair gac<sup resp="WS">h</sup> n-direch,
gar' gab<lb n="3794">
 sosadh ocus <term type="encampment">longphort</term>
isin <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn> i n-aeintir fria
<ps><sn>Cesair</sn></ps>. Ba<lb n="3795">
 h-adbor ugra ocus ba damna margliad sin, ar as annsin ro<lb n="3796">
 cinnset <mls n="83r" unit="MS F folio">
 na faithi in cath mor do tabairt.</p>
<p><lb n="3797">Ni do tuarusccbail ina tire sin na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> do bertar sisana<lb n="3798">
 colleicc.</p>
<pb n="286">
<p><lb n="3799">Tri h-anmanna atat 'ca sloinded fon domun <sup resp="WS" source="C">furre</sup><lb n="3800">
 <pn type="country:Emathia">Emathia</pn> ainm di, o
<ps><fn>Emathas</fn></ps>, <term type="king">ri</term> maith ro gab
fuirri fecht n-aill.<lb n="3801">
 <pn type="plain">Parsalia</pn> ainm aili dhi, o <pn type="city">Parsalos</pn>, <term type="city">sencathair</term> uasal
fil<lb n="3802">
 innti. IN <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn>
immorro a h-ainm bunaidh, t&iacute;r daingen dodaing<lb n="3803">
 olc ainmin accarb imdorcha innill in tir sin, ocus
carracbenna<lb n="3804">
 sliaph n-urard n-imaimreidh impi da gac<sup resp="WS">h</sup> leit<sup resp="WS">h</sup> .i.<lb n="3805">
 sliab <pn type="mountain">Peil</pn> ettorra ocus in
turccbail samrata. Sliabh <pn type="mountain">Oiss</pn> allanair<lb n="3806">
 ettorra ocus in turcbail geimretta, co nach taitnit
ruit<sup resp="WS">h</sup>ne<lb n="3807">
 greine innte i tosach nach lae isin bliadain. Sliab <pn type="mountain">Exrim</pn> allaness<lb n="3808">
 di ettarra ocus tes n-greine. Sliabh <pn type="mountain">Point</pn> allaniar di<lb n="3809">
 etorra ocus in fuinedh, cona taitnit ruit<sup resp="WS">h</sup>ne greine innte i<lb n="3810">
 n-deredh nac<sup resp="WS">h</sup>a lait<sup resp="WS">h</sup>e tre bithu. Sliab <pn type="mountain">Olimp</pn> don
leit<sup resp="WS">h</sup><lb n="3811">
 atuaidh ettorru &ampersir; in t-uarda. In lucht
aittrebait fo taibh deiscertach<lb n="3812">
 in t-sleibe sin, ni benand in gaeth atuaidh friu,
&ampersir; ni<lb n="3813">
 faicet in <pn type="astronomical">seachtarr&eacute;<sup resp="WS">t</sup>e</pn> tre bithu. As becc r&eacute;a don lo taitnes<lb n="3814">
 in grian innti sech na slebte aile atrubartmur.</p>
<p><lb n="3815">T&iacute;r arar' digbait renna in lae &ampersir; na
h-aidci amlaid sin, ba<lb n="3816">
 cubaid in cath mor do gnimh indte.</p>
<p><lb n="3817">At&aacute;t <term type="city">cathrachae</term>
imdha isin t&iacute;r c&eacute;tna sin .i. <term type="city">cathair</term> <pn type="city">Parsalos</pn><lb n="3818">
 i m-bai <ps><fn>Aicil</fn></ps> mac
<ps><fn>Peil</fn></ps>, <mls n="83v" unit="MS F folio">
 ocus <term type="city">cat<sup resp="WS">h</sup>air</term> <pn type="city">Philcce</pn>, as innti<lb n="3819">
 side ro cumtacht in <name type="ship">Airg</name> .i. an
long i n-deachaid <ps><fn>Iason</fn></ps> mac<lb n="3820">
 <ps><fn>Ess&oacute;in</fn></ps> arceann in crocainn orda
co h-inis na <on type="people:Colchi">Colach</on>. IS innte<lb n="3821">
 at&aacute; <term type="city">cathair</term> <pn type="city">Teleos</pn> &ampersir; <term type="city">cat<sup resp="WS">h</sup>air</term> <pn type="city">Dorion</pn> &ampersir;
<term type="city">cathair</term> <pn type="city">Tracci</pn>
&ampersir; <term type="city">cathair</term><lb n="3822">
 <pn type="city">Pretio</pn> -- da <term type="city">cathraigh</term> <ps><fn>Hercuil</fn></ps> maic
<ps><fn>Ampitrionis</fn></ps> sin --<lb n="3823">
 &ampersir; <term type="city">cathair</term> <pn type="city">Melibeus</pn> -- is inte-sede ro foilgitt saigde
<ps><fn>Hercuil</fn></ps><lb n="3824">
 'arna ecc -- &ampersir; <term type="city">cathair</term>
<pn type="city">Larissa</pn> &ampersir; <term type="city">cathair</term> <pn type="city">Argos</pn> -- is innte<lb n="3825">
 sede ro ben <ps><fn>Agaue</fn></ps> a chend da aenmac
fein .i. do <ps><fn>Peint</fn></ps>.</p>
<pb n="288">
<p><lb n="3826">Tir i n-ding&eacute;nta olc mar sin, ba cubaidh in
cat<sup resp="WS">h</sup> mor<lb n="3827">
 do gnim innte.</p>
<p><lb n="3828">Atat srot<sup resp="WS">h</sup>a imdha &ampersir;
aibhni adhuathmara isin tir-si fos.<lb n="3829">
 As dib-side sruth <pn type="river">Eas</pn>, &ampersir;
sruth <pn type="river">Inaich</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Achiloin</pn> forsatat<lb n="3830">
 insi <pn type="archipelago">Eichnidh</pn>, sruth <pn type="river">Maill</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Speirc<sup resp="WS">h</sup></pn>, sruth <pn type="river">Amprissos</pn><lb n="3831">
 &ampersir; sruth <pn type="river">Anauir</pn>, sruth <pn type="river">Aspidain</pn> &ampersir; sruth <pn type="river">Eniph</pn>, sruth <pn type="river">Asoip</pn> &ampersir;<lb n="3832">
 sruth <pn type="river">Pheula</pn>, sruth <pn type="river">Melax</pn>, sruth <pn type="river">Tituros</pn>
&ampersir; sruth <pn type="river">P&eacute;in</pn>. IS edh<lb n="3833">
 innisit <term type="historian">senchaidhe</term> na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> conadh a sruth <pn type="river">Stig</pn> i n-ifern<lb n="3834">
 theprines bunadh an t-srotha sin. Tir i snighfedh an
srut<sup resp="WS">h</sup><lb n="3835">
 sin ba cubaid an cath mar do gnim innte.</p>
<p><lb n="3836">Atait popail indha anaichenta dano isin tir sin .i.
popul<lb n="3837">
 na m-<on type="people:Boebyces">Bebricda</on> &ampersir;
popul na <on type="people:Leleges">Lelegitam</on>, popul na n-<on type="people:Aeolians">Eolda</on> &ampersir; popul<lb n="3838">
 na n-<on type="people:Dolopes">Dolopecda</on>, popul na
<on type="people:Magnetes">Magnecdha</on> &ampersir; popul na <on type="people:Minyae">Mineta</on>, popul<lb n="3839">
 torat<sup resp="WS">h</sup>ardha na <on type="people:mythological">Centauri</on> &ampersir; <mls n="84r" unit="MS F folio">
 na n-Ech-cumusccda .i. each<lb n="3840">
 &ampersir; duine a cummascc aenpersainne inntip. Ba dib
sidhe dano<lb n="3841">
 na h-Each-cumasccda airdirce .i. <name type="mythological beast">Monica</name> eningnech &ampersir; <name type="mythological beast">Retheas</name><lb n="3842">
 rocalma. IS eside no tairngedh na crunna fa h-airde isna
cailltip<lb n="3843">
 cona fremaibh a talmain ocus no telgedh urcar a riara<lb n="3844">
 dhibh. Ba dib <name type="mythological beast">Neis</name> centauir dano. Is esside ro triall comrac<lb n="3845">
 ar eiccin re <term type="wife">mnaei</term>
<ps><fn>Hercuil</fn></ps>, ocus abhand etturra &ampersir;
<ps><fn>Ercuil</fn></ps>,<lb n="3846">
 cur ro marb <ps><fn>Hercuil</fn></ps> do urcur shaighti
<sup resp="WS">&eacute;</sup> dar abainn innund.<lb n="3847">
 Ba dib dano <name type="mythological beast">Ciron</name>
centauir, <term type="teacher">aide</term> <ps><fn>Aichill</fn></ps>
maic <ps><fn>Peil</fn></ps>. IS amaid<lb n="3848">
 fuathaighit na h-<term type="astrologer">asdrolacdha</term> a deilb-somh isin firmimint<lb n="3849">
 nemda &ampersir; boga co saigitt innilte fair ina laim
for comhair<lb n="3850">
 renna <pn type="astronomical">Scoirpi</pn> immach amail
no beith ica guin. Tir i n-geinfitis<lb n="3851">
 na torathair sin ba cubaid an cat<sup resp="WS">h</sup>
mor do gnim innti.</p>
<pb n="290">
<p><lb n="3852">Isin tir sin na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> ro artraigset dano sila
&ampersir; adbair in<lb n="3853">
 catha &ampersir; in coccaid for t&uacute;s riemh. Is
innti amh ro riadad ech<lb n="3854">
 for tus, &ampersir; tuccad srianglomur ina beolu,
&ampersir; ro coidh <term type="horseman">marcach</term><lb n="3855">
 fair. Is innte do ronadh long ocus lestur in mara for
tus<lb n="3856">
 riamh do sirt<sup resp="WS">h</sup>ain in domain ocus na
crich n-ectrann n-anaichnidh<lb n="3857">
 estibh. <ps><fn>I<sup resp="WS">t</sup>onas</fn></ps>
dano, <term type="king">ri</term> <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> aicce ro bervadhlegad<lb n="3858">
 mein <term type="gold">oir</term> ocus <term type="silver">argait</term> for tus i tinnib, ocus as leis ro h-
ordaighedh<lb n="3859">
 <term type="coined money">monadh peinginne</term> re
creic <mls n="84v" unit="MS F folio">
 ocus re cundradh<lb n="3860">
 for tus riem. Is innti dano ro taiscced <sup resp="WS">&ampersir; ro cistigeadh</sup><lb n="3861">
 <term type="gold">&oacute;r</term> &ampersir; indmas for
tus.</p>
<p><lb n="3862">Isin <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> cetna
dano ro genair in nathair neimnech<lb n="3863">
 airdirc .i. <name type="mythological beast">Pithon</name>, curro folmaigh &ampersir; curro
dil&aacute;ithrigh rempi<lb n="3864">
 an doman no cur<sup resp="WS">o</sup> marbh
<ps><fn>Apaill</fn></ps>
mac <ps><fn>Ioib</fn></ps> <sup resp="WS">&iacute;</sup>. Is innte ro
tusmit<lb n="3865">
 clannmaicne <ps><sn>Aloe</sn></ps> torathair .i.
<ps><fn>Zethus</fn></ps> ocus
<ps><fn>Epialtes</fn></ps> cona<lb n="3866">
 m-<term type="kinsman">braithrib</term>. <num value="3">Tri</num> bassa a bisech som fein ar gach lo. Cubat<lb n="3867">
 lamha immorro &ampersir; bas forbairt cach maic da
macaiv re gach<lb n="3868">
 m&iacute;s, curro lin dimus ocus ardmenma iat, conadh
&iacute; comairle ro<lb n="3869">
 l&uacute;aidsett sleipte in domain do corugud os cinn
araile, ocus<lb n="3870">
 toct d'innsaigid nime ocus a r&iacute;ghi do gabail, co
ro mudaigit<lb n="3871">
 do saignenaibh teintidib iett ic triall in morsaet<sup resp="WS">h</sup>air<lb n="3872">
 sin. T&iacute;r i n-geinfittis na moruilc sin ba cubaid
an cath m&oacute;r<lb n="3873">
 do gnim innti.</p>
<p><lb n="3874">Conadh remscel do remscelaib catha moir na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> co n-icci<lb n="3875">
 sin. <title>Tuarusccbail na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn></title> ainm in
sceoil.</p>
</div1>
<div1 n="20" type="chapter">
<head><lb n="3876"> Faistine ind arrachta a h-ifern.</head>
<p><lb n="3877"> O ro ordaighset na d&aacute; <term type="high- king">airdr&iacute;gh</term> sin .i. <ps><sn>Poimp</sn></ps> ocus
<ps><sn>Cesair</sn></ps>,<lb n="3878">
 cechtar a da <term type="encampment">m&oacute;rlongphort</term> for lar aentire na
<pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn>, ba<pb n="292"><lb n="3879">
 cinnte &ampersir; ba deimin la sl&oacute;gu in domuin
uile batar ina farrad<lb n="3880">
 na dedeltais asind imforrain gan cath, &ampersir; tucsat
uile da n-uidh<lb n="3881">
 &ampersir; da n-aire gorbo comfochraibh comfocus <mls n="85r" unit="MS F folio">
 doib uair<lb n="3882">
 na h-etrana &ampersir; in deiligthe, &ampersir; trath
scuir saegail na sochaide<lb n="3883">
 &ampersir; aimser in guasachta romoir .i. la in
morcat<sup resp="WS">h</sup>a.</p>
<p><lb n="3884">Ro ardaigit &ampersir; ro tennait &ampersir; ro
daingen-toccbait aiccentae<lb n="3885">
 <term type="nobles">saerclann</term>, &ampersir;
menmanna miled occo som de sin i f&uacute;r in cat<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="3886">
 Ro trasccrait immorro &ampersir; ro truinit &ampersir;
ro tairnit, ro crithnaighit<lb n="3887">
 &ampersir; ro utmallaigit menmandae muadhlaech
&ampersir; midlac<sup resp="WS">h</sup><lb n="3888">
 &ampersir; daesccursloig docineoil re cridhenbas in
catha &ampersir; re h-uat<sup resp="WS">h</sup>grain<lb n="3889">
 inn imbualta &ampersir; ar eccla an bais.</p>
<p><lb n="3890">Morth&uacute;r &ampersir; scrutain &ampersir;
smuained snimach sodeithbir &ampersir; comairle<lb n="3891">
 ciulanach ro t&uacute;rsit menmanna na slog sin isna h-
aidhchibh<lb n="3892">
 resin cath. Mac ro bai icon <term type="high- king">airdrig</term>, ic <ps><sn>Poimp</sn></ps>, isin <term type="encampment">longphort</term>,<lb n="3893">
 <ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps> a ainm in maic. Is
i comairli ro greis in t-oman<lb n="3894">
 fair, toct da iarfaigid d'<term type="prophet">fathib</term> &ampersir; d'fisidib cinnus no bhiadh<lb n="3895">
 digleodh in cat<sup resp="WS">h</sup>a moir, ocus cia
dona <term type="high-king">airdr&iacute;ghaibh</term> forsmbadh<lb n="3896">
 raen &eacute;.</p>
<p><lb n="3897">Ni do <term type="temple">tempul</term>
<ps><fn>Ioib</fn></ps> no <ps><fn>Apaill</fn></ps> no dei aile no
bandei ro<lb n="3898">
 cuaid <ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps>
d'fiarfaigidh na sc&eacute;l sin. Ni do taisceltaib<lb n="3899">
 rend no retlann no reatha saighnen no gotha &eacute;n ro
iarfaigh iat,<lb n="3900">
 ar ro sail a fhis cinnte d'fogbail o <term type="druidess">bandruidib</term> in tire i m-boi .i.<lb n="3901">
 o ammaitib na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn>.
Ar ba comfochraib comhfocus do <term type="encampment">morlongphort</term><lb n="3902">
 <mls n="85v" unit="MS F folio">
 ro battar a <term type="city">cathracha</term> &ampersir; a
caisteoil. Ba h-adamra<lb n="3903">
 ingnat<sup resp="WS">h</sup>ach immorro a cerd
&ampersir; a n-elada na m-<term type="druidess">bandruad</term><lb n="3904">
 <pn type="country:Thessaly">Tesaltai</pn>. Ni bidh isin
domun ni torathardha na faillsightis<lb n="3905">
 a n-demna doib &ampersir; gach ni ba h-ingantae
ocus ba d&iacute;creidmiche<lb n="3906">
 ina cele is edh ba h-ealada doib. Ar batar linmaire
lossae neimnecha<lb n="3907">
 &ampersir; luibe denma draidechta isin tir sin na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> ina i<lb n="3908">
 tiribh in domuin o sin ammach.</p>
<pb n="294">
<p><lb n="3909">Ar intan t&aacute;inic in <term type="druidess">bandrai</term> airderc <ps><fn>Medea</fn></ps> <term type="daughter">ingen</term> <ps><fn>Eta</fn></ps> <term type="king">r&iacute;</term> na<lb n="3910">
 <on type="people:Colchi">Colach</on> la h-
<ps><fn>Iass&oacute;n</fn></ps> mac <ps><fn>Ess&oacute;in</fn></ps>
isin <pn type="country:Greece">Greicc</pn>, &ampersir; <term type="witch">pr&iacute;mammait</term> in<lb n="3911">
 domain isidhe, ar ai fuair a h-imarcraid ammaitechta
&ampersir; tincetla<lb n="3912">
 druadh &ampersir; luibe neime i tir na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn>. Na h-inadha isin cruinde<lb n="3913">
 dano in ba gnaitc<sup resp="WS">h</sup>iu elada
draidechta do denamh .i. <term type="city">cat<sup resp="WS">h</sup>air</term><lb n="3914">
 <pn type="city">Mempis</pn>, &ampersir; tir <pn type="country:Egypt">Egipte</pn>, in <pn type="city">Babiloin</pn>
&ampersir; cricha na <on type="people:Chaldaeans">Callacda</on>, do
gnit<sup resp="WS">h</sup>e<lb n="3915">
 an imforcraidh sin uile acc na h-<term type="witch">ammaitib</term> <on type="people:Thessalians">Tesaltaibh</on>,<lb n="3916">
 ar no imbritis a m-brechta druadh forna duilibh domunda
cona<lb n="3917">
 leicctis a richta fein forra. No fotaightis in aidce
&ampersir; n&oacute; cum<sup resp="WS">b</sup>rigtis<lb n="3918">
 an la amal no rictis a les. Ni leicctis in n-aer no in<lb n="3919">
 firmimint ara cummus fein, ar no fostatis an firm<sup resp="WS">i</sup>mint da<lb n="3920">
 rit<sup resp="WS">h</sup> domunda antan ba toil doib. Do
bertis torne &ampersir; ainbtine<lb n="3921">
 isin aer &ampersir; neolla braenachu &ampersir;
fordorcha dar <mls n="86r" unit="MS F folio">
 grein<lb n="3922">
 isin aimsir ba soilsi a saighnenrad &ampersir; ba reli a
ruithne.</p>
<p><lb n="3923">No scailtis na niullu &ampersir; na tola tromfertana
intan ba<lb n="3924">
 h-aidbli iat. Do bertis tonngail &ampersir; ainuthen
aran occian ar lar<lb n="3925">
 na feit<sup resp="WS">h</sup>ciuine. No tairmmiscctis na
tonna dano &ampersir; no isligtis<lb n="3926">
 in ainbhthen intan ba gairvi in gaet<sup resp="WS">h</sup> for in muir. Do bertis<lb n="3927">
 na longa for lainseoladh i certagaidh na g&aacute;ithe
for in muir.<lb n="3928">
 Do gnit&iacute;s marbhucht tairismech dona buinnibh
garba folcmara<lb n="3929">
 fograchaib &ampersir; dona srothaib rotrenaibh
riathordaibh. Do gnitis<lb n="3930">
 clarmhuige coimreidhe dona slebtibh ro-ardaib. No
&iacute;slightis<lb n="3931">
 sliav <pn type="mountain">Olimp</pn> co n-artraightis na
neoill uasa. Ingnad mor<lb n="3932">
 esidhe, ar ata do airde slebe <pn type="mountain">Olimp</pn> co fil a uactar &ampersir; a forcleithi<lb n="3933">
 osin aeor fuasnaidhe suas &ampersir; conid foi taitnit
na neoill<lb n="3934">
 tre bithu. In fer teit oentadall ina mullach ni cluinenn
ni iter<lb n="3935">
 ina diaidh 'ar m-buaidredh a eistecta la blosctorman
retha na<lb n="3936">
 n-airdrennach &ampersir; la fogarmuirn na firmimint ic
impodh.</p>
<pb n="296">
<p><lb n="3937">Do gn&iacute;tis na h-<term type="witch">ammaite</term> cetna <term type="snow">snechta</term> na
<pn type="country:Scythia">Scitia</pn> do scailedlegadh<lb n="3938">
 i n-uacht in geimrid gan tes greine no teinedh do<lb n="3939">
 beim friss. Do gnittis in lan-mara d'impodh for culu i
n-agaid<lb n="3940">
 neirt inn occiain &ampersir; inn &eacute;scai. <mls n="86v" unit="MS F folio">
 Do gnitis moil nemcumsccaicthe<lb n="3941">
 in talman do cumscugud co faicthe 'na rith ima<lb n="3942">
 cuairt &iacute;. Do bertis fordorchu for dreich
&eacute;scai co n-urailtis co<lb n="3943">
 h-eiccnech fair comfaicsiugud do talam co faisctis a
druct &ampersir; a<lb n="3944">
 uanfadh tremit for feraibh nemhidibh in tire do dhenamh
a<lb n="3945">
 n-ilcerd n-draidhechta diph.</p>
<p><lb n="3946">Cidh fil ann tra acht cach anmanna isin domun uile
doneoc<sup resp="WS">h</sup><lb n="3947">
 ercoitiges do duine, eter leoman &ampersir; mat<sup resp="WS">h</sup>gaman &ampersir; loiscenn<lb n="3948">
 &ampersir; tigir &ampersir; viper &ampersir; colubir
&ampersir; nathir neimide arcena, no<lb n="3949">
 bidh eccla na n-ammaite sin &ampersir; na n-urtrach
forra, &ampersir; ni fognadh<lb n="3950">
 ni doib todail a n-neimhi ina n-agaid, ar ba feochra
&ampersir;<lb n="3951">
 ba demhnacdha neime na <pn type="country:Thessaly">Tesalta</pn> inas neimhe cach anmanna
dibh.</p>
<p><lb n="3952">Gerba h-imda tra <term type="witch">ammait</term>
aingidh ica h-adradh isin ealadhain<lb n="3953">
 sin i tir na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn>,
ro bai aen <term type="witch">ammait</term> ann ro derrscaigh<lb n="3954">
 dibh &ampersir; da tabratis uile aitite &ampersir;
uaisle. Scairb caillighi fesguirmi<lb n="3955">
 forgrainne isidhe, <ps><fn>Erict&oacute;</fn></ps> a h-
ainm, sai ammaitechta &iacute;.<lb n="3956">
 Do gn&iacute;tis airci <term type="druid">druadh</term>
&ampersir; brechta nua uait<sup resp="WS">h</sup> fein <sup resp="WS" source="C">ar</sup> cach<lb n="3957">
 lo. No teghedh-si a n-iffern &ampersir; i m-bruigibh
srotha <pn type="river">Stig</pn> &ampersir;<lb n="3958">
 i teghdaisib <ps><fn>Pluton</fn></ps> <term type="king">r&iacute;</term> iffirn gach tan ba tol dhi. Is ann<lb n="3959">
 no bid a h-aite &ampersir; a h-aittrebh &ampersir; a
leabaidh lighe, i scailpibh<lb n="3960">
 carrac &ampersir; inn uaim-tollaibh talman &ampersir;
ina adhnaicthibh marbhhh.<note type="auth">hh added to fill up the line</note></p>
<p><lb n="3961"><mls n="87r" unit="MS F folio"> Ni tathaigedh-si
<term type="assembly">airecht</term> no <term type="city">cathraigh</term> n&oacute; aitedha<lb n="3962">
 daenda eistibh sin, acht mana thisadh in dorcha ciach no
fertana<lb n="3963">
 n&oacute; aidhce. Do teglaim &ampersir; do thinol a l-
luibe neimneach &ampersir; a trelamh<lb n="3964">
 <sup resp="WS">n-</sup> druadh fona cric<sup resp="WS">h</sup>aibh batar comfoicsi dhi, &ampersir; in gort<pb n="298"><lb n="3965">
 airthe for a saltradh-si intan sin, n&oacute; in t-achad
can ar, ni<lb n="3966">
 &aacute;sadh a fer no a n-arbar fri re cian ina dhiaidh.
Ni cuingedh<lb n="3967">
 ni d'faistine tre bithiu acht o demnaib iffirn. Do
gnitis<lb n="3968">
 sidhe a frecra lasin c&eacute;tbricht fochetoir,
&ampersir; ni lamtais urnaide<lb n="3969">
 in aithbrechta uait<sup resp="WS">h</sup>o iter.</p>
<p><lb n="3970">Mor n-gnimh n-ad&eacute;ittigh do gnidh an t-arracht
sin isin tir<lb n="3971">
 i m-boi. Intan no bitho icc losccud na marbh i comfoccus
di,<lb n="3972">
 ticced-si cucu co tinoiledh cnamha a n-apaige &ampersir;
luaithredh na<lb n="3973">
 corp &ampersir; sm&eacute;r&oacute;iti tuthmura in
tellaigh le, &ampersir; no tairrnghedh na<lb n="3974">
 h-aithinne a lamaib na tustighthe no bittis icc losccudh
cuirp<lb n="3975">
 in mairbh beos. In fail i fagbadh dano na curpu rena
losccud<lb n="3976">
 inn eturbaegul fora fuataib no tairrngedh da meraib a
suile<lb n="3977">
 a cloiccnib, &ampersir; no tesccadh-scomadh da fiaclaibh
a n-ingne dibh,<lb n="3978">
 &ampersir; no beredh utlach-brossnada mora do slisnib na
fuat le.</p>
<p><lb n="3979">No gabad corpu na crochairedh asa croc<sup resp="WS">h</sup>aib isin aidhche,<lb n="3980">
 no tesccadh da fiaclaib snadmann na n-gad &ampersir; na
n-goistedh<lb n="3981">
 no bitis ica fostadh ina croc<sup resp="WS">h</sup>aibh.<mls n="87v" unit="MS F folio">
No bhidh <sup resp="WS" source="C">si</sup> ic<lb n="3982">
 creim &ampersir; icc scripadh na croch leo da h-ingnibh
&ampersir; da fiaclaibh.<lb n="3983">
 Fecht ann no bid-si ar banganaigh a cuirp in crochaire
&ampersir; a<lb n="3984">
 fiacla i l-lenmain ina feithib &ampersir; i cenglaib a
cuirp, &ampersir; in corp<lb n="3985">
 no bidh can onoir adnaicte fair isin crich as tuscu ro
soicedh-si<lb n="3986">
 cucce inat allta &ampersir; ethaitte in tire. Araidhe ni
imred-si<lb n="3987">
 lamha fair no co reptais na maic tire &ampersir; na h-
allta &eacute;, &ampersir; co<lb n="3988">
 tinoiledh-si a m-mirenda lethcoccantae asa m-
braightibh le.</p>
<pb n="300">
<p><lb n="3989">Intan ba h-adhailc di fuil daine m-beo dochom na
draidechta,<lb n="3990">
 teged-si isna cathaib &ampersir; isna h-ergalaibh co m-
bidh ic frithailimh<lb n="3991">
 na fola a crectaib na fer re s&iacute;u no siled a cru
for lar.<lb n="3992">
 No tairrngedh dano a naidhena becca beoa tre bronntaeba
na<lb n="3993">
 m-ban torrach immach. Intan dano na fag<sup resp="WS">b</sup>adh apaige urlamha<lb n="3994">
 fria less no mharbadh fein daine di. Ni h-immirthe for<lb n="3995">
 duine earnail bais na h-imred-si fortha. No spelad i
fultu &ampersir; i<lb n="3996">
 n-ulcu cona laim cl&iacute; dib intan bitis na daine ic
&eacute;c. Intan<lb n="3997">
 t&eacute;ighed cara di bas ticcedh-si docom a cuirp co
m-bidh acc<lb n="3998">
 poccad a bhall. No foslaiccedh craes in mairb 'arsin,
&ampersir; no<lb n="3999">
 bidh ic coccnamh a thengadh, &ampersir; no canadh a
bricht druadh<lb n="4000">
 ina br&aacute;gait, co n-dernadh tectuirecht ettarru
&ampersir; demna iffirn.</p>
<p><lb n="4001">Mor dho gnimradaib doidngibh duaibseachaibh aili nach<lb n="4002"><mls n="88r" unit="MS F folio">
 airmither sund do roine
in <term type="witch">uat<sup resp="WS">h</sup>ammait</term>
&ampersir; in t-arracht<lb n="4003">
 <on type="people:Thessalians">Tesalta</on> sin .i.
<ps><fn>Ericto</fn></ps>, isna tirib examlaib i m-bid. O 'tcuala<lb n="4004">
 mac in <term type="high-king">airdrig</term> .i.
<ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps>, in caillich n-duaibsigh sin<lb n="4005">
 do beit<sup resp="WS">h</sup> i c-comfoccus do, tainic
trath medoin oidce asin <term type="encampment">longphort</term><lb n="4006">
 immach da h-iarraid, &ampersir; uathadh do tairisib a
muintire<lb n="4007">
 immaille friss. Ro gabsat 'ca t&uacute;r &ampersir; 'ca
h-iarraidh i n-uamtollaib<lb n="4008">
 talman &ampersir; i r-relgib idhol in tire, co cualatar
a garbdordan<lb n="4009">
 i scailp cairrci i n-ucht slebi <pn type="mountain">Eimh</pn> os cinn <term type="city">cathrach</term> na
<pn type="city">Parsali</pn><lb n="4010">
 suas, &ampersir; si ic denam tairmisc annsin na ructais
na dei adarta<lb n="4011">
 in cath mor ocus immargal na da n-<term type="high- king">airdrigh</term> .i. <ps><sn>Poimp</sn></ps><lb n="4012">
 &ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps>, dochom tire aili
uait<sup resp="WS">h</sup>i-si immach, ar nir' s&aacute;il a<lb n="4013">
 daethain do corpaib <term type="king">rig</term>
&ampersir; d'apaighib <term type="nobles">saerchlann</term> d'fagbail
co<lb n="4014">
 brat<sup resp="WS">h</sup> acht mana fagbad isin
oengliaidh sin coar' tinoilit ilcinela<lb n="4015">
 in talman. Arai tra ro lin a menmain &ampersir; a h-
aiccned<pb n="302"><lb n="4016">
 uile saint fogbala cuirp <ps><sn>Poimp</sn></ps>
&ampersir; cuirp <ps><sn>Cesair</sn></ps> co tuccad in<lb n="4017">
 diach &ampersir; inn imlot bad laind le fein fortha.</p>
<p><lb n="4018">Tainic iarum mac in <term type="high- king">airdrig</term> cona muintir da saigid, &ampersir;<lb n="4019">
 atconncattar ina h-arracht &aacute;ightige aduathmar i
n-ucht na<lb n="4020">
 cairrci. Ba granna in turcairthi atconncas annsin, in
<term type="witch">ammait</term><lb n="4021">
 aingidh <ps><fn>Ericto</fn></ps> <pn type="country:Thessaly">Tesalta</pn>, ed&oacute;n <mls n="88v" unit="MS F folio">
 Caillech dhochraidh<lb n="4022">
 doidelbda dicoll, os i cael corr cruaidrengach. Aghaid
glasban<lb n="4023">
 etlaide inalcaille le, co cuirri gruaide, co tuilli
oile, co luimi<lb n="4024">
 lecon. Glennshuili locliatha linnaca ina cinn. Sron
cuasach,<lb n="4025">
 cicar, croimremur, tulgorm, tanaidhe, urchrom, urgranna
aice. Blaescbheol<lb n="4026">
 duvglass duaibhsech firuathmar fodrecda le. Garbeccur<lb n="4027">
 grainemail do birfiaclaibh barrglassa bunodra i cechtar
a da<lb n="4028">
 drant. Mong roliat<sup resp="WS">h</sup> roinnidi na
scuaip aimreidh forscailte<lb n="4029">
 imma cend. Lama lacremra litarrda aice. Cruib
garbae glaissfet<sup resp="WS">h</sup>ac<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="4030">
 leo. Meoir cromma ceindremra for a garbglacaip.<lb n="4031">
 Ingne aithg&eacute;ra odurbhuidhi in seabaic fortha.
Medon crapach<lb n="4032">
 cuislennach aici. Sliasta accaelae ibraide,
&ampersir; da glun garba glicurda<lb n="4033">
 <sup resp="WS" source="C">le</sup>. Da coiss
colpthae fiarcamma finnfadacha fotha. Da<lb n="4034">
 let<sup resp="WS">h</sup>ansluasait delecha
form&eacute;racha ica fulang. Grainniu delbaibh<lb n="4035">
 domuin a taidbred. Mesu is&iacute; fein inas a
forcsi.</p>
<p><lb n="4036"><q>Rot-bennachat do dei adurtha,</q> for mac inn
<term type="high-king">airdr&iacute;gh</term>.<lb n="4037">
 Tincais in caillech co forniata fair &ampersir; ni
freccart iter &eacute;. <q>Dot<lb n="4038">
 accallaim tancammair-ne, a deigben &uacute;t, ar
atcualamur conadh<lb n="4039">
 molad ocus conad maissi do mnaib na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> uile do geineamain-siu<lb n="4040">
 dib, &ampersir; atcualamur dano co ticc dit remhaisneis
cach<lb n="4041">
 neith ticfa isin domun; ocus cach ni as ail let do
thairmisc<lb n="4042">
 <mls n="89r" unit="MS F folio">
 dano, ni leicci a torractain immonair tre bithiu. Bennacht<lb n="4043">
 fort, aisneid duinn scur in catha moir-si trialltar
sunn. Bidh<pb n="304"><lb n="4044">
 a fis occot, ni droc<sup resp="WS">h</sup>hduine sires
fort anni-sin, acht mac <term type="high-king">airdrigh</term><lb n="4045">
 in domuin .i. <ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps> mac
<ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maige</rn></ps>.</q></p>
<p><lb n="4046"><q>B&iacute;dham <term type="lord">tigerna</term> fer
an domain da ternar &ampersir; m' athair co<lb n="4047">
 cosccrach asin cath. Cid ann do faeth-sum dano; bid am
<uncl resp="WS">croaidh-si</uncl><lb n="4048">
 for a uile fhorb da eis, &ampersir; as maith do neoch mo<lb n="4049">
 command amlaid sin. Is m&oacute;r traethus mo menmain
cenae gan<lb n="4050">
 scur deimin in catha d'fis damh, &ampersir; amae as
maith a fulang<lb n="4051">
 occom cidh drochcelmaine atcluinim asa loss. Acht is ed
aenni<lb n="4052">
 ierrmait fortsu, na t&iacute; duin olc na h-innessa dun
rena torrachtain.<lb n="4053">
 Furail for na deib nemdha a n-innisin duin, n&oacute;
coiccill doib<lb n="4054">
 side &ampersir; asslaigh for demnaib ifrinn inn aisneis
dun. Furail for<lb n="4055">
 in <name type="personified">&Eacute;cc</name> fein
tidhact a h-ifern da foillsiugud deit cia slogh uainn<lb n="4056">
 as imforcraide beras leis docom ifirn don cur-sa, uair
atacumang-sa<lb n="4057">
 sein uile. Cidh mor saet<sup resp="WS">h</sup>or sin
dano as dingmala<lb n="4058">
 do degmhnai mar tusa a snim do tabairt fris.</q></p>
<p><lb n="4059">Cid tra acht ro taitin co m&oacute;r fri h-
<ps><fn>Ericto</fn></ps> cloistecht a<lb n="4060">
 cluaighthe &ampersir; a h-airrderccaighthe amlaidh sin,
&ampersir; ro gab coir<lb n="4061">
 comraid frisin n-gilla, co n-ebert:</p>
<p><lb n="4062"><mls n="89v" unit="MS F folio"> <q>IS fir, a <term type="warrior">occlaig</term>,</q> for <ps><fn>Ericto</fn></ps>,<q>in
dara ni ro tomaithissi<lb n="4063">
 duinn .i. co fil remfis na todocaide do leire linn. As<lb n="4064">
 doigh da m-<sup resp="WS">b</sup>dais mincaingne foilli
fodhalta doberta-sa cuccainn<lb n="4065">
 do genainn-si a tairmesc re h-ed eiccin. In caingen lasa
tancais<lb n="4066">
 immorro .i. etergleod in morchat<sup resp="WS">h</sup>a-
sa <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, ro<lb n="4067">
 cinnset na <term type="prophet">faithi</term> &ampersir;
na dei adartha &ampersir; in toictiu sein cian m&oacute;r<lb n="4068">
 uadh, &ampersir; as daingen dicumsgaighthe ata etergleod
in morcat<sup resp="WS">h</sup>a-sa<lb n="4069">
 oca arna ordughud co cobsaidh cinteach o tosach domuin<lb n="4070">
 ocus o cruthughad denmae na n-dul. Uair do reir
rechta na<lb n="4071">
 toicten ata tinnremh in cinedha daenna uile ocus
leiccmitne<pb n="306"><lb n="4072">
 fen forn co fiadnach conadh treisi don toictiu inas
duin. Acht<lb n="4073">
 cenae damadh lor lat-sai uaim-si tochmi na
m&oacute;rgnim-sa do rem-innisin<lb n="4074">
 duit, ni fuicciub-sa ernail nac<sup resp="WS">h</sup>
faistine i t&iacute;r n&oacute; i muir<lb n="4075">
 n&oacute; i muigh no i g-caill n&oacute; i g-carraic
n&oacute; inn aer n&oacute; inn ifirn<lb n="4076">
 nach cuairteoch uili noco m-beri-siu fis fire
lat.</q></p>
<p><lb n="4077"><q>IS lor lim-sa uait-siu omh,</q> bar in gilla,
<q>scur &ampersir; etergleodh<lb n="4078">
 na m&oacute;rchaingni-si d'faisneis dam.</q></p>
<p><lb n="4079"><q>Bidh gar uair dait-siu on,</q> ar in caillech,
<q>uair toduiscfet-sae<lb n="4080">
 duit-si corp mairb eiccin it fiadhnaise <mls n="90r" unit="MS F folio">
 innossae fen<lb n="4081">
 ocus do b&eacute;r anmain ind a h-ifern co n-innisi fein
duit-si cach<lb n="4082">
 ni iarfoc<sup resp="WS">h</sup>a de.</q></p>
<p><lb n="4083"><q>IS mait<sup resp="WS">h</sup> lem-su sin,</q> ol
seisium.</p>
<p><lb n="4084">La sodain ro delb-si duibnell dorc<sup resp="WS">h</sup>a draidhechta impi<lb n="4085">
 &ampersir; imsa&eacute; uathaidh d'iarraid apaigh mairb
eiccin &ampersir; a cuathan<lb n="4086">
 este, &ampersir; is edh atberedh: <q>a deu
n&oacute;,</q> ol si, <q>as gairit co m-ba<lb n="4087">
 h-imda cuirp <term type="nobles">saerclann</term>
&ampersir; abaige <term type="high-king">airdr&iacute;g</term> fo
esonoir isin tir-si<lb n="4088">
 ce t&uacute;sa innocht icc iarraid abaigh innti.</q>
R&aacute;inic iaram inadh<lb n="4089">
 cinnte ar' cuiredh &aacute;r isin tir &ampersir; cuirp
imda can adhnacal ann.</p>
<p><lb n="4090">O rainic isin armach fo cet&oacute;ir ro teic<sup resp="WS">h</sup>set ass na h-uile fael<lb n="4091">
 &ampersir; allta &ampersir; ethaide bator ann re
m&eacute;t a h-aduaith &ampersir; a h-urgraine<lb n="4092">
 na h-<term type="witch">ammaite</term> r&aacute;inic ann
ina n-docom. Batar mor n-a<sup resp="WS">n</sup>mann<lb n="4093">
 inn iffern ina freiscisi in uair-sin, uair ni fetatar
cia dhibh do<lb n="4094">
 bertai d'aisneis sc&eacute;l in morcathu dissi, uair da
tuccad si immonair<lb n="4095">
 anmanna in locta ro marbhait isind &aacute;rmuigh uile
do<lb n="4096">
 todusccadh tria tincetlaib druadh, ro soisedh le,
&ampersir; ni biadh<lb n="4097">
 frithtairisiumh fria imbi.</p>
<pb n="308">
<p><lb n="4098">IS annsin ro tog-si araile aenabach fencbel fuataighe<lb n="4099">
 urcrechtach agedb&aacute;n m&oacute;r asind armaigh sin,
&ampersir; delligh a menmain<lb n="4100">
 fair. Ro coirigh delan immo br&aacute;ghaitt &ampersir;
r&aacute;e imgairit<lb n="4101">
 as, &ampersir; corran-bac cruaidhrigin for a cinn. Ro
gab-s&iacute; an corr&aacute;n<lb n="4102">
 sin <mls n="90v" unit="MS F folio">  ina laim ocus ro
tarraing in n-apach ina diaidh<lb n="4103">
 le dar cairrcib cruaide cendgarba, &ampersir; dar
cnoefoitibh corraca,<lb n="4104">
 &ampersir; dar bernadaib brisde belshalchu na sliged, no
co rainic le &eacute;<lb n="4105">
 cusin inad i n-gnathaigedh a h-ammaitecht &ampersir; a
draidhecht do<lb n="4106">
 denamh .i. uaimscailp urgranna aduat<sup resp="WS">h</sup>mur inn accomul cairrci<lb n="4107">
 sl&eacute;bhe <pn type="mountain">Eimh</pn>.</p>
<p><lb n="4108">Fualascaige imda &ampersir; fidhneimedha firdorcha
&ampersir; craebchaill<lb n="4109">
 comdigainn &ampersir; doisiubair dluthbarracha im
dorusbel na h-uamha<lb n="4110">
 sin, conar' thaitin ruithen greine no nach solsi ele
riamh inte,<lb n="4111">
 acht solsi do gentae do tincetlaib druad no tre
brechtaib ammaitechta.<lb n="4112">
 Coiccrich coitcenn tire na m-beo &ampersir; thire na
marb .i.<lb n="4113">
 nadh pianta na n-anmann inn-ifern in uaim sin.</p>
<p><lb n="4114">Ro coirig ina faenlighe inn iarthur na h-uamae
&iacute;, &ampersir;<lb n="4115">
 <ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps> cona muintir ina
fiadnaisi. Ro gab a h-errad<lb n="4116">
 imtechtae &ampersir; ammaitechta impi in uair sin
.i. lend fuataige ilbreac<lb n="4117">
 co taitnem cacha datha treimpi. Tuc a da glaic immo<lb n="4118">
 moing n-glais n-garbleith, co ro scail a scuapfolt
roinnidi rogarb<lb n="4119">
 dara slinnenaibh siar sechtair. Ro coirigh craebcoroin<lb n="4120">
 cummaide do nat<sup resp="WS">h</sup>rac<sup resp="WS">h</sup>aiph neimide do timorgain in fuilt<lb n="4121">
 sin immo cend, &ampersir; da nathraigh derscaigtecha for
leimnigh &ampersir;<lb n="4122">
 for banganaigh a forcipul a bairr.</p>
<p><lb n="4123"><mls n="91r" unit="MS F folio">  Ro lin oman mor
ocus imecclae <ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps><lb n="4124">
 cona muintir i ca faicsin for in abairt sin, &ampersir;
o ro airig sisi sin<lb n="4125">
 ro impo a h-agaid co gruamda ortha &ampersir; asbert
friu: <q>Cret in gne<lb n="4126">
 omain taitnes foraiph, a &oacute;ccu?</q> ol s&iacute;.
<q>Cuiridh bar m-bidgadh.<pb n="310"><lb n="4127">
 &ampersir; bar n-imecla uaib. Do b&eacute;rtar ainim
inbar fiadnaisi isin marb-sae,<lb n="4128">
 co m-bia fein ic imacallaim fribh &ampersir; ic aisneis
firinne duibh,<lb n="4129">
 &ampersir; dano cid iat alcailli ifirn fein cona
ilpianaib no taspentais<lb n="4130">
 daib nir'bo coir daib-si a n-adhuath <sup resp="WS" source="C">no a n-urgrain,</sup> n&oacute; a<lb n="4131">
 n-imeccla forib &ampersir; meisi immaraen frib.</q></p>
<p><lb n="4132">Ro impo frisin abach <sup resp="WS">i</sup>arsin,
&ampersir; ro gab occ imbirt a h-ammaitechta<lb n="4133">
 fair .i. ro doirt linn fola fichtighe imma ucht
&ampersir; imma<lb n="4134">
 urbruinne for t&uacute;s, &ampersir; ro chomail neime
escaidhe co h-imda<lb n="4135">
 foi 'arsin, s&uacute;gha foreiccnec<sup resp="WS">ha</sup> no faisctis a brechta druad-si<lb n="4136">
 fen asind escca. Ro tuill-si frissin dono cach
aidhmilledh aile<lb n="4137">
 &ampersir; cach airicc urcoiteach ro bai for lesugud le.
Uair cach<lb n="4138">
 gein torathardha &ampersir; gach s&uacute;gh neimnech
&ampersir; cach duil duaibsech<lb n="4139">
 &ampersir; gach udhim aidhmillti aili o tossach dhomuin
riem ni bidh<lb n="4140">
 uiresbaidh na urchra neith dib fuirri-si in tansin.</p>
<p><lb n="4141">Ni testa fuirri amh cuvur uanfadhach na con confadh.<lb n="4142">
 Ni testa fuirri innedha na linche, edhon ceneli nathrach
sein,<lb n="4143">
 &ampersir; intan aipgiges a sotha ina bruinn tescaid a
cuilena a bruinn<lb n="4144">
 da n-ingnip co teccait fein &ampersir; inde <mls n="91v" unit="MS F folio"> a mathar leo<lb n="4145">
 triana broinn imach. Ni teastatar fuirri dano na h-ifne
snadmacha,<lb n="4146">
 ceneli nathrach sin fasait a smeraib na m-marb,
&ampersir; a n-aittreabh<lb n="4147">
 inn adhnaicibh na m-marb dogr&eacute;s. IS e met a neime<lb n="4148">
 co m-mudaighit na daine do tinfedh a n-anala. Ni testa
fuirri<lb n="4149">
 in t-eiccne ercoitech .i. ceneli bratan sin commet
traiged ann,<lb n="4150">
 &ampersir; fostaid in luing fo lainseolad for lar in
mara. Ni testatar<lb n="4151">
 fuirri dano suile na n-draicce, &ampersir; na clocha
biti in netaibh na<lb n="4152">
 n-aquili &ampersir; na g-corr n-grian, ar b&iacute;d do
tesaidecht na n-en sin<lb n="4153">
 co lasfatis a nit fotha mana tucctais cloc<sup resp="WS">h</sup>a f&uacute;araighthe inntib<lb n="4154">
 do mesrugud a tesaidechta. Ni testa fuirri dano nat<sup resp="WS">h</sup>racha<lb n="4155">
 eiteacha tire <pn type="country:Arabia">Arabia</pn>
&ampersir; tr&aacute;gha <pn type="sea">Mara Ruaid</pn>. Ni testa<pb n="312"><lb n="4156">
 fuirri trusca na nathrach adharcach a crichaib na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn>.<lb n="4157">
 Ni testa fuirri dano luaithredh na fenici a h-airther in
domuin.<lb n="4158">
 En ingnat<sup resp="WS">h</sup>ach sin &ampersir; da
bliadain fot a saeguil. Do gni fein<lb n="4159">
 teine di i forcend na rea sin, &ampersir; lengidh isin
teine co loisccther<lb n="4160">
 ann, co n-&aacute;sann en nua asa luait<sup resp="WS">h</sup>redh doridisi.</p>
<p><lb n="4161">Ro commaiscc tra <ps><fn>Ericto</fn></ps> ina h-uile
trealmha neimide sin<lb n="4162">
 for in apach, &ampersir; ro tuilli friu <sup resp="WS" source="C">dano</sup> na h-uile luibe neimneac<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="4163">
 batar isin <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn> fein
&ampersir; na lossa forar' lai<sup resp="WS">si</sup> fen brict<lb n="4164">
 ic a n-geinemain asin talmain fo cetoir. <mls n="92r" unit="MS F folio"> Tuargaib<lb n="4165">
 garb dord&aacute;n m&oacute;r &ampersir; fogurmonguran
eccubaid esaentadach<lb n="4166">
 fuirri 'arsin do ail &ampersir; do etarguide na n-demna
ifernaide do<lb n="4167">
 tabhairt anma di isind apach bai ina fiadnaisi.</p>
<p><lb n="4168">IS m&oacute;rfogur tra isa cosmailes ro taitne isin
nuallan<lb n="4169">
 draidhechta sin <ps><fn>Ericto</fn></ps>. Ro taitnetar
amh ann amastracha na<lb n="4170">
 con &ampersir; donala na fael &ampersir; gerana na m-
bufa &ampersir; grechach na n-echtach<lb n="4171">
 &ampersir; beicedach na n-alta &ampersir; fetguire na
nathrach &ampersir; torman<lb n="4172">
 na tonn &ampersir; fogurdresachtach na caillted
&ampersir; bresmadmanna<lb n="4173">
 na n-gaeth &ampersir; torman na nell.</p>
<p><lb n="4174">Ro ainmnigh-si co suaicnidh isin eturguide n-
draidechta<lb n="4175">
 sin anmanna locta cadhais &ampersir; cumachta ifirn
&ampersir; tuseac<sup resp="WS">h</sup> a pian.<lb n="4176">
 Ba dib-side in <name type="personified">Bas</name> fein
&ampersir; <ps><fn>Pluton</fn></ps> mac <ps><fn>Satuirn</fn></ps>
<term type="king">ri</term> na n-dorcha<lb n="4177">
 &ampersir; <ps><fn>Ecates</fn></ps> agedhbhan a <term type="queen">rigan</term>, &ampersir; <name type="mythological beast">Cerbir</name> craesfoslaicte dano doirseoir<lb n="4178">
 na n-dorcha, &ampersir; <ps><fn>Caran</fn></ps> cnesodur
immurcurthidh srotha<lb n="4179">
 <pn type="river">Stig</pn> i n-ifirn, &ampersir; <num value="3">tri</num> dasactaide ifirn, edon, <ps><fn>Alecto</fn></ps>
&ampersir; <ps><fn>Dissipone</fn></ps><lb n="4180">
 &ampersir; <ps><fn>Megaera</fn></ps>, &ampersir; na tri
Parci ifernaide bite icc snim saeguil<lb n="4181">
 gac<sup resp="WS">h</sup> aen duinne isin domun .i.
<ps><fn>Clothae</fn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Lacessis</fn></ps> &ampersir;<lb n="4182">
 <ps><fn>Atrapos</fn></ps> a n-anmanna.</p>
<pb n="314">
<p><lb n="4183">O tairnic de tra in eturguide m&oacute;r sin ro
taidbreastar for<lb n="4184">
 in apach &ampersir; si icc seitfedhaigh &ampersir; ic
analfadaig &ampersir; ic uchfadaigh<lb n="4185">
 derm&aacute;ir, &ampersir; cuvur mor &ampersir; uanfad
imdha imma bel &ampersir; imma sroin<lb n="4186">
 &ampersir; imma gnuis uile, atconnairc fosccad na h-anma
for foluamain<lb n="4187">
 os cinn an cuirp, ar nir' lamh <mls n="92v" unit="MS F folio">  a fagbhail ar eccla na<lb n="4188">
 cailligi, &ampersir; ba lesc le tocht i carcair cengalta
&ampersir; i cuibrigibh imcumcaib<lb n="4189">
 in chuirp mairb &ampersir; se co h-inarmaighe ina
fiadnaise .i.<lb n="4190">
 aenda secdha sithrighte, &ampersir; a ruiscc obela,
&ampersir; a bel cocuasta<lb n="4191">
 craesfoslaicte, &ampersir; crechta letarta fata
fiartarsna mora tairis.</p>
<p><lb n="4192">Ba h-ingnad lasin caillig ind adhleiscci sin do
lamachtain<lb n="4193">
 eter innagaid a cumacht no a draidechta. Ro lin ferg
&ampersir;<lb n="4194">
 lonnas &iacute; iarsin, &ampersir; ro ghabh nathraigh m-
b&iacute; ar bolg&aacute;n ina<lb n="4195">
 glaic, &ampersir; tucc tri forguma di for in corp,
&ampersir; ro gab icc bagor<lb n="4196">
 co mor for demnaib ifirn &ampersir; icc imcainedhh
friu.</p>
<p><lb n="4197">T&aacute;inic tesaidecht isin corp 'arsin, ocus ro
reth in fhuil ara<lb n="4198">
 cuislennaib, &ampersir; ro crithnaigsett a feithi,
&ampersir; ro boccsat a baill;<lb n="4199">
 &ampersir; tucc clisedh fair co tuarcaibh ind aeinfecht
o talmain &eacute; gan<lb n="4200">
 crapad coisi friss, gan fuirmedh uille no lama fri lar,
can imresain<lb n="4201">
 eirge, noco tarrasair na colamain coimhdirigh ina<lb n="4202">
 cert-sesam i fiadnaisi <ps><sn>Poimp</sn>
<fn>Sext</fn></ps> cona muintir. Arai sin ba<lb n="4203">
 gn&eacute; bhais beus bai fair, ar ro mair caite
&ampersir; baine inn ecca ina<lb n="4204">
 ballaiph. Tucc buille ar a abra 'arsin, &ampersir; ro
tenc for na firu.<lb n="4205">
 Ni ro saigh immorro comradh forra, &ampersir; ni ro
labair guth friu,<lb n="4206">
 ar ni tuccad do do glor, acht freccra gach neith no
fiafraigte<lb n="4207">
 de amain.</p>
<p><lb n="4208">Isbert an caillech <on type="people:Thessalians">Tesalda</on> friss: <q>Do ber-sa logh maith<lb n="4209">
 duit <mls n="93r" unit="MS F folio"> ,</q> ol si,
<q>dia n-apra firinne frim don cur-sa, ar<pb n="316"><lb n="4210">
 madham buidech-sae dhit do ber d'onoir adnaicthe
fort, conach<lb n="4211">
 lemat ammaite n&oacute; urtrac<sup resp="WS">h</sup>a
isin domun do thodusccud doridisi<lb n="4212">
 d'aisneis n&oacute; d'innisin sc&eacute;l doib co deredh
in betha. IS<lb n="4213">
 menic bis forscath mor &ampersir; conntabairt for
aisneis na <term type="prophet">faithe</term><lb n="4214">
 aile,</q> ol si. <q>Na dena-sa amlaidh sin iter, acht
tabair anmanna<lb n="4215">
 suaichenta forsna neithibh atbera, &ampersir; innis co
cinntech na h-inadha<lb n="4216">
 &ampersir; na h-aimsera i n-dingentar iat.</q></p>
<p><lb n="4217">Ro scuch inn athfoccus do 'arsin, &ampersir; ro can
brict druadh<lb n="4218">
 ina beola. Ro maidh a cai for in n-apach tr&uacute;agh
tursech<lb n="4219">
 ieram, gor' muid a d&eacute;ra dar a gruadaibh,
&ampersir; ro tinnscain labra<lb n="4220">
 friu, co n-ebert: <q>A dhaine maithe,</q> ol se, <q>ni
ranac-sa inn imdoimhnibh<lb n="4221">
 ifirn iter dar sruth <pn type="river">Stig</pn> innunn,
airm i finntar<lb n="4222">
 feib &ampersir; reimes cach duine <sup resp="WS">&ampersir;</sup> airm i t&aacute;t na Parci ifernaidhe ic<lb n="4223">
 snim na saegal. Ar intan ro bas<sup resp="WS">a</sup> ac
triall tairis innunn as<lb n="4224">
 ann rom-gairmedh cuccaibh-si o bruac<sup resp="WS">h</sup> in t-srotha, co nach fil<lb n="4225">
 lim-sa de sin a fhis cia fot no cia gairde saeguil neich
isin<lb n="4226">
 bith. In ni atconnarc immorro &ampersir; isa fis fil
occom innesat<lb n="4227">
 daib-si co leir.</q></p>
<p><lb n="4228"><q>Atconncas amh esaentaidh adbail &ampersir; deabaid
dermair eter<lb n="4229">
 allcaillibh na <on type="people:Romans">Roman</on> uile
inn ifern. Atconnarc cumscaigte<lb n="4230">
 m&oacute;ra l&eacute;o <mls n="93v" unit="MS F folio">
 i f&uacute;r in cat<sup resp="WS">h</sup>asa <ps><sn>Poimp</sn></ps>
&ampersir;
<ps><sn>Cesair</sn></ps> .i. na<lb n="4231">
 maithe icc faccbail na n-deghinadh don luct as ferr
ind&aacute;t<lb n="4232">
 marbtar isin cat<sup resp="WS">h</sup>-sa &ampersir; na
h-uilc icc faccb&aacute;il a n-drochinad don<lb n="4233">
 lucht as mesa ind&aacute;it marbtar isin cath cetna.
Atconnarc faircsi<lb n="4234">
 broin moir for <term type="nobles">maithib</term> na <on type="people:Romans">Roman</on> inn ifern ara doilghe leo in<lb n="4235">
 cat<sup resp="WS">h-</sup>sa do chur. Atconnarc faircsi
failti moire for a n-olcaibh<lb n="4236">
 ar a febus leo in cat<sup resp="WS">h</sup>-sa do chur,
ar sailit &eacute;ttromugud a pian<lb n="4237">
 &ampersir; comrainn a ciulan friu do roc<sup resp="WS">h</sup>tain cucu na cintach roimda<lb n="4238">
 marbtar isin cath.</q></p>
<pb n="318">
<p><lb n="4239"><q>Atconnarc dobron m&oacute;r for
<ps><sn>Silla</sn></ps> inn ifern &ampersir; geran adbal<lb n="4240">
 aici frisin toictin ar daigin a maic .i.
<ps><sn>Silla</sn></ps> a ainm side, &ampersir;<lb n="4241">
 marbtar e don cur-sa isin cath. Atconnarc dobron
m&oacute;r for<lb n="4242">
 <ps><sn>Scip</sn> <rn>Affracain</rn></ps>
<sup resp="WS" source="C">i n-ifirn</sup> ardaig a &uacute;a .i.
<ps><sn>Scip</sn></ps> esidhe, &ampersir; dano<lb n="4243">
 do faet side isin <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> tre bit<sup resp="WS">h</sup>in
an catha-sa fos. Atconnarc<lb n="4244">
 anfailte m&oacute;r for an <term type="philosopher">fellsamh</term>, for <ps><sn>Cait</sn></ps>,
ardaigh a &uacute;i .i. <ps><sn>Cato</sn><lb n="4245">
 <sn>Iudicensis</sn></ps> do faeth tria bithin in cat<sup resp="WS">h</sup>a-sa. Atconnarc failte<lb n="4246">
 mor &ampersir; subaige n-dermair for
<ps><sn>Br&uacute;tus</sn></ps> inn ifern. Ba h-e adbar<lb n="4247">
 na f&aacute;ilte moire sin, ar as eisiumh <sup resp="WS" source="C">fessin</sup> ro cuir <ps><sn>Tarquin</sn></ps><lb n="4248">
 diumsach a <term type="lordship">flait<sup resp="WS">h</sup>es</term> na <pn type="city">Roma</pn>, &ampersir; as
e a ua .i. <ps><sn>Brutus</sn></ps> aile,<lb n="4249">
 mairbfis <ps><sn>Cesair</sn></ps> isin <pn type="city">Roim</pn>.</q></p>
<p><lb n="4250"><q>Cid fil ann tra acht atconncas co dobronac<sup resp="WS">h</sup> anfailid inn<lb n="4251">
 ifern cach aen isa mac &ampersir; isa ua marbtar inn
imairicc in catha<lb n="4252">
 moir-si. <mls n="94r" unit="MS F folio"> Attconnarc co
subach somenmnach cach<lb n="4253">
 aen da fil laghad occus &eacute;ttromugud pian do
roc<sup resp="WS">h</sup>tain na cintach<lb n="4254">
 cucu. Atconnarc <ps><fn>Pluton</fn></ps> mac
<ps><fn>Satuirn</fn></ps> ri na n-dorca occus<lb n="4255">
 tire na m-marb ic tinol a riaghaired &ampersir; a
piantori &ampersir; a drong<lb n="4256">
 n-dirmmand n-deamnach da saigid, &ampersir; atbert friu
im fiadnaisi-siu:<lb n="4257">
 <q>Daingnigter for slabraidh &ampersir; for n-glais
&ampersir; bar n-geibenna<lb n="4258">
 lib, ol se. G&eacute;raigter bar m-beara &ampersir; var
g-corr&aacute;na &ampersir; bar faebair.<lb n="4259">
 Glinnigter bhar slegha &ampersir; bar tuaga occus bar n-
uird esoircne<lb n="4260">
 anmann. Arlaidhter bar teinte londa loiscctec<sup resp="WS">h</sup>a. Aithighter<lb n="4261">
 bar clocha &ampersir; bar cairrci cendgarba. Oslaicter
bar n-uamdoirsi<lb n="4262">
 pianta &ampersir; riagta, &ampersir; na h-inadha pianta
na ro h-oslaicit riam<lb n="4263">
 occoib oslaiccter don cur-sa, ar ni tancattar a h-
aencath isin<lb n="4264">
 domun riam cuccuib, &ampersir; ni targa a h-oencat<sup resp="WS">h</sup> isin domun<lb n="4265">
 doridisi, coimlin a targa in bar n-dail a h-immairecc in
morcat<sup resp="WS">h</sup>a-sa<lb n="4266">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Cesair</sn></ps>.</q></q></p>
<pb n="320">
<p><lb n="4267"><q>Atconnarcus muinter <ps><fn>Plutoin</fn></ps> co
subach somenmnac<sup resp="WS">h</sup> de<lb n="4268">
 sin, &ampersir; siat uile co h-urlamh <mls n="94v" unit="MS F folio"> i frestal esairgne &ampersir; imlesta<lb n="4269">
 ina ria do cintachaiph cucu assan cat<sup resp="WS">h</sup> mor-su. IS adbar<lb n="4270">
 dubaighe dermaire duit-si sin amae, a maic ind
<term type="high-king">airdr&iacute;gh</term>,<lb n="4271">
 &ampersir; ber in coimdhidhnad m-becc-sa let arai .i.
atconnarc-sa <ps><fn>Plut&oacute;n</fn></ps><lb n="4272">
 fein ic ordugud inait pianta fo ercomhair
<ps><sn>Cesair</sn></ps> inn ifern.<lb n="4273">
 Atconnarc-sa inad cumsanta immorro fo ircomair
<ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; a da<lb n="4274">
 mac i tulaigh na trocaire i n-grienbrugib ifirn. Ar cen
co<lb n="4275">
 fagbat na h-<term type="high-king">airdrigha</term> a n-
airlech isin cath mor-sa, mo nuaran<lb n="4276">
 as gar uair co roiset maraen a n-inadha urdaltae
inn iffern.</q></p>
<p><lb n="4277"><q>IS m&oacute;r bar n-onoir-si ann cena as denta
daibh saint da<lb n="4278">
 saigidh. IS e deiliugudh in coccaid moir-si dona <term type="king">r&iacute;gaib</term>,<lb n="4279">
 indara fer dib do marbhad isind <pn type="country:Egypt">Egipt</pn> &ampersir; a adhnacal i sruth<lb n="4280">
 <pn type="river">Nil</pn> a n-<pn type="country:Egypt">Eigipt</pn>, &ampersir; in fer aile do marbad
isin <pn type="country:Italy">Etail</pn> &ampersir; a adhnacal<lb n="4281">
 i sruth <pn type="river">Tibir</pn> isin <pn type="city">Roim</pn>. Tusa fein immorro, a maic an<lb n="4282">
 <term type="high-king">airdr&iacute;gh</term>, na sir
form-sa faist&iacute;ne do denam duit, ar fogeba<lb n="4283">
 <term type="prophet">fait<sup resp="WS">h</sup></term>
bus tairisi<sup resp="WS">u</sup> lat inn&uacute;ssa do innisin do
tinnriuma duit<lb n="4284">
 .i. an <mls n="95r" unit="MS F folio"> t-<term type="high-king">airdri</term> t'athair fein do ragha do t'accallam<lb n="4285">
 'arna marbad. Acht acc-so aeinni atberim-si fribh, na
denaidh<lb n="4286">
 tairisi don <pn type="continent:Europe">Eoraip</pn>
n&oacute; don <pn type="continent:Africa">Affraic</pn> n&oacute; don
<pn type="continent:Asia">Aissia</pn>, ar ni fagbaim-si<lb n="4287">
 isin domun uile rann is innillium duib inas in <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn>.</q></p>
<p><lb n="4288">Ba santaigi-te la mac in <term type="high- king">airdr&iacute;gh</term> in cath do tabairt<lb n="4289">
 isin <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn> sin. Ba fir
don <term type="prophet">faith</term> ind ebairt cena, ar ger'bo<lb n="4290">
 h-eisinnill doib in <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn>, ba h-eisinnilliu dhoibh ranna
aile in<lb n="4291">
 domuin innas. Ar ro marbad <ps><sn>Poimp</sn></ps> fein
isin <pn type="continent:Asia">Aisia</pn>, &ampersir; mac<lb n="4292">
 da maccaib inn <pn type="continent:Africa">Affraic</pn>
&ampersir; in mac aile inn <pn type="continent:Europe">Eoraip</pn>.</p>
<p><lb n="4293">O tairnic tra don apach na sc&eacute;la sin d'aisneis
doib ro bai<lb n="4294">
 co tostach taethenach attruagh atturseach ina sesam ina<pb n="322"><lb n="4295">
 fiadnaisi, &ampersir; se icc urnaidhe bais on cailligh,
ar nir' lam a ainimm<lb n="4296">
 deiliugud fris noco comarleicced an caillech dhi. Tainic
in<lb n="4297">
 caillech <ps><fn>Ericto</fn></ps> rempu iarsin darsin
uama
immac<sup resp="WS">h</sup>, &ampersir; doroine<lb n="4298">
 tor teinedh dermaire indorus na h-uama, &ampersir; ro
cuir an apach da<lb n="4299">
 loscudh fair.</p>
<p><lb n="4300">Ro f&aacute;ccaib annside e, &ampersir; tanic fein
maraen re <ps><sn>Poimp</sn> <fn>Sext</fn></ps><lb n="4301">
 docum loggphuirt <ps><sn>Poimp</sn> <rn>Maige</rn></ps>
a athar, co rancatar in <term type="encampment">longphort</term><lb n="4302">
 &ampersir; na scuru i crepuscul na maitne muiche trath
etarscartha<lb n="4303">
 lae &ampersir; aidque.</p>
<p><lb n="4304">Conidh remsc&eacute;l do remsc&eacute;laib catha
m&oacute;ir na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> co n-icci<lb n="4305">
 sin. <title>Echtra <ps><sn>Poimp</sn>
<fn>Sext</fn></ps>, &ampersir; taircetla <ps><fn>Ericto</fn></ps> <on type="people:Thessalians">Tesalta</on>, &ampersir;<lb n="4306">
 faistine inn arrachta ifernaidhe</title> ainm in
sc&eacute;oil sin. IS &eacute; sin dano<lb n="4307">
 reimsc&eacute;l deidinach catha na <pn type="country:Thessaly">Tes&aacute;ili</pn>. Conidh comairem <num value="15">.x.u.</num><lb n="4308">
 remsc&eacute;l co n-icci sin. Sc&eacute;la immorro
&ampersir; turtechta &ampersir; eitirdeilighthi<lb n="4309">
 in cat<sup resp="WS">h</sup>a m&oacute;ir fein,
&ampersir; tinnriumu na laec<sup resp="WS">h</sup>raide inn ellach<lb n="4310">
 inn imairicc moir i m-muigh na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> fein, is iat atfiadur sisana<lb n="4311">
 fodhesta.</p>
</div1>
<div1 n="21" type="chapter">
<div2 n="1" type="section">
<mls n="95v" unit="MS F folio">
<head><lb n="4312"> Cath mor muighe na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> innso.</head>
<p><lb n="4313">IAR CLOSTECHT NA CRUADHCELMAINI CATHMAITTI<lb n="4314">
 sin ro raidhiustar <ps><fn>Ericto</fn></ps> aingidh
imarsaidh iffernaide,<lb n="4315">
 nirbo soinmeach airerda immorro ruccadh ass in adaigh<lb n="4316">
 sin resin morcath i l-<term type="encampment">longphortaibh</term> fer n-domuin. Ina m-battor<lb n="4317">
 d'uamdoirsib iffirn i tir na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> ro h-osslaicit in adaigh sin<lb n="4318">
 iat. Do berad a tlac<sup resp="WS">h</sup>ta folaig
&ampersir; a n-dicleit<sup resp="WS">h</sup>e druadh do uilib<lb n="4319">
 aittib demnacdaib in tire inn adaig cetna. Tanccatar
foil &ampersir;<lb n="4320">
 foluaimnigh &ampersir; anmanna feochra fuirechra
&ampersir; daescarsluagh demnacda<lb n="4321">
 in tire uile, co m-batar i n-dithrebaib na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> inn<lb n="4322">
 adaig sin ic urnaidhe in morcat<sup resp="WS">h</sup>a
arna barach.</p>
<pb n="324">
<p><lb n="4323">Ro tuitsett sceith &ampersir; slegha na cruinne uile
da n-aidlennaib<lb n="4324">
 isin aidche cetna. Atcesa ann saignena roimdhae
&ampersir; caera<lb n="4325">
 teintidhe ic tuitim a fraigtibh na firmaminte nemda, co
n-imtacmaictis<lb n="4326">
 in talamh i m&oacute;rtimcill na d&aacute;<term type="encampment"> m&oacute;rlongphort</term>. Ro<lb n="4327">
 comdoirtset tri ruadbuinne robarta in bet<sup resp="WS">h</sup>a fon domun inn<lb n="4328">
 aidche sin .i. muir <pn type="sea">Caisp</pn> &ampersir;
muir <pn type="sea">Ruad</pn> &ampersir; muir <pn type="sea">Torrein</pn>, co ro<lb n="4329">
 comtuairgset a mort<sup resp="WS">h</sup>onna ina m-ba
coimnesa doib do murruscaib<lb n="4330">
 cairrcide &ampersir; do bennaib all &ampersir; airdsliap
in talman, co closs<lb n="4331">
 <mls n="96r" unit="MS F folio">

 fona cric<sup resp="WS">h</sup>aib batar comfoicsiu doib mongar in
m&oacute;rmara<lb n="4332">
 &ampersir; escal inn occiain &ampersir; garbconghair na
m-bledhmil &ampersir; na muc<lb n="4333">
 mara &ampersir; na ron &ampersir; na rinnach, na
tollcenn &ampersir; na corrcenn, na<lb n="4334">
 milm&oacute;r &ampersir; na libedhan &ampersir; ilpiast
anaichnidh inn occiain arcena.</p>
<p><lb n="4335">Ro blosccnuallsat <num value="4">ceithre</num>
primgaetha in bet<sup resp="WS">h</sup>a fon domhan<lb n="4336">
 in adaigh cetna .i. an <name type="wind">Stefir</name>
iniar, in  <name type="wind">Voir</name> atuaidh, inn  <name type="wind">Euir</name><lb n="4337">
 anair, inn  <name type="wind">Auster</name> andes. comma
rainic comtuargon &ampersir; imlessadh<lb n="4338">
 doib for lar tire na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> gor' fas teintec<sup resp="WS">h</sup> &ampersir; toirneach<lb n="4339">
 &ampersir; ainbtine imforcradach isind aer desin, cur'
fas crit<sup resp="WS">h</sup><lb n="4340">
 &ampersir; <term type="earthquake">talamchumscugud</term> i fotaib &ampersir; i
slutraigibh in talman, cur ro<lb n="4341">
 fogluaisset inn uile coimtinol demnac<sup resp="WS">h</sup>dha bai isin <pn type="country:Thessaly">Tesail</pn>
a<lb n="4342">
 h-uamtollaib i talmuin, a dithrebaibh a cailltedh, a
scailpib a<lb n="4343">
 carrac, a glacaib a tulach, a fanglenntoip a cnoc, a
mamannaib<lb n="4344">
 a sliab, curro comhgairsit i n-aeinfecht &ampersir; i n-
oenfaball im<lb n="4345">
 dib <term type="encampment">m&oacute;rlongphortaip</term> na da <term type="high-king">airdrig</term> sin .i. <ps><sn>Poimp</sn></ps>
&ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps>, gor<lb n="4346">
 bo lor d'adhuath &ampersir; d'urgrain &ampersir; do
cridenbas dona sl&oacute;ghaibh<lb n="4347">
 a n-eistecht.</p>
<p><lb n="4348">Re siangail &ampersir; re sibsanaigh na m-bufa
&ampersir; na loisccend.<lb n="4349">
 Re donalaibh &ampersir; re h-amustraig na fael <mls n="96v" unit="MS F folio"> ocus na con<lb n="4350">
 ocus na cuanart ocus na mac tire. Re coimhcnedaigh ocus<pb n="326"><lb n="4351">
 re barann beicedhaigh na n-os ocus na n-alma ocus na n-
allta<lb n="4352">
 n-eccennais. Re h-ardglaedaig ocus re h-ardgairmnibh na
parti<lb n="4353">
 ocus na l-leoman ocus na mathgaman. Re got<sup resp="WS">h</sup>gail graccallaigh<lb n="4354">
 na n-en ocus na n-etaide ocus na foluaimnech arcena. Ra
garbhgortgholgrechaig<lb n="4355">
 na n-gelt ocus na n-gribh n-ingnech , na n-ammaite<lb n="4356">
 ocus na n-urtrac<sup resp="WS">h</sup> ocus na m-badb m-
b&eacute;lderg &ampersir; na<lb n="4357">
 fantaisi foltscailte ocus na n-drong n-dirmann n-
demnacdha ocus<lb n="4358">
 diabhaliasccaigh inn aeoir arcena os a cinn, nir'
leicced lochad<lb n="4359">
 no tatham no tinnabrad d'oenduine i cechtar na da <term type="encampment">m&oacute;rloggport</term><lb n="4360">
 airet batar na h-ammaiti for
an abairt sin ina timcell.</p>
<p><lb n="4361">Intan immorro atractatar luathghoetha adhuarae
imluatha<lb n="4362">
 ocus glasneoill utmalla etarbhuasacha na maitne, ro
ansat na<lb n="4363">
 h-urtracha da n-aidhmilltib, ro tairinnset a trethan
ocus ro<lb n="4364">
 coisccset a congair ar uaman &ampersir; ar ureccla solsi
na maittne da<lb n="4365">
 t-tarractain. Ro tuilset na sl&oacute;igh iarumh lasin
tai moir sin,<lb n="4366">
 ocus atrocair a suantairtim cotalta for in <term type="high-king">airdrigh</term>, for <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="4367"><mls n="97r" unit="MS F folio"> Tarfas fis ocus
amra ocus aislingte do-som<lb n="4368">
 isin cotlud sin .i. indar leis a beit<sup resp="WS">h</sup> fein co <term type="nobles">mait<sup resp="WS">h</sup>ibh</term> na<lb n="4369">
 <pn type="city">Roma</pn> imbe ina suide rigdha i n-
<term type="assembly">oenach</term> na m-buad for lar na<lb n="4370">
 <pn type="city">Roma</pn>, ocus sl&oacute;gh tire <pn type="country:Latium">Let<sup resp="WS">h</sup>a</pn> uile ocus luct
na <pn type="city">Roma</pn> uile,<lb n="4371">
 eter occ ocus sen, do beit<sup resp="WS">h</sup> isin
<term type="assembly">oenach</term> im<sup resp="WS">b</sup>e, ocus
siat uile co<lb n="4372">
 fogurgairibh moraibh ocus co nuall ocus co
&eacute;iselbi adbail<lb n="4373">
 ac denamh a buad-som ocus ic toccbail a clua ocus a
urdarcais<lb n="4374">
 os <term type="lord">rigflathaib</term> in talman
&ampersir; os degferaib derscaigtec<sup resp="WS">h</sup>aib in<lb n="4375">
 domuin, feib as glormaire ro batar imme isin <term type="assembly">oenach</term> mor do ronadh<lb n="4376">
 do i l-lait<sup resp="WS">h</sup>ib a r&iacute;gtha isin
<pn type="city">Roimh</pn> ar clod do na<lb n="4377">
 <term type="sailor">murt<sup resp="WS">h</sup>aidhe</term> &ampersir; na meritrighi <term type="king">r&iacute;gh</term> na <pn type="country:Pontus">Pointi</pn> ocus locta na<lb n="4378">
 h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn> treuillige iar
n-iarthar.</p>
<p><pb n="328"></p>
<p><lb n="4379"> Bhess is edh ro bai annsin menma snimach urecclach in<lb n="4380">
 <term type="high-king">airdri<sup resp="WS">gh</sup></term> do c&uacute;artugud na maithis mor <sup resp="WS" source="C">fuair</sup> fecht aili &ampersir; in<lb n="4381">
 toictiu do taisbenad na <pn type="city">Roma</pn> inn
aislingi do, ar nir' leigset na<lb n="4382">
 faithe do a faicsin innas aile. N&oacute; dano is ac
taircetul tromgaire<lb n="4383">
 n-doinmeach in morcatha arna barac<sup resp="WS">h</sup>
ro taisbenait na<lb n="4384">
 gairiu subacha soinmecha sin do <ps><sn>Poimp</sn></ps>
ina cotludh, ar isedh<lb n="4385">
 is gnath anfoilti <mls n="97v" unit="MS F folio">
 do taircetal tria failte na h-aislinge<lb n="4386">
 &ampersir; na fisi aidhcidhe co menic. Tainic moc<sup resp="WS">h</sup>neoill na maittne<lb n="4387">
 foisin, &ampersir; ro gabh solsi ind lae ic fortamlugud
for bansolsi<lb n="4388">
 na retlann &ampersir; na renn aidhchide. Da festais fir
an domain<lb n="4389">
 cena rob adbar dubha occus dobroin dermair doib maitin
in<lb n="4390">
 lait<sup resp="WS">h</sup>i sin d'faicsin, daig ni ro
tairic oenla riem tareis na<lb n="4391">
 Dilenn don cinidh doennae sama<sup resp="WS">i</sup>l in ro tairicc in la sin<lb n="4392">
 doib .i. an dit<sup resp="WS">h</sup> ocus a mudugud inn
ellach in m&oacute;rcat<sup resp="WS">h</sup>ae<lb n="4393">
 eiter <ps><sn>Poimp</sn></ps> <sup resp="WS">&ampersir;

<ps><sn>Cesair</sn></ps></sup>
 for muigh na <pn type="country:Thessaly">T&eacute;sali</pn> re h-ed
an lae<lb n="4394">
 sin namma.</p>
<p><lb n="4395">IS techt tar aicned immorro, ocus is feidm os nirt,
ocus<lb n="4396">
 as onfaisi occiain, ocus as iarraidh fhorais i fudomain
ocus <sup resp="WS">is</sup> decsin<lb n="4397">
 radhairc i r-reodoirce, ocus as gabail re muir lain icc
linadh,<lb n="4398">
 ocus as triall eiccne for <term type="high- king">airdrigh</term>, ocus as techt i cath gan congaibh<lb n="4399">
 <sup resp="WS">airm</sup>, ocus as seoladh ind agaidh
gaeithe, ocus as<lb n="4400">
 cuin<sup resp="WS">d</sup>gidh freabta i fritagaidh
ecca, ocus as airem ar immatt<lb n="4401">
 eccintech d'oenduine isin domun fobairt ait<sup resp="WS">h</sup>risi no aissneisin<lb n="4402">
 for cathugud in lai sin, ar is ed is gnaithciu ann
aisneis imforcrach<lb n="4403">
 do tabairt for gnimradaib na cath aile icca n-innisin.<lb n="4404">
 IS deimin immorro na fagaibtear <mls n="98r" unit="MS F folio">
 isin bith oentenga<lb n="4405">
 oenduine da tised a tait<sup resp="WS">h</sup>met
n&oacute; a tuarusccbail gach a<lb n="4406">
 n-dernadh do morgnimaib ann, ar nir' furail no
imforcraidh staraide<lb n="4407">
 cacha cineda isin cruinne do cumma &ampersir; d'ordugud
gnimsc&eacute;lradh<pb n="330"><lb n="4408">
 in oencat<sup resp="WS">h</sup>a ina m-batar ilcinela an
talman o or co<lb n="4409">
 h-or. A suim immorro, &ampersir; a n-aird &ampersir; a
n-airdirc triallfaidter<lb n="4410">
 sunn a tecclaim co cert &ampersir; co commair doreir
amal frit<sup resp="WS">h</sup> iat<lb n="4411">
 i fis &ampersir; i foglaim &ampersir; i finnfoclaibh
filedh &ampersir; inn ealadhnaibh augdarda<lb n="4412">
 na n-augdar <on type="people:Romans">Romanach</on>
buddein.</p>
<p><lb n="4413">La sodain tra t&aacute;inic lansolsi na matni da
saigid, &ampersir; arai<lb n="4414">
 n&iacute; ro artraigh in grian doib beus biucc, uair
leiscce &ampersir; admailli<lb n="4415">
 &ampersir; ainesccaide atract in grian os tonnaib inn
oiccia<sup resp="WS">i</sup>n do taitnem<lb n="4416">
 dar colair turcb&aacute;la suas isin maitin-sin in<sup resp="WS">n</sup>as in cach<lb n="4417">
 maitin reime riem, ar bai da neimdeini ro taitin grian
frisin<lb n="4418">
 talam an la sin. Atar la cach curbo seac<sup resp="WS">h</sup>na solsi, &ampersir; curbo<lb n="4419">
 h-ercra greini rob ail ann, ar ro suigh &ampersir; ro
tarraing in grien<lb n="4420">
 da saigid isin maitin sin uile <mls n="98v" unit="MS F folio">
 tromnellgala dluithi<lb n="4421">
 doburda duibciach deridh na h-aidhchi &ampersir;
fraisnella fannscailti<lb n="4422">
 fuasnadacha na firmaminte uile, &ampersir; dano ni
d'furtacht na d'altrom<lb n="4423">
 a l-lassar no a teintidechta no a tesaltactu sin, amal
atberat<lb n="4424">
 na <term type="physician">fisecda</term>, acht as da m-
beith ina clarcolbadaibh gorma<lb n="4425">
 glasgarba &ampersir; 'na m-bratachaib duba doscailte
ettarra &ampersir; tir na<lb n="4426">
 <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn>. Ar nirbo lainn
lasin grein a ruit<sup resp="WS">h</sup>ne sirglana solusta<lb n="4427">
 do taitnem frisin tir sin, ar aidbli in moruilc ro ba
cinnte do<lb n="4428">
 denamh innte .i. dith &ampersir; dilgend in cinedha
doenna iter <ps><sn>Poimp</sn></ps><lb n="4429">
 &ampersir; <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="4430">Araisin tra gerbo lesc ainesccaid inmall an eirghe
sin atract<lb n="4431">
 fo deoidh in grian ina h-ubullmhioll cr&oacute;
&ampersir; ina crunnpupall<lb n="4432">
 teintidhe os dreic<sup resp="WS">h</sup> in talman,
curro fortamlaigh a solsi<lb n="4433">
 for bansolsi na rend &ampersir; na retlann, co ro lin
glennta &ampersir; cnuca &ampersir;<lb n="4434">
 caillte &ampersir; tuaithtemracha in talman. O ro
airigset slogbuidne<lb n="4435">
 <term type="encampment">mor-longphuirt</term>
<ps><sn>Poimp</sn></ps> in t-eitirdeiliugud sin in lai &ampersir; na<lb n="4436">
 h-aidce atrachtatar eirge athlamh aeinfir la moc<sup resp="WS">h</sup>dedol na<lb n="4437">
 <mls n="99r" unit="MS F folio">
 maitne muiche. Ro eirig geoin mor ocus fogarmuirn<pb n="332"><lb n="4438">
 &ampersir; fothromh &ampersir; fogluasact &ampersir;
fodord adbal isna <term type="encampment">longportoibh</term><lb n="4439">
 desin.</p>
<p><lb n="4440">Do dheoc<sup resp="WS">h</sup>atar na sl&oacute;ig co
m-batar ina m-buidhnib &ampersir; ina<lb n="4441">
 sesib ic geran ocus icc uchbadaigh ar fot na faithchi
&ampersir; na<lb n="4442">
 n-urdhom &ampersir; na n-imdhorsi im puplib inn <term type="high-king">airdrigh</term>. Ba sedh<lb n="4443">
 a n-aengut<sup resp="WS">h</sup> &ampersir; a n-aenradh
uile, cudhnodh &ampersir; tinnenus in morcatha<lb n="4444">
 <sup resp="WS" source="C">can fuirech</sup> gan
esnadhadh co brat<sup resp="WS">h</sup> dar in lasin<lb n="4445">
 amach. Do gapsat ic aisc &ampersir; ic tobeim co mor for
in n-<term type="high-king">airdrigh</term>,<lb n="4446">
 for <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ar imfuireach in catha do.
Atberte frisium a<lb n="4447">
 beit<sup resp="WS">h</sup> lesc &ampersir; a beith meta
ocus a beit<sup resp="WS">h</sup> imecclac<sup resp="WS">h</sup>
&ampersir; a beith<lb n="4448">
 ic fulang tarcaisne co mor o cliamain .i. o
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; conidh<lb n="4449">
 aire no fuirged in cath ar eccla socraite imar sud do
dedail<lb n="4450">
 fris &ampersir; a scarad fein re <term type="kingship">rigflaithius</term> na <pn type="city">Roma</pn>
'arsin. Dia fris<lb n="4451">
 tra as truag inn abairt ro ba for sl&oacute;gud in <term type="encampment">longpuirt</term> annsin<lb n="4452">
 amh .i. a m-beith ic saint &ampersir; ic ailges im
tabairt an cat<sup resp="WS">h</sup>a an<lb n="4453">
 lucht ac nach raibe do saegul acht madh co h-am tabarta
in<lb n="4454">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a nama. Cid iat <term type="lord">r&iacute;ghfhlaithe</term> rathmara &ampersir; popul in
airther<lb n="4455">
 dano nirsat luga a n-acaine <mls n="99v" unit="MS F folio">
 inas gac<sup resp="WS">h</sup> drong aile<lb n="4456">
 ann im tinnenas &ampersir; im cudnodh in cat<sup resp="WS">h</sup>a ara foti leo beit<sup resp="WS">h</sup> inn<lb n="4457">
 ecmais socrachta i tire ocus a n-at<sup resp="WS">h</sup>arda bud&eacute;in.</p>
<p><lb n="4458">O 'tcuala <term type="sub-king">airrigh</term>
&ampersir; <term type="noble">uaisle</term>,<term type="lord">flait<sup resp="WS">h</sup>e</term> &ampersir; fuilngidh, <term type="consul">consuil</term> &ampersir;<lb n="4459">
 comairlidi in t-<term type="senate">senaid</term> <on type="people:Romans">Romhanaig</on> in gearan mor sin ic <term type="king">r&iacute;gaibh</term><lb n="4460">
 &ampersir; ic rodhainibh in <term type="encampment">longpuirt</term> im fuireach in catha moir <sup resp="WS" source="C">sin</sup><lb n="4461">
 is i comairle do ronsat, techt i pupaill
<ps><sn>Poimp</sn></ps> dia asslach fair<lb n="4462">
 accaine na n-<term type="high-king">airdrig</term> do
coscc &ampersir; in cath do tabairt in la<lb n="4463">
 sin fen.</p>
<p><lb n="4464">Mait<sup resp="WS">h</sup> co n-icci in la sin ceana
in t-<term type="assembly">airecht</term> ro coid isin pupaill<lb n="4465">
 sin .i. <term type="lord">rigflaite</term> na <on type="people:Romans">Roman</on>. It e annso anmanna na n-<term type="lord">ardflaithe</term><lb n="4466">
 &ampersir; na n-<term type="noble">airech</term> ro
cotar isin pupaill sin .i. <ps><sn>Cata</sn></ps> mor<lb n="4467">
 <ps><an type="deathplace">Iudicensis</an></ps>
&ampersir; <ps><sn>Brutas</sn></ps> in <term type="consul">primconsul</term> &ampersir; <ps><sn>Sill</sn></ps> mac
<ps><sn>Sill</sn></ps>, &ampersir; <ps><sn>Scip</sn></ps><pb n="334"><lb n="4468">
 mac <ps><sn>Scip</sn></ps> maic <ps><sn>Scip</sn>
<rn>Affracain</rn></ps>, a <term type="city">cathraig</term> <pn type="city">Lucinae</pn>, &ampersir; <ps><sn>Tuil</sn><lb n="4469">
 <sn>Cicer</sn></ps>, in primretoridh aentenga &oacute;n
na sulbuiri latianda can<lb n="4470">
 samail gan baramail ina h-aimsir fr&iacute;ae.
Tainic ann <ps><sn>Decius</sn></ps> <term type="consul">consul</term>
&ampersir;<lb n="4471">
 <ps><sn>Curio</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><sn>Cetegas</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><sn>Drusus</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><sn>Grachas</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir;<lb n="4472">
 <ps><sn>Camill</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><sn>Marcellus</sn></ps>
<term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Torquatus</sn></ps> <term type="consul">consul</term>
&ampersir; <ps><fn>Lucius</fn></ps><lb n="4473">
 <term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Lucilius</sn></ps> <term type="consul">consul</term>
&ampersir; <ps><sn>Lentulus</sn></ps> <term type="consul">consul</term> a <term type="city">cathraig</term> na<lb n="4474">
 h-<pn type="city">Esculi</pn> isin <pn type="country:Italy">Etail</pn>, &ampersir; <ps><fn>Agellus</fn></ps>
<term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Domitius</sn></ps> <term type="consul">consul</term> <mls n="100r" unit="MS F folio"><lb n="4475">
 a <term type="city">cathraigh</term> <pn type="city">Corpin</pn> isin <pn type="country:Italy">Etail</pn>,
&ampersir; <ps><fn>Libon</fn></ps> <term type="consul">consul</term>
<term type="lord">tusech</term> na n-<on type="people:Etruscans">Eotrastacda</on><lb n="4476">
 &ampersir; <ps><fn>Tarnius</fn></ps> <term type="consul">consul</term> <term type="lord">tusech</term> na n-<on type="people:Umbrians">Umbreta</on> &ampersir;
<ps><sn>Fabius</sn></ps><lb n="4477">
 <term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Varus</sn></ps> consul o <term type="stronghold">dinn</term>
<pn type="fortress">Auximon</pn>, &ampersir;
<ps><sn>Antonius</sn></ps> <term type="consul">consul</term>
&ampersir;<lb n="4478">
 <ps><sn>Octavius</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><fn>Marcellinus</fn></ps>
<term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><sn>Iunius</sn></ps>
<term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><fn>Quintus</fn></ps><lb n="4479">
 <term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Scevola</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Marius</sn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><sn>Lelitus</sn></ps> <term type="consul">consul</term><lb n="4480">
 &ampersir; <ps><fn>Aruns</fn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir; <ps><fn>Altus</fn></ps> <term type="consul">consul</term> &ampersir;
<ps><fn>Agellinus</fn></ps> <term type="consul">consul</term>
&ampersir; <ps><sn>Affranius</sn></ps><lb n="4481">
 <term type="consul">consul</term>. <ps><fn>Gneus</fn>
<sn>Pompeus</sn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Sextus</fn> <sn>Pompeus</sn></ps> da mac an <term type="high- king">airdrigh</term>,<lb n="4482">
 &ampersir; <term type="nobles">mait<sup resp="WS">h</sup>e</term> na <on type="people:Romans">Romhan</on>
arcena, &ampersir; drong-dirmanna mora<lb n="4483">
 do degr&iacute;gaib an domain immailli friu.</p>
<p><lb n="4484">O 'tconnaic in t-<term type="high-king">airdri</term>
<ps><sn>Poim<sup resp="WS">p</sup></sn></ps> iat isin pupaill is edh
ro<lb n="4485">
 raidh friu: <q>Cidh ro fogluais na <term type="nobles">maiti</term>-si i tradh-sa a mucha-sa<lb n="4486">
 do lo o puplib &ampersir; o leabtaib &ampersir; o n-
dergadaibh,</q> ol se.</p>
<p><lb n="4487">Gerbo h-imda fer frestail got<sup resp="WS">h</sup>a
&ampersir; urlabra d&oacute; isin pupaill,<lb n="4488">
 araidhe sin <sup resp="WS">tra</sup> ro togsat
&ampersir; ro ordaighset co h-oentadach<lb n="4489">
 aoinfer da freccra &ampersir; da accallaim &ampersir;
d'asslac<sup resp="WS">h</sup> in catha fair &ampersir;<lb n="4490">
 do frestul gotha &ampersir; urlabra daracenn uile .i. an
t-shai forcti<lb n="4491">
 &ampersir; in t-<term type="ollav">ollam</term> uasal
oirdnidhe &ampersir; an cainnell <term type="assembly">airechta</term>
&ampersir; in abis<lb n="4492">
 fesa &ampersir; an fisid foglama &ampersir; in indeoin
forais &ampersir; an forus breth<lb n="4493">
 &ampersir; an dromcla gacha dana &ampersir; inn eochair
foslaict<sup resp="WS">h</sup>e gacha h-ealadna,<lb n="4494">
 in primretorca on . i. <ps><sn>Tul</sn>
<sn>Cicer</sn></ps>, <mls n="100v" unit="MS F folio">
 in aen<lb n="4495">
 tenga as ferr glor &ampersir; aslac<sup resp="WS">h</sup> &ampersir; innsci &ampersir; urlabra ro bai in<pb n="336"><lb n="4496">
 aenaimsir fria gan fodurd, can format, can imresain fria
imbe.<lb n="4497">
 Beo ocus tend, tr&eacute;n ocus toccbalta cach cuis ocus
cach caingen<lb n="4498">
 lasa congnadh ce madh etrom anbfann anarrachta a adbar.<lb n="4499">
 Marb immorro &ampersir; tlait<sup resp="WS">h</sup>
&ampersir; tuitmeach ocus trascairte gach<lb n="4500">
 dail no daeradh ocus gac<sup resp="WS">h</sup> caingen
no cairigedh, cemad scel<lb n="4501">
 firen fiadhnach fasaigte forglithe no beit<sup resp="WS">h</sup> ica furail fair.<lb n="4502">
 Inbaidh immorro ba iudic breithe eisium fein in gleod do
genadh<lb n="4503">
 ni ticfad do <term type="brehon">bretheamnaip</term> in
betha uile a tollad no a<lb n="4504">
 tathair dar a eisiu. <term type="consul">Consul</term>
ro-uasal e on, ocus ro coiscc mor<lb n="4505">
 do coccad &ampersir; d'imresnaibh na <on type="people:Romans">Roman</on> beus airet ro ba beo<lb n="4506">
 tria gaeis a gloir &ampersir; a labra ocus a urlabra
&ampersir; a nirt a lama &ampersir; a<lb n="4507">
 claidim &ampersir; a cruas a cridhe, ocus ar imat a
miled ocus a socraide<lb n="4508">
 disli budhdein, conarb ingnad ocus nar' decair fer a
maithiusa<lb n="4509">
 in fhir-sin do freccra <term type="king">righ</term>
ocus d'asslach comairle caich<lb n="4510">
 fair ocus d'aisneis ocus d'innisin ruin na socaidhe do.
Ba<lb n="4511">
 saint ocus ba duthract lais ar da adbar aslach in catha
for<lb n="4512">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> .i. ar na <term type="nobles">maithi</term> do cur in dala ina leth im furail in<lb n="4513">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a, &ampersir; dano ba lan-lainn
leis <mls n="101r" unit="MS F folio"> fein roc<sup resp="WS">h</sup>tain na<lb n="4514">
 <pn type="city">Roma</pn> i traiti ar mett ocus ar
aidble a &eacute;dala 'na h-<term type="assembly">aenaigib</term><lb n="4515">
 ocus 'na <term type="market">margadaibh</term> ocus 'na
dalaibh.</p>
<p><lb n="4516">IS edh inso asbert ieram: <q>A uasail ocus a oirdnide
ocus<lb n="4517">
 a <term type="king">oenri</term>,</q> ol se, <q>da
festa-su eim ni suaill sodhethbiri ro fogluais<lb n="4518">
 na <term type="nobles">maiti</term>-si i trath-su it
dochom, ocus madh cet let atfiadu-sa<lb n="4519">
 duit in toiscc imo tancatar.</q></p>
<p><lb n="4520"><q>Abair uait biucc co cloamar,</q> for
<ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="4521"><q>Do fetaraisi fein, a <term type="high- king">airdri</term>, conidh cian ocus conidh fota<lb n="4522">
 at&aacute;t na <term type="nobles">mait<sup resp="WS">h</sup>i</term>-si isin coccad-sa immailli frit-su inn
ingnais a<lb n="4523">
 muintire ocus a ferann, a <term type="city">cathrach</term> ocus a castiall ic fulang<lb n="4524">
 docra ocus merten mara ocus tire as gach crich im-araili
i<pb n="338"><lb n="4525">
 freastal in morcat<sup resp="WS">h</sup>a sa fil ettrat-
sa ocus <ps><sn>Cesair</sn></ps>. IS ed rob<lb n="4526">
 ail leo, crich &ampersir; scur ocus foircenn da beith
for na docraibh sin<lb n="4527">
 doib, ocus ni faicet scur aili forro acht tre etergleod
in cat<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="4528">
 moir eiccin. Inni as scor do cra ocus do bet<sup resp="WS">h</sup>adh dibh ann, is<lb n="4529">
 edh as tol doib-sium a gnim can cairde, can fuireach,
can failliugud<lb n="4530">
 isin lait<sup resp="WS">h</sup>i-si indiu fein. As e a
n-aenglor uile -- ocus atat<lb n="4531">
 acat atach imme, iter <term type="king">riga</term>
&ampersir; <term type="lord">airecha</term> ocus amsu ocus anrada ocus<lb n="4532">
 occbad ocus d&oacute;escursluag -- leicc eturra ocus
<ps><sn>Cesair</sn></ps> do clodh,<lb n="4533">
 ocus fulaing doib a clodh it fiadnaisi. <mls n="101v" unit="MS F folio">
 Atberatt fos contat<lb n="4534">
 mora ocus condat maithi cummaine na toictin fort-su
cusindiu.<lb n="4535">
 Ni becc leo uait-si daracenn sin uile airbert dit uaitib
namma<lb n="4536">
 ocus tocht i cenn catha co <ps><sn>Cesair</sn></ps>.
Atberat fos conidh romor<lb n="4537">
 in lucht fuirigh ocus <term type="encampment">foslongphuirt</term> as ail lat-su it farradh .i.<lb n="4538">
 an cinedh doenna uile, ar ni cien fuilengus
<ps><sn>Cesair</sn></ps> doip can<lb n="4539">
 clodh da leicci-siu da shaigidh iatt. Ata ar aill aile
ann dano<lb n="4540">
 mana coir dait-siu tinnenus in imaireicc do clodh
<ps><sn>Cesair</sn></ps>. Ar<lb n="4541">
 a mett as nar ocus as mebul lasna cinedhaib ro cloaisi
can<lb n="4542">
 fuirech gan fosugud occo acht a clodh icc tocht tairsibh<lb n="4543">
 namma, beit<sup resp="WS">h</sup> duit co fata ocus co
h-adhmall ic clodh <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="4544">
 can srainedh catha focettoir fair. Atait <term type="king">righa</term> imdha it tinol-sa<lb n="4545">
 no fobartais fein freccra <ps><sn>Cesair</sn></ps> im
cath cen co betha-su i<lb n="4546">
 cinn-comair friss eitir. Ale cia leith ro cuaidh in clu
mor-sin<lb n="4547">
 ocus an borrfad ocus an br&iacute;gh dermair ocus an
danatus <sup resp="WS" source="C">adbul</sup><lb n="4548">
 ro bai occat-sa eitir masina queist fil fort cuisi
&ampersir; caingne<lb n="4549">
 in t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naigh</on> do lecon i l-leith na n-dea
ocus na<lb n="4550">
 toictin. Ni cumtig duit-si on cena. Arbertait-sium a n-
arma leo<pb n="340"><lb n="4551">
 docom in catha <sup resp="WS" source="C">&ampersir; a
mergeadha</sup> mana aentaighi-siu friu,<lb n="4552">
 ocus nach ba nar lat-su <mls n="102r" unit="MS F folio">
 andsidhe gan a furail ar<lb n="4553">
 eiccin forra <ps><sn>Cesair</sn></ps> do clodh ocus gan
h' aentaidh fein d'fagbail<lb n="4554">
 docom an catha remi? Ocus dano mas ar ar n-daigne ocus<lb n="4555">
 gurab duinn-e gnisi in t-imfuireach sin, occus d'ar les,
leicc<lb n="4556">
 ocus cetaig duinn saigid <ps><sn>Cesair</sn></ps> isin
aimsir ocus isind inadh<lb n="4557">
 bus lainni linn fen, ocus bidh aran maig-si na <pn type="country:Thessaly">T&eacute;saili</pn> &oacute;n isin<lb n="4558">
 lo-sa inniu. Ale cidh imma tairmiscci-si claidhmhi in
domuin<lb n="4559">
 itir o telccadh fola <ps><sn>Cesair</sn></ps>, ar as
urlamh iat uili friss. Itat in<lb n="4560">
 sl&oacute;g uili icc gab&aacute;il a n-arm ocus ic
bertnugud a n-urcor.<lb n="4561">
 Ocus as inbectain leo fuirech re a mergadhaibh gan
imtecht<lb n="4562">
 rempo docom in chatha. Dena tinnenus, iarum, a degduine,<lb n="4563">
 ocus geib t'arma, ocus coirig fein do shloghu na ro
scuc<sup resp="WS">h</sup>at<lb n="4564">
 uait do socraite ocus na rot-facbaiter inn uathad
muintire for<lb n="4565">
 lar in <term type="encampment">longphuirt</term>.</q></p>
<p><lb n="4566"><q>Ar n-glor-ni aile sud,</q> for
<ps><sn>Cato</sn></ps> mor <ps><an type="deathplace">Iudicensis</an></ps>.</p>
<p><lb n="4567"><q>IS e cidh aenglor na sochaide,</q> for
<ps><sn>Brutus</sn></ps> ocus for na<lb n="4568">
 <term type="nobles">mait<sup resp="WS">h</sup>e</term>
archena.</p>
<p><lb n="4569">Ro lae socht mor ocus snimh adbal for in <term type="high-king">airdrigh</term> desin,<lb n="4570">
 ocus ro cuir fair co mor, ar n&iacute;r' lainn leis an
cath do cur ocus<lb n="4571">
 nir' sodaing do taidhecht inagaid in primretorca ocus a
innscni<lb n="4572">
 ocus a asslaig co n-aentaidh na <term type="nobles">maithe</term> uile immaraen<lb n="4573">
 fris. Ocus ro airigh-sium na faithe <mls n="102v" unit="MS F folio">
 ocus an toictiu<lb n="4574">
 ocus in conach d'impodh fair trit-sin, conidh edh ro
raidh fo<lb n="4575">
 deoidh: <q>Cidh fil ann tra,</q> ol se, <q>acht madh edh
sin bus lainn la<lb n="4576">
 cach uile, mana reccat a les formar misi do shetugudh
comairle<lb n="4577">
 rompa. <sup resp="WS" source="C">Cid fil ann tra</sup>
cidh da m-biu-sa im aenar ic fuirech<lb n="4578">
 na faithe, acht t&iacute;agat as biucc co fesarata
conach catha isin laithi-si<lb n="4579">
 indiu eiccin. Forclim-si immorro comba esin in la
oirrderc i<lb n="4580">
 m-bia scur saeguil na sochaidhe, acht damad &iacute; mo
comairli-si<pb n="342"><lb n="4581">
 dano no fiasta ann ro clofinn-si
<ps><sn>Cesair</sn></ps> gan ar gan airlech.<lb n="4582">
 Do-berainn co fomamaight&eacute; d'athnuadhugudh in t-
sidha ro mill.<lb n="4583">
 Dia friss, as dall an t-aiccnedh don lucht lasar' ferr
fuil do<lb n="4584">
 thodhail ic gnimh in catha catharda inas
<ps><sn>Cesair</sn></ps> do clodh <sup resp="WS" source="C">can<lb n="4585">
 ar, can airlech</sup> gan telccud fola itir. Ro
forbthighsium-ni urmor<lb n="4586">
 ar cotach don cath ocus don coccad cusindiu. Ro bensam
amh na<lb n="4587">
 tire ocus na muire for <ps><sn>Cesair</sn></ps>. Ro
aslaigh-sium dano gorta for a<lb n="4588">
 muintir co filet ic slait na n-gort n-anabaidh
sechn&oacute;n tire na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn><lb n="4589">
 cach lai. Ro furail-sium fortha conidh m&oacute; as mian
ocus is<lb n="4590">
 toghu ocus is duthracht leo taidecht da marbad fein
cucuinn-e<lb n="4591">
 innas i fuireach mar tat. Araisin masa lainne la cach
cathugud<lb n="4592">
 inas clodh gan cath, ocus mas ferr leo a conach do cur<lb n="4593">
 i n-uct na toicthin ocus i fidhcellacht na Faite <mls n="103r" unit="MS F folio">
 ina<lb n="4594">
 congm&aacute;il ime, cidh dambiu-sa m' oenar na n-agaid
uile imme.<lb n="4595">
 Acht mad &oacute;enn&iacute; do-rat in toictiu dam-sa
chena, in rigrecht <on type="people:Romans">Romanach</on><lb n="4596">
 do stiuradh ocus d'follamnughadh cusin laithi-si indiu.<lb n="4597">
 Atci fein dono conidh mo ocus conidh ferr ind&iacute;u
innas<lb n="4598">
 in la tuccad im laim-si &eacute;. Ditned fein festa
&eacute;, ar ni bia a soladh<lb n="4599">
 no a doladh damh-sa o sund imach, ocus dano cipe fasus<lb n="4600">
 do chathugudh in lai-si fos fuacraim-si ocus atcuirim
cona bia<lb n="4601">
 a moladh no a tathair damh, ar ni gabaim a maisi
n&oacute; a domaisi<lb n="4602">
 im leit<sup resp="WS">h</sup> o sunn amach. Deitber dam-
sa on, ar ro fetar-sa<lb n="4603">
 co cinnte cona bia maith eitir de, acht madh olc uili.
Ar<lb n="4604">
 inti clofes ann bidh miscnighthe la cach, ocus bidh
tathairthe<lb n="4605">
 o feraib in talman inti clofiter ann: as fis ocus is
follus conidh<lb n="4606">
 messam cach main.</q></p>
<p><lb n="4607"><q>IS aire sin bad lainn &ampersir; bad saint ocus
badh rogu cart<sup resp="WS">h</sup>anach<lb n="4608">
 lim-sa co tegmad in c&eacute;tga no diubraicte isind
imairecc-sa<lb n="4609">
 triam cenn-<sup resp="WS">sa</sup> comtarsna acht comad
soer mo muinter tar<lb n="4610">
 m' eisi gan a mudughadh.</q></p>
<pb n="344">
<p><lb n="4611">IS ed sin tra ro aisneid <ps><sn>Poimp</sn></ps>,
ocus o tairnic dh&oacute; a faisneis<lb n="4612">
 ro cetaig do cach a n-arma do gab&aacute;il ocus eirge
docom<lb n="4613">
 in catha, amal bis <term type="steersman">stiurusmann</term> lunga luchtmuri lanmoire cusa<lb n="4614">
 teccaim gaeth rothren a n-aghaid a h-imtechta, <mls n="103v" unit="MS F folio">
 ocus<lb n="4615">
 bidh ic seitriugud ocus ic fulang co fata inn agaidh na<lb n="4616">
 gait<sup resp="WS">h</sup>e noco furailenn ocus noco n-
aslaigenn treisecht na<lb n="4617">
 trengaithi fair fo deoidh in long do lecon co laindirech
la<lb n="4618">
 nert na gait<sup resp="WS">h</sup>e in conair gabas 'ar
n-dith a neirt ocus a<lb n="4619">
 chalmatais.</p>
<p><lb n="4620">Ba h-amlaid sin do <ps><sn>Poimp</sn></ps> ic fosadh-
congmhail stiuire an<lb n="4621">
 <term type="lordship">flaithiusa</term> ocus in
r&iacute;ghrechta <on type="people:Romans">Romanaigh</on> in agaid
aiccenta<lb n="4622">
 an-b-fosaig ur-etruim fuasnadaig a muintire airet co
tainic de,<lb n="4623">
 ocus o nar' cumaing a n-imfostadh ro cetaigh doib a n-
arma<lb n="4624">
 do gabail, amal leiccius <term type="horseman">marcach</term> a srian la h-ech rott.</p>
<p><lb n="4625">Cidh tra acht is neimimcomaircech ro freccradh in
forcongra<lb n="4626">
 sin la h-anradha in domain isin uair-sin. Ro scailit<lb n="4627">
 inn oenfecht &ampersir; inn oenfabhall docom a m-bot<sup resp="WS">h</sup> &ampersir; a caprach<lb n="4628">
 &ampersir; a pupall.</p>
<p><lb n="4629">IS garb an crith &ampersir; an comboccad ro bai isin
<term type="encampment">longphurt</term><lb n="4630">
 annsin. Ro gabsat for tuarccuin a n-ochta &ampersir; a
n-urbhruinne.<lb n="4631">
 Ro soiset a n-aiccenta &ampersir; a n-derbha do sochaidi
moir dibh.<lb n="4632">
 Ro bansat a n-aighthe &ampersir; a n-gn&uacute;isi. Ro
dubhglassatar a m-beoil<lb n="4633">
 lasin tuairgnigh &ampersir; lasin uctbualadh &ampersir;
lasin n-geoin moir<lb n="4634">
 &ampersir; lasin n-grithghair adhbal ro bai ic slogad in
<term type="encampment">longpuirt</term>, ic<lb n="4635">
 gab&aacute;il a n-echradh, ic eitiudh a n-arm, ic seinm
a stoc, ic <mls n=" 104r" unit="MS F folio"><lb n="4636">
 comgairm a comarc, ic sleman-cainnligh a sciath, ic
slipadh a<lb n="4637">
 claidem, ic limad a lorcfertas catha, ic trot<sup resp="WS">ha</sup>dh a tuagh, ic<lb n="4638">
 melble<sup resp="WS">i</sup>th a craisech, ic
athinnsmadh a slegh ocus a l-laighen, ic<lb n="4639">
 tarraing thennadh a suainem, ic stuaghboccadh a m-
bogadh, ic<pb n="346"><lb n="4640">
 sinedh a sreng, ic linadh a saigetbolg do raignibh a
saiget,<lb n="4641">
 ic daingniugudh a n-dillat, ic &aacute;ithiugudh a spor,
ic glinniugudh<lb n="4642">
 a srian, icc tairrnged ocus ic fosughud a crua<lb n="4643">
 imdhaingen iarnaidhe fo cosaib a n-ec<sup resp="WS">h</sup>radh, ic innell ocus<lb n="4644">
 ic imluadh a n-adhelge arcena ocus a n-arm catha o sin<lb n="4645">
 amach.</p>
<p><lb n="4646">Is annsin dana ro gabsat <term type="king">righ</term> ocus <term type="noble">ruirigh</term> ocus
rodaine<lb n="4647">
 an <term type="encampment">longpuirt</term> for eitiudh
a n-arm. Nirbo dei<sup resp="WS">d</sup>bliu in geoin<lb n="4648">
 sin .i. drongair na luirech lineach lancuir ic a
slislecon im cneschorpaib<lb n="4649">
 na curadh, ocus figair sibsanach a m-bil-chimhas
inichtarach<lb n="4650">
 ica n-imcomailt frisna h-asanaibh iarnaidhib, ocus<lb n="4651">
 masladach na claidem claislethan coilgd&iacute;rech ar
shlesaibh na<lb n="4652">
 laech, globeimnech na minn righ<sup resp="WS">da</sup>
ro-etroct ic a cengult osna<lb n="4653">
 cathbarraib cumhtaightibh, sreangal na luireach ocus na<lb n="4654">
 sciath &ampersir; na sciathrach ica suidiugudh for
muinel-braightibh<lb n="4655">
 na miledh ocus for rightaibh na <term type="king">righ</term> rodiumsach, crithnugud<lb n="4656">
 &ampersir; boccadh-bertnugudh na slegh slinnlet<sup resp="WS">h</sup>an &ampersir; na laigen<lb n="4657">
 let<sup resp="WS">h</sup>angorm ocus na craisech
crandremar crofairsing ica n-gabail<lb n="4658">
 re gelguaillibh na n-gasradh n-gaisccedhach <mls n="104v" unit="MS F folio">
 inn<lb n="4659">
 airius in morcatha.</p>
<p><lb n="4660">Ro gab iaram in t-<term type="high- king">airdri</term> fein ocus in <term type="lord">flait<sup resp="WS">h</sup></term> forglide .i.<lb n="4661">
 <ps><sn>Poimp</sn><rn> Maige</rn></ps>, a catharm catha
&ampersir; a erred imaricc imme .i.<lb n="4662">
 ro gab da braici breaca buailtec<sup resp="WS">h</sup>a
do sinsnath uretrom uainegda<lb n="4663">
 im dibh coscolptaib dho, co n-gabtais o innaib a traiged<lb n="4664">
 co remhar a sliasat. Ro gabh d&aacute; assan a
certcomhat do<lb n="4665">
 breacsrol blathetrocht tarsu i muigh anechtair. Ro gab
d&aacute;<lb n="4666">
 asan coema corcurda do croicnib leoman arna lansuathadh
tarsu<pb n="348"><lb n="4667">
 sin fos. Ro gab d&aacute; asan imthroma imdluithi
iarainn tarsu sin<lb n="4668">
 fos. Ro gabh d&aacute; scaburassan ailli uretroma do
electair .i. do<lb n="4669">
 thinni commascda <term type="silver">airgit</term> ocus
credhuma, tarsu sin uile anechtair.<lb n="4670">
 Ro gab tonaigh seim sreabnaide snat<sup resp="WS">h</sup>ch&aacute;il siretroct<lb n="4671">
 do sita oeingel i custal a gelcnis d&oacute;. Ro gab
tairsi sin inar<lb n="4672">
 imetrom orcimsac<sup resp="WS">h</sup> do srol
r&iacute;gda a tirib <pn type="country:Syria">Siria</pn>, cona
stuaghlubaibh<lb n="4673">
 <term type="silver">airgdidib</term>, cona cnaipip <term type="gold">oir</term> deircc fri h-iadad &ampersir; fria h-oslaccad<lb n="4674">
 ann. Ro gab inar suairc suata sofilltech sreabnaidhe do<lb n="4675">
 croicnib ferb tairsib sin. Ro gabh d&aacute; breclamainn
boccmine<lb n="4676">
 biannaide immo dib gelglacaib ocus im innaibh a lamh. Ro<lb n="4677">
 gab tarsu sin uili luiriuch dluith drolach dualach
degfigthe<lb n="4678">
 <mls n="105r" unit="MS F folio">
 derscaigthi d'uriarann do glaisiarann cruaidh cotat-rigin<lb n="4679">
 arna legad ocus ar na h-athleagad <num value="7">fecht
for a s&eacute;</num>. Ro<lb n="4680">
 gab sciamhluirig n-imetruim n-electarda do commusc <term type="gold">oir</term> &ampersir; <term type="silver">airgitt</term><lb n="4681">
 &oacute;engil tarsu imuich anechtair do somaisi a erridh
r&iacute;ghdachta<lb n="4682">
 inn <term type="high-king">airdri<sup resp="WS">g</sup></term>. Ro gab cat<sup resp="WS">h</sup>cris
comdluta immo taebu<lb n="4683">
 cona bordaibh ordha fris, cona dunadh do licc logmuir,
cona<lb n="4684">
 tuaghmilibh rinnta d'<term type="gold">or</term>
&ampersir; d'<term type="silver">airgett</term> on ur co araile de, co<lb n="4685">
 n-gabad in caithchris sin do o fanaib a arann co h-ard a
formna.<lb n="4686">
 Ro gab a armlama flatha i forcipul in cresa sin eter a<lb n="4687">
 uillinn cli &ampersir; a taeb .i. claidem cruaidh
coilgd&iacute;rech aithger<lb n="4688">
 ailtnide blaith-slipta bricht-faebrach stuagmar
sithrigin sohfillteach<lb n="4689">
 cona eltaib snaidtib slemonsoilsib do raighnib na lecc
l&oacute;gmar,<lb n="4690">
 cona mindruimnib mineccair do snath <term type="gold">&oacute;ir</term> or-loiscti imma<lb n="4691">
 urdorn, cona inntech coemcumtaighe do cnaimh aoingel
elifinte,<lb n="4692">
 cona dib caelspeltib blathmaetha biannaide ettarra-sein
&ampersir; a eo,<lb n="4693">
 cona mintruaill edrochtglain forordhai tarsu amuigh
anechtair.</p>
<p><lb n="4694">Ro gabh a corrc<sup resp="WS">h</sup>athbarr cirach
clarda cruanc<sup resp="WS">h</sup>umtaigthi<lb n="4695">
 dar maelat drolach, linech a luirige imma cenn, cona dib
remartinnib<lb n="4696">
 imcoimsib iernaidib, co forbrechtradh <term type="silver">airgit</term> aeingil forra<pb n="350"><lb n="4697">
 dar a muin&eacute;l <mls n="105v" unit="MS F folio">
siar sechtair ass, cona sronlainn imdaingein<lb n="4698">
 iarnaidhe, co forbrechtradh <term type="gold">oir</term>
deirg fuirri, dar<lb n="4699">
 aghaid in <term type="high-king">airdr&iacute;gh</term>
ass, conarbo sogonta ocus narbo soidercctai<lb n="4700">
 oenball dia curp n&oacute; da cendagaid acht mana dirged
in toictiu<lb n="4701">
 soigett no beran dar trealmaib timtirechtai a anala no a<lb n="4702">
 feghtha cuicci.</p>
<p><lb n="4703">Ro gabh a inncomarta a imperechta .i. a minn <term type="king">r&iacute;g</term>, uasa<lb n="4704">
 sin uili imma cenn. Minn <term type="gold">oir</term>
buide eisside, &ampersir; bil-cimsu <term type="gold">oir</term><lb n="4705">
 deirg fris co sreith cristail &ampersir; gem coem
carrmoccail ina m&oacute;rtimcill<lb n="4706">
 ann. Coimhrinnadh comcoitcenn do dhelbaib en &ampersir;
et<sup resp="WS">h</sup>aiti<lb n="4707">
 &ampersir; anmann n-anaichentae n-ingantach fair osin
amach, co n-dib<lb n="4708">
 benncobraib blathsnaidthibh do leccaib togaidib tire na
h-<pn type="country:India">Innia</pn><lb n="4709">
 airtheraige uasu co n-deilb uvuill <pn type="continent:Africa">Affracda</pn>, cona cairc<sup resp="WS">h</sup>i ciuil ann<lb n="4710">
 for inn cacha benncobair dib, co m-ba binnither teta
mendcrot<lb n="4711">
 binufhoghroghudh na n-ubullcairc<sup resp="WS">h</sup>i-
sin ic a fogluasacht<lb n="4712">
 la cach ceim no cinged in t-<term type="high- king">airdri</term> fein &ampersir; la h-ardluth a eich.</p>
<p><lb n="4713">Aeingem socarc<sup resp="WS">h</sup>ain solusta do
derscnaig do gemcumtachaib<lb n="4714">
 an domain inn airenach a aigthe an innchomurta sin, co<lb n="4715">
 m-ba comsolus la ocus adaigh in gach inad conuargaibthe
e.</p>
<p><lb n="4716">Tuccait cuicci a d&aacute; shleigh ailli innelta
&oacute;rcrai cona n-dib<lb n="4717">
 cael-crannoip comfata coimdirge <mls n="106r" unit="MS F folio">
 do cedir neimhcrin<lb n="4718">
 inntu, cona n-airiallaibh <term type="silver">airgdidhe</term> fothu, cona semmannaip<lb n="4719">
 creduma trena m-braigtibh. Ro h-erbait da righmilid
d'imurcur<lb n="4720">
 na sleg sin la taebu inn <term type="high- king">airdrigh</term> gac<sup resp="WS">h</sup> conair imma<lb n="4721">
 cingfad isin cat<sup resp="WS">h</sup>. Tuccad a comla
catha for a inchaip .i. a<lb n="4722">
 scieth croderg aelenda orcobradhach. Ba ditiun d&aacute;
coicc cathmhiled<lb n="4723">
 i cr&oacute; catha. Brec<sup resp="WS">h</sup>tar-
breacad do bolg semannaib<lb n="4724">
 finndruine etir ecclanna <term type="gold">oir</term>
fuirri. Slat chotat condualach ina<pb n="352"><lb n="4725">
 h-imtacmung cona loss imcael imthrom iarnaide fuit<sup resp="WS">h</sup>e, cona<lb n="4726">
 taulimlinn tailc tuinigthe d'<term type="gold">or</term>
derg daigerda, cona cobradaib<lb n="4727">
 coimeccuir d'<term type="silver">airget</term> oeingel,
co forbrecad <term type="gold">oir</term> buide fair, cona<lb n="4728">
 sciathrach linidi lanurlam eli. Stuagdruimne rinnta
roimda<lb n="4729">
 do ilcinel cach tinne isin bit<sup resp="WS">h</sup>,
arna coimecur tre indtlechtaibh<lb n="4730">
 <term type="ollav">ollamhan</term> &ampersir; tre
aiccentaib suadh for leirg droma in sceith<lb n="4731">
 sin. Ro h-erbait <num value="8">ochtar</num>
r&iacute;ghmhiled re cotut-congmail in sceit<sup resp="WS">h</sup><lb n="4732">
 sin ar incaip <ps><sn>Poimp</sn></ps> inn imforran
&ampersir; inn imargail in cat<sup resp="WS">h</sup>a moir.</p>
<p><lb n="4733">Tuccadh cuicci iarsin each midhach merdana
moraiccintech,<lb n="4734">
 lonn luath luthmur leimnech leabarmongach, tenn, tailc
taiblebar<lb n="4735">
 torannclesach, airdcond allata eterbuasach uchtletan,
gobcael<lb n="4736">
 <sup resp="WS" source="C">cosremhar</sup>, bolccsroin
baisletain bolccshuilech, cona cetair<lb n="4737">
 crua iarnaide foi, cona srianglomur <term type="silver">airgdide</term> friss, cona suidedillait<lb n="4738">
 ordha for a muin. Ro cing <ps><sn>Poimp</sn></ps>
indorus a pupaill for in<lb n="4739">
 eac<sup resp="WS">h</sup>-sin d'ordughadh aslogh ocus<mls n="106v" unit="MS F folio">
  do c&oacute;rugud a cath.</p>
<p><lb n="4740">Ba feidm adbal d'oeinfer isin domun triall cosnama na<lb n="4741">
 cruinne frisin uair-sin, ara righdacht fein &ampersir;
ar airde a aiccnid<lb n="4742">
 ocus ar febus a tidnacuil &ampersir; ar aidbliu a
innmais &ampersir; ar imat-linmuirecht<lb n="4743">
 a h-socraiti &ampersir; a tinoil. Ar batar uile ilcinela
in talman<lb n="4744">
 o <pn type="mountain-range">Sl&eacute;ibh Elpa</pn> sair
co n-icci inn <pn type="country:India">Innia</pn> airtheraigh acht na<lb n="4745">
 <on type="people:Parthians">Pairteccda</on> nama,
&ampersir; ilcinela na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> o
<pn type="city">Roim</pn> budhdhes co<lb n="4746">
 crichaib in tentige, ar aenachadh ina farrad in uair-
sin. Neach<lb n="4747">
 atcifed iat annsin ni sailfedh nec<sup resp="WS">h</sup>
n-uresbaidh for in cined<lb n="4748">
 doennu can a m-beit<sup resp="WS">h</sup> isin t-
socraiti moir sin immaraen re <ps><sn>Poimp</sn></ps>.<lb n="4749">
 Ro ba doca leis gan aeinfer socraiti i farrad
<ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="4750">
 inas acmaing frestail in tinoil moir sin aicci.</p>
<p><lb n="4751">O do deisidh <ps><sn>Poimp</sn></ps> for a ech iaram,
ro tenc, &ampersir; ro mid,<lb n="4752">
 &ampersir; ro mor-dech uadh for sl&oacute;gad an <term type="encampment">longphuirt</term> ic tinol a<pb n="354"><lb n="4753">
 mergedh &ampersir; ic comgairm a comarc. Ro leicc a
fuatan foerma<lb n="4754">
 don eoch allata airdermach allmurda bai foi docom
rigbuidean<lb n="4755">
 na <on type="people:Romans">Roman</on> airm i m-batar
ina m-broin badba &ampersir; ina cipi comdluta<lb n="4756">
 &ampersir; ina coroin dluith dithoghlaide inn
aironac<sup resp="WS">h</sup> in <term type="encampment">morlongphuirt</term>.<lb n="4757">
 Ro leicced sraitslige let<sup resp="WS">h</sup>an
lanfairsing do, gor' gab<lb n="4758">
 a inadh imtechta eitir na <num value="80">ceithri
.xx.</num> <term type="senator">senatoraib</term> for larmedon<lb n="4759">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a na <on type="people:Romans">Roman</on>. Ro bai ica comairle friu cinnus no
ordaighfedh<lb n="4760">
 a sloga.</p>
<p><lb n="4761"><mls n="107r" unit="MS F folio">  Tanccatar a
t&uacute;sigh conaire &ampersir; a eolaigh sligedh<lb n="4762">
 cuicci, ocus asbertsatt fris: <q>A <term type="lord">ardflaith</term> &ampersir; a <term type="king">aenri</term>,</q> for siett, <q>atait<lb n="4763">
 sligthe salc<sup resp="WS">h</sup>a dochra do-imtechta
ocus conara cumcca ettrat ocus<lb n="4764">
 inn imreidh .i. mamtulca sleibi <pn type="mountain">Ois</pn> &ampersir; fanmothair glenna <pn type="valley">Bebis</pn>.<lb n="4765">
 IS lor deit-si, a <term type="king">deigri</term>, do
catha do cengal &ampersir; do corugud iar<lb n="4766">
 riachtain deit for maigreidib maige moir na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> allamuig<lb n="4767">
 da imreided in glenna.</q></p>
<p><lb n="4768"><q>Dentar amlaid,</q> for <ps><sn>Poimp</sn></ps>,
<q>treoraiged in t-sliged co seitreach<lb n="4769">
 remainn <sup resp="WS" source="C">iarum</sup>.</q></p>
<p><lb n="4770">Ro gapsat rempu la sodain dar leit<sup resp="WS">h</sup>cenn sleibi <pn type="mountain">Ois</pn> &ampersir;<lb n="4771">
 dar lar glenna <pn type="valley">Bebis</pn> immac<sup resp="WS">h</sup> docom maige na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> gach<lb n="4772">
 n-direch. Tancatar miturusa m&oacute;ra &ampersir;
airrdhe aighthidhe aduathmura<lb n="4773">
 doib ic tabairt a n-aighthi for an <pn type="country:Thessaly">T&eacute;sail</pn>. Tuccait<lb n="4774">
 tromcet<sup resp="WS">h</sup>a m&oacute;ra teinedh
&ampersir; toirnighe doibh ina n-agaid, co<lb n="4775">
 m-bitis na saignena tentide for foluamain os a cendaib
fo delbaib<lb n="4776">
 columan mor &ampersir; sparti &ampersir; troisti n-
adbal, cona leicctis a<lb n="4777">
 rusca d'osluccud doib, &ampersir; conat comgeontais in
conair for a<lb n="4778">
 cingtis. No l&aacute;etis na saignena<sup resp="WS">sin</sup> a c&iacute;ra do cathbarraib na<lb n="4779">
 curad &ampersir; a cobradha da sciathaib &ampersir; a n-
elta da claidhmibh<lb n="4780">
 &ampersir; a slenna da slegaib. Atcitis delba na m-biast
&ampersir; na nathrach<lb n="4781">
 neimide for foluamain os a cennoip. Atcitis na saithedha<lb n="4782">
 beac<sup resp="WS">h</sup> &ampersir; foichedh for
foluamain imma mergedhaib uasa<pb n="356"><lb n="4783">
 &ampersir; is invechtain no toccbatis na mergedha sin o<mls n="107v" unit="MS F folio">
  talmain,<lb n="4784">
 acht siett 'na m-bratachaib marbda merbhlighthi re
crannaip<lb n="4785">
 na sleg sin, co fortuightis cinna na laech, &ampersir; a
m-braengal<lb n="4786">
 dh&eacute;r &ampersir; ciamaire ic siled eistip noco
rancatar in <pn type="country:Thessaly">T&eacute;sail</pn>.</p>
<p><lb n="4787">Ro triall <ps><sn>Poimp</sn></ps> 'arsin idbairt dona
deibh, ocus tuccad<lb n="4788">
 tarbh torav tiughfhormnach taeipslemain da shaigidh,
ocus intan<lb n="4789">
 rob ail a bualadh imsae for dasacht fo maigib na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn><lb n="4790">
 &ampersir; ni thoraig for c&uacute;laibh doridhisi,
conach frith nach n-idbairt<lb n="4791">
 occo dona deiph 'arsin.</p>
<p><lb n="4792">Nirbo h-amlaidh sin do <ps><sn>Cesair</sn></ps>,
immorro, acht rainic leis fobail<lb n="4793">
 gach idhbairt fo tarat laim isin lo sin. Tuccait
taidhbhsina<lb n="4794">
 imda doibh isin lo cetna. Tadbas amh do droim dibh,
sliabh<lb n="4795">
 <pn type="mountain">Pind</pn> &ampersir; sliab n-<pn type="mountain">Olimp</pn> do beit<sup resp="WS">h</sup> ic coimrith
docom araile<lb n="4796">
 comma rainic comrac a n-aein-inad doib. Tadbas do dreim<lb n="4797">
 ele dib dano sliab Eim do sluccadh-badudh isin talmain
sis co<lb n="4798">
 m-bai i comharda frissna glendaibh batar imme. Tadbas do<lb n="4799">
 dreim dib dono srot<sup resp="WS">h</sup>a cro
&ampersir; fola do beith ic snige dar lar glenna<lb n="4800">
 <pn type="valley">Bebis</pn>. Tancatar dorchatae
dermarae doib isin glinn cetna conat<lb n="4801">
 coimgeonadh nec<sup resp="WS">h</sup> dibh agaidh
araile. No artraigtis foiscte<lb n="4802">
 &ampersir; fantaisi na carat batar marba reimi-sin doib
isna dorc<sup resp="WS">h</sup>oib sin.</p>
<p><lb n="4803">Ba faelid iet-som dona h-airrdibh sin, ar indar-leo
is edh<lb n="4804">
 ro tircansat doib co m-beitis i traiti ic airleach <mls n="108r" unit="MS F folio"> na<lb n="4805">
 carat m-beo batar i farrad <ps><sn>Cesair</sn></ps>.
Becc a ingnadh cena<lb n="4806">
 buaidred cetfaide for in droing sin .i. an lucht ic
nac<sup resp="WS">h</sup><lb n="4807">
 raibe do saegul acht edh risi roistis i comfocraib <term type="encampment">longphuirt</term><lb n="4808">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> namm&aacute;. Ba soideithbir do
miledaib in cat<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="4809">
 sein aichni for a airrdibh, ar gach aird isin doman i m-
boi<pb n="358"><lb n="4810">
 duine do lucht na <pn type="city">Roma</pn> do rat
aichni for a airrdibh &ampersir; no bidh<lb n="4811">
 co toirsech dubhach dobronach, ar ni fitir cia
linmairecht da<lb n="4812">
 cairdib do faetsad i cath mor maigi na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> isin lo sin.<lb n="4813">
 Masat fira na forcetla dano do reir cumni na senori, do
rala in<lb n="4814">
 la sin fisid firamnus i tulaig <on type="people:Euganeans">Eugan</on> eiter sruth <pn type="river">Appoin</pn> &ampersir; srut<sup resp="WS">h</sup><lb n="4815">
 <pn type="river">Timaip</pn> i crichaib na <pn type="country:Venetia">Veneti</pn>.</p>
<p><lb n="4816">Ro gab ic taidbred inn aeoir uasa cred do foillsigedh
d&oacute;<lb n="4817">
 in saignen n&oacute; in rit<sup resp="WS">h</sup> renn
n&oacute; in dath greini, acht is edh asbert:<lb n="4818">
 <q>Dia friss cidh innso?</q> ol se. <q>Ni tartamar-ni
barsamail in<lb n="4819">
 lai-si riam. Atathar icc denam m&oacute;rgnimh<sup resp="WS">a</sup> &eacute;iccin ann. Ni<lb n="4820">
 fuil a samail acht amal bidh isin uair-si fen no beitis
buidne<lb n="4821">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Cesair</sn></ps> i comrac.</q></p>
<p><lb n="4822">Cid fil ann tra acht as derb-deimin nar, delb in t-
aicnedh<lb n="4823">
 riemh oenla ica m-beitis airrdena in lai-si. Deithbir
on, ar<lb n="4824">
 ni tainic deis na Dilenn oenla no cutrumaighedh frisin
lait<sup resp="WS">h</sup>i-si<lb n="4825">
 im dith &ampersir; im dilghenn, im marbadh &ampersir; im
mudhughadh in<lb n="4826">
 cinedha doenna, &ampersir; da m-beitis fiside &ampersir;
fireolaig ica feccadh in<lb n="4827">
 gach aird imeachtraigh secnon an domuin, ni raibe ann
aird no<lb n="4828">
 inad asna bad forreli na h-airrdhe aigthidhe adhuat<sup resp="WS">h</sup>marae ro<lb n="4829">
 batar isin aer os cinn na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> in la sin.</p>
<p><lb n="4830"><mls n="108v" unit="MS F folio"> Dia friss tra roba
derscaightech na daine sin<lb n="4831">
 &ampersir; ro bu ainmesarda a nert &ampersir; a smacht
&ampersir; a cennacht &ampersir; a cumachta.<lb n="4832">
 Ro bo fortren fata fairsing forlet<sup resp="WS">h</sup>an, a <term type="lordship">flait<sup resp="WS">h</sup>ius</term> &ampersir; a<lb n="4833">
 forlamhas, a nert &ampersir; a recht &ampersir; a <term type="kingship">rigi</term>, intan ro linadh cruinne in<lb n="4834">
 talman fotha &ampersir; an muir ina timcill &ampersir;
in nem &ampersir; an t-aer uaistib<lb n="4835">
 do sighnibh &ampersir; do derbairrdibh a cath &ampersir;
a cosccar, a<lb n="4836">
 n-olc &ampersir; a n-aidedh, ocus antan as urgairdiugud
menman ocus<lb n="4837">
 airpeitiud aiccnid la h-uile dainib in domain co
coitcend beit<sup resp="WS">h</sup><lb n="4838">
 icc innisin a scel ocus a cosccur ocus a n-aided in
locta<lb n="4839">
 sin doib ina fiadnaisi o sin cusinniu, ocus as doig ni
ba luga<pb n="360"><lb n="4840">
 bus airpeitiud fos &ampersir; bus urgairdiugud co
bruinne m-bratha ocus<lb n="4841">
 co forcend in bet<sup resp="WS">h</sup>a.</p>
<p><lb n="4842">La sodain rancatar na sloig dar glend <pn type="valley">Bebis</pn> immach, &ampersir;<lb n="4843">
 ro gabsat a m-belgip belsalc<sup resp="WS">h</sup>aiph
ocus i m-belataib imcumcaib<lb n="4844">
 in glenna co forscailti for fairs<sup resp="WS">ing</sup>iugud fo cetoir for tetib &ampersir;<lb n="4845">
 for tulcaib, &ampersir; for tuaitemrachaib in talman,
&ampersir; for rennaib<lb n="4846">
 reidip roglanaibh, ocus for cnocdruimnibh comardaib
clair<lb n="4847">
 maighe moir na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn>.</p>
<p><lb n="4848">Ro thatni gr&iacute;an-taitnem na greine i tuile a
delraidh ocus<lb n="4849">
 a ruithne friu, curbo milled da forcsin &ampersir; da
radharc. Ro curit<lb n="4850">
 annsin bollsairedha &ampersir; callairedha &ampersir;
<term type="steward">ardmair</term> &ampersir; armainn &ampersir; aes<lb n="4851">
 furocra o <ps><sn>Poimp</sn></ps> for tossachaib na
sliged d'imfostadh &ampersir; d'imfuireach<lb n="4852">
 na sluag re taisbenad a socraiti ocus re corugud a<lb n="4853">
 cath ocus re h-airem a m-buiden ocus re h-ordugud a n-
imtechtae.<lb n="4854">
 Ro bai imfuireach m&oacute;r forru-som annsin ic rim a
miled ocus<lb n="4855">
 a mergedh, ocus ic taispenadh a tuath <mls n="109r" unit="MS F folio">
 &ampersir; a tinol, &ampersir;<lb n="4856">
 ic glinniugudh a comairle im corugud a cath.</p>
<p><lb n="4857">Ro coidh an t-<term type="high- king">&aacute;irdri</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps> fein, &ampersir;
drong adbal da <term type="nobles">ardmaithib</term><lb n="4858">
 immi d'ordugud a slogh ocus do corugadh na cath<lb n="4859">
 annsin. Ro ba deiglin taburta catha immorro do <term type="king">r&iacute;g</term> aili in<lb n="4860">
 lucht ordaigti ro boi immailli ro
<ps><sn>Poimp</sn></ps> annsin.</p>
<p><lb n="4861">IS e so amh ordughadh do ronsat .i. ro h-airmedh leo
for<lb n="4862">
 tus a socraide n-dilis buddein &ampersir; tinol an t-
<term type="senate">senaid</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naig</on> &ampersir;<lb n="4863">
 teglach <ps><sn>Poimp</sn></ps> cona <term type="nobles">maithib</term>, ocus ro h-ordaighit occae <num value="4">ceitre</num><lb n="4864">
 catha &ampersir; <num value="80">ceitre .xx.</num>
cat<sup resp="WS">h</sup> do gleiri miled &ampersir; curadh cengailte<lb n="4865">
 fo n-armgaisged &ampersir; <num value="40000">d&aacute;
.xx. mili</num> <term type="footsoldier">traighthech</term> i fosugud
na h-irgaili<lb n="4866">
 ocus a n-uct inn imbualta &ampersir; a tuinigti an
catha.</p>
<p><lb n="4867">Tuccad <ps><sn>Lentulus</sn></ps> in <term type="consul">consul</term> &ampersir; <num value="4">ceitre</num>
<term type="legion">legiona</term> lanmora do<lb n="4868">
 raignib laech lanchatut immaille fris i m-beind cli an
cata.<lb n="4869">
 Tuccad <ps><sn>Doimit</sn></ps> <term type="lord">tuseach</term> <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Corpin</pn> isin <pn type="country:Italy">Etail</pn> cusin
lin<lb n="4870">
 cetna immi i m-beind deis in catha. Tuccad
<ps><sn>Scip</sn></ps> mac <ps><sn>Scip</sn><pb n="362"><lb n="4871">
 <rn>Affracain</rn></ps> &ampersir; m&oacute;rt<sup resp="WS">h</sup>inol na <on type="people:Cilicians">Cilecda</on> immi
i n-airenac<sup resp="WS">h</sup> a etermedoin<lb n="4872">
 in cat<sup resp="WS">h</sup>ae cetna. IS e an
<ps><sn>Scip</sn></ps> sin <term type="lord">bar</term> <pn type="continent:Africa">Affraici</pn> dar<lb n="4873">
 eis <ps><sn>Poimp</sn></ps> iertain. Tuccadh scellbolcc
dlut<sup resp="WS">h</sup> doscailte do<lb n="4874">
 sciathaib gacha dathae isin m-bith, co m-bidh corranbac
in sceith<lb n="4875">
 for araile im m&oacute;rtimchill in cat<sup resp="WS">h</sup>ae. Tuccait a eitedhae catha<lb n="4876">
 imme arsin .i. <num value="600">dc.</num> <term type="horseman">marcac<sup resp="WS">h</sup></term> isindara h-eiti
dibh <mls n="109v" unit="MS F folio">  &ampersir;<lb n="4877">
 .<num value="600">d<sup resp="WS">c.</sup></num> isin
eiti araill.</p>
<p><lb n="4878"><ps><sn>Poimp</sn></ps> fein immorro cona <term type="senator">senatoraib</term> &ampersir; cona <term type="consul">consulaip</term> ocus<lb n="4879">
 cona <term type="centurion">centuribh</term> &ampersir;
cona <term type="lord">thuseac<sup resp="WS">h</sup>aibh</term>
&ampersir; cona <term type="tribune">trebannaibh</term> ocus co<lb n="4880">
 n-<term type="nobles">ardmaithib</term> in t-<term type="senate">senaid</term> arcena immaraen friss ina m-broin moir<lb n="4881">
 <term type="cavalry">marcsluaig</term> inmalla forustu
for cert-druim in cat<sup resp="WS">h</sup>a moir sin.</p>
<p><lb n="4882"><term type="king">R&iacute;gh</term> immorro
&ampersir; <term type="lord">tuisig</term>, <term type="lord">flaithi</term> &ampersir; forlamhaidhe, cuingid<lb n="4883">
 &ampersir; coraid in domain batar maraen re
<ps><sn>Poimp</sn></ps> nir' cumcetar rimh<lb n="4884">
 no airem a socraiti re n-imatt &ampersir; re a
l&iacute;nmairecht. Nir fetad<lb n="4885">
 catha do denamh dibh, acht gach dirim imo flaith,
&ampersir; cach curi<lb n="4886">
 immo coraidh, &ampersir; gach tuath immo <term type="lord">tuiseach</term>, ocus gac<sup resp="WS">h</sup> buiden
immo<lb n="4887">
 <term type="lord">ruirigh</term> &ampersir; gach roslogh
i morig <sup resp="WS" source="C">fein</sup> for leith amal ro gabsat<lb n="4888">
 in mag, acht ro boi oensmacht forra o
<ps><sn>Poimp</sn></ps> .i. na remtiastais<lb n="4889">
 in morcat<sup resp="WS">h</sup> ro h-ordaigedh inn airis
imbuailte in cat<sup resp="WS">h</sup>a moir.</p>
<p><lb n="4890">Tancatar iaram dronga aidble dib im sl&oacute;gadh na
<pn type="country:Cappadocia">Capatoci</pn><lb n="4891">
 &ampersir; im <term type="cavalry">marcshl&oacute;gaib</term> insi <pn type="country:Pontus">Point</pn> don dara leit<sup resp="WS">h</sup>
dona <on type="people:Romans">Romanchaibh</on><lb n="4892">
 ettarra, &ampersir; sligti uisccemla in tire ocus
locsrota <pn type="river">Eniph</pn>.<lb n="4893">
 Tanccatar immorro don leit<sup resp="WS">h</sup> aili
dib for reidib in maigi<lb n="4894">
 moir na h-uili <term type="king">ri</term> ocus <term type="lord">tuseach</term> tancatar i toiritin <ps><sn>Poimp</sn></ps>
cona<lb n="4895">
 m&oacute;rsoc<sup resp="WS">h</sup>raidib leo .i. lucht
in airthir uile ota in <pn type="country:India">Innia</pn> sair,<lb n="4896">
 ocus occbadh na h-<pn type="continent:Asia">Aisia</pn>
&ampersir; slog na h-<pn type="continent:Africa">Affraicce</pn> ocus
fir na n-innsedh<lb n="4897">
 do muir <pn type="sea">Torrien</pn>.</p>
<pb n="364">
<p><lb n="4898"><mls n="110r" unit="MS F folio"> Ro asccnatar rempu
iarom fon samail sin ina ceim<lb n="4899">
 cobsaid &ampersir; ina reimim forusta inmalla imtechta
for certammus <term type="encampment">longphuirt</term><lb n="4900">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> cach n-direach. Nirbo h-obadh
augra immorro in<lb n="4901">
 ceim sin. Mairg <term type="king">rig</term> &ampersir;
sluag cena ro innsaigh da deoin in net<lb n="4902">
 n-gribi-sin &ampersir; in lasair teinedh ocus in neim
nathrac<sup resp="WS">h</sup> ocus in<lb n="4903">
 foc<sup resp="WS">h</sup>la leoman &ampersir; in
saebhchoiri icc sluccad ocus in teidm<lb n="4904">
 d&iacute;gla &ampersir; in damna &aacute;igh &ampersir;
an t-&aacute;gh urlamh ro h-innsaiged<lb n="4905">
 annsin .i. <term type="encampment">longphort</term>
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, &ampersir; anraid na h-<pn type="continent:Europe">Eorpa</pn> &ampersir; iartair in<lb n="4906">
 domain maraen fris ann.</p>
<p><lb n="4907">IS edh do eccaim do <ps><sn>Cesair</sn></ps> dano in
la sin, beit<sup resp="WS">h</sup> tria<lb n="4908">
 tecmang &ampersir; tre turcora conaigh <term type="assembly">airechtus</term> m&oacute;r do beit<sup resp="WS">h</sup> aicci<lb n="4909">
 co <term type="nobles">maithib</term> a muintiri imme
forsan faithchi forreid bai for lar<lb n="4910">
 an <term type="encampment">longphuirt</term>. Ar is ed
ba gnait<sup resp="WS">h</sup>bes gabala <term type="encampment">longphuirt</term> la<lb n="4911">
 <on type="people:Romans">Romana</on> dogr&eacute;s .i.
m&uacute;r do claidhe ina t<sup resp="WS">h</sup>imcell &ampersir;
fait<sup resp="WS">h</sup>chi urfolam<lb n="4912">
 fo ercomhair <term type="assembly">airechtais</term> for
larmedh&oacute;n in <term type="encampment">longphuirt</term>. Bai<lb n="4913">
 in la-sin dano <term type="assembly">airechtus</term>
for larmed&oacute;n a <term type="encampment">longphuirt</term> ic
<ps><sn>Cesair</sn></ps>,<lb n="4914">
 uair rob ail lais drechta mora da muintir do cur do
buain arbann<lb n="4915">
 cuicci fo glasgortaib in tire, ar nir'bo saidbir loin
lucht a<lb n="4916">
 <term type="encampment">longphuirt</term>-siumh
intansin.</p>
<p><lb n="4917">Batar a n-eich &ampersir; a n-ec<sup resp="WS">h</sup>radha urlama in imtechta occo,<lb n="4918">
 &ampersir; a mergedha toccbalta forra fo comair na
sligedh &ampersir; inn<lb n="4919">
 imtechta docom glasgort an tire.</p>
<p><lb n="4920"><mls n="110v" unit="MS F folio"> A m-batar ann ic
forcsi &ampersir; ic midemhain for<lb n="4921">
 lergaibh lebra lainreidhe in maigi moir for a n-agaid,
con-facatur<lb n="4922">
 in magh fata forfairsing barclan do slogaib ocus siat<lb n="4923">
 ic mall-asccnam ina n-doc<sup resp="WS">h</sup>um
gac<sup resp="WS">h</sup> n-direch.</p>
<p><lb n="4924">A m-batar ann dano ic fordescain in maigi cetnae
confacatar<lb n="4925">
 na h-eltadha aighthidhe adhuathmara os na
sl&oacute;gaib, ocus<lb n="4926">
 na h-onchona craebhacha cr&oacute;derga craesforlaiccti,
ocus na h-aquili<pb n="366"><lb n="4927">
 imluat<sup resp="WS">h</sup>a ilbreca eitecha
etarbuasacha, ocus na mergedha ailli<lb n="4928">
 allata inncaela eirblecha iarlepra, &ampersir; na
bratacha snathcaine<lb n="4929">
 sreabanncaela sroil, &ampersir; na fannbreiti fata
fannscailti <sup resp="WS" source="C">do sh&iacute;tta<lb n="4930">
 &ampersir;</sup> do siric ocus do sinsnath, co n-delbaib
mat<sup resp="WS">h</sup>gaman &ampersir;<lb n="4931">
 leoman &ampersir; nathrach ocus ilpiast anaichnid
inntibh uili, co m-brechtradh<lb n="4932">
 <term type="druid">druadh</term> &ampersir; idhal
&ampersir; aincreidmech ina n-uamannaib do m&eacute;tugud<lb n="4933">
 a n-adhuatha ocus a n-urgraine.</p>
<p><lb n="4934">A m-batar ann iarom ic forcsin in maige cetna co
facatar<lb n="4935">
 na dairedha dluithi digainne dergruada cona lasraibh
tenedh<lb n="4936">
 os a cennaibh ic dirged da saiged .i. ruadcrandgal
finnfota<lb n="4937">
 inneldirech na sleg semneach slindgerglan, ocus na n-
gonfainne<lb n="4938">
 niadh, &ampersir; na laigen lethangorm, &ampersir; na
craisech crainnremar crofhairsing<lb n="4939">
 ic a cruadhcongm&aacute;il re gealguaillib na curadh,
cona<lb n="4940">
 cennoip solsib saignenta forru, co l-lasair taitnem
teinedh os<lb n="4941">
 na cendaib sin.</p>
<p><lb n="4942">A m-batar ic forcsin in maigi cetna confacatar <mls n="111r" unit="MS F folio"><lb n="4943">
 na h-amdabc<sup resp="WS">h</sup>a adhuathmura aighrete
gacha dat<sup resp="WS">h</sup>a, &ampersir; na crobuailte<lb n="4944">
 bodba fo aendeilbh timcill ic snamasccnam darsin mag da<lb n="4945">
 saigidh .i. buailte cengal &ampersir; ocus cath-caraiti
curadh do sciathaibh<lb n="4946">
 aillib aengelaibh, ocus do sciathaib engachaib
uaineccdaib,<lb n="4947">
 &ampersir; do sciathaib dubhdorcaib deilgnechaib,
&ampersir; do sciet<sup resp="WS">h</sup>aib imelchaini<lb n="4948">
 aladbreacca, &ampersir; do cromsciathaib odraib
aighthidhibh, ocus<lb n="4949">
 do sciathaibh breacbuidhi buaballdaib, ocus do
crannsciathuip<lb n="4950">
 corcurdaib, ocus do sciathaiph breachtnaighte cacha
datha isin<lb n="4951">
 doman osin amach.</p>
<p><lb n="4952">A m-batar ann ic forcsi in maige cetna confacatar na<lb n="4953">
 cet<sup resp="WS">h</sup>a ana imtroma &ampersir; na
casrac<sup resp="WS">h</sup>a ana imluat
<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir; na cet<sup resp="WS">h</sup>ae<lb n="4954">
 dluit<sup resp="WS">h</sup>e degtroma i fritseoladh na
sluag ina n-agaid amal silti<lb n="4955">
 sn&eacute;idhi snechtaide, n&oacute; amal clumha
coilctech re gaeith .i. in<lb n="4956">
 cuvur-uanfadh anal-utmall etarbuasach ic tepersain <sup resp="WS" source="C">cun anadh</sup><lb n="4957">
 gan urespaidh a gingobaiph &ampersir; a h-eocurbelaibh
na n-ech n-allmarda<lb n="4958">
 n-airdermach, &ampersir; na serrach sulchruinn
sronfairsing seitfedach, &ampersir;<pb n="368"><lb n="4959">
 na midach m&oacute;rmongach nertmar n-diumsac<sup resp="WS">h</sup> ic meilbleith a<lb n="4960">
 fiacal ocus ic fosheinm a n-glomar ocus a srianmirenn
ara luinne<lb n="4961">
 leo a fuirech n&oacute; a n-imfostadh gan a lecon doreir
a menman<lb n="4962">
 ocus a m&oacute;raigentae isan magh.</p>
<p><lb n="4963"><mls n=" 111v" unit="MS F folio"> A m-batar ann ic
forcsi<sup resp="WS">n</sup> in muighi cetna co facatar<lb n="4964">
 edh a forcsi &ampersir; a radairc don muig mor barclan
do shl&oacute;gaib &ampersir; do<lb n="4965">
 grinnib ocus do <term type="legion">leigionaibh</term>,
do buidnib, do drongaib, do dhirmannaib,<lb n="4966">
 do miledaibh, do cat<sup resp="WS">h</sup>aib, do
cuirib, do cetaib .i.<lb n="4967">
 sloig na n-insi &ampersir; na h-<pn type="continent:Africa">Affraici</pn> &ampersir; na h-<pn type="continent:Asia">Aisia</pn> &ampersir; inn airthir 'na<lb n="4968">
 poiplib deilighthi &ampersir; 'na cinedaibh scailti
scamhanta. Gac<sup resp="WS">h</sup> <term type="king">ri</term><lb n="4969">
 cona socraiti, ocus gac<sup resp="WS">h</sup>
c&oacute;raidh cona curi, ocus gac<sup resp="WS">h</sup> <term type="lord">toisiuch</term><lb n="4970">
 cona tuait<sup resp="WS">h</sup> fein ime, can rimh gan
airem gan airdmes forru,<lb n="4971">
 acht amal ba barclan in mag uili dip.</p>
<p><lb n="4972">A m-batar ann ic forcsi in maigi cetna co facatar da<lb n="4973">
 saigidin lebarbroin lanmoir let<sup resp="WS">h</sup>anfota d'&oacute;ccaib fon armgaisgedh<lb n="4974">
 ocus a n-ucht uili friu i fairsingi achaid, ocus a n-
dlus fidbaidhe,<lb n="4975">
 ocus a met <term type="city">cathrach</term> no
caisteoil .i. an <term type="senate">senadh</term> righdha<lb n="4976">
 <on type="people:Romans">Romanach</on> arna n-ordugud
&ampersir; arna corugud .i. na h-<num value="8">ocht</num> cat<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="4977">
 ocus na <num value="80">ceithri fichit</num> cat<sup resp="WS">h</sup> do curadaibh cengailte ocus na <num value="40000">da<lb n="4978">
 .xx. mile</num> <term type="footsoldier">traigthech</term> 'na <num value="3">tri</num>
lorgaibh, druim ar druim, co m-beradh<lb n="4979">
 gach lorg fri araile dib ina m-buaili bodba ocus ina cro<lb n="4980">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir; ina n-innellaigh,
cona tuighi do clet<sup resp="WS">h</sup>coilltibh aigh,<lb n="4981">
 ocus d'fidbadaib neime, &ampersir; do slegaib
crainnleabraib snasta<lb n="4982">
 slinnsolsi uastib, cona sonncaistel cotat comdaingen do
cuarsciet<sup resp="WS">h</sup>aib<lb n="4983">
 cetraimteac<sup resp="WS">h</sup>aib <mls n="112r" unit="MS F folio"> ocus do chlarsciathaibh<lb n="4984">
 aladaib uachtarfairsingaibh moraib ina timchioll, comba
lor<lb n="4985">
 d'urgairdiugudh a n-aisgin indara fecht re h-imat dath
n-examail<lb n="4986">
 a n-arm &ampersir; a n-ecradh &ampersir; a n-otgadh, re
gristaitnem &ampersir; re gleordealradh<lb n="4987">
 na greini ina certagaid friu, re somaisi na mergodh<lb n="4988">
 &ampersir; na minn rigda roietroct, &ampersir; na
cathbharr cruan-cumhtaighthi,<pb n="370"><lb n="4989">
 &ampersir; re geildergi gruadh na miled amal cnaim
oeingel elifainti<lb n="4990">
 iar na tumma i corcur, &ampersir; re solusruidedh na
saerchlann soicineoil<lb n="4991">
 os bilib na sciath ar n-ergi na ruaidgrisi romoiri sin
in<lb n="4992">
 aigtibh na n-anradh n-astarach re h-annaime a n-imtechta
&ampersir; re<lb n="4993">
 cumga na crobuailedh cathae i m-batar ic mallascnam in
maigi<lb n="4994">
 fonnglais foruaine darar' cingset. In fecht n-aill
immorro ba<lb n="4995">
 lor d'uathbas &ampersir; cridenbas a forccsi re h-aduath
na n-arm &ampersir; re<lb n="4996">
 h-uat<sup resp="WS">h</sup>grain na soc<sup resp="WS">h</sup>aidhe ocus re fostacht a ceime ocus re<lb n="4997">
 treisecht a tocimme ocus re h-admaire a n-innill; re n-
aidble<lb n="4998">
 ocus re n-imatlinmuirecht fodein ocus re met ro gapsat
fotha<lb n="4999">
 don muigh reidh rofairsing forsa rabatar, ocus dano
risna<lb n="5000">
 h-ammaitip aerdaip ocus risna h-eltadaib adhuathmuraib
do duibenoip<lb n="5001">
 dorc<sup resp="WS">h</sup>aidhib batar ina n-urlenmain
ic urnaidhe a fola<lb n="5002">
 ocus a n-apaige n-escoman d'fagbail gan <mls n="112v" unit="MS F folio"> uiresbaid<lb n="5003">
 in-ellach in morcat<sup resp="WS">h</sup>a ocus inn
otharligib na n-anradh isin<lb n="5004">
 armaig 'ar trioll.</p>
<p><lb n="5005">La sodain tra doeccaim menma sl&oacute;ig
<ps><sn>Cesair</sn></ps> forra, ocus<lb n="5006">
 gabait co feit<sup resp="WS">h</sup>mech fuireacur,
&ampersir; co sanntach sodeithbhirech ica<lb n="5007">
 sirdecsain. Ro airigh <ps><sn>Cesair</sn></ps> fein sin
dano, ocus tucc a agaidh<lb n="5008">
 forsin magh, ocus ro dech uadh in morsocraitisin
<ps><sn>Poimp</sn></ps>, ocus<lb n="5009">
 tucc da uidh annsin co tucsat na dei do inn&iacute; ic a
m-bai siriarraid<lb n="5010">
 reime sin .i. a daethain catha ocus irgaile d'fogbail.
Ocus<lb n="5011">
 o 'tconnaic asrus a fogbala aicci ge rancus a les anad
re comairli<lb n="5012">
 ocus re h-imradhadh mor do denam re h-ucht in turcairti<lb n="5013">
 tarla ann. Araisin ro gab-som for neimhsnim do denam de<lb n="5014">
 ocus ic a cur for dail m-bicc &ampersir; for
neimfni.</p>
<p><lb n="5015">Acht cena o ro airigh ina menmain in guasacht romor i<lb n="5016">
 n-imfoccus d&oacute; .i. a dith fein n&oacute; dith
<ps><sn>Poimp</sn></ps> i traiti isin lo sin<lb n="5017">
 fein co cinnte, &ampersir; nac<sup resp="WS">h</sup>fitir a deimin cia dib diar'bo foicsi<lb n="5018">
 maith no saich, ro la socht mor fair, ocus as suaill
narbo<lb n="5019">
 nar leis a n-derna do d&aacute;nacht gloir ocus do
boccacht urlabra<pb n="372"><lb n="5020">
 asa conach cathae co n-icci sin. Ar ro lae a menmu i
cumtabairt<lb n="5021">
 dermair ocus inn imresain adbail ic tur bret<sup resp="WS">h</sup>naigthi<lb n="5022">
 ettorra fein ocus <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ar intan do
beired da aire m&eacute;t soinmigi<lb n="5023">
 ocus soconaigh <ps><sn>Poimp</sn></ps> ros-linadh oman
ocus <mls n="113r" unit="MS F folio"><lb n="5024">
 imeccla in catha do srainedh fair fein.</p>
<p><lb n="5025">Intan do beired da oidh, immorro, a degtoicti<sup resp="WS">n</sup> fein ocus a<lb n="5026">
 conach catha ni leicced nach snimh no nach n-ureccla
fair.<lb n="5027">
 Nirbo cian do <ps><sn>Cesair</sn></ps> for in abairt sin
antan ro ling a detlacht<lb n="5028">
 ocus a danatus fein ann, gur' baidh ocus gur' dibustar<lb n="5029">
 inn uamun ocus in cumtabairt ro bai ina menmain. Ocus ro<lb n="5030">
 &eacute;irigh i medon in <term type="assembly">airechtae</term> ocus ro spraic a la<sup resp="WS">i</sup>m forsna slogaib<lb n="5031">
 do t<sup resp="WS">h</sup>ai ocus d'urestecht friss,
ocus is edh asbert friu:</p>
<p><lb n="5032"><q>A degmuinter,</q> ol se, <q>as sip ro tairbir in
doman fum-sa<lb n="5033">
 cusindiu. As sib mo toicthi ocus mo conach ocus mo dei<lb n="5034">
 adartha. IS frib berim a buide gacha maithiusa fuarus
riem.<lb n="5035">
 Do riacht anois cuccaib inn&iacute; ic a fuilti iarraidh
ocus togha co<lb n="5036">
 fata ocus co menic anallana .i. in cat<sup resp="WS">h</sup> mor, ni h-e riccth&iacute; a les<lb n="5037">
 d'iarraid festu acht an conach do cosnam a l-loss bur
lamh &ampersir;<lb n="5038">
 bur n-arm, ar is in nertaib bur riged ocus i cruas bur
cridedh<lb n="5039">
 &ampersir; i m-bonnaibh bur n-guailled<sup resp="WS">?</sup> ata mo conac<sup resp="WS">h</sup>-sa no<lb n="5040">
 mo dochonach, ocus mo m&eacute;tugud no mo lagdugud co
brat<sup resp="WS">h</sup><lb n="5041">
 isin lait<sup resp="WS">h</sup>i-si in morcatha.</q></p>
<p><lb n="5042"><q>IS essidhe an la ro gellsapair dam-sa icc tonnaib
srotha<lb n="5043">
 <pn type="river">Rubicon</pn> intan ro atcurius a sidh
for in <term type="senate">senadh</term> <on type="people:Romans">Romanac<sup resp="WS">h</sup></on> ocus<lb n="5044">
 for <ps><sn>Poim<sup resp="WS">p</sup></sn></ps>. IS e
an la cetna-sa dano isa sailecta inar' gabsam<lb n="5045">
 ar n-armae ocus im<sup resp="WS">a</sup> tuarccaib-sium
ar coccad ocus ar<lb n="5046">
 n-eissidh o tosach uile.<mls n="113v" unit="MS F folio">
 IS e in la cetna-sa dano<lb n="5047">
 in la frisi n-urnaigsium-ni do tabairt duin na m-buadh
ocus<lb n="5048">
 na somiad forfemid <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir; an
<term type="senate">senadh</term> do denam duinn ar<pb n="374"><lb n="5049">
 n-ar torrachtain don <pn type="city">Roim</pn> o gabail
na <pn type="country:Gaul">Gaillia</pn> ocus in iarthair<lb n="5050">
 uile. IS e in la cetna-sa dano do bera tighi ocus crodh
&ampersir;<lb n="5051">
 clanna, <term type="wife">mna</term> ocus muinteri daib,
ocus denaidh calma ann.<lb n="5052">
 IS e in la cetna dano do bera feranna forfairsiunga daib
fri<lb n="5053">
 fulang bur senndatadh ocus bur senordhachta, &ampersir;
denaidh<lb n="5054">
 calma ann. IS e an la cetna dano do bera scur ocus crich<lb n="5055">
 ocus forcend ar bhar soethraip ocus ar bar sloighedaib,
ocus<lb n="5056">
 denaidh calma ann. IS e an la cetna dano do bera lucht
an<lb n="5057">
 domain fuib tria bithiu, na lemhtar athcath no
aitdeabaid daib<lb n="5058">
 in cein mharthai, &ampersir; denaidh calma ann. IS
&eacute; an la cetna<lb n="5059">
 dano do bera cac<sup resp="WS">h</sup> fuibh ocus sibh
os cach, &ampersir; denaidh calma<lb n="5060">
 ann. IS e an la cetna bus fiadhu forgill &ampersir; bus
&iacute;udic breithi<lb n="5061">
 etram-su &ampersir; <ps><sn>Poimp</sn></ps> dus cia
uainn bus firencha tuarccaib in coccaid-seo,<lb n="5062">
 &ampersir; bidh follus do cach sin as inti clofitir ann,
&ampersir; bennacht<lb n="5063">
 uaim-si foraibh-si narab misi sin.</q></p>
<p><lb n="5064"><q>Masa dam-sa dano ro soichsiubair in <pn type="city">Roim</pn> fechtus aili co<lb n="5065">
 n-armaibh ocus co teintib, ocus masa dam do ronsaidh
gach<lb n="5066">
 maith riamh sechnoin an domain, denaid inndiu cathugud
seitriuch<lb n="5067">
 duthractach damh, ocus dedhlaidh sib f&eacute;in, ocus
meis<lb n="5068">
 frisin cair &ampersir; frisin m&iacute;clu li&iacute;t
in senadh forain .i. co m-badh<lb n="5069">
 sinn badh <mls n="114r" unit="MS F folio"> cintach ann
cusindiu. Ocus dano cenco<lb n="5070">
 n-derntai calma ar mo daighin-si, denaidh cid eiter ar
bur<lb n="5071">
 n-daigh fein, co m-be bar sairi ocus bar commus
f&eacute;in agaibh,<lb n="5072">
 ocus rige for cach. Ocus cidh <term type="mercenary">amhus</term>, no <term type="young lord">oicctigern</term>, no cathardha<lb n="5073">
 becc dinnim dereoil do gnethe dim-su, no cipe ni fodalta<lb n="5074">
 eili isin bith, dar mo breit<sup resp="WS">h</sup>ir, i
fiadhnaisi m' arm, ni fil a obadh<lb n="5075">
 occom-sa acht co b-fagbaithi-si deigbethaid namma.<lb n="5076"> </q></p>
<p> <q>Ata araill aile ann dano. Na loccadh ocus na forlaighed<lb n="5077">
 foraib-si itir an t-imat adbal &ampersir; in t-socraiti
di-airmidhe ut atcithe<lb n="5078">
 chuccaibh, ar is uathad dib-sin as luct gaisccid
n&oacute; engnama<lb n="5079">
 acht <term type="student">sgolaide</term> <on type="people:Greeks">Greccacha</on> &ampersir; lucht foglam<sup resp="WS">a</sup> leaburda<pb n="376"><lb n="5080">
 ocus saerealadhan a n-urmhor, ocus as ing mas eol doib a
n-airm<lb n="5081">
 d'imurcur. Madh a n-imluadh immorro i n-agaid miled ni<lb n="5082">
 combtig co m-badh eol daib. Ni aile da lot dano .i. ni
lucht<lb n="5083">
 oenb&eacute;rla iat, ocus ni tabair cinedh dibh aic<sup resp="WS">h</sup>ne for glor araile,<lb n="5084">
 ocus teic<sup resp="WS">h</sup>fit a n-urmor lasna
c&eacute;tgairibh i c&eacute;tuair, ar ni duthract<lb n="5085">
 leo anadh fri calma <sup resp="WS" source="C">do
denamh</sup> is incat<sup resp="WS">h</sup>. Bidh uat<sup resp="WS">h</sup>adh<lb n="5086">
 accaibh-si immorro ro sia cathughad cathurda do gnim,<lb n="5087">
 acht beit<sup resp="WS">h</sup> ic d&iacute;thiugud na
cinedh n-echtrand sin, &ampersir; ni cath<lb n="5088">
 cathardha eissidhe, ar as namait &ampersir; as bidhbaidh
bunaidh do<lb n="5089">
 <on type="people:Romans">Romanc<sup resp="WS">h</sup>aibh</on> iat. Ocus o ro fetabhair a m-beith amal
atbeirim-si<lb n="5090">
 frib, tabraidh bur n-agaidh for tus for in morsocraiti
sin locta<lb n="5091">
 in domain, &ampersir; narab d'anadh occo <mls n="114v" unit="MS F folio"> cena, ocus na<lb n="5092">
 damaidh cat<sup resp="WS">h</sup>ugudh no comlann doib,
acht eirgid trempu gan<lb n="5093">
 fuireach ocus trascraidh remaibh iat, ocus denaidh
fodhail ocus<lb n="5094">
 br&iacute;gh m-bicc dibh. Ar teichfit remaib fo cetoir,
gorrabh a fiadhnaisi<lb n="5095">
 la cach 'arsin conadh becc m-buada n&oacute; m-
buadhnaisi badh<lb n="5096">
 denta do <ps><sn>Poimp</sn></ps> de, cidh menic tisadh
don <pn type="city">Roimh</pn> 'ar clod<lb n="5097">
 cinedha dib sein.</q></p>
<p><lb n="5098"><q>Ni h-inann ocus tisaidh 'ar clod na <pn type="country:Gaul">Gaillia</pn> ocus lochta<lb n="5099">
 <pn>Loc<sup resp="WS">h</sup>lainne</pn> ocuus insi <pn type="country:Britain">Bretan</pn>.</q></p>
<p><lb n="5100"><q>In sailti-si fein dano in mor a br&iacute;gh la
lucht airrthir<lb n="5101">
 <pn type="continent:Asia">Assia</pn> atat annsud cipe
uainn-i bes i cennus na <pn type="city">Romha</pn> n&oacute;<lb n="5102">
 i r-<term type="kingship">righi</term> in domuin, ocus
ni mor itir &oacute;n ar, dar mo breithir<sup resp="WS">-si</sup>,<lb n="5103">
 is lainbecc da fuil bad dutracht lasin <term type="warrior">occlach</term> do lucht na h-<on type="people:Armenians">Armmeni</on><lb n="5104">
 do thodail ass ic cosnamh <term type="kingship">r&iacute;ghi</term> na h-<pn type="country:Italy">Etaili</pn> do <ps><sn>Poimp</sn></ps> sec<sup resp="WS">h</sup>am-sa,<lb n="5105">
 ar as becc nach coimhmisccais leo sinn uili 'nar <on type="people:Romans">Romanchaib</on>.</q></p>
<p><lb n="5106"><q>Acht cena is bes coitcenn fon doman <sup resp="WS" source="C">uili</sup> conidh misgaisiu<lb n="5107">
 lasna tuathaibh na <term type="lord">tigerna</term>
clechtait forru innat na<lb n="5108">
 <term type="lord">tigernada</term> aili, conadh airisin
s&aacute;ilim-si nach diliu leo s&uacute;t<lb n="5109">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> itussa fadhein.</q></p>
<pb n="378">
<p><lb n="5110"><q>Mad misi immorro tuc mo conach damh mo
teccm&aacute;il alt<lb n="5111">
 in lai-si eter lamaib tairisi mo muintire dichra
duthrachtaige<lb n="5112">
 fadein, ocus deghaichne caich ic arailiu uainn, ocus fis
a n-deglamaigh-sium<lb n="5113">
 accum-sa isna cathaib crodha ro cuirsit maraen<lb n="5114">
 rim ic gab&aacute;il na <pn type="country:Gaul">Gaillia</pn> &ampersir; iarthair in
domain.</q></p>
<p><lb n="5115"><q>Ni fhil uaib milidh nach tabair mo cluassa <mls n="115r" unit="MS F folio"><lb n="5116">
 aichne for builli a claidim n&oacute; for fidren a fogha
ic a diubraccudh<lb n="5117">
 cen co taidhli mo roscc a taidhbred fein.</q></p>
<p><lb n="5118"><q>Atcimsi foraib dano na comarthadha <sup resp="WS" source="C">ocus na h-airrdena</sup><lb n="5119">
 na tardsat breicc immum riam, &ampersir; as follus dam
&ampersir; as cinnti<lb n="5120">
 <sup resp="WS" source="C">lem</sup> co clofidhe for m-
bidhbada tresna h-airrdhenaibh atcither<lb n="5121">
 damh foraib .i. atcim gruamdacht in for n-gnusib,
&ampersir; urspraic<lb n="5122">
 in for n-aigtibh, &ampersir; tomaithemh romor in for
rosccaibh.</q></p>
<p><lb n="5123"><q>Atcither dam innossa fein im menmain na srot<sup resp="WS">h</sup>a cro &ampersir; fola<lb n="5124">
 ic snighi im fiadnaisi, &ampersir; mededha maelderga na
<term type="nobles">saerclann</term> ic<lb n="5125">
 saltarnaigh forru, &ampersir; <term type="nobles">mait<sup resp="WS">h</sup>i</term> an t-<term type="senate">senaidh</term> for anamtaigh &ampersir; for<lb n="5126">
 ochursnam ina cru fein ocus ina fulradh.</q></p>
<p><lb n="5127"><q>Amae at&uacute;sa innossa ic lainmilled noit<sup resp="WS">h</sup> immum fein comor<lb n="5128">
 .i. sib-si for dasacht icc iarraid bar leicctiu don cath
&ampersir;<lb n="5129">
 misi ica for fostadh. Cidheadh ar ai mataidh-si ocus
logaidh<lb n="5130">
 dam-su in fuirech sin, ar ni ar for misccais fostaim-
<sup resp="WS">si</sup> sib, acht<lb n="5131">
 ara mett as uraibnius menman dam bith ica for n-
accallaimh<lb n="5132">
 re febus na sailechtan fil lim.</q></p>
<p><lb n="5133"><q>Nach faicthi me ar crith &ampersir; ar comboccadh
re m&eacute;t mo<lb n="5134">
 degsailechtan, ar ni tartsut na dei riamh maithius mar
so i<lb n="5135">
 faicsi duinn intan na fil etrainn &ampersir; cach maith
duthraicmit fein<lb n="5136">
 d'fagbail acht inn rae-mac<sup resp="WS">h</sup>aire
becc-sae namm&aacute;.</q></p>
<p><lb n="5137"> <mls n="115r" unit="MS F folio"> <q>Biad-su fein
innossa co l-langairit ic scailed ocus<lb n="5138">
 ic tidnacul daip-si ina fil do chrodh i l-<term type="encampment">longphortaibh</term> na <term type="king">righ</term><lb n="5139">
 ocus na <term type="lord">tuseach</term> ocus na tuath
n-echtrand atat annsud.</q></p>
<pb n="380">
<p><lb n="5140"> <q>IS cinnti <sup resp="WS" source="C">iarum</sup>
loighidhecht in coccaid-moir si d'fagb&aacute;il<lb n="5141">
 ind&iacute;u n&oacute; a pian dano, &ampersir; dia m-bad
&iacute; a pian badh urlam,<lb n="5142">
 tabraid-si ar bur menmain a fuilengmais-ne do cenglaibh,
do<lb n="5143">
 cuibrigibh, do crochaib, do cestoip.</q></p>
<p><lb n="5144"> <q>D&eacute;cidh lib amal no bretfatis mo baill-si
ocus no berta mo<lb n="5145">
 cenn-su for cathairib in <term type="assembly">oenaig</term> isin <pn type="city">Roimh</pn>. Napadh
ingnadh<lb n="5146">
 lib-si sin, ar <term type="pupil">dalta</term> do
<ps><sn>Sill</sn></ps> <ps><sn>Poimp</sn></ps>, &ampersir; ni ro
coiccill side do duine<lb n="5147">
 riam, ocus ni mo no cocceladh
<ps><sn>Poimp</sn></ps>.</q></p>
<p><lb n="5148"> <q>IS e for snim-sa fil form-sa desin cena, ar, dar
mo br&eacute;ithir,<lb n="5149">
 i fiadnaisi na cath i comrac imberaid an lam-sa fein bas<lb n="5150">
 form-sa, manip me cloes in n-irgail-si, ocus, a dei
adurthae,<lb n="5151">
 cena inte bhus uille tarbha do c<sup resp="WS">h</sup>ach gurab &eacute; cloes ann, &ampersir; inti<lb n="5152">
 na dig&eacute;la ara comc<sup resp="WS">h</sup>athardhaib arna clodh a teccmail i cinn<lb n="5153">
 catha ris reime.</q></p>
<p><lb n="5154"> <q>Ni h-ed sin do r&oacute;ine
<ps><sn>Poimp</sn></ps> frib antan tarraidh imcumhang<lb n="5155">
 na <pn type="country:Epirus">Eperi</pn> foraib, acht ro
mudaigh can d&iacute;thcel i tarraidh da bur<lb n="5156">
 muintir ann.</q></p>
<p><lb n="5157"> <q>Madh misi immorro, bennacht uaim foraib-si, a
occa, na<lb n="5158">
 h-imridh neach uaib a lama for an lucht teic<sup resp="WS">h</sup>fius remaibh,<lb n="5159">
 acht gurab &eacute; <mls n="117r" unit="MS F folio">
gabt<sup resp="WS">h</sup>ai amal comcatharda dhaib inti<lb n="5160">
 teic<sup resp="WS">h</sup>fius remhaib ann.</q></p>
<p><lb n="5161"> <q>Na tabraid coicill d'athair n&oacute; do <term type="kinsman">brat<sup resp="WS">h</sup>air</term>, n&oacute; do
carait no<lb n="5162">
 do comfhuilidhi airet beiti a n-aighthi foraib, acht
buaidridh iatt,<lb n="5163">
 &ampersir; geibid na claidhmi dar a n-aigthib doip,
&ampersir; gach oen airisfes<lb n="5164">
 frib gabaidh amhail dergnamait &eacute;, &ampersir; cidh
cara fire bes ann<lb n="5165">
 clanntar an claidemn ina loing m-bronn amail bidh namha<lb n="5166">
 uathanaichnidh no teccmadh frib.</q></p>
<p><lb n="5167"><q>Denaidh eirge do ghabh&aacute;il bar n-arm
festu,</q> ol <ps><sn>Cesair</sn></ps>, <q>ocus<lb n="5168">
 &eacute;tid co h-oponn siph &ampersir; innsaigid bar n-
inadha catha &ampersir; comlainn,<lb n="5169">
 ar ni riccim-si a les bar n-ordugud. Ni h-aic<sup resp="WS">h</sup>enta<pb n="382"><lb n="5170">
 damh for n-inadha cat<sup resp="WS">h</sup>a ina daib
fein. IS menic ro coraigsiubair<lb n="5171">
 sibh isna h-inadaib sin docom cat<sup resp="WS">h</sup>a
docair maraen<lb n="5172">
 frim-sa cusindiu, ocus intan ro sia agaib co dul asin
<term type="encampment">longphort</term><lb n="5173">
 immach innossa na saigidh docom a dorus itir ardaigh na<lb n="5174">
 scailter &ampersir; na tanaighter for coirighthi catha
ic techt tar doirsib<lb n="5175">
 imcumcaib an <term type="encampment">longphuirt</term>
&ampersir; dano na teccat for m-bidbhaidh<lb n="5176">
 co h-opann o bur c&uacute;l chuccaibh, ar ni da saigid
at&aacute;t dorsi an<lb n="5177">
 <term type="encampment">longphuirt</term>. Trasccraidh
fuibh iaram fal na leiti-si as nesa doib-siomh<lb n="5178">
 don <term type="encampment">longphort</term>, &ampersir;
denaidh cessaigdroicet comdaingen<lb n="5179">
 fo for cosaib de, &ampersir; linaid clasacha in <term type="encampment">longphuirt</term> do m&uacute;raibh<lb n="5180">
 <mls n="116v" unit="MS F folio"> ocus do criaidh na
clodh filet impo, cor-risat na<lb n="5181">
 sloigh ina coirighthibh catha inn oeinfecht for reid in
maighi<lb n="5182">
 dar in <term type="encampment">longphort</term> immach.
Na dec<sup resp="WS">h</sup>aidh a bhecc d'iarmairt<lb n="5183">
 don <term type="encampment">longphort</term>-sa, acht
cosnaid co cruaid &ampersir; co seitrec<sup resp="WS">h</sup> in<lb n="5184">
 <term type="encampment">longp<sup resp="WS">h</sup>ort</term> lansaidbir co lain-imat cacha mait<sup resp="WS">h</sup>esa ann asa<lb n="5185">
 teccatt in sl&oacute;gh troch ut da bar
saighidh.</q></p>
</div2>
<div2 n="2" type="section">
<p><lb n="5186">Aitiuscca <ps><sn>Cesair</sn></ps> co n-icce sin,
&ampersir; is inbechtain ma tairnic<lb n="5187">
 leis deredh a imacollma intan ro eirgetar in slogh uile
eirge<lb n="5188">
 n-aeinfir inn aeinfecht doc<sup resp="WS">h</sup>om a m-
both &ampersir; a caprach &ampersir; a pupall,<lb n="5189">
 d'&eacute;tiudh a l-luirech &ampersir; do gabail a n-
gaisccedh &ampersir; d'airitin a n-arm,<lb n="5190">
 &ampersir; do thochaithemh a prainne laithidhi re techt
i cenn<lb n="5191">
 m&oacute;rgnim &ampersir; m&oacute;rsaet<sup resp="WS">h</sup>air inn imbualta &ampersir; erghaile in cat<sup resp="WS">h</sup>a moir.</p>
<p><lb n="5192">Ba maith leo-som in celmaine do rala doib annsin .i.
a n-armu<lb n="5193">
 &ampersir; a m-biada do teccmail co coimhirlam da
saighid.</p>
<p><lb n="5194">Gabait iarum na sl&oacute;ig ic tocaithem a prainne
laithidhe<lb n="5195">
 co h-enda etarbuasach an-b-forusta annsin: araill dib
ina suide,<lb n="5196">
 ocus araill aile co h-urchrom eccobsaidh os a m-bordaib,
ocus a<lb n="5197">
 n-urmor uile ina sirsesam ar dorsibh a pupall ocus ar
belaibh<lb n="5198">
 a m-both.</p>
<pb n="384">
<p><lb n="5199"><ps><sn>Cesair</sn></ps> f&eacute;in immorro ni ro
fogluais asin maigin i tarrustair<lb n="5200">
 e, <mls n="117r" unit="MS F folio"> acht tuccad prainn
mesardha do, &ampersir; ro tomail<lb n="5201">
 re h-ed n-athghairit &iacute; .i. a <num value="3">teora</num> laechm&iacute;renna d'feoil geisechtaige<lb n="5202">
 la <num value="3">teora</num> deogha fina Falernecda
immaille friu.</p>
<p><lb n="5203">Tuccsatt a fianlac<sup resp="WS">h</sup> frithalma a
arm timcell cat<sup resp="WS">h</sup>a co<lb n="5204">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> gurrus-etestair &eacute; forsin
tulaig i m-medhon in <term type="encampment">m&oacute;rlongphuirt</term>.<lb n="5205">
 Ro gap iaram da assan aeingela iarnaidhe imma dib<lb n="5206">
 sliastcolpthaibh. Siat glanta gleorda glainidhe. Siat
niamdha<lb n="5207">
 nemmergidhe cona m-bondbaigib dilsi degfuaighthe
druimlet<sup resp="WS">h</sup>air<lb n="5208">
 fotha, cona cassnaithchib caiti cruaidhsnit<sup resp="WS">h</sup>ib coimtenna<lb n="5209">
 columdai ic imfostadh a n-uruachtar &ampersir; ic
cassadcengal<lb n="5210">
 a cuarbel im certmedon da sliasat inn airdrigh. Tuccad a<lb n="5211">
 comgha cnis &ampersir; a corpditin catha imme .i.
cathluirech dluith<lb n="5212">
 drolach dualach degfigte derscaighte
d'&uacute;riarann.</p>
<p><lb n="5213">Ba din doiti, ba coimet cinn, ba comga cuirp, ba h-
anacal<lb n="5214">
 anma, ar ni cumgad rind no faebhur a tolladh no a
tesccadh.<lb n="5215">
 Deit<sup resp="WS">h</sup>bir disi on ar fuair a h-
urgnamh co h-ollomhda augdurdha,<lb n="5216">
 &ampersir; a fobairt co frichnamhach firglic a l-lendaib
inmara olarda<lb n="5217">
 itharda ola indara fecht ann do boccadh &ampersir; do
righniugadh,<lb n="5218">
 <mls n="117v" unit="MS F folio">  do suntugadh ocus do
sofilltiugud a adbair. In<lb n="5219">
 fecht aile immorro no foibrigti do cr&uacute;adugadh
&ampersir; do chaitiugud<lb n="5220">
 a drol a grethaib gleorda glanusci &ampersir; a
sruthlintibh lindglanaip<lb n="5221">
 linduaraibh &ampersir; a h-aibhnibh aillib ochurglassa
firtuaiscirt<lb n="5222">
 <pn>Lochlann</pn> i coicrichaib ammritib etoirtechaib
ind uarda<lb n="5223">
 adhuair aigreta bathuaidh. gurbo menmarc la
<ps><sn>Cesair</sn></ps> nach<lb n="5224">
 boi i m-m&oacute;rsocraiti <ps><sn>Poimp</sn></ps>
oenarm cat<sup resp="WS">h</sup>a no coemsadh aendrol<lb n="5225">
 da drolaib do tesccad.</p>
<p><lb n="5226">Tuccad a caithchris cat<sup resp="WS">h</sup>ae
&ampersir; comlainn im <ps><sn>Cesair</sn></ps> dano.<lb n="5227">
 Clarchris columdha glaeta glolet<sup resp="WS">h</sup>air sin do druimlet<sup resp="WS">h</sup>ar <num value="3">teora</num><lb n="5228">
 n-daimseicheth n-dartada arna n-acomal &ampersir; arna
n-daingendlut<sup resp="WS">h</sup>achadh<lb n="5229">
 do glaed &ampersir; do sechim &ampersir; do bitumin.
Clarland cummaide<pb n="386"><lb n="5230">
 credhumha i comfhata &ampersir; i coimlet<sup resp="WS">h</sup>an in creasa sin 'arna comdluthachad<lb n="5231">
 friss. Clar <term type="silver">airgit</term> oeinghil
co n-aireccur <term type="gold">oir</term> forloisccthi<lb n="5232">
 fair da somaisi iar n-imechtair. Fiartarstnana <term type="gold">orda</term> &ampersir;<lb n="5233">
 <term type="silver">airgidhe</term>, &ampersir; cach
treas tarstnan de iarann ait<sup resp="WS">h</sup>legta oeingel<lb n="5234">
 'arna coimeccur on burd co araile de. Fiacalcorrana
croma<lb n="5235">
 creduma isin dara cind de. Stuagluba umhaidhe dar
braigdibh<lb n="5236">
 na corr&aacute;n sin isin cinn araill <mls n="118r" unit="MS F folio"> re h-iadhadh<lb n="5237">
 ocus ro h-oslaccadh im cnes ind <term type="high- king">airdrig</term>, co n-gabadh in caithcris<lb n="5238">
 sin d&oacute; &oacute; filltibh a occsall co l-let<sup resp="WS">h</sup>an a les.</p>
<p><lb n="5239">Ro cuir <ps><sn>Cesair</sn></ps> a claidem orduirn
in&oacute;enaigh uadh annsin,<lb n="5240">
 &ampersir; ro congladh a cruadhclaidem comlainn for a
cliu i forciupul<lb n="5241">
 an cressa sin .i. claidem cruaidh corr-cotut claislethan<lb n="5242">
 colgdha coilgd&iacute;rech cona croseltaibh comdaingni
comtairisi de<lb n="5243">
 iarann secda sit<sup resp="WS">h</sup>rigin sechtlegta
fair, co <num value="4">cet<sup resp="WS">h</sup>eora</num> traigedh<lb n="5244">
 toimside trenmiled o ta a urdorn co a ind. <num value="3">Teora</num> basae laoich<lb n="5245">
 ina lethet. Do raighnibh &ampersir; do togaidib
&ampersir; d'firdingnaibh na<lb n="5246">
 lann laing&eacute;r lanchruaidh lainrigin lancotut
<on>Lochlannach</on> in claidem<lb n="5247">
 on frisna geibed iarn na cruaidh do cruaidhiph na
cruinne,<lb n="5248">
 na tinne do tinnib in talman, na crann, na cnaim, na
carrac,<lb n="5249">
 na daingen do daingnibh an domain uili.</p>
<p><lb n="5250">No stuaglubadh <ps><sn>Cesair</sn></ps> in claidem
sin inn aimsir ainesa,<lb n="5251">
 co tibead a inn re a urdurnd. No sceinnedh-lingedh in<lb n="5252">
 claidem ina coilgd&iacute;rgi cetna doridisi re brafad
sula no re luas<lb n="5253">
 menman duine, acht cena ba iar cein m&aacute;ir no
tairised don<lb n="5254">
 cressnughadh ocus don crithnugudh no gabad fair ic
asccnam<lb n="5255">
 ina dirghi fadein. Ba cosmail &ampersir; ruitne greini
fri h-usce<lb n="5256">
 a taitnem <mls n="118v" unit="MS F folio"> ocus a
taidhbredh airet no bid for a crith.</p>
<p><lb n="5257">Mairid in claidem sin fos i n-aigrecht athri
&ampersir; senathri<lb n="5258">
 ina set maic &ampersir; &uacute;i &ampersir;
inn&uacute;i, ic sil <ps><sn>Iuil</sn> <sn>Cesair</sn></ps> inn
inniumthigh<lb n="5259">
 na <pn type="city">Roma</pn>. Cach imairecc catha cusa
tocaibther &eacute; ni congabur<lb n="5260">
 fris.</p>
<pb n="388">
<p><lb n="5261">Ro gabad immo cend dano dar maelat a luirighe
seachtar<lb n="5262">
 corrc<sup resp="WS">h</sup>athbharr c&iacute;rach
cr&uacute;andathach serigh sronach sogabaltae do<lb n="5263">
 iarann ait<sup resp="WS">h</sup>leghtha orc<sup resp="WS">h</sup>umtaighthi, cona sronlainn imlet<sup resp="WS">h</sup>ain<lb n="5264">
 iarnaidhe, co cumtach credumha fuirri dar agaidh an
<term type="high-king">airdrigh</term><lb n="5265">
 ass, co n-ditned a srona ocus a beolu, co n-gabad i
comarda<lb n="5266">
 fria a smeich.</p>
<p><lb n="5267"><num value="4">Ceit<sup resp="WS">h</sup>re</num>
remurbuinne iarnaide ass dar a culu sectair, co<lb n="5268">
 cethra uvullmellaibh cruinni cruaidhiarainn for a
cennaibh co<lb n="5269">
 n-gaptais na clobuinnedha sin o brud in cathbharra co
bil an<lb n="5270">
 cresa boi immo do dh&iacute;n ocus do dhitin a muineoil
ocus a<lb n="5271">
 formna ar beimennaib na claidem ocus na loirgfhertus
catha inn<lb n="5272">
 imtruastadh ocus a n-imforran an cat<sup resp="WS">h</sup>a moir.</p>
<p><lb n="5273">Da clobuinne caiti cet<sup resp="WS">h</sup>ardruimnec<sup resp="WS">h</sup>a do iarann ait<sup resp="WS">h</sup>legta<lb n="5274">
 cona n-inneoin-traigthibh tanaidib tuinighthi fothu i
coimlenmain<lb n="5275">
 na luirighe for cechtar a da gualann, co cennaibh
dloc<sup resp="WS">h</sup>tanacha<lb n="5276">
 dedhailti forta fri h-oc<sup resp="WS">h</sup>archimsaibh <mls n="119r" unit="MS F folio"> an
cathbair<sup resp="WS">r</sup><lb n="5277">
 cona tortromadh a troma for cond ind <term type="high- king">airdr&iacute;gh</term> ocus co n-ditned<lb n="5278">
 a bragait ar beimennaib na claidem da gach let<sup resp="WS">h</sup>. Caelc<sup resp="WS">h</sup>orrana<lb n="5279">
 cruaide cnes-tsaidthe &ampersir; minslabraidh segda
seimi<lb n="5280">
 seic-rigne ic fuaigel ocus ic imfostad in cathbair<sup resp="WS">r</sup> sin i n-drolaibh<lb n="5281">
 na luirighe for cach leth, cona bai cumang a n-dedhailti<lb n="5282">
 no co n-deiligti do reir a aiccenta &ampersir; a ailgesa
iat.</p>
<p><lb n="5283">Ro gabad a inncomurt<sup resp="WS">h</sup>a
impirechta imma cenn iar n-uruac<sup resp="WS">h</sup>tar<lb n="5284">
 .i. a minn <term type="king">righ</term>. Minn <term type="silver">airgit</term> oingil essidhe co mineccur<lb n="5285">
 <term type="gold">oir</term> deirg fair. Sreth-linedha
certa coiri comarda ina m&oacute;rtimcill<lb n="5286">
 and do mairgreit &ampersir; do cristaill ocus do
carrmoccul &ampersir; do<lb n="5287">
 lecaib togaidhib tiri na h-<pn type="country:India">Innia</pn> airtheraigi arna tairmimurcur-sen<lb n="5288">
 i cropaiph en &ampersir; ethaiti dar in sliab teintidhi
a Partus <ps><fn>Adaim</fn></ps><lb n="5289">
 co tir na h-<pn type="country:India">Innia</pn>, cona
cathairib credhumae fot<sup resp="WS">h</sup>u, cona snat<sup resp="WS">h</sup>eccur<lb n="5290">
 oir <sup resp="WS">f</sup>orloiscti ic a n-imfostadh.
<num value="4">Ceithri</num> bennc<sup resp="WS">h</sup>obair aeingela<lb n="5291">
 findruine uasu. Drumlorga don tinni corintecdai eatarru,<pb n="390"><lb n="5292">
 tinni cumuscda sin do choimhlegad na n-uile tinne, eter
iarann<lb n="5293">
 &ampersir; stan &ampersir; luaidhi &ampersir; uma
&ampersir; <term type="gold">or</term> &ampersir; <term type="silver">airget</term>, co n-deilb nat<sup resp="WS">h</sup>rac<sup resp="WS">h</sup><lb n="5294">
 neimidhi for in drumluirg sin. Bai do beachte &ampersir;
do bertnaigti<lb n="5295">
 &ampersir; d'urspraicemlacht ocus do beoamlacht a innill
atar la gach fer<lb n="5296">
 no teccmadh ar agaid <ps><sn>Cesair</sn></ps> as cuicci<mls n="119v" unit="MS F folio">
 no lingfedh<lb n="5297">
 la gach ceim no cingfedh an t-<term type="high- king">airdri</term>, gur vo m&eacute;tugud<lb n="5298">
 urgraine do-som sin.</p>
<p><lb n="5299">Tuccait ina docom dano da craisech cennglassa
ceinnlet<sup resp="WS">h</sup>na<lb n="5300">
 croremra co n-<num value="8">ocht</num> slightib seimi
slemanrignibh do bric<sup resp="WS">h</sup>tbuinnib<lb n="5301">
 neimhi arna s&aacute;dudh i slesaib a slend, co slip<sup resp="WS">adh</sup>cainnledh<lb n="5302">
 socarc<sup resp="WS">h</sup>ain solusta saignentae
fortae, co taitnem-taidhlig etroicht<lb n="5303">
 glain aigreta innta, co r-rinnaithi eoa for a n-innaibh,
co<lb n="5304">
 n-aithgeri altan for a n-uillib, cona n-dib sabcrannaibh
comfata<lb n="5305">
 coimreide coimdirgi coimremra inntu, co na n-dib n-
iriellaib imdaingnib<lb n="5306">
 iarnaidhib fotha.</p>
<p><lb n="5307">Balclan gelglaici <ps><sn>Cesair</sn></ps> i tacmaisi
crainn gac<sup resp="WS">h</sup>a craisigi<lb n="5308">
 dibh. <num value="7">Sect</num> semann-clui uriarainn co
remet medoinmeoir miledh<lb n="5309">
 in cach seim arna sadudh co cert comard tre cro-innsma<lb n="5310">
 gacha craisigi dib.</p>
<p><lb n="5311">Tuccad a guaileiri cat<sup resp="WS">h</sup>a co
<ps><sn>Cesair</sn></ps> annsin .i. cuarsciath<lb n="5312">
 amlach aladhbreac engac<sup resp="WS">h</sup>-bommanach
uammannach uainecdha<lb n="5313">
 imelchruaidh <num value="8">ochtcobradach</num>, cona
sciathrach imcoimsi<lb n="5314">
 ecclannach imlet<sup resp="WS">h</sup>an do croicnib
leoman 'arna lansuathad le,<lb n="5315">
 cona h-imelbord imdaingen iarnaidhe ina h-imtacmac, cona<lb n="5316">
 let<sup resp="WS">h</sup>anloss inncael uiriarainn
fuit<sup resp="WS">h</sup>i, cona socht focobradaibh<lb n="5317">
 cuasta corpchruinne cenncorra ina crobuailidh comaird
comeccair<lb n="5318">
 <mls n="120r" unit="MS F folio">  immon fossadh-
cobraidh moirmedonaigh, amail<lb n="5319">
 mintighi im <term type="royal house">rightheach</term>,
no amail tulc<sup resp="WS">h</sup>a urisle im ardc<sup resp="WS">h</sup>noc.</p>
<p><lb n="5320">Slatbuindedha coimremra coimthenna coimdirghi
credumha<lb n="5321">
 co n-urcbalaibh allmurdha inta 'arna lecon co laindiles
re<pb n="392"><lb n="5322">
 lergaib droma in sc&eacute;ith, co n-gabtais co
forscailti fiartarstna o<lb n="5323">
 cathairibh na cobradh for cach let<sup resp="WS">h</sup>, co luptais a n-enna dar<lb n="5324">
 in m-bordbil iarnaidhe sin isin let<sup resp="WS">h</sup> araill.</p>
<p><lb n="5325">Delba loiscenn &ampersir; leoman &ampersir; draicci
&ampersir; grib n-ingnech &ampersir;<lb n="5326">
 nathrach neimidi &ampersir; anmanna n-ercoitech 'arna
rinnadh co h-adhuat<sup resp="WS">h</sup>mur<lb n="5327">
 ind etarfasaighibh na crosbhuinnedh cengail sin ro<lb n="5328">
 batar tairis.</p>
<p><lb n="5329">Brichtscribhenna briste catha 'arna scribadhrinnadh
ind do<lb n="5330">
 lamaibh <term type="druid">druad</term> &ampersir; idhal
&ampersir; arracht &ampersir; <term type="witch">ammaiti</term>
&ampersir; ancraitmech,<lb n="5331">
 cu m-ba lor d'uathbhas do bidbadhaib timcaisin fair i r-
rae catha<lb n="5332">
 no imairicc.</p>
<p><lb n="5333">Mad cat<sup resp="WS">h</sup>cliat<sup resp="WS">h</sup> comhlainn immorro do congmail ina<lb n="5334">
 agaid, ni bai i n-aenaimsir fris fer folilsadh.</p>
<p><lb n="5335">&Eacute;tiudh cat<sup resp="WS">h</sup>ae
<ps><sn>Cesair</sn></ps> conicci sin.</p>
<p><lb n="5336">Cid iat sloig <ps><sn>Cesair</sn></ps> dano, nirbo
erisi in abairt an airet<lb n="5337">
 sin, ar in cein boi-siomh fein ic airitin a arm ro
eitsiut in slog<lb n="5338">
 uile iat frisin re sin .i. ro gabhait assana uaigti
imdluithi iarnaidhi<lb n="5339">
 im cois-sliastoib curad occo ocus luirecha dluithi
drolacha<lb n="5340">
 deghfhighthi d'uriarann im cnesaib, &ampersir;
corrcat<sup resp="WS">h</sup>barrae <mls n="120v" unit="MS F folio"><lb n="5341">
 coema cruan-cumhtaighthi im cennaibh, &ampersir;
cait<sup resp="WS">h</sup>creasa clardhae<lb n="5342">
 columda brecrinnta bolgacha tenna tailci tairismecha im
taebu.<lb n="5343">
 Ro cengailti lannclaidme aithg&eacute;ra ailtnidhi i
truaillib togaidhib<lb n="5344">
 for a cliu.</p>
<p><lb n="5345">Ro toccbait dairedha digainne derg-ruadha do slegaibh<lb n="5346">
 slipta slemonchruaidibh &ampersir; do chraisecaib
ceindlet<sup resp="WS">h</sup>naib &ampersir; do<lb n="5347">
 mhanaisib dirgaibh druimnechaibh re gelguaillip curadh
os a<lb n="5348">
 cennaib.</p>
<p><lb n="5349">Ro coirgit leibenna dluit<sup resp="WS">h</sup>i
daingne dithoghlaidhi do<lb n="5350">
 sciathaib caemae corcurderga a timcell gacha tuinti
sloig diph.<lb n="5351">
 Tanccatar fon toc<sup resp="WS">h</sup>im-sin &ampersir;
fon tuaruscb&aacute;il docum <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="5352">
 airm i m-bai for in faichthe forfairsingg i m-medon in<lb n="5353">
 <term type="encampment">m&oacute;rlongphuirt</term>.
Cach tuath &ampersir; cach tin&oacute;l ocus gach tocustal<pb n="394"><lb n="5354">
 dib ina cathbuidhein dluith degcoirigthe for leith, ar
nirbo<lb n="5355">
 miadh no maisi n&oacute; menmanradh la morslogh dib a
sochraidi<lb n="5356">
 curadh do cummusc for slogh aile cenco taidhbred
<ps><sn>Cesair</sn></ps> co<lb n="5357">
 suaichnidh iat &ampersir; co n-ordaighedh fein gach
degairecht dib ic a<lb n="5358">
 inad catha.</p>
<p><lb n="5359">Ba mor in t-adbur metaigti menman do
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, anraidh<lb n="5360">
 na h-<pn type="continent:Europe">Eorpa</pn> d'ascin fon
samail sin chuicci as gach aird da <term type="encampment">longphort</term>,<lb n="5361">
 ar robtar imda aghmura na degsl&oacute;igh do dec<sup resp="WS">h</sup>atar<lb n="5362">
 ann .i. <term type="assembly">airecht</term> indrigh
allmurda <mls n="121r" unit="MS F folio"> argdha ardmenmnach<lb n="5363">
 allata innsaigtech <pn type="country:Germany">Almaine</pn>. Fian<sup resp="WS">n</sup>a
ferrdha fuilecha<lb n="5364">
 fergacha forusta forranc<sup resp="WS">h</sup>a
firduilge forniata <on type="people:Franks">Franc</on>. Milid<lb n="5365">
 mera muirnecha merdana mormenmnachae
<on>Morian</on>. Sluag serig<lb n="5366">
 seitrech subhach sommata so sochineoil soerclanda <on type="people:Saxons">Saxan</on>.<lb n="5367">
 Buidhne bailci beoda briscci brigac<sup resp="WS">h</sup>a bunata bagac<sup resp="WS">h</sup>a baranda<lb n="5368">
 <on type="people:Britons">Bretan</on>. Anraidh occa
fureacra aistreac<sup resp="WS">h</sup>a antronta aduathmura<lb n="5369">
 na h-<pn type="country:Spain">Espaine</pn>. Gaillmilid
garga guinec<sup resp="WS">h</sup>a gaiscedhcha grenn-fholtac<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="5370">
 na <pn type="country:Gaul">Gaillia</pn>. Laechraidh lonn
l&eacute;tmech luthmur lista lainmer<lb n="5371">
 <sup resp="WS" source="C">leaburmongach</sup>
<pn>Lochlann</pn>. Oclaich ailli innelta escaidhe<lb n="5372">
 uretroma utmalla airdgnimac<sup resp="WS">h</sup>a na n-
insi &ampersir; airir inn<lb n="5373">
 occiain fuineta &ampersir; iarthar-tuaiscirt an
talman.</p>
<p><lb n="5374">Cenmot<sup resp="WS">h</sup>a dano inn ail
nemcumscaighthe &ampersir; an t-uc<sup resp="WS">h</sup>tcnoc<lb n="5375">
 airdshl&eacute;bhe &ampersir; in t-all gaibt<sup resp="WS">h</sup>ech glasmara &ampersir; in murtonn m&oacute;ranfaidh,<lb n="5376">
 &ampersir; an breisim bratha, &ampersir; an buin<sup resp="WS">n</sup>e dilenn, &ampersir; an diliu ic<lb n="5377">
 tuili, &ampersir; in linn lacha icc linadh, &ampersir;
an ruadbuinni robartae ic<lb n="5378">
 rith, in crobuaile cat<sup resp="WS">h</sup>a sin, in
sit<sup resp="WS">h</sup>muine sluagharmach, in<lb n="5379">
 damrad dichell dur-dhoiligh dasachtach .i. trenfir tenna
tairisi<lb n="5380">
 tatlaighti an talman &ampersir; cruaidhmhilid
cuartaighte na cruinni re<lb n="5381">
 cois <ps><sn>Cesair</sn></ps>, &oacute;ccbaidh ainnsercc
ainmin anacardach na h-<pn type="country:Italy">Etaili</pn><lb n="5382">
 sein, <mls n="121v" unit="MS F folio"> ocus righamsach
romer rotren rodiumsach<lb n="5383">
 na <on type="people:Romans">Romanach</on> fein ro batar
do certlet<sup resp="WS">h</sup> re morsocraiti<pb n="396"><lb n="5384">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> for faighthi in <term type="encampment">m&oacute;rlongphuirt</term> i muigh na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> in<lb n="5385">
 uair-sin.</p>
<p><lb n="5386">Atrac<sup resp="WS">h</sup>t <ps><sn>Cesair</sn></ps>
&ampersir; drong mor da <term type="nobles">mhaithibh</term> imme
d'ordugud<lb n="5387">
 na slog sin &ampersir; da n-airemh &ampersir; do corugud
a cath. Nirbho<lb n="5388">
 h-adbal itir imat a sloig-siumh a n-agaidh na socraiti
di-airmidhe<lb n="5389">
 ro bai icc <ps><sn>Poimp</sn></ps> da innsaigid, ar ni
raibe siumh uile do<lb n="5390">
 socraiti coimlin ina m-boi do <on type="people:Romans">Rom&aacute;ncaib</on> <sup resp="WS" source="C">amain</sup> i farradh<lb n="5391">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps>. Ar rob &iacute; so nuimir sloig
<ps><sn>Cesair</sn></ps> &ampersir; airemh a socraiti<lb n="5392">
 in la sin .i. <num value="80">ceitre .xx.</num> cath do
curadaibh cengailti &ampersir; do miledhaib<lb n="5393">
 foglama gaiscidh &ampersir; <num value="30000">tricha
m&iacute;le</num> <term type="footsoldier">traigt<sup resp="WS">h</sup>each</term> acht becc,<lb n="5394">
 &ampersir; <num value="1000">deich c&eacute;t</num> in
cach <num value="1000">mile</num> dip-side, &ampersir; <num value="1000">aeinmili</num> <term type="horseman">marcach</term>.</p>
<p><lb n="5395">Do-roine <ps><sn>Cesair</sn></ps> techta
&oacute;encatha dibh-sin uile ina tri lorgaib<lb n="5396">
 druim ar druim, dluithi, daingne, doscailti. Ro coirig a
n-etedha<lb n="5397">
 catha impo .i. <num value="500">D.</num> <term type="horseman">marcach</term> isin dara h-aircend dib &ampersir; an<lb n="5398">
 coimlin cetna isin aircenn araill. Tainic fein cusin
tuinti trenfer<lb n="5399">
 tarrusair immailli fris ic ordugudh na slogh, gur gab a
inadh<lb n="5400">
 catha &ampersir; comlainn itir raignibh a righmhiled inn
airenach a<lb n="5401">
 etarmhedhoin in cat<sup resp="WS">h</sup>a moir-sin. Ar
ger'bo corp &oacute;enchatha uili<lb n="5402">
 iat-somh, araaisin is amlaid ro bai gach <term type="king">r&iacute;</term> &ampersir; gach <mls n="122r" unit="MS F folio"><lb n="5403">
 roduine ocus gac<sup resp="WS">h</sup> <term type="lord">tuisiuch</term> togaidhi &ampersir; gach <term type="lord">flait<sup resp="WS">h</sup></term> forglidhi<lb n="5404">
 dib co <term type="nobles">maithib</term> a miled
&ampersir; a degmuintire dilsi &ampersir; a trenfer tairisi<lb n="5405">
 ina crobhuailidh timcill immi budein da imdegail ar a
escairdip<lb n="5406">
 &ampersir; fri h-ursclighi inn agaid a bidbad daracend
inn imforrain in<lb n="5407">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a moir.</p>
<p><lb n="5408"> 'Arsin tra ro forcongairt
<ps><sn>Cesair</sn></ps> fein forru o gut<sup resp="WS">h</sup> mhor<lb n="5409">
 fogluasacht fon samail sin a n-agaid a m-bidbad dar
slisbord in<lb n="5410">
 <term type="encampment">longphuirt</term> immach. IS
nemlesc ro freccradh in forcongra sin<lb n="5411">
 la h-anradha <pn type="continent:Europe">Eorpu</pn> in
uair-sin. IS mer, is dian, is discir. is<lb n="5412">
 dasachtac<sup resp="WS">h</sup>, is dicell, is dicuinn,
is deinmnetach, is tren, tenn,<pb n="398"><lb n="5413">
 tulborp, tinnesnach in tulscan trenret<sup resp="WS">h</sup>ae tuccsat asinn inad<lb n="5414">
 sin immach do saigid a namat.</p>
<p><lb n="5415">Cemadh <ps><sn>Cesair</sn></ps> gach aenduine dib, no
cemad ic iarraidh<lb n="5416">
 airdcennassa na <pn type="city">Roma</pn> no <term type="empire">imperechta</term> in domain do fodein no<lb n="5417">
 beit<sup resp="WS">h</sup> gach aeinfer aca, ni
sanntaige &ampersir; ni dichra &ampersir; ni duthrac<sup resp="WS">h</sup>taige<lb n="5418">
 no raghdais docom innas amal rocotor annsin, gur<lb n="5419">
 rucsat 'na n-urgluinib leo ina m-boi do gharrdhaib
&ampersir; do puiplib<lb n="5420">
 ocus do bot<sup resp="WS">h</sup>aib bronnfhairsiunga
beloslaicti etarrae ocus slis<lb n="5421">
 an <term type="encampment">longphuirt</term>, co n-
dernsat cesaig-droic<sup resp="WS">h</sup>et fo a cosaib d'faltaibh<lb n="5422">
 in <term type="encampment">longphuirt</term> &ampersir;
do muraib a clod, gur rancatar ina n-oenbroin<lb n="5423">
 aentadaig oen cat<sup resp="WS">h</sup>a can dedhail,
gan scailed, gan scainredh<lb n="5424">
 forta noco riachtatar dar clarmagh na <mls n="122v" unit="MS F folio"> <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> dar<lb n="5425">
 <term type="encampment">longphort</term> immach, co ro
dirighset uile co h-oponn inn oenuair<lb n="5426">
 &ampersir; a n-aenfhabhull i frit<sup resp="WS">h</sup>agaid <ps><sn>Poimp</sn></ps>
cona socraidi gac<sup resp="WS">h</sup> n-direch.</p>
<p><lb n="5427"><ps><sn>Poimp</sn></ps> immorro, o duruacht side edh
forcsena for <term type="encampment">longphort</term><lb n="5428">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps>, ni ro impo a agaid &ampersir;
ni ro tairinn a righrosg,<lb n="5429">
 acht beit<sup resp="WS">h</sup> ic midhemain &ampersir;
ic m&oacute;rdecsain for in <term type="encampment">longphort</term>.</p>
<p><lb n="5430">Nirv&oacute; cian in forcsiu do-somh cena intan
atconnairc in<lb n="5431">
 sruthleccad sloigh lanmoir dar let<sup resp="WS">h</sup>bord in <term type="encampment">longpuirt</term>
imach da<lb n="5432">
 saigid .i. lucht an iarthair &ampersir; occbadh na h-<pn type="continent:Europe">Eorpa</pn>, &ampersir; na h-eltadha<lb n="5433">
 ilbreca imluat<sup resp="WS">h</sup>a uasta .i. na
mergeda iairlepra erplecha<lb n="5434">
 eiteacha, &ampersir; na h-onchona corpc<sup resp="WS">h</sup>aela craesderga &ampersir; na bratac<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="5435">
 lethna lebra lanscailti, &ampersir; siatt for
meirbliugud, &ampersir; for fiarlubgail<lb n="5436">
 &ampersir; for foluamain lasna aithechaibh aerdaib,
&ampersir; la sit<sup resp="WS">h</sup>laicc<lb n="5437">
 &ampersir; la fidren na fanngaithi dus-fainic.</p>
<p><lb n="5438">Atconnairc dano na dairedha dluithi digainni
dergruada<lb n="5439">
 do slegaibh fota faebrac<sup resp="WS">h</sup>a os a
cennaibh, &ampersir; a n-englumma<lb n="5440">
 aigh ocus a <sup resp="WS">n-</sup> innec<sup resp="WS">h</sup> urbadha &ampersir; a tinfas bodbae re bonaibh<lb n="5441">
 na sleg sin do tuagaib tana togadaibh &ampersir; do
biailib imlet<sup resp="WS">h</sup>naib<pb n="400"><lb n="5442">
 oenfoebrac<sup resp="WS">h</sup>aibh, &ampersir; do
bogadaibh bircennaip benncrommaibh<lb n="5443">
&ampersir; d'fogadaib feta fogablaigi &ampersir; do<lb n="5444">
beraip bodba birguirt-rinnait<sup resp="WS">h</sup>e.</p>
<p><lb n="5445">Atconnairc dano taitnem &ampersir; taidhligh
&ampersir; taiblenaigh na<lb n="5446">
 circ<sup resp="WS">h</sup>athbharr <mls n="123r" unit="MS F folio"> cumtaighte ocus na minn righroedroct<lb n="5447">
 ocus na <sup resp="WS">n-</sup> glasluirech n-
gleordat<sup resp="WS">h</sup>a, &ampersir; na n-inar n-orc<sup resp="WS">h</sup>imsach,<lb n="5448">
 &ampersir; lainnrech na let<sup resp="WS">h</sup>ansciath lanmor ic a n-imurcur for uillennaib<lb n="5449">
 na n-anradh, occus ar rightib na rigmiledh, &ampersir;
ar guaillib<lb n="5450">
 na n-galgat n-gaisccedhach, &ampersir; ar cle-corpaib na
curadh comnart</p>
<p><lb n="5451">Atconnairc dano solustaitnem na saigetbolg socarc<sup resp="WS">h</sup>ain<lb n="5452">
 arna suidiugudh for slesaip na <term type="nobles">soerclann</term> cona fot<sup resp="WS">h</sup>aib
clarda<sup resp="WS">ib</sup><lb n="5453">
 fotae, cona forclib finnargait forta, cona m-
belbordaibh credumha<lb n="5454">
 fr&iacute;u, cona cruinnc<sup resp="WS">h</sup>imsaib
coimfighthi do ilcenelaibh gacha<lb n="5455">
 partaing<sup resp="WS">e</sup> isin bith arna coimeccur
co fric<sup resp="WS">h</sup>namach firglic firamnas<lb n="5456">
 inn ochurdruimnib a n-uamann da cach leith, cona
toimsib,<lb n="5457">
 techtaide do raignibh na saiget sainighthi arna n-
ordugud<lb n="5458">
 inntu &ampersir; do neoc<sup resp="WS">h</sup> na
tailledh isna saigetbolgaibh dib batar<lb n="5459">
 ina topnasgoib cengailti for a cait<sup resp="WS">h</sup>creasaibh na curad cona<lb n="5460">
 cennaibh corranda cruaidrinnai<sup resp="WS">g</sup>the
forna saigtibh sin ar na<lb n="5461">
 foibredh aruilibh dracon ocus leoman &ampersir; a neimib
nat<sup resp="WS">h</sup>rach 'arna<lb n="5462">
 fothraccad a l-lennaib legtae in oir forloisccti,
cona fet<sup resp="WS">h</sup>crannaibh<lb n="5463">
 snasta slemnaigti inntib, cona fidradaibh brecrin<sup resp="WS">n</sup>ta forta,<lb n="5464">
 cona snat<sup resp="WS">h</sup>cenglaib seimrighnib
sitaidhi leo, co lasfadh <mls n="123v" unit="MS F folio"><lb n="5465">
 in t-aer i n-aimsir a n-diubraicte dib.</p>
<p><lb n="5466">Ba h-i toimtiu <ps><sn>Poimp</sn></ps> for tus ica
tencaisin fon toic<sup resp="WS">h</sup>im sin,<lb n="5467">
 co m-ba do buain glassgort na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> no ragdais amal ba<lb n="5468">
 gnath leo gach dia reimi. O 'tconnairc immorro na buidne<lb n="5469">
 niatae naimdide &ampersir; na dirmanna aigh,
&ampersir; na h-ogo armtae &ampersir;<lb n="5470">
 na cait<sup resp="WS">h</sup>cliatha cengailti coirigthe
can fuireach, gan essnadadh,<lb n="5471">
 ic dirgad ina certagaid cuicci, tainic soc<sup resp="WS">h</sup>t ocus imuamon<lb n="5472">
 aiccenta &ampersir; cumsccughadh menman do, &ampersir;
ba celmaine m&oacute;ruilc<pb n="402"><lb n="5473">
 do-sumh sin, ar ni tarla do turcairthi catha n&oacute;
imairicc riam<lb n="5474">
 cuicci ni no cloec<sup resp="WS">h</sup>lodh a menmain
no a aiccned, no do beradh<lb n="5475">
 nach n-urecclai fair.</p>
<p><lb n="5476">Arai sin ni ro leicc-sium co forcsinac<sup resp="WS">h</sup> fair in uruamon<lb n="5477">
 m&oacute;rsin, acht ros-folaig ocus ros-diamlaig in
meiti ro cumaing.<lb n="5478">
 Tanic iarum for in foghurcosta ard-aibinn allata aird-
ermach<lb n="5479">
 tarrustair fai i timcill a slogh &ampersir; a muinntire,
&ampersir; ro gab for a<lb n="5480">
 n-accallaim &ampersir; for urail degaiccnid forta
&ampersir; calma do denamh,<lb n="5481">
 co n-ebairt friu:</p>
<p><lb n="5482"><q>A degmuinter,</q> ol se, <q>is e so an la ic a fuilti iarraidh
co<lb n="5483">
 fata. IS e so an scur ro sirsiubair ar in cat<sup resp="WS">h</sup> cathardha. Na<lb n="5484">
 bidh dicell occaibh festa, ar ni fil ni aili ann <mls n="124r" unit="MS F folio"> do gnether<lb n="5485">
 act dul i muinighin na n-arm ocus an iarainn. Cach<lb n="5486">
 fer accaibh iarrus rochtoin co a crodh ocus co a muintir
sired<lb n="5487">
 a l-loss imberta a claidim i trat-sa roc<sup resp="WS">h</sup>tain dia saigid, ocus gabaidh<lb n="5488">
 occaibh for n-uile mait<sup resp="WS">h</sup>iusa do
bith i m-medon etraibh<lb n="5489">
 &ampersir; bur namaitt for lar in maigi-si na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn> i trat-sa fein, &ampersir; in<lb n="5490">
 dream occoinn as seitrige coisenas iat a l-los na n-arm
as leo<lb n="5491">
 ragtait asin maig-si anos-sa.</q></p>
<p><lb n="5492"><q>&ampersir; as coraite duinn-e a cosnam co
seitrech, ar is<sup resp="WS">s</sup>ind ata<lb n="5493">
 for fir, &ampersir; as linn coingenat na dei adarta. Ar
damad edh<lb n="5494">
 bad ail leo-sidhe mo <term type="lordship">flaithius</term> do bein dim-su &ampersir; <term type="kingship">righi</term> an domain<lb n="5495">
 do tabairt do <ps><sn>Cesair</sn></ps>, do bertais bas
dam-sa, ar asam senoir<lb n="5496">
 cena, ocus dano ni fil d'feirg na n-dei frisin <pn type="city">Roim</pn> ocus fri<lb n="5497">
 poiplib an domain co coimetfatis meisi doibh damad form<lb n="5498">
 badh raen.</q></p>
<p><lb n="5499"> <q>Dar lim-sai dano tuccus lim accmaing maith tochair
docum<lb n="5500">
 in maigi-siu ind&iacute;u. Tuccus lim amh maithi an t-
<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Rom&aacute;naigh</on><lb n="5501">
 uile doneoch as b&eacute;o dibh, ocus ina n-deachatar
bas dib<lb n="5502">
 dano da mairtis indiu is lem-su no cuing&eacute;ntais,
ar is me ata<lb n="5503">
 for fir. Tuccus lim dano cineda d&iacute;-airmhidhe
airthir an domain<pb n="404"><lb n="5504">
 ocus lucht a <term type="city">cathrach</term>
&ampersir; a caistiall, conar' tinoil <term type="king">oenri</term>
ar amus<lb n="5505">
 oencat<sup resp="WS">h</sup>a riemh tinol a barsamla. Ar
atat airm <mls n="124v" unit="MS F folio"><lb n="5506">
 an domain uili, ota in <pn type="graticular">poil
deiscertaigh</pn> cusin <pn type="graticular">poil tuaiscertaigh</pn>,<lb n="5507">
 immailli frim-su i trat-su cenmot<sup resp="WS">h</sup>a
dano drecta uaiti ocus sceolanna<lb n="5508">
 terca filet do lucht iarthair an domain i f-farradh
<ps><sn>Cesair</sn></ps> annsud,<lb n="5509">
 &ampersir; nach faictisi fein nac<sup resp="WS">h</sup>
filet side lin for fobarta-sa, &ampersir; dar<lb n="5510">
 lim-su as edh as denta friu, a lecon cuccainn inar n-
uc<sup resp="WS">h</sup>t &ampersir;<lb n="5511">
 benna an cat<sup resp="WS">h</sup>a do diabladh ina
timchill cona raibe asrus<lb n="5512">
 eluda occo, &ampersir; bidh lor uathad uainn-e d'im<sup resp="WS">b</sup>irt lamh forthu<lb n="5513">
 'arsin, ar ni fil la <ps><sn>Cesair</sn></ps>
sl&oacute;gh folartnaighes dar n-armaib uili.</q></p>
<p><lb n="5514"> <q>Biaid drong mor linn immorro ic na bia feidm aili
<sup resp="WS">i</sup>san<lb n="5515">
 cath acht a n-gaire catha do tabairt namma i cumma
chaich.<lb n="5516">
 Ata araill aile ann imman coir daib calmae do denamh<lb n="5517">
 .i. tabraidh ar for n-aire &ampersir; cretidh co daingen
co fil an <term type="senate">senadh</term><lb n="5518">
 <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on> uili i
trath-su, etir mnai &ampersir; fer &ampersir; occ &ampersir; sen, ica<lb n="5519">
 for nertadh &ampersir; ica for n-etarguide im calma do
denam do<lb n="5520">
 coimh&eacute;t a saire doib, &ampersir; da n-etrain for
cumachta <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</q></p>
<p><lb n="5521"> <q>Ocus da m-beith accam dano asrus etarguide for<sup resp="WS">a</sup>ibh ina<lb n="5522">
 n-diaid-sin, nirbo r&oacute; n&oacute; furail lim me
fein com' clainn &ampersir; com<lb n="5523">
 commaim do luigi foen fo for cossaibh da for nertadh ar
ammus<lb n="5524">
 mait<sup resp="WS">h</sup>iusa do denamh.</q></p>
<p><lb n="5525"> <mls n="125r" unit="MS F folio"> <q>Araill aile ann
dano 'man c&oacute;ir daib calma do<lb n="5526">
 denam, ar mana cloiti-si in n-imairecc-sa remum-sa
indiu,<lb n="5527">
 biad-su im deoradh &ampersir; im loingsiuch &oacute;
sunn immach. Bidh<lb n="5528">
 ascaid cluichi la <ps><sn>Cesair</sn></ps> sin,
&ampersir; bid nairi dermair daib-si. INN&iacute;<lb n="5529">
 aile bad doigh ann immorro gorab t&uacute;sca bas i m-
belaibh-si innas<lb n="5530">
 mo bheth ind&iacute;u im senoir ic foglaim foghnamha do
duine aili,<lb n="5531">
 &ampersir; me i n-<term type="high- kingship">airdrige</term> an domain cusindiu.</q></p>
<pb n="406">
<p><lb n="5532">Ro toccbatar na h-ait<sup resp="WS">h</sup>escca-sin
<ps><sn>Poimp</sn></ps> tra menmanna na<lb n="5533">
 miledh &ampersir; aiccenta na n-<term type="warrior">occlaech</term> atcualatar iat, &ampersir; atract nert
&ampersir;<lb n="5534">
 fergluinne na <term type="lord">righflaithi</term> <on type="people:Romans">Roman</on> ic a n-eistecht, goro linait uile<lb n="5535">
 iatt do saint in<sup resp="WS">d</sup> imbualta
&ampersir; d'faelscudh imberta na n-arm, &ampersir; rob<lb n="5536">
 ferr <sup resp="WS">leo</sup> n-aeinfecht do dail ina m-
belaib innas an n&iacute; bad<lb n="5537">
 oman no bad uireccla re n-<term type="high- king">airdr&iacute;gh</term> d'foghb&aacute;il co brath.</p>
<p><lb n="5538">'Arsin ro gapsat na catha cec<sup resp="WS">h</sup>tarda co coimdichra comduthrac<sup resp="WS">h</sup>tach<lb n="5539">
 ic <sup resp="WS" source="C">gressacht a muinteri
do</sup> saigid araile, ar ro bai<lb n="5540">
 an ferg &ampersir; omun a n-delighthi re <sup resp="WS">a</sup> conach ic gresacht muinteri<lb n="5541">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> docom in cat<sup resp="WS">h</sup>a. Ro boi immorro sailechta na <term type="kingship">r&iacute;ghe</term><lb n="5542">
 &ampersir; ailgius fogbala in conaigh ic gresacht
muintere <ps><sn>Cesair</sn></ps> ina<lb n="5543">
 n-dail, cona boi dic<sup resp="WS">h</sup>ell na
ailsec<sup resp="WS">h</sup>t ic sl&oacute;gh dibh ic saigid<lb n="5544">
 araili, &ampersir; ni ro ansat don reimim roretha sin ro
gabsat forru<lb n="5545">
 nogor' comfoiccsigset for <mls n="125v" unit="MS F folio"> aenre mac<sup resp="WS">h</sup>aire, cona bai<lb n="5546">
 acht edh inurchuir eaturra.</p>
<p><lb n="5547">O ro comfoiccsi<sup resp="WS">g</sup> iaram dona
sl&oacute;gaib cechtarda cona<lb n="5548">
 bai acht edh athgairit a n-imdiubraicthi etarra, ro
reccratar a<lb n="5549">
 lama da saighetbolgaib finndruinighthi. Ro innletar a
saighti<lb n="5550">
 snasta sruibg&eacute;rai for srengsn&aacute;ithib
ciarthaib cotatrighnib a fidbac.<lb n="5551">
 Ro coirighsit a coirrmera coilgdirgi i l-lathrib a
taball tul-amais<lb n="5552">
 &ampersir; i suaineamnaiph siti soidiubraicthi a fogad
feig faebharglan,<lb n="5553">
 &ampersir; a m-bir m-bodba, &ampersir; a sleg snaidti
slinngergorm. Ro tennsat<lb n="5554">
 a traighthi re tulpartaib an talman. Ro boccbertnaighset
a trealma<lb n="5555">
 diubraicthi asa n-guaillibh. Ro dhirighset radarca a
roscc <sup resp="WS" source="C">rinnger</sup><lb n="5556">
 rinnsholus rena n-urchuraib do saighin a m-bidbad.</p>
<p><lb n="5557">Tuccsat aic<sup resp="WS">h</sup>ne for aighthib na
n-aichenta fo a n-ercomair<lb n="5558">
 isin cath. Ro aichensat amh a n-aithri &ampersir; a
senaithri, a<lb n="5559">
 m-<term type="kinsman">braithri</term>, &ampersir; a
macu, a clemnu &ampersir; a coicceliu for a n-inc<sup resp="WS">h</sup>aibh<lb n="5560">
 ann. O ro aithgensat immorro a cairdiu &ampersir; a
coicceliu<pb n="408"><lb n="5561">
 &ampersir; a comfuilidhe i cinncomair friu, ro shocht
forta, &ampersir; tainic caer<lb n="5562">
 chonnailbhe doibh ic faiscin na fircarat ar agaidh na n-
urcor<lb n="5563">
 i n-airenach in cat<sup resp="WS">h</sup>a.</p>
<p><lb n="5564">Ro congbattar iarum a l-lama sinti fon dhiubhracad.
Ni<lb n="5565">
 ro cuirset cor dibh, acht amail tarraidh in tultapadh
&iacute;ett,<lb n="5566">
 <mls n="126r" unit="MS F folio"> ar nir' leicc in
nairi doib impodh o a n-inadhaibh<lb n="5567">
 catha, &ampersir; ni ro leicci in baidh doib dano gnimh
inn imairicc<lb n="5568">
 i n-agaid na n-aichenta.</p>
<p><lb n="5569">Ro batar fri re cian icon imdecsain sin for lat<sup resp="WS">h</sup>air in<lb n="5570">
 catha, &ampersir; ni ro diubraic neach araile dib, acht
a fogadha fuirighthi<lb n="5571">
 urlamha for a meraib, &ampersir; a l-lama sinti oc
irnaidhi na<lb n="5572">
 h-imgona, ar ni ro cumaing nech dib a arm do dibracad
ria<lb n="5573">
 n-araili.</p>
<p><lb n="5574">Fota badh coir na lama sin cenae d'fostadh &ampersir;
d'irfuirech<lb n="5575">
 can a l-lecon lasna gnima do ronta ar trill dibh. Ar as
garuair<lb n="5576">
 gur' cuirset na lama sin <sup resp="WS">do</sup>cum bais
in coimlin na fetfadh<lb n="5577">
 in cined doenna d'foccbail i n-oenaimsir co brath
doridhisi<lb n="5578">
 cidh co sidamail no beitis o sin ammach, can cath, can
coccadh,<lb n="5579">
 gan marbadh duine ettorru. Ar iss edh innisit auctair na
<on type="people:Romans">Roman</on><lb n="5580">
 f&eacute;in, conidh maithiss ro bai, &ampersir; conidh
ait<sup resp="WS">his</sup>scel aisnesen<lb n="5581">
 <term type="lordship">flaitius</term><sup resp="WS">a</sup> na <on type="people:Romans">Roman</on> riem dareis
an catha sin, ar ni raibe less<lb n="5582">
 no <term type="city">cat<sup resp="WS">h</sup>air</term>
no caislen isi<sup resp="WS">n</sup>n <pn type="country:Italy">Ettail</pn> nar'bo lan don occbaidh<lb n="5583">
 <on type="people:Romans">Romanaig</on> co n-icci an la
sin. Batar f&aacute;sa immorro a n-urmhor<lb n="5584">
 o sin amach, &ampersir; ni ro linait riam.</p>
<p><lb n="5585">Cach cath &ampersir; gac<sup resp="WS">h</sup>
coccad, gach &aacute;r &ampersir; gach airlech <mls n="126v" unit="MS F folio"><lb n="5586">
 ocus gach easbaid dano do ratad isin doman riem, as co
cath<lb n="5587">
 in lai sin no cuirthe ar bharamail. As friss no
samhlaighthe<lb n="5588">
 gach olc, &ampersir; ni ro samladh sumh fri h-olc aile
riamh. Nir'bo<lb n="5589">
 h-ingnadh <sup resp="WS" source="C">iarumh</sup> cemadh
ainesccaidh la neach iml&uacute;adh a<lb n="5590">
 lam ann docom in cat<sup resp="WS">h</sup>a sin. Araisin
tra frit<sup resp="WS">h</sup> neach no imluaided<pb n="410"><lb n="5591">
 a lama re cach ann. Dia friss cena, ro ba m&oacute;r in
mire,<lb n="5592">
 ocus rob adbal in miciall, &ampersir; ro ba dana in
dasacht don oenduini<lb n="5593">
 ro derlaic a arm &ampersir; a lama d'imluadh &ampersir;
d'imbeirt re<lb n="5594">
 cach isi<sup resp="WS">n</sup>n uair sin, ocus
<ps><sn>Cesair</sn></ps> fein cidh iter can <sup resp="WS">a</sup>
armu<lb n="5595">
 d'imbeirt ann. <ps><fn>Crastinus</fn></ps> a ainm an fir
sin, <term type="warrior">occlaech</term> derrscaigthech<lb n="5596">
 do sainmuintir <ps><sn>Cesair</sn></ps> eside.</p>
<p><lb n="5597">IS annsin iarum ro d&iacute;righ
<ps><fn>Crastinus</fn></ps> a geilmer gaiscid<lb n="5598">
 i suainem in let<sup resp="WS">h</sup>ga letartaigh ro
bai ina laim, conus-tuarccaib<lb n="5599">
 i comarda fria cluais, gurros-bocc ocas coros-bertnaigh,
gorros-croit<sup resp="WS">h</sup><lb n="5600">
 ocus coros crit<sup resp="WS">h</sup>naigh, curros-cass
ocus curros-certaig, go<lb n="5601">
 ro la rot rourcuir di ocus a fidren bodba ocus a
siangaran aigh<lb n="5602">
 eiste, co tarla 'na seol neime ocus 'na h-innell urbadha
&iacute; sech<lb n="5603">
 bil in sceit<sup resp="WS">h</sup>, dar brollach na
luirighe, i m-mullach a oc<sup resp="WS">h</sup>ta don<lb n="5604">
 fir bai for a inc<sup resp="WS">h</sup>aib isin cath
araill, co n-deachaidh fot ferlama<lb n="5605">
 da crund cruaidh cethardruimnech <mls n="127r" unit="MS F folio"> for slicht a<lb n="5606">
 glaisiarainn trena druim siar sec<sup resp="WS">h</sup>tair ar tregdad a cridhi ina<lb n="5607">
 certmedon.</p>
<p><lb n="5608">Cidh seitrioch foruair as can anmain foraccaib.
Nocurb<lb n="5609">
 athair gan clainn, immorro, ocus nocar cenn cen chuiri,
ocus nocur<lb n="5610">
 <term type="lord">t&uacute;isiuch</term> gan a buidin,
ocus nocurb urfoccra fogla for<lb n="5611">
 fann in t-urcur sin tarlaic <ps><fn>Crastinus</fn></ps>,
ar ni boi for ti diubraicthe<lb n="5612">
 do shluag <ps><sn>Poimp</sn></ps> no
<ps><sn>Cesair</sn></ps> aenduine nar' aithris in urc<sup resp="WS">h</sup>or<lb n="5613">
 sin.</p>
<p><lb n="5614">IS annsin iarum ro sinnitt a n-organa aigh,
&ampersir; a cuirn<lb n="5615">
 comairc &ampersir; a caismberta catha leo .i. a stuic
ocus a sturgana<lb n="5616">
 ocus a n-adurca fur<sup resp="WS">fh</sup>occra, ocus a
cuislenna catha, gur ro<lb n="5617">
 buaidredh an t-aer leo do glaeidhbeicedhaigh na stoc
slescam<lb n="5618">
 slemonsholus, d'ardgairmnigh &ampersir; d'fogurnuall na
n-adurc, do<lb n="5619">
 buiredhaigh ocus do comghair na corn &ampersir; na
cuslennach.</p>
<p><lb n="5620">Ro eirgettar tra aiccentai na n-anradh &ampersir;
menmanna in<lb n="5621">
 morsluaigh leosin, ocus tuargaibset gaire m&oacute;ra os
aird. Ni ro<pb n="412"><lb n="5622">
 toccbait reimi-sin no ina n-deghuidh isin doman gairi a
m-barsamla<lb n="5623">
 sin. Deithvir on, ocus sloig na cruinni domanda uili<lb n="5624">
 ic eighmigh inn aenfecht ar in aenmuig-<sup resp="WS">sin</sup>. Ro lin mac-alla<lb n="5625">
 na gairi sin <mls n="127v" unit="MS F folio"> mothra
ocus caillti, fedha occus fidhneimhedha,<lb n="5626">
 tulc<sup resp="WS">h</sup>ae ocus sleivti, aibni
ocus essu, allu ocus<lb n="5627">
 inberai in tire <sup resp="WS" source="C">uili</sup>.</p>
<p><lb n="5628">Ro siac<sup resp="WS">h</sup>t a m-bresmaidm ocus a
fuamannai ocus a freccurtai<lb n="5629">
 co fircleit<sup resp="WS">h</sup>i sleibi <pn type="mountain">Olimp</pn> in conair on cusna rancatar<lb n="5630">
 goethu no toirni na nell uretrom etorbuasach inn
aeoir fuasnadhuigh<lb n="5631">
 riamh. Ro freccrait na gairi-sin &ampersir; na
nualleigmhi<lb n="5632">
 cetna i comhglendaibh slebhi <pn type="mountain">Heim</pn>, &ampersir; inn uam<sup resp="WS">h</sup>annaip imdorcaibh<lb n="5633">
 shlebhe <pn type="mountain">Peil</pn>, &ampersir; i m-
bendaib bitharda sleibi <pn type="mountain">Pinn</pn>, ocus i caircibh<lb n="5634">
 cenngarbae sleibi <pn type="mountain">Paing</pn>,
&ampersir; in all-cnocoip agadlethnaibh slebhi<lb n="5635">
 <pn type="mountain">Oeta</pn>, ocus in n-uiliph
diamraibh ocus ditrebaibh na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn>
arcenae.</p>
<p><lb n="5636">Ocus ba h-adbur urecclai dano dona sl&oacute;gaib
con-uargaibhsett<lb n="5637">
 na gairi sin fein eistecht re a freccurtaibh doridhisi
asna<lb n="5638">
 h-inadaip sin ina n-docomm, ina m-bui do graigibh
&ampersir; d'almaib<lb n="5639">
 ech ocus indili, ocus do tretaib torc ocus mucrad,
&ampersir; d'ailbinibh<lb n="5640">
 oss ocus alltu eccennais, ocus do damraidh dice<sup resp="WS">i</sup>ll d&aacute;sachtuigh<lb n="5641">
 i foithrib na <pn type="country:Thessaly">Tesali</pn>.</p>
<p><lb n="5642">Tanccattar inn aeinfecht lasna gairib sin co m-batar
for dobur<lb n="5643">
 ocus <mls n="128r" unit="MS F folio"> for dasacht i
timcill na cath for lar in<lb n="5644">
 muighe, co n-derna fot crithach don muigh fo a cossaibh,<lb n="5645">
 ettar daini &ampersir; alma ocus innili, cona bui a
samail acht mad<lb n="5646">
 <term type="earthquake">talamcumsccughadh</term> tisedh
ann, co ro rainset ratha ocus <term type="city">cathrac<sup resp="WS">h</sup>a</term><lb n="5647">
 &ampersir; caisteoil &ampersir; <term type="temple">tempaill</term> dea &ampersir; relci idal ocus
cumtaighthe<lb n="5648">
 cloch &ampersir; claradh in tire lasin toranncrit<sup resp="WS">h</sup> mor sin, gor'bo moiti<lb n="5649">
 ba difulaing <sup resp="WS" source="C">doibh</sup>
cloistecht re fogurmuirn in muighe<lb n="5650">
 fos, cona b&uacute;i a barsamail acht amail bad bann don
brat<sup resp="WS">h</sup> do berta<lb n="5651">
 isin uair sin ind.</p>
<pb n="414">
<p><lb n="5652">La soduin ro cotar na sl&uacute;aig for a trealmaib
diubraicthi,<lb n="5653">
 &ampersir; ro gabsat ica n-imluad do cec<sup resp="WS">h</sup>tar in da leit<sup resp="WS">h</sup>i. Batar di-
airmidhe<lb n="5654">
 re n-airdmes iat-sen. Robtar imda amh ic a n-imluadh<lb n="5655">
 etarrai fogadha faebrac<sup resp="WS">h</sup>a
&ampersir; bera bodhbha biraighthi &ampersir; cuailleda<lb n="5656">
 cendloiscct<sup resp="WS">h</sup>e ocus saighti
foibrighthi fororda occus<lb n="5657">
 mulcloc<sup resp="WS">h</sup>a glac &ampersir; liacca
lamh &ampersir; uvuill-mill iarnaidhe &ampersir; pluicmill<lb n="5658">
 luaide &ampersir; crundc<sup resp="WS">h</sup>loc<sup resp="WS">h</sup>a taball.</p>
<p><lb n="5659">Ba h-e tricci &ampersir; imluas inn imdiubraict<sup resp="WS">h</sup>i leo conach bui nach<lb n="5660">
 tairisimh for a n-urcoraib occo, no nach n-uiresbaid,
acht a<lb n="5661">
 m-bith ina n-dluithne<sup resp="WS">o</sup>ll dubdorcha
isin aer uassaibh can tolladh,<lb n="5662">
 can tanughadh airet batar na sloig for a trealmaibh
diubraicti,<lb n="5663"><mls n="128v" unit="MS F folio">
 co ro dicleit<sup resp="WS">h</sup>set solsi ind l&aacute;ei forru ind airett<lb n="5664">
 batar na dorc<sup resp="WS">h</sup>ata dermara sin dar
na cathaibh &ampersir; dar maigib<lb n="5665">
 na <pn type="country:Thessaly">Tesali</pn> uile fothu,
amail niullu fleochuidh, no amail dobur<lb n="5666">
 n-dubciach, n&oacute; amail dall-fedha i foghamhar, co
tuititis iarom<lb n="5667">
 'na frasaibh neimhi &ampersir; 'na tolaib tromfertana i
cobr<sup resp="WS">adh</sup>aiph na<lb n="5668">
 scieth, ocus i tulaib na starga ocus na m-boccoiti,
&ampersir; i n-drolaib<lb n="5669">
 na luirech &ampersir; i corraib na n-dillat, i cennaip
ocus i corpaib<lb n="5670">
 na fer &ampersir; na n-each, comtar ile fuile forta
&ampersir; crec<sup resp="WS">h</sup>ta &ampersir; cnedha<lb n="5671">
 &ampersir; letarta dileighis.</p>
<p><lb n="5672">Nir b'inann duthrac<sup resp="WS">h</sup>t la lucht
na n-diubraicte-sin cena, ar<lb n="5673">
 ba se duthrac<sup resp="WS">h</sup>t dreime dib cona
dibhraictis urcor n-imroill isin<lb n="5674">
 cath, can guin carat no esccarat de. Dream aili ba se a
n-duthracht<lb n="5675">
 guin a n-escarat nama. Drem aile ba ferr leo co taethsad<lb n="5676">
 a n-airm dimain <sup resp="WS" source="C">asa
lamhaibh</sup> isin talamh gan guin<lb n="5677">
 carat no escarat dibh.</p>
<p><lb n="5678">Acht cena ni boi a cummus-sin leo-som, ar ni fer
d'airithe<lb n="5679">
 no aimsed neach and, acht a n-airm do diubraccadh isin
aer<lb n="5680">
 os na cat<sup resp="WS">h</sup>aib co tuititis for na
slogaib amail ro ordaigedh<lb n="5681">
 an toict<sup resp="WS">h</sup>iu no an t-urcor iat. <mls n="129r" unit="MS F folio"> Acht cena as mo ro<lb n="5682">
 fairrgit sluagh <ps><sn>Poimp</sn></ps> desin ina sluagh
<ps><sn>Cesair</sn></ps>, ar as dluit<sup resp="WS">h</sup>e ro<lb n="5683">
 batar &ampersir; as lugha ro soichtis na h-airm an talam
treot<sup resp="WS">h</sup>a.</p>
<pb n="416">
<p><lb n="5684">In crobhuailidh bodba dano ro ordaigh
<ps><sn>Poimp</sn></ps>, co m-<term type="nobles">maithibh</term><lb n="5685">
 in t-<term type="senate">senaidh</term> immi in n-
airisin <sup resp="WS">ind</sup> imbualta &ampersir; i tuinighthe in<lb n="5686">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a moir ro tairisetar a n-
inadaib a coss for lar in cathae,<lb n="5687">
 ocus ro dluithigsit co daingen iet. Do ronsat amdabaigh
n-doscailti<lb n="5688">
 dib &ampersir; scellbolg do sciathaib ina timcell
&ampersir; uasaibh, co<lb n="5689">
 m-benadh bili in sceit<sup resp="WS">h</sup> ria araile
dib. Indar-lat cona bai n&iacute;<lb n="5690">
 badh eislinn doib acht a n-airm fen dia crec<sup resp="WS">h</sup>tnugad ar a rodlus<lb n="5691">
 ro innletar iat, ocus as inuectain dia coemsaitis a lama
do<lb n="5692">
 luth no a n-armu d'imirt i n-agaid a m-bidhbadh isin
rodlus i<lb n="5693">
 r-rabhatar fos co reithfitis carpait ceithirreidh
foraib.</p>
<p><lb n="5694">Morsocraite in domain immorro do dec<sup resp="WS">h</sup>atar i toirithin <ps><sn>Poimp</sn></ps><lb n="5695">
 .i. ciniuda na h-<pn type="continent:Asia">Aissia</pn>
&ampersir; na h-<pn type="continent:Africa">Affraice</pn>, &ampersir;
lucht na n-innsedh do<lb n="5696">
 muir <pn type="sea">Torrein</pn>. Ni ro dluithighset re
socraite in t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Romanaig</on>,<lb n="5697">
 acht batar co h-edluit<sup resp="WS">h</sup> esraiti
uat<sup resp="WS">h</sup>u for leith. Araidhi<lb n="5698">
 ni ro saigset ind imairicc fos biucc, ar b&oacute;i
tincoscc o<lb n="5699">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> forru cona remtiastais in
crobuailidh moir i m-batar na<lb n="5700">
 <on type="people:Romans">Rom&aacute;naig</on> i frestal
na h-ergaile.</p>
<p><lb n="5701">IS annsin ro innsaigsett eitedha catha
<ps><sn>Cesair</sn></ps> &ampersir; a <term type="cavalry">marcsluagh</term><lb n="5702"><mls n="129v" unit="MS F folio">
 ocus a mergeda
&ampersir; tosach a shloigh co sanntach<lb n="5703">
 in lathair i n-ucht muintere <ps><sn>Poimp</sn></ps>. Ro
leicced <term type="cavalry">marcslog</term><lb n="5704">
 muinteri <ps><sn>Poimp</sn></ps> ina n-agaidh side dia
fubtad &ampersir; ro fosaigset<lb n="5705">
 imairecc n-ugra forru.</p>
<p> <lb n="5706">O 'tconcatar dano socraiti <ps><sn>Poimp</sn></ps>
sin ni ro cumhgadh a<lb n="5707">
 n-imfostadh, acht ro meabaid sruit<sup resp="WS">h</sup>leccadh da <term type="archer">saigdeoraib</term>
&ampersir;<lb n="5708">
 da n-occmiledhaiph etromaib &ampersir; da n-oes occbaid
&ampersir; da n-glaslaith,<lb n="5709">
 cois ar cois frisin <term type="cavalry">marcsluagh</term>, cur' gabsat a n-inadh imairicc<lb n="5710">
 fir ar fir i l-lathair in cat<sup resp="WS">h</sup>a
friu.</p>
<p><lb n="5711">Ro feradh an cath co ferrda annsin iaram, &ampersir;
atrochratar<lb n="5712">
 sochaide re h-edh n-athgairit annsidhe. Ro airig
<ps><sn>Cesair</sn></ps> airsidhecht<pb n="418"><lb n="5713">
 muintire <ps><sn>Poimp</sn></ps> 'arsin, &ampersir; rob
omhan lais sodh da<lb n="5714">
 <term type="cavalry">marcsluagh</term> &ampersir; da
mergedhaib &ampersir; do thossach a sloigh rempu ara<lb n="5715">
 deiniu ocus ara dighaire &ampersir; ara edl&uacute;s ro
innsaighset a muinter<lb n="5716">
 an cath, &ampersir; ara rodhlus tangatar muinter
<ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="5717">IS edh do roine iaromh, ro coirigh co obann a cat<sup resp="WS">h</sup>ai<lb n="5718">
 <term type="footsoldier">coisidhe</term> ina stuaigh
bodhbha i timcill a <term type="cavalry">marcsluagh</term> ocus a
mergedh<lb n="5719">
 &ampersir; lochta in tosaigh, conach soiti asa n-
inadhaib iat.</p>
<p><lb n="5720">Ro cot<sup resp="WS">h</sup>aig iaram in n-imairecc
ina h-inad amlaidh sin,<lb n="5721">
 &ampersir; ro dedhail Cesar brotlom sloig romoir for
leith uadh, ocus<lb n="5722">
 ro chuir co tinnisnuch <sup resp="WS" source="C">uadh</sup> iat i timcioll <mls n="130r" unit="MS F folio"> in<lb n="5723">
 catha, co tancatar da lethtaibh dochom sl&uacute;aigh
<ps><sn>Poimp</sn></ps> in conair<lb n="5724">
 na ro shailset a taidhecht etir ina n-docom &ampersir;
in t-imairecc for<lb n="5725">
 congbail ina inadh fein fos.</p>
<p><lb n="5726">Ro scuc<sup resp="WS">h</sup>sat co seitreach da
saigidh &ampersir; ro doirtset co dana<lb n="5727">
 forta iat, cona rainic o <term type="cavalry">marcshluagh</term> <ps><sn>Poimp</sn></ps> impodh da
frestal<lb n="5728">
 intan ro clannsat muinter <ps><sn>Cesair</sn></ps> a
craiseacha crannremru i m-bruinnib<lb n="5729">
 &ampersir; i n-ochtaib &ampersir; a n-aiblenaib a n-
each, co l-lingtis in<lb n="5730">
 arda na h-eich, co tecmaitis na <term type="horseman">marcaigh</term> foena <sup resp="WS" source="C">fothaibh &ampersir;</sup> fo<lb n="5731">
 a cossaib. Ni h-ait<sup resp="WS">h</sup>eirghi no
leiccti doiph, acht no scartitis<lb n="5732">
 muinter <ps><sn>Cesair</sn></ps> a cinnu da claidhbibh
dib.</p>
<p><lb n="5733">Ni ro gabadh nach n-eisimul o muintir
<ps><sn>Poimp</sn></ps> .i. o na<lb n="5734">
 <term type="footsoldier">coisidhibh</term> batar
ettarra, acht ro comtuaircit uili, ar ni ro leiccit<lb n="5735">
 a c&oacute;rugud no a n-ordugud doib don leith dia
tancus cucu.<lb n="5736">
 Bai immorro da deini &ampersir; da tricci ro tuairgit
intan no bid<lb n="5737">
 an fer dibh acc triall a aighthi d'impodh for a bidbaidh
d'fert<sup resp="WS">h</sup>ain<lb n="5738">
 comlainn fris ni roichedh leth-impodh lais antan no
chlandadh<lb n="5739">
 in fer do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps> in craisigh
ina cnes no do beired<lb n="5740">
 rucaill don claidem dar a muinel co n-eiscced a cend da<lb n="5741">
 cuil-meidhe.</p>
<p><lb n="5742">Nirbo fota ro bai an cath can dul <mls n="130v" unit="MS F folio"> do lethleth<lb n="5743">
 annsin, ar ni bh&oacute;i ic socraiti
<ps><sn>Poimp</sn></ps> acht fulang a marbt<sup resp="WS">h</sup>a,
&ampersir;<pb n="420"><lb n="5744">
 muinter <ps><sn>Cesair</sn></ps> a n-aenar ic gnim inn
imair<sup resp="WS">i</sup>cc, ar rainic<lb n="5745">
 coimdilsi ann etir longaib bronn na sochaidhe ocus
claidhme<lb n="5746">
 muintire <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="5747">Ro treiccsett na cineda barbarda &ampersir; in t-
socraite a naire<lb n="5748">
 annsin, &ampersir; ni tucsat da n-oidh, ocus ni ro
cuimnighset a n-inadha<lb n="5749">
 catha do congmail, acht ro impodh a <term type="cavalry">marcsluagh</term> i<lb n="5750">
 cend a <term type="footsoldier">coissidhi</term>, ocus
tuccsat uile a n-aigt<sup resp="WS">h</sup>e for aenleith<lb n="5751">
 'arsin, etir <term type="footsoldier">coissidhi</term>
ocus <term type="horseman">marcach</term>, ocus ro coimdilsighset na<lb n="5752">
 dromanna do muintir <ps><sn>Cesair</sn></ps>.</p>
<p><lb n="5753">N&iacute;rbtar feich obtha la muintir
<ps><sn>Cesair</sn></ps> sin, ar ro ghabsat<lb n="5754">
 co sanntac<sup resp="WS">h</sup> dian-dichra dluith-
denmnetach ic a tuargain ina<lb n="5755">
 n-diaidh ic clandadh a craisiuch ina corpaib, ic sadhadh
a<lb n="5756">
 slegh ina slesaib ocus ina n-airnip ocus i fasaib a
taeb, ic<lb n="5757">
 coimgerradh a cos ocus a caeldromann, a m&eacute;idedh
ocus a<lb n="5758">
 m&uacute;inel da tuagaib <sup resp="WS">&ampersir;</sup>
da claidhbip, ic brud a formnadh ocus<lb n="5759">
 a cloiccend da n-gunfainnip niadh ocus da loirgfertsibh
catha.</p>
<p><lb n="5760">Rob ainmesardha in t-ar tuccadh annsin. Ni raibe modh<lb n="5761">
 no mesair forar' marbad ann. Nir'bo h-ingnad sin cena,
ar<lb n="5762">
 g&eacute;rbo linmar l&uacute;thmur data deglamaigh in
luc<sup resp="WS">h</sup>t marbta ro bai<lb n="5763">
 ina n-diaidh-siumh ni tainic dhibh airlech in neich <mls n="131r" unit="MS F folio"> do<lb n="5764">
 fetfaidthe do marbad ann don th-sl&uacute;ag ro teich
dibh ar a<lb n="5765">
 n-imat ocus as a n-dlus ocus ar reidhe in muighi. Acht
cena<lb n="5766">
 ni h-asslach fuaratar, ocus ni mait<sup resp="WS">h</sup>om n-anacail ocus ni trocaire<lb n="5767">
 ro dechad forra, acht lor a n-aiccnidh ocus a menman do<lb n="5768">
 tuitim <sup resp="WS" source="C">dib</sup> lasin
sl&oacute;gh ro bai ina n-diaidh.</p>
<p><lb n="5769">IS amlaid sin ro taipnedh socraite
<ps><sn>Poimp</sn></ps> don muigh.</p>
<p><lb n="5770">Ranccus iarsin cusna buidnib medonc<sup resp="WS">h</sup>oib ocus cusanu tenn<lb n="5771">
 ocus cusan tairisi ocus cusin laim ar culu ro bui ic
<ps><sn>Poimp</sn></ps><pb n="422"><lb n="5772">
 .i. in brainech bodba ocus an t-innell aigh ro h-
ordaighedh n-airis<lb n="5773">
 inn imbualta ocus i tuinighthi an c<sup resp="WS">h</sup>atha moir, airm i<lb n="5774">
 r-rabatar treoin ocus <term type="lord">tigernadha</term>, <term type="tribune">treabaind</term>
ocus <term type="lord">tusigh</term> ocus<lb n="5775">
 <term type="count">commiti</term> ocus <term type="centurion">cennturi</term>, <term type="consul">conssu<sup resp="WS">i</sup>l</term> ocus comairlidh &ampersir; cuingidhi na<lb n="5776">
 <pn type="city">Roma</pn> &ampersir; lucht gaiscid an t-
<term type="senate">senaid</term> <on type="people:Romans">Romhanaigh</on>, ocus teglach<lb n="5777">
 <ps><sn>Poimp</sn></ps> impo.</p>
<p> <lb n="5778"><num value="8">Oc<sup resp="WS">h</sup>t</num> catha
&ampersir; <num value="80">ceithri fichit</num> cat<sup resp="WS">h</sup> do mhiledaib armt<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir;<lb n="5779">
 <num value="40000">d&aacute; .xx. mile</num> <term type="footsoldier">traigthech</term> &ampersir; <num value="1000">.x.
c&eacute;t</num> in cach <num value="1000">mile</num> dhibh-side ina<lb n="5780">
 corugad oencatha, &ampersir; <ps><sn>Lentulus</sn></ps>
<term type="consul">consul</term> co <num value="4">ceit<sup resp="WS">h</sup>riph</num> <term type="legion">leigionaibh</term><lb n="5781">
 lain-imdhaibh imaille friss i m-beind cli in catha,
&ampersir; <ps><sn>Domit</sn></ps><lb n="5782">
 <term type="lord">tuseach</term> <term type="city">cat<sup resp="WS">h</sup>rac<sup resp="WS">h</sup></term>
<pn type="city">Corpin</pn> cusin lin cetna ina beind aile, &ampersir;
<ps><sn>Scip</sn></ps><lb n="5783">
 mac <ps><sn>Scip</sn></ps> maic <ps><sn>Scip</sn>
<rn>Affracain</rn></ps>
co moirt<sup resp="WS">h</sup>inol na <on type="people:Cilicians">Cilecdha</on> immi<lb n="5784">
 i n-airenach a etermedoin in cat<sup resp="WS">h</sup>a
cetna.</p>
<p><lb n="5785">O ranccatar muinter <mls n="131v" unit="MS F folio"> <ps><sn>Cesair</sn></ps> in cathfhal neimhi<lb n="5786">
 sin, ro coirighset co dl&uacute;th-daingen immo <term type="lord">tigerna</term> iat ina n-aenbroin<lb n="5787">
 oencat<sup resp="WS">h</sup>a. Ro gabh cach a inad
imbuailti ann, amal<lb n="5788">
 ro coirigit iat o thosach, ocus ro h-ordaigit, ocus
tuccsat a n-aighthi<lb n="5789">
 uile a n-&oacute;infhecht ar an cath mor sin muintire
<ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="5790">Ba gairbiu ina gaeth, ba deiniu ina seitedh teinedh,
ba<lb n="5791">
 troma ina tuile, ba treisi ina ruadbuinne roburta, ba
merburba<lb n="5792">
 ina tot murtonn in mormara ro h-ucht alla no airdsleibe,
in<lb n="5793">
 tolg &ampersir; in tulscan &ampersir; in ruathar roimher
roithren roborb<lb n="5794">
 roidhiumsach ruccsat i cenn na caithetarnaidhe sin ro
bai ic<lb n="5795">
 muintir <ps><sn>Poimp</sn></ps>.</p>
<p><lb n="5796">Nirbo luth re letredh doib-sium on cena, &ampersir;
nirbo turrac<lb n="5797">
 gan tubha, &ampersir; nirbo reim gan freassabra, ar ba
cruaide ina<lb n="5798">
 carrac, &ampersir; ba daingni ina dair, &ampersir; ba
tairismighi <sup resp="WS">i</sup>na tulach<lb n="5799">
 &ampersir; ba fostu ina sliabh in fothughadh &ampersir;
in cot<sup resp="WS">h</sup>ughadh ocus<lb n="5800">
 in fossughadh &ampersir; an fairisiumh do ronsat muinter
<ps><sn>Poimp</sn></ps> for<lb n="5801">
 a cinn.</p>
<pb n="424">
<p><lb n="5802">Ro fuirgeadh conach catha <ps><sn>Cesair</sn></ps>
annsin, &ampersir; ro tairis an<lb n="5803">
 t-ag ann. Ro fosaighedh an ergal &ampersir; an t-
imairecc ann. Ro<lb n="5804">
 congbadh an cath ina inadh. Ro timairgset impo
&ampersir; ro ansat<lb n="5805">
 occa for a scath ina m-boi <mls n="132r" unit="MS F folio"> do sl&oacute;gaib co h-anbail<lb n="5806">
 enda easraiti for scailed ocus for scainnredh fo maigib
na<lb n="5807">
 <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> da gach aird
dibh. Ar ni socraiti eachtrand n&oacute; ciniudha<lb n="5808">
 comaighthe no buidne barbardha ro gniset an cathugud<lb n="5809">
  annsin etir, acht firmuinter diles &ampersir;
sen&aacute;es gradha <ps><sn>Poimp</sn></ps> ocus<lb n="5810">
 <ps><sn>Cesair</sn></ps> .i. milidh merdana
mormenmnac<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir;
gasraid gaisccedhac<sup resp="WS">h</sup><lb n="5811">
 an t-<term type="senate">senaidh</term> <on type="people:Romans">Romanaigh</on> adiu &ampersir; anall, na h-aithri
&ampersir; na<lb n="5812">
 maccu, na <term type="kinsman">braithri</term>
&ampersir; na clemhnu, na carait &ampersir; na coiceili, ucht<lb n="5813">
 re h-ucht &ampersir; a n-agaid araili.</p>
<p><lb n="5814">Rancatar na cat<sup resp="WS">h</sup>a cenn i cenn
annsin cona raibi dlug<lb n="5815">
 diubraict<sup resp="WS">h</sup>i no edh urchuir ettarru.
O immarainic doib iarum<lb n="5816">
 ro lupsat na latha gaile, &ampersir; ro cromsatt na
catha cechtarda<lb n="5817">
 annsin ic slaigedh a sciath &ampersir; i foc<sup resp="WS">h</sup>lithar a starga ocus a<lb n="5818">
 m-bocoiti. Ocus ro cuas leo dano i n-urdornaib a
claidhemh claislet<sup resp="WS">h</sup>an<lb n="5819">
 coilgd&iacute;riuch &ampersir; i
r&uacute;adhbholg&aacute;naibh a sleg snasta &ampersir; i<lb n="5820">
 m-muinighin a manaisi &ampersir; a l-laigen lethanc<sup resp="WS">h</sup>enn, &ampersir; a craisiuch<lb n="5821">
 cr&oacute;fairsing crainnremar, cu ro coirighset co
comard a r-renna<lb n="5822">
 bodba biraighthi docom araili, co m-ba samalta re
sraitsligidh<lb n="5823">
 crandcha comairdi eter da lini lanfotu do tighibh
taeibhshlemhnu<lb n="5824">
 &ampersir; do caprac<sup resp="WS">h</sup>aib comdluta
claraidh inn aen na <mls n="132v" unit="MS F folio"><lb n="5825">
rigbaili romor in clardroichet comard comdluith coimreidh<lb n="5826">
 coimdiriuch dorighnedh do ruadh-crandgail na slegh
slinngorm<lb n="5827">
 leo, eter na da scellbolg dluithe deghcoirigt<sup resp="WS">h</sup>e batar do clarsc&iacute;athaib<lb n="5828">
 moraib aladhbreacaip da gach leith dibh adiu &ampersir;
anall.</p>
<p><lb n="5829">Co cingfitis <term type="queen">r&iacute;ghna</term>
rotroma, n&oacute; seisi sloigh romoir, no<lb n="5830">
 assain fo n-eiredaibh fortha on aircenn co araill don
cath<pb n="426"><lb n="5831">
 cec<sup resp="WS">h</sup>tarda can scainredh gan
fannughadh, can fescred fort<sup resp="WS">h</sup>a<lb n="5832">
 ar a cruas &ampersir; ar a caiti ro congbait a n-iriella
i n-dornoib na<lb n="5833">
 n-deglaec<sup resp="WS">h</sup>, &ampersir; ar a
sonairte ro saidhit &ampersir; ar a daingne ro<lb n="5834">
 dingit a slenna &ampersir; a fograinne i cnesaib
crec<sup resp="WS">h</sup>tnaighthi na<lb n="5835">
 curadh comnart do cec<sup resp="WS">h</sup>tar in da
leithi, go ro dailit luirecha<lb n="5836">
 tonnaidh ocus deocha dianbais i m-beolaibh sochaidhe
ettarru,<lb n="5837">
 gurro trasccrait ilmhile re h-edh n-at<sup resp="WS">h</sup>gairit for in lat<sup resp="WS">h</sup>air sin
leo.</p>
<p><lb n="5838">Do ronait ochra ammalta i cosmailius bili bernaig do
bordaibh<lb n="5839">
 in catha cec<sup resp="WS">h</sup>tarda 'arsin, uair
gach airm i m-bitis na<lb n="5840">
 treinfir talc<sup resp="WS">h</sup>ara &ampersir; na
milid mormenmnac<sup resp="WS">h</sup>a &ampersir; na h-erredha<lb n="5841">
 aigh &ampersir; na galgata gaisccidh in n-airenac<sup resp="WS">h</sup>aibh na cath no<lb n="5842">
 bristis bernada mora, &ampersir; no bertis <mls n="133r" unit="MS F folio"> tolga aidbli isin<lb n="5843">
 cath for a n-inc<sup resp="WS">h</sup>aib, co n-
ascnaitis airenaighi na cath i n-glacaib<lb n="5844">
 araili amal renna mara for t&iacute;r no tiri for
muir.</p>
<p><lb n="5845">No mudhaigtis dano treinfir tabarta na tolg sin <sup resp="WS" source="C">focetoir</sup><lb n="5846">
 i crislaigibh na cath n-eac<sup resp="WS">h</sup>trann,
co n-dunta in scellbolg<lb n="5847">
 sciat<sup resp="WS">h</sup> daraneisi co tairsedh
riaghail dromann an sceith<lb n="5848">
 for airenaigibh na cat<sup resp="WS">h</sup> isin coir
cetna doridhisi.</p>
<p><lb n="5849">Ro bai cach uile co coimdichra fo coimfeidm isin
cat<sup resp="WS">h</sup><lb n="5850">
 o sin immach, ar ro cotar uile airenaigi inn imairicc,
&ampersir; occbaidh<lb n="5851">
 inn imbuailti for imbirt a claidem &ampersir; a l-laigen
&ampersir; a n-gunfainni<lb n="5852">
 niadh &ampersir; a l-loirgfertus cat<sup resp="WS">h</sup>a ann.</p>
<p><lb n="5853">Ro cotar na curaidh ba coimnesamh doib da culaibh for<lb n="5854">
 a slegaib senta &ampersir; for a ruadhgaib remra romora
&ampersir; for a<lb n="5855">
 manaisib fata faebrac<sup resp="WS">h</sup>a, &ampersir;
cach oen nach rainicc imbualadh<lb n="5856">
 no imguin occo ro gabsat for tuargain a m-bidbad da
trealmaib<lb n="5857">
 diubraicti darcenn a carat &ampersir; a coimmiled, co m-
ba<lb n="5858">
 samalta re h-aireccur cetha cloichsnechta for
cumhtaighibh cloch<lb n="5859">
 no claraidh comtuaircnech na liacc lamh &ampersir; na
cloch n-glaice,<pb n="428"><lb n="5860">
 &ampersir; na crunncloch as na taiblib, &ampersir; na n-
uballmell iarnaidhe dar<lb n="5861">
 tulaib na sciat<sup resp="WS">h</sup> &ampersir; dar
lannaibh na luirech &ampersir; dar circ<sup resp="WS">h</sup>im<sup resp="WS">h</sup>saibh<lb n="5862">
 na cat<sup resp="WS">h</sup>barr.</p>
<p><lb n="5863">Ba samalta re h-ordaibh ur<sup resp="WS">sh</sup>laide for inneoin trici &ampersir; treisi,<lb n="5864">
 bailce &ampersir; brigmaire beimonn na claidem
claislethan &ampersir; tuairgnighe<lb n="5865">
 <mls n="133v" unit="MS F folio"> na tuagh n-daingen n-
defaebrach &ampersir; tromsliustan<lb n="5866">
 na lorgfertus cat<sup resp="WS">h</sup>a dar bilib na
sciath, dar formnaib<lb n="5867">
 na fer, dar leicnib na laech, dar ochurc<sup resp="WS">h</sup>imsaib na n-assan iarnaidhe<lb n="5868">
 in gach cern &ampersir; in gac<sup resp="WS">h</sup>
cuil don cath.</p>
<p><lb n="5869">Ba samalta re bolgaib sidi icc seited bolgfadhach
&ampersir; seitfedhach<lb n="5870">
 &ampersir; uffolgach na n-anradh ic urgabhail a n-anala
&ampersir; ic a<lb n="5871">
 telcon doridisi, re tricci na m-beimenn &ampersir; re
dlus a n-imbualta<lb n="5872">
 &ampersir; re h-aidhbhliu na fedmann no fuilngitis in
gach aird don cath.</p>
<p><lb n="5873">Ba samalta re solusnellgail ciach ica toccbail in n-
airde re<lb n="5874">
 teas n-greini a tus laithi solusta samhraidh in brat-
nellgal oeingheal<lb n="5875">
 atrac<sup resp="WS">h</sup>t uasu do cailc na sciath
scamanta 'arna scris<lb n="5876">
 d'faebraip na tuagh &ampersir; na claidem <sup resp="WS">&ampersir;</sup> arna seitedh inn urarda<lb n="5877">
 do sheitfedhaigh &ampersir; d'analfadhaigh na laechraide
&ampersir; na fer fortren<lb n="5878">
 ic fulang na n-anforlann &ampersir; ic imluadh a n-gnim
n-gaisccidh<lb n="5879">
 isin cath.</p>
<p><lb n="5880">Ba samalta re saignenaibh tentidhe tre nellaibh
urettroma<lb n="5881">
 aeoir sidedha na saiget solustae, gristaitnem
&ampersir; taidlenach na<lb n="5882">
 tuag &ampersir; na claidem &ampersir; na n-arm n-aith n-
urnoc<sup resp="WS">h</sup>t ica n-imluadh<lb n="5883">
 &ampersir; ica n-imclaechladh os cennaib na curadh, a
rigt<sup resp="WS">h</sup>ib na rigmiled,<lb n="5884">
 &ampersir; a l-lamaib na laechraide, re luas na m-
beimmenn &ampersir;<lb n="5885">
 re bailce inn imbualta &ampersir; re h-imfoicsi na
toccbal &ampersir; na tairnemh.</p>
<p><lb n="5886"><mls n="134r" unit="MS F folio"> Ba samalta re h-
imait<sup resp="WS">h</sup>igedh &ampersir; re siubal <sup resp="WS">na<lb n="5887">
 saithe</sup> m-bech os a m-bechlannaib i l-l&oacute;
ainli inn imaithiged<lb n="5888">
 imdluith imfoccus no bidh immosech suas &ampersir; anuas
os a cennaib,<lb n="5889">
 .i. cobrada na sciat<sup resp="WS">h</sup> &ampersir;
cira na cat<sup resp="WS">h</sup>barr &ampersir; slenna na sleg<lb n="5890">
 &ampersir; cinn na craisech &ampersir; faeburoghadha na
tuagh &ampersir; blaga na<pb n="430"><lb n="5891">
 claidem combriste ic diansceinmnech &ampersir; ic
dianleimnech i n-urarda<lb n="5892">
 suas &ampersir; ic prap-tintodh anuas ina frithseol
cetna doridisi<lb n="5893">
 'arna combrudh uile tre airsidheact na n-anradh i m-
medon in<lb n="5894">
 m&oacute;rchatha.</p>
<p><lb n="5895">Ba samalta re slamaib snechtaidhe ic snighi no re
tuighe<lb n="5896">
 <term type="royal town">rigbaile</term> romoir ic a
scuabadh ina dluithibh deilighthe re gaith<lb n="5897">
 roitrein amal ro snigset monga &ampersir; fuilt
&ampersir; ulchae &ampersir; trillsi na<lb n="5898">
 trenfer do corraib na tuagh &ampersir; d'uigib na
claidem &ampersir; do cennaib<lb n="5899">
 na craisech &ampersir; do slennaibh aithi ochurgera na
slegh sliptha &ampersir;<lb n="5900">
 do rennaib na ruadhghai.</p>
<p><lb n="5901">Ba samalta re sruithlinntip abannshleibi ic siledh
tre caraidh<lb n="5902">
 cloch srotha &ampersir; srebana na fola flannruaidhe ic
tepersin<lb n="5903">
 tre drolaib na luirech a cnescorpaib na curad isin
cath.</p>
<p><lb n="5904">IS dichra neimhiarmartach ro feradh an cath <sup resp="WS">i</sup>arsin. Ro<lb n="5905">
 ba neimneach in comrac, roba cruaidh in comthuargain
&ampersir; in<lb n="5906">
 coimhchrectnugudh &ampersir; in coimc<sup resp="WS">h</sup>erpadh &ampersir; in coimc<sup resp="WS">h</sup>eppad
do ronsat<lb n="5907">
 curaidh in catha cec<sup resp="WS">h</sup>tarda ic
gabail a fedmann catha forru.</p>
<p><lb n="5908">N&iacute; rabatar gairi catha occo osin immach.</p>
<p><lb n="5909"><mls n="134v" unit="MS F folio"> Ni ro sinnit stuic
na sturgana no adurca aigh<lb n="5910">
 n&oacute; cuirn comairc no cuslenna cat<sup resp="WS">h</sup>a leo, o rancatar a fedmanna<lb n="5911">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a for na curadaibh occo, ar ro
bai a n-obair &ampersir; a feidm<lb n="5912">
 ic a fulang.</p>
<p><lb n="5913">Atcluinti ann cena neithi imdha agmura adhuat<sup resp="WS">h</sup>mura aili.<lb n="5914">
 Atcluinti ann am tulguba na sciath &ampersir;
clobeimnech na<lb n="5915">
 claidem &ampersir; fidren na fogadh faebrach &ampersir;
scretgaire na slegh<lb n="5916">
 slipta &ampersir; sibhsanach na saighet.</p>
<p><lb n="5917">Atcluinti ann briscbruar &ampersir; bresmadhmann na
n-arm n-aichtidhi<lb n="5918">
 n-urnocht ic a m-brudh &ampersir; ic a minugudh i l-
lamaib<lb n="5919">
 na laec<sup resp="WS">h</sup>raidhe.</p>
<p><lb n="5920">Atchluinti ann fetgairi na slegh ic a sadudh
&ampersir; feoil-beimenna<lb n="5921">
 na tuagh ic a tairnemh &ampersir; sustgal &ampersir;
ur<sup resp="WS">sh</sup>laide na loirg-fertus<lb n="5922">
 cat<sup resp="WS">h</sup>a ic a n-imluadh.</p>
<pb n="432">
<p><lb n="5923">Atcluinti ann coicetal na claidem claislet<sup resp="WS">h</sup>an coilgd&iacute;rech<lb n="5924">
 re tulaibh &ampersir; re bilibh &ampersir; re bordaibh
na sciath scellbolgach,<lb n="5925">
 re drolaib &ampersir; re dualaibh &ampersir; re
slabradhaib na luirech, re claraibh<lb n="5926">
 &ampersir; re cimsaib na cat<sup resp="WS">h</sup>barr,
re fiaclaibh fer &ampersir; re cnamaib<lb n="5927">
 curadh &ampersir; re muinelmeidhibh miledh.</p>
<p><lb n="5928">Atcluinti ann cubranach &ampersir; bolgfarnach na
fola flannruaidhe<lb n="5929">
 ic tepersin 'na taesccaibh &ampersir; icc snighi 'na
sruthanaibh a<lb n="5930">
 h-aladaibh &ampersir; a crec<sup resp="WS">h</sup>taibh
na curadh ar slechtaib na n-arm.</p>
<p><lb n="5931">Atcluinti ann srengal na luirech ic a m-blogadh
&ampersir; ic a<lb n="5932">
 m-bretcadh, &ampersir; echrais na n-anradh ic a n-
imbirt, masladach &ampersir;<lb n="5933">
 tusledach na trenfer trascairte, &ampersir; lecraide na
laec<sup resp="WS">h</sup> ic furmiudh<lb n="5934">
 na m-beimenn, &ampersir; cnetach na fer ic a fulang.</p>
<p><lb n="5935">Atcluinti an claignech na cenn ica claidhbed,
&ampersir; ruchtgal<lb n="5936">
 na muinel &ampersir; na meidhedh <mls n="135r" unit="MS F folio"> dar &eacute;is na cenn, &ampersir; faisbedgarnach<lb n="5937">
 na m-bruinnech &ampersir; na m-bronnann dar&eacute;is a
n-inne<lb n="5938">
 &ampersir; a n-inathraigh, &ampersir; carnfadhach na
curadh ic etarscaradh re n-anmannaib<lb n="5939">
 &ampersir; ic blasachtaig bais.</p>
<p><lb n="5940">Atcluinti ann bodurfuamann compur na triath
&ampersir; na trenfer<lb n="5941">
 ic tuitim i crislaigaibh a sciath, &ampersir;
blaidredhach na sciath<lb n="5942">
 ic a scoltad fotha.</p>
<p><lb n="5943">Atcluinti ann uchbadhach &ampersir; accaine na n-
<term type="young warrior">occlaech</term> ocus<lb n="5944">
 seitfedach na senoiri &ampersir; geran na n-galgat
&ampersir; cuadan na curadh<lb n="5945">
 &ampersir; muirni na miled &ampersir; uilg tuilg na
trenfer ic dith a nert, &ampersir;<lb n="5946">
 ic sarughad a n-glond gaisccidh &ampersir; ic
fortamlughadh co forranach<lb n="5947">
 forta, &ampersir; ic fulang a n-anforlainn romoir.</p>
<p><lb n="5948">Atcluinti ann allgot<sup resp="WS">h</sup>a
m&oacute;ra arda allmurda na n-<term type="noble">uasal</term><lb n="5949">
 &ampersir; na n-<term type="high-king">airdrig</term>
&ampersir; na n-armann ic fubtadh a m-bidbad &ampersir; ic<lb n="5950">
 gresacht a muintire im calma do denam.</p>
<pb n="434">
<p><lb n="5951">IS annsin ro gab <ps><sn>Cesair</sn></ps> dano for
toccbail a gnim rigda<lb n="5952">
 os aird isin cath o 'tconnairc a fedmanna cat<sup resp="WS">h</sup>a for cach. Ro<lb n="5953">
 lin brut<sup resp="WS">h</sup> <sup resp="WS">&ampersir;

brigh</sup>, &ampersir; faelscadh &ampersir; dasacht &ampersir;
confadh &ampersir; mire<lb n="5954">
 menman &ampersir; aiccentae &eacute; o' tconnairc
in cath ic a congbhail ina<lb n="5955">
 agaid, cona bai a samail acht amail innister in
<ps><fn>Badhbh</fn></ps> catha<lb n="5956">
 do beith cona sraighlibh fuilidhibh ina laim i timcill
na cath ic<lb n="5957">
 aslach inn imairicc for na sl&oacute;gaib. Ba h-amlaid
sin do <ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="5958">
 trena muintir &ampersir; ina timcell, ar ni fagbaiti
nach n-uresbaidh<lb n="5959">
 fair i t&uacute;s n&oacute; a n-deiridh, no i m-beind no
i medhon no i c&uacute;il n&oacute; i<lb n="5960">
 ce<sup resp="WS">i</sup>rn n&oacute; i n-aird <sup resp="WS" source="C">n&oacute; in-aircinn</sup> n&oacute; inn
airenac<sup resp="WS">h</sup> don cath,<lb n="5961">
 acht atar le lucht cach <mls n=" 135v" unit="MS F folio"> inaidh dib-sin as ettarra a n-aenar<lb n="5962">
 no bidh, &ampersir; se gan anadh gan airisemh o tus co
deiredh in catha,<lb n="5963">
 ic drud &ampersir; ic dinge &ampersir; ic dluthughadh na
slogh isin irgail, ic<lb n="5964">
 nertadh na n&iacute;a, ic laidedh na laech, ic gresacht
na n-galgat, ic<lb n="5965">
 muilliudh na miledh, ic brosdad na m-buidhen, ic urail
inn<lb n="5966">
 anta, ic tennadh in tairismhi, ic aslach na h-
innsaigthe; co tabradh<lb n="5967">
 som fuilled morneirt &ampersir; calmatais i m-
menmandaibh a miledh<lb n="5968">
 &ampersir; a n-aiccentaib a <term type="warrior">&oacute;ccl&aacute;ech</term> tresin n-greasachtbrostad
sin, ge<lb n="5969">
 m-ba <sup resp="WS" source="C">dichra</sup> duthrac<sup resp="WS">h</sup>tach no beitis reimi ic slaigi a n-escarat<lb n="5970">
 &ampersir; icc airlech a m-bidbad.</p>
<p><lb n="5971">No bidh can airisemh dano ag adhmoladh a n-imbualta,<lb n="5972">
 &ampersir; icc brethugudh for a n-gnimaibh gaiscidh,
ocus ic mes a<lb n="5973">
 m-builled &ampersir; a m-bemenn, &ampersir; ic
sirtincaisin a claidemh, dus cia<lb n="5974">
 dib isa claidem ba cr&oacute;derg uili d'fuil no ba
dercc rinn no<lb n="5975">
 faebur nammae, n&oacute; cia dib no laccadh a
fe<sup resp="WS">i</sup>dm catha, no cia<lb n="5976">
 no tennadh ara omun-sumh &ampersir; ara ur&aacute;ilemh,
n&oacute; cia dibh isa<lb n="5977">
 claidem no ferad in crecht, n&oacute; cia do beradh an
beim co furmiudh,<lb n="5978">
 n&oacute; cia no fuirmedh in beim da m-b&iacute;tis a
righthe<lb n="5979">
 for comboccadh &ampersir; for crithnugudh o dornc<sup resp="WS">h</sup>or in claidim co<lb n="5980">
 a gualainn.</p>
<pb n="436">
<p><lb n="5981">In drem ann dano isa claidhbhi no maelta n&oacute;
isa h-airm<lb n="5982">
 no briste no dhailedh <ps><sn>Cesair</sn></ps> focetoir
a n-daethain airm gan<lb n="5983">
 uiresbaid doib. In drem ghonta n&oacute; bidh icon
imbualad &ampersir; a<lb n="5984">
 sreabana cro &ampersir; a taescca fola ic tepersin dar a
crechtaibh<lb n="5985">
 <mls n="136r" unit="MS F folio"> dos-roic<sup resp="WS">h</sup>edh <ps><sn>Cesair</sn></ps> ocus no druidedh a bassa
fri<lb n="5986">
 belaibh a n-alad noco roic<sup resp="WS">h</sup>edh uadh
a n-daethain sop ocus<lb n="5987">
 inrech da n-&eacute;taighib inntu.</p>
<p><lb n="5988">In dream <sup resp="WS">d</sup>no uilimarbta ann,
immorro, no brostaigedh<lb n="5989">
 mileda &uacute;aru ina n-inadhaib, &ampersir; na milidh
na freccratais a<lb n="5990">
 gut-som n&oacute; a forcongra foc<sup resp="WS">h</sup>etoir immi sin no gressadh-sum<lb n="5991">
 &ampersir; no im&aacute;inedh reimhi iat de urlannaib a
sleg noco n-gabtais &aacute;it<lb n="5992">
 inn imairicc.</p>
<p><lb n="5993">No mhuinedh &ampersir; no suaicentaighedh na <term type="nobles">saerclanna</term> &ampersir; raigne<lb n="5994">
 na <on type="people:Romans">Roman</on> d&oacute;ibh. No
tairmisccedh impo daesccursluagh &ampersir;<lb n="5995">
 daine dinnimhe dereoile do marbadh. No asslaighedh
&ampersir; no urailedh<lb n="5996">
 fortho immorro luc<sup resp="WS">h</sup>t cadais
&ampersir; ceimend n-onorach &ampersir; sil<lb n="5997">
 <term type="king">righ</term> &ampersir; rodaine in t-
<term type="senate">senaidh</term> do mudugadh, ar as trena n-
d&iacute;thugudh<lb n="5998">
 ro sail-siumh <term type="kingship">righi</term>
&ampersir; <term type="lord">flaithius</term> d'fogbail do fein
&ampersir; da<lb n="5999">
 muintir.</p>
<p><lb n="6000">Do ghnidh buidechus mor &ampersir; do beiredh moladh
adbal for<lb n="6001">
 in dreim no diubraictis cinnu a carut co forn&iacute;ata
uatha ar<lb n="6002">
 tabairt aichne fort<sup resp="WS">h</sup>a, &ampersir;
siat fein ar na n-dicendadh-side ar son<lb n="6003">
 escarat, ar ni finntais sochaidhe dib cia frisi fertais
a comlann,<lb n="6004">
 ar no ditnitis na sceith &ampersir; na luirecha
&ampersir; na cathbharra iat, conidh<lb n="6005">
 arna marbadh &ampersir; arna fodhb<sup resp="WS">ugh</sup>adh do beirtis aichne for<lb n="6006">
 cennaib a carat &ampersir; for a collaibh nochta ina
fiadnaisi.</p>
<p><lb n="6007">Ba h-aicher ainmin anacarthach ainseircc ro feradh in<lb n="6008">
 caitgleo-sin muintire <ps><sn>Poimp</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Cesair</sn></ps>. Rob amhnus inn imguin.<lb n="6009">
 Roba tric in t-imbualadh. Rob imluath <mls n="136v" unit="MS F folio"> inn imdeghail.<lb n="6010">
 Roba garb in galach. Roba mor miceill. Roba <sup resp="WS" source="C">borb</sup><pb n="438"><lb n="6011">
 brat<sup resp="WS">h</sup>amail in commarbadh &ampersir;
in comhmudughadh ro bai for<lb n="6012">
 maigh na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn> an
uair-sin leo.</p>
<p><lb n="6013">Mor corp <ps><sn>saerclannda</sn></ps> soicineoil do
comartatar claidhmhi<lb n="6014">
 claislethna curadh ettarra. M&oacute;r laech luthmur
laimtenach ro<lb n="6015">
 letrait do laignib let<sup resp="WS">h</sup>anglassaibh
etarru. Mor cnes curad ro<lb n="6016">
 cerbbait do saigtibh snasta a sit<sup resp="WS">h</sup>bacaibh etarra. Mor taeb<lb n="6017">
 treinfer ro tollait do slegaib slipta slinnlethna
etarra. Mor<lb n="6018">
 n-dromcla n-deglaech ro daingin-tuairgit do liaccaibh
lamh &ampersir; do<lb n="6019">
 loirgfertsibh catha eturra. Mor milidh merdana
m&oacute;rmenmnach<lb n="6020">
 ro mudaighit do manaisibh murnec<sup resp="WS">h</sup>aibh etarra. Mor fer<lb n="6021">
 firduilech foirniata ro foirrgit co forranach tre
imforcraidh in<lb n="6022">
 eccomlainn etarra. Mor m-buiden m-brigach m-borrfadach
ro<lb n="6023">
 fostait i m-buailibh bais &ampersir; inn ithlannaib ecca
etarru. Mor n-<term type="high-king">airdr&iacute;gh</term><lb n="6024">
 n-uasal n-oirdnidhe forar' h-imredh midhiach ettarru.<lb n="6025">
 Mor n-deighfer fial forusta forbfaili ro c<sup resp="WS">h</sup>otar d'aittib urgranna<lb n="6026">
 anaipc<sup resp="WS">h</sup>e ettorru. Mor n-<term type="young warrior">occlaech</term> alainn agedc<sup resp="WS">h</sup>ain,<lb n="6027">
 &ampersir; m&oacute;r senlaech sirduilech<sup resp="WS">?</sup> serbsr&oacute;n do roc<sup resp="WS">h</sup>ratar i
n-othurligib<lb n="6028">
 ecca ettarra. Mor <term type="king">rig</term> rogarg
rodiumsach, &ampersir; mor<lb n="6029">
 <term type="lord">tuisech</term> tenn talcur tairismech
isa meic &ampersir; isa h-&uacute;i &ampersir; isa carait<lb n="6030">
 &ampersir; isa comshloinntigh <mls n="137r" unit="MS F folio"> ro comhdigbait immailli<lb n="6031">
 friu fein ettarru.</p>
<p><lb n="6032">Ro fasatar ocus ro forbretar iaram cuirp &ampersir;
cinn &ampersir; colla<lb n="6033">
 na <on type="people:Romans">Rom&aacute;nach</on> soc<sup resp="WS">h</sup>enelach i m-medhon in armaigh <sup resp="WS">i</sup>arsin, co<lb n="6034">
 m-batar 'na carnaib &ampersir; 'na cnoctulcaib comarda
&ampersir; 'na n-druimnibh<lb n="6035">
 &ampersir; 'na n-dumadhaibh dim&oacute;ra ann can
cummusc daerc<sup resp="WS">h</sup>lann<lb n="6036">
 no daescursl&oacute;gh no daine n-dereoile forra, acht
madh fir-frema<lb n="6037">
 dilsi na <on type="people:Romans">Roman</on> fein amain
do neoch as rigda &ampersir; as saire<lb n="6038">
 &ampersir; as soic<sup resp="WS">h</sup>enelciu tainic
riam dib im sil <ps><fn>Reim</fn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Romail</fn></ps> &ampersir;<lb n="6039">
 <ps><sn>Iuin</sn></ps>, <ps><fn>Uuilt</fn></ps>
&ampersir; <ps><fn>Mair</fn></ps> &ampersir;
<ps><fn>Mairc</fn></ps> &ampersir; <ps><sn>Meteill</sn></ps>
&ampersir; <ps><sn>Sill</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Scip</sn></ps> &ampersir; <ps><sn>Caitt</sn></ps> &ampersir;<lb n="6040">
 <ps><sn>Cuir</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Camill</sn></ps> &ampersir; <ps><fn>Catrin</fn></ps>
&ampersir;
<ps><sn>Corpin</sn></ps>: im sil <ps><sn>Faib</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Vair</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Antoin</sn></ps><lb n="6041">
 &ampersir; <ps><fn>Luig</fn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Lucil</sn></ps> &ampersir;
<ps><sn>Torquait</sn></ps> diumsaigh, &ampersir; im sil na <term type="lord">rigflaithe</term><pb n="440"><lb n="6042">
 <on type="people:Romans">Romanach</on> arcena &ampersir;
na n-deigfer n-dingm&aacute;la ro c<sup resp="WS">h</sup>insett o
<ps><fn>Aeneas</fn></ps><lb n="6043">
 mac <ps><fn>Anacis</fn></ps> &ampersir; o
<ps><fn>Asccan</fn></ps> mac
<ps><fn>Aene&aacute;sa</fn></ps> anuas cusin aimsir sin<lb n="6044">
 in air moir i muigh na <pn type="country:Thessaly">Tesali</pn>.</p>
<p><lb n="6045">Acht cena g&eacute;rbo imda cuirp deglaech &ampersir;
colla <term type="nobles">saerclann</term><lb n="6046">
 ina faenlighi for muigh na <pn type="country:Thessaly">Tesali</pn> isin uair-sin, araisin roba<lb n="6047">
 suaic<sup resp="WS">h</sup>nid airerda corp inn <term type="warrior">oenocclaigh</term> ic fagbail bais ettarru,<lb n="6048">
 &ampersir; as allata mormenmnach ro cuaidh docum n-
&eacute;cca .i. <ps><sn>Doimit</sn></ps><lb n="6049">
 <term type="lord">tuiseach</term> <term type="city">cathrach</term> <pn type="city">Corpin</pn> isin <pn type="country:Italy">Etail</pn>. Lainfear gradha &ampersir; cuingid<lb n="6050">
 comairle don <term type="high-king">airdrigh</term> .i.
do <ps><sn>Poimp</sn></ps>, eside, intan tainic
<ps><sn>Cesair</sn></ps><lb n="6051">
 for tosach a shlogaid isin <pn type="country:Italy">Etail</pn>. Ro fobair <mls n="137v" unit="MS F folio"> an fer<lb n="6052">
 sin a caistiall do congbhail ina aghaid &ampersir; gan
gialladh do etir<lb n="6053">
 &ampersir; gan a r&iacute;arugudh, co n-deac<sup resp="WS">h</sup>aidh <ps><sn>Cesair</sn></ps> ar eiccin for an<lb n="6054">
 caistiall, go rabatar a aittrepaidh &ampersir;
<ps><sn>Domit</sn></ps> <sup resp="WS" source="C">f&eacute;n</sup> for
a<lb n="6055">
 commus. Co tucc <ps><sn>Cesair</sn></ps> a s&aacute;iri
d&oacute;, &ampersir; gur' leicc im<sup resp="WS">sh</sup>lan<lb n="6056">
 uadh <sup resp="WS">&eacute;</sup> dochom a <term type="lord">tigerna</term> fein.</p>
<p><lb n="6057">Tarla <ps><sn>Cesair</sn></ps> annsin cuici dano
&ampersir; <ps><sn>Domit</sn></ps> for anamthaigh ina<lb n="6058">
 freslighi isin &aacute;rmaigh, &ampersir; crec<sup resp="WS">h</sup>t<sup resp="WS">a</sup> letarta fata fiartarstna mora<lb n="6059">
 tairis &ampersir; tregmadhae doimne difhulaing
&ampersir; mersce dileigis ann,<lb n="6060">
 &ampersir; se fein ic a imbirt ocus ic a fothraccadh
isna linntip dubfolae<lb n="6061">
 &ampersir; isna h-aibnib cro batar fo cosaibh na curadh
isin c<sup resp="WS">h</sup>ath.</p>
<p><lb n="6062">Tencais <ps><sn>Cesair</sn></ps> fair, &ampersir;
anais os a cinn isin cath, &ampersir; asbert<lb n="6063">
 fris: <q>Sirsan duit beith amlaidh sin, a
<ps><sn>Doimit</sn></ps>,</q> ol <ps><sn>Cesair</sn></ps>; <q>as<lb n="6064">
 failidh linn do scaradh re coimitecht &ampersir; re
comairle <ps><sn>Poimp</sn></ps>, ocus<lb n="6065">
 in cathughad do gnim darteis festu.</q></p>
<p><lb n="6066"> <q>IS failid lim-sa dano,</q> for <ps><sn>Domit</sn></ps>,
<q>toc<sup resp="WS">h</sup>t saor <sup resp="WS">do</sup>cum bais<lb n="6067">
 amal teigim, &ampersir; <ps><sn>Poimp</sn></ps> ina
<term type="lord">tigerna</term> damh, &ampersir; t'facbail-si dar
m'eisi<lb n="6068">
 gan clodh catha for mo cairdibh beos.</q></p>
<p><lb n="6069">IS inuechtain ro fogluais a beolu frisin m-becc n-
urlabra-sin<lb n="6070">
 intan ro l&iacute;nsat dorcata an bais a rusca
&ampersir; dus-fainic in<lb n="6071">
 suan suthain &ampersir; dubc<sup resp="WS">h</sup>otludh
iarnaidhe inn ecca, &ampersir; ro scar a<pb n="442"><lb n="6072">
 ainim re a corp, &ampersir; fuair bas ar maig na <pn type="country:Thessaly">Tesaile</pn><mls n="138r" unit="MS F folio"><lb n="6073">
 amlaidh-sin.</p>
<p><lb n="6074">IS truag tra ro bas isin cath 'arsin.</p>
<p><lb n="6075">Rob imda ann fuaim saigte re setnaigh <term type="nobles">saerclann</term>, &ampersir;<lb n="6076">
 fuaim claidib ic a clannadh i corp, &ampersir; fuaim
sleigi ic a sadudh i<lb n="6077">
 slis, &ampersir; fuaim tuaighi icc tesccadh treinfir,
&ampersir; fuaim biaili ic<lb n="6078">
 brudh bidbadh, &ampersir; fuaim luirgi re luirigh,
&ampersir; fuaim cloichi re<lb n="6079">
 cathbarr, ocus mell dar mallainn miledh.</p>
<p><lb n="6080">Rob imda ann dano sceith ic a scoltadh, &ampersir;
targa ic a tesccad,<lb n="6081">
 &ampersir; luirecha daingne ic a n-dianscailedh, ocus
asana iarnaide<lb n="6082">
 ic a n-athcuma, &ampersir; cathbairr ic a combrudh, ocus
cait<sup resp="WS">h</sup>creasa<lb n="6083">
 ic a cruaidhletradh, &ampersir; claicne curad ic a
claidhmedh.</p>
<p><lb n="6084">Rob imdha ann dano meidhi maelderga, &ampersir;
eirrsci omha<lb n="6085">
 &uacute;irtescdha, &ampersir; aladha obela oslaicthi,
&ampersir; crec<sup resp="WS">h</sup>ta urae ainmesardha<lb n="6086">
 &ampersir; tregmada doimne dileigis, &ampersir; letartha
fata fiarcamma, &ampersir; fuasmada<lb n="6087">
 garbta gaibtecha, &ampersir; beimenna tuitmi, &ampersir;
builledha marbta,<lb n="6088">
 &ampersir; gona bais.</p>
<p><lb n="6089">Rob imdha ann dano cuirp cirrthi, &ampersir; cnis
cerbta, &ampersir; taoib<lb n="6090">
 tolla, &ampersir; laich lonna letartha, &ampersir; lama
leonta, &ampersir; cind combristi,<lb n="6091">
 ocus oicc at<sup resp="WS">h</sup>gaiti, ocus milidh
marbta, &ampersir; galgata gonta, &ampersir;<lb n="6092">
 anraidh 'arna n-airlech, &ampersir; colla curadh i
cosair cro.</p>
<p><lb n="6093">Rob imdha ann dano fir i faenligibh, ocus aighthi
frengbana<lb n="6094">
 fuataite, &ampersir; gnuisi galgat <mls n="138v" unit="MS F folio"> icc glassadh, ocus<lb n="6095">
 baill basda ic bidgarnaig, ocus suile ic a saebad, ocus
beoil<lb n="6096">
 bana ic blasachtaigh, ocus meidheda <term type="nobles">saerchlann</term> ic snighi, &ampersir;<lb n="6097">
 scamana tescta ic tobruchtaigh, ocus cinn chruinne i
coimrith,<lb n="6098">
 &ampersir; ruip reptha ic ruc<sup resp="WS">h</sup>taigh, ocus uc<sup resp="WS">h</sup>tbruinnedha<lb n="6099">
 echda ic a n-urtoccbail, ocus cridhedha tolla ic
tepersin, ocus<lb n="6100">
 lama letartae ic leimnech, &ampersir; bonnc<sup resp="WS">h</sup>osa bana barbardhae ic<lb n="6101">
 brebgail.</p>
<pb n="444">
<p><lb n="6102">Rob imda ann dano deghlaeich ic dula re h-aididh n-
anapaigh,<lb n="6103">
 ocus droc<sup resp="WS">h</sup>dhiach ar degduine, ocus
airrlech namhat<lb n="6104">
 ar collaib <term type="king">righ</term>.</p>
<p><lb n="6105">Rob imdha ann dano aidedha ecnecha anaichinta, ocus<lb n="6106">
 ernaile imdha &eacute;tualaing ica n-imbirt for
anradaibh.</p>
<p><lb n="6107">Robtar ile na h-asrusa ecca, ocus robtar saini na
sligthi<lb n="6108">
 bais ro batar re curadaib an cat<sup resp="WS">h</sup>a
&ampersir; re n-occaibh na h-imgonai<lb n="6109">
 annsin, uair drong mor ann &ampersir; as amlaidh no
bitis<lb n="6110">
 ic gnim in imairicc, &ampersir; na slega &ampersir; na
claidhmhi comtarsna<lb n="6111">
 trempo.</p>
<p><lb n="6112">Drong m&oacute;r aile ann dano, &ampersir; as amlaidh
no bitis ic gnim<lb n="6113">
 in imairicc, &ampersir; iat 'na suidhe &ampersir; a
cossa 'arna tesccadh fotho i<lb n="6114">
 comarda fri bordc<sup resp="WS">h</sup>imsaibh a l-
luirech.</p>
<p><lb n="6115">Drong m&oacute;r aili ann dano, ocus as amlaid no
bitis, ocus<lb n="6116">
 iat 'na sesamh ocus a n-inathraighi for ochursnam re
<sup resp="WS">a</sup> cosaibh,<lb n="6117">
 <mls n="139r" unit="MS F folio"> ocus iat icc
tuinnsiumh ocus ic saltarnaigh<lb n="6118">
 fort<sup resp="WS">h</sup>a.</p>
<p><lb n="6119">Drong mor aile ann dano, ocus is amlaid no bitis,
ocus<lb n="6120">
 siat 'na sesam ar tesccadh a l-lamh ocus a m-ball dib co
talam,<lb n="6121">
 &ampersir; iat icc suinnenaigh a m-bidbadh da n-
g&uacute;aillibh ocus da cosaibh,<lb n="6122">
 ar ni bidh cumang imghona no imbuailti aili occo.</p>
<p><lb n="6123">Drong m&oacute;r aili <frn lang="la">et cetera</frn>,
ocus claidhmi a m-bidbad<lb n="6124">
 arna clannadh ina cr&aacute;esaib ocus iatt ic
comhchoccnamh na<lb n="6125">
 claidem ocus icc atc<sup resp="WS">h</sup>ur a n-anmann
imailli friu dara m-belaib<lb n="6126">
 seachtair.</p>
<p><lb n="6127">Drong m&oacute;r aile <frn lang="la">et cetera</frn>,
ocus iat ic fuirmiudh in beime<lb n="6128">
 ocus iat fein ic comt<sup resp="WS">h</sup>uitim docomh
l&aacute;ir leis.</p>
<p><lb n="6129">Drong m&oacute;r <frn lang="la">et cetera</frn>,
&ampersir; iat ic tobruc<sup resp="WS">h</sup>tadh fo cassail<lb n="6130">
 i m-bronn &ampersir; arm a namat i n-&aacute;infhecht
dar a m-bruinnibh<lb n="6131">
 sec<sup resp="WS">h</sup>tair.</p>
<pb n="446">
<p><lb n="6132">Drong m&oacute;r aili <frn lang="la">et cetera</frn>
&ampersir; a taescca folu &ampersir; a sreaba<lb n="6133">
 cro icc snighi asa corpaiph, &ampersir; ni praipiti no
antais don imbualadh<lb n="6134">
 fos noco b-faccbadh a fuil ocus a nert ocus a n-ainim<lb n="6135">
 i n-aeinfecht iat.</p>
<p><lb n="6136">Drong m&oacute;r aili <frn lang="la">et cetera</frn>,
ocus iat ina lighi co landluith<lb n="6137">
 re lar, &ampersir; airm a namhat &ampersir; a slegha
saidhti trena corpaibh,<lb n="6138">
 co n-gabtais in talam-tuinide trempo.</p>
<p><lb n="6139"> Drong m&oacute;r aili <frn lang="la">et
cetera</frn>, &ampersir; a l-lamha dessa icon imbualadh<lb n="6140">
 ocus a l-lamha cl&eacute;a icc congbail a n-inni
&ampersir; a n-inathraigh<lb n="6141">
 inntu.</p>
<p><lb n="6142"> Drong m&oacute;r aili <frn lang="la">et
cetera</frn>, &ampersir; iat fein ic dul <sup resp="WS">do</sup>cum
bhais,<lb n="6143">
 &ampersir; iat ic aichne a n-inaid catha do congbail da
macaibh &ampersir; da<lb n="6144">
 m-<term type="kinsman">braithribh</term> dar a n-
eisi.</p>
<p><lb n="6145"> <mls n="139v" unit="MS F folio"> Drong mor aile,
ocus as amlaidh no bitis, o<lb n="6146">
 tecmaitis a caruit ocus a coibnes<sup resp="WS">t</sup>u
i cindcomair friu, intan<lb n="6147">
 ro soic<sup resp="WS">h</sup>ed co a n-airlech ocus co
fodbadh occo, no diubraictis<lb n="6148">
 cinnu a carut i ciana uatha, co m-badh lughaiti badh nar
no<lb n="6149">
 badh meabul leo fodbadh na corp, o na tabairti aichni
for a<lb n="6150">
 cendaibh occo.</p>
<p><lb n="6151"> Drong m&oacute;r ailiu ann dano, is ed do beiredh an
t-ircar doconaigh<lb n="6152">
 doib, co m-bitis ic airlech &ampersir; ic fodbadh corp a
n-aithriuch<lb n="6153">
 fodein, ocus o na taircced leo cind a n-aithri<lb n="6154">
 d'folac<sup resp="WS">h</sup> do bertis testa an talman
do lucht a fiadnaisiu nach<lb n="6155">
 cuirp carutt itir no bitis ica fodbadh occo. Uair
sochaide cusa<lb n="6156">
 tarla i cinncomair friss isin cath m&oacute;r-sa maighe
na <pn type="country:Thessaly">Tesaili</pn><lb n="6157">
 a athair no a mac no a <term type="kinsman">brat<sup resp="WS">h</sup>air</term> <lb n="6158">
no a cliamain no a com-c<sup resp="WS">h</sup>atharrda.</p>
<p><lb n="6159">Conidh airisin ro faccsatt auctair na <on type="people:Romans">Roman</on> ocus lucht<lb n="6160">
 cummae in sceoil-si comraic an cathu can a n-aisneis <sup resp="WS" source="C">ocus gan<pb n="448"><lb n="6161">
 a n-innisin,</sup> co suaicnidh. IS tre cell &ampersir; tre comairli dano <lb n="6162">
 ro faccsat na h-auctair cetnu righpersannu na <on type="people:Romans">Roman</on> can <lb n="6163">
 suaicintugudh a n-gnimradh isin cath, fobith na bad leabur<lb n="6164">
 cuimnighthi folad da clannaibh daneis an sc&eacute;l-su, na ro eirged<lb n="6165">
 misccais ocus miduthrac<sup resp="WS">h</sup>t ina cridhibh etarru fein, intan atcluinfitis <lb n="6166">
 a n-aithri ocus a m-<term type="kinsman">brait<sup resp="WS">h</sup>ri</term> do commarbad araili i<lb n="6167">
 comraictib in cathae sae.</p>
</div2>
</div1>
</div0>
</body>
</text>
</TEI.2>
