<!DOCTYPE TEI.2 PUBLIC "-//TEI P3//DTD Main Document Type 1994-05//EN" [

<!ENTITY % TEI.extensions.dtd PUBLIC "-//CELT//DTD Extensions to the TEI//EN">

<!ENTITY % TEI.corpus             'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.prose              'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.transcr            'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.textcrit           'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.names.dates        'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.linking            'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.figures            'INCLUDE'>

<!ENTITY % ISOlat1 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 1//EN">
<!ENTITY % ISOlat2 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 2//EN">
<!ENTITY % ISOnum  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Numeric and Special Graphic//EN">
<!ENTITY % ISOpub  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Publishing//EN">
<!ENTITY % ISOdia  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Diacritical Marks//EN">
%ISOlat1; %ISOlat2; %ISOnum; %ISOpub; %ISOdia;

<!ENTITY % TEI.extensions.ent PUBLIC "-//CELT//ENTITIES Extensions to the
TEI//EN">
]>
<TEI.2 id="G201011">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="update" date.created="2001-05-02" date.updated="2012-02-21">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">Betha Choluim Chille</title>
<title type="extended">[LB pp. 29b&ndash;34a]</title>
<title type="gmd">an electronic edition</title>
<author>Unknown</author>
<editor id="WS">Whitley Stokes</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name>Beatrix F&auml;rber </name>
<name>Elva Johnston </name>
<name>Ruth Murphy</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>Professor Marianne McDonald via the CELT Project</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">8440</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http:www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2001</date>
<date>2012</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="CELT">G201011</idno>
<availability>
<p>Available with prior consent of the CELT programme for purposes of academic research and teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript sources</head>
<bibl n="1">Dublin, Royal Irish Academy, MS 1230 (formerly 23 P 16  or Leabhar Breac) pp. 29b&ndash;34a.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Editions, Translations and Secondary Literature</head>
<bibl n="1">W. Maunsell Hennessy, The Old Irish life of St. Columba, being a discourse on his life and character delivered to the brethren on his festival. Translated from the original Irish text [with notes] by W. Maunsell Hennessey. <hi rend="ital">In:</hi>William F. Skene: Celtic Scotland. Vol. II, App. 467&ndash;507. (Edinburgh 1877).</bibl>
<bibl n="2">Whitley Stokes, Three Middle-Irish Homilies on the lives of Saints Patrick, Brigit, and Columba. (Calcutta 1877).</bibl>
<bibl n="3">Whitley Stokes, Lives of Saints from the Book of Lismore. Edited with translation, notes and indices. (Oxford 1890).</bibl>
<bibl n="4">Whitley Stokes, Another Parallel. Revue Celtique 5 (1883) 393f.</bibl>
<bibl n="5">Rev. Richard Henebry, The Life of Columcille. [Ascr. to Magnus O'Donnell.] Text from Rawlinson B. 514, with translation, Zeitschrift f&uuml;r celtische Philologie 3&ndash;5 (1901&ndash;05).</bibl>
<bibl n="6">Sir John T. Gilbert, Facsimiles of National manuscripts of Ireland. Pt. III [Pl. LXVII Life of Saint Columba, compiled for Manus O'Donell, Lord of Tirconnell (A.D. 1532), Bodleian Libr. fol. 1. Gaelic Preface, text and translation]. (London 1879).</bibl>
<bibl n="7">Kuno Meyer, Anecdota from Irish MSS. VII. Colum Cille in Arann. Rawlinson B. 512, fo. 141a, with translation. Gaelic Journ. 4 (1892) 162.</bibl>
<bibl n="8">Joseph Vendryes, Une anecdote sur Saint Colomba. [Text of same from Paris MS. No. 1, fol. 56 v. with French translation.] Revue Celtique 33 (1912) 354&ndash;56.</bibl>
<bibl n="9">Paul Grosjean, The life of St. Columba from the Edinburgh MS. [XL. p. 13; Text and translation.] Scottish Gaelic Studies 2 (1928) 111&ndash;171; 3 (1929) 84f.</bibl>
<bibl n="10">A. O'Kelleher and Gertrude Schoepperle, Betha Colaim Chille. Life of Columcille compiled by Manus O'Donnell in 1532. Edited and translated from manuscript Rawl. B. 514 in the Bodleian Library, Oxford, with introduction, glossary, notes, and indices. Facs. pl. 78 + 516 pp., Irish Foundation Series of America No. 1 (Chicago 1918).</bibl>
<bibl n="11">A. O'Kelleher, Betha Coluimb Chille. The Life of Colum Chille [continued from Zeitschrift f&uuml;r celtische Philologie 5 (1905); ibid. 9 (1913) 242&ndash;287; 10 (1914) 228&ndash;265; 11 (1916) 114&ndash;147.]</bibl>
<bibl n="12">P. Walsh, Two Irish manuscripts. Studies 18 (1929) 292&ndash;306. [O'Donnell's Beatha Coluim Chille, Franciscan Convent, Dublin: A. 8, and Rawl. B. 514.]</bibl>
<bibl n="13">Paul Grosjean, A tale of doomsday Colum Cille should have left untold. Scottish Gaelic Studies 3 (1929) 73&ndash;85; (1931) 188&ndash;199. [Liber Flavus Fergusiorum I. f. 26 (77) b. Beg. 'Do luigh Colum Chille feacht naill agus Baithin do Ard Macha.' Text and translation.]</bibl>
<bibl n="14">Kuno Meyer, Corrigenda to 'A. O'Kelleher and Gertrude Schoepperle, Betha Colaim Chille. Zeitschrift f&uuml;r celtische Philologie 13 (1916) 383f.</bibl>
<bibl n="15">Paul Grosjean, Ascetic practices of Colum Cille. King's Inns No. 10, f. 32 v (Irish Texts IV, 1934, 98). Two quatrains (1) Gle no laighedh; (2) Teora bliadhna boi cen l&eacute;s. [Amra Coluim Cille, LU 640&ndash;654, etc.]</bibl>
<bibl n="16">Paul Grosjean, Hagiographica celtica. 1. Narratiuncula de S. Columba Hiensi (Analecta Bollandiana 55 (1937) 96&ndash;108). LL 366, 369 marg. inf. 'Is&eacute; Sen Brenaind dorat in chomairli do Cholum Chilli.' Text and Latin translation.</bibl>
<bibl n="17">Paul Grosjean, S. Columba Hiensis cum Mongano heroe colloquium. Analecta Bollandiana 45 (1927) 75&ndash;83. 'Imacallam Coluim Cille &ampersir; ind &oacute;claig.' Ed. with Latin translation, from H. 2. 17, p. 178, Lec. 145 b, H. 3. 18, p. 555.</bibl>
<bibl n="18">B. Albers, Zu den beiden ersten Lebensbeschreibungen des Abtes Columba von Iona. Studien und Mitteilungen zur Geschichte des Benediktinerordens 33 (1912) 405&ndash;420.</bibl>
<bibl n="19">J. F. Kenney, The earliest life of St. Columcille. Catholic Historical Review N. S. 5 (1926) 636&ndash;644.</bibl>
<bibl n="20">Gertrud Br&uuml;ning, Adamnans Vita Columbae und ihre Ableitungen. [8. Die irische Vita. 10. Die Vita von O'Donnell], Zeitschrift f&uuml;r celtische Philologie 11 (1915&ndash;1917) 213&ndash;304.</bibl>
<bibl n="21">H. Parlin, The book-owner in the Columban transcript legend. Irish Ecclesiastical Record 5 Ser. 28 (1926) 181&ndash;190.</bibl>
<bibl n="22">Paul Grosjean, La mort de S. Columba, celle de S. Donn&aacute;n et le cycle pascal celtique. Analecta Bollandiana 63 (1945) 119&ndash;122. (Notes d'hagiographie celtique, no. 12).</bibl>
<bibl n="23">Joseph Sz&ouml;v&eacute;rffy, The Well of the Holy Women; some St. Columba traditions in the west of Ireland. Journal of American Folklore 68 (1955) 111&ndash;122.</bibl>
<bibl n="24">Joseph Sz&ouml;v&eacute;rffy, Manus O'Donnell and Irish folk tradition. &Eacute;igse 8 (1956/57) 108&ndash;132.</bibl>
<bibl n="25">P&aacute;draig &Oacute; Beirn, review of O'Kelleher/Schoepperle, Betha Colaim Chille, 1918 (2nd ed. Richard Best, 1956). Donegal Annual 4 (no. 1, 1958) 45&ndash;54.</bibl>
<bibl n="26">&Oacute; Conmhaigh, an tAthair, Colmcille: Deora&iacute;ocht Cholmcille. Irisleabhar Mh&aacute; Nuad (1958) 25&ndash;32.</bibl>
<bibl n="27">Paul Grosjean, Pour la date de fondation d'Iona et celle de la mort de S. Coluim Cille. Analecta Bollandiana 78 (1960/61) 381&ndash;90.</bibl>
<bibl n="28">Vernam Hull: Amra Choluim Chille. Zeitschrift f&uuml;r celtische Philologie 28 (1960/61) 242&ndash;251.</bibl>
<bibl n="29">Alan Orr Anderson &amp; Marjorie Ogilvie Anderson (eds.), Adomnan's Life of Columba. (London [etc.] Nelson 1961, 2nd ed. Oxford 1991).</bibl>
<bibl n="30">Francis John Byrne, Review of Anderson and Anderson. Scriptorium 16 (1962) 397&ndash;400.</bibl>
<bibl n="31">Daniel A. Binchy, Review of Anderson and Anderson. Studia Hibernica 3 (1963) 193&ndash;195.</bibl>
<bibl n="32">Ludwig Bieler, Review of Anderson and Anderson. Irish Historical Studies 13 (1962/63) 175&ndash;184.</bibl>
<bibl n="33">Tom&aacute;s &Oacute; Fiaich, Saint Colmcille in Ireland and Scotland. Irish Monks in the Golden Age, ed. John Ryan. (Dublin and London 1963) (Thomas Davis Lectures [1960]) 16&ndash;30.</bibl>
<bibl n="34">Daphne D. C. Pochin Mould: Naomh Colmcille. Irish Ecclesiastical Record 99 (1963) 381&ndash;391.</bibl>
<bibl n="35">Joseph Sz&ouml;v&eacute;rffy, The <hi rend="ital">Altus prosator</hi> and the discovery of America. Irish Ecclesiastical Record 100 (1963) 115&ndash;118.</bibl>
<bibl n="36">Marjorie O. Anderson, Columba and other Irish saints in Scotland.  Historical Studies 5 (1965) 26&ndash;36.</bibl>
<bibl n="37">Francis John Byrne, The Ireland of St. Columba. Historical Studies 5 (1965) 37&ndash;58.</bibl>
<bibl n="38">K. W. Hughes, The Church in Early Irish Society (London 1966).</bibl>
<bibl n="39">Brian &Oacute; Cu&iacute;v (ed.), A  Colam Cille dialogue. &Eacute;igse 12 (1967/68) 165&ndash;172. (Middle Irish Poem 'Mo-chean duit, a Colaim caidh'. Dipl. ed. from Book of U&iacute; Mhaine; variants and 3 additional quatrains from British Museum. English translation, notes, relationship to BCC.)</bibl>
<bibl n="40">W. I. R. Finlay, Columba (London 1979).</bibl>
<bibl n="41">M&aacute;ire Herbert, Iona, Kells and Derry: the history and hagiography of the monastic familia of Columba (Oxford 1988).</bibl>
<bibl n="42">M&aacute;ire Herbert, The preface to 'Amra Coluim Cille'. <hi rend="ital">In:</hi> D. &Oacute; Corr&aacute;in et al. (eds.), Sages, Saints and Storytellers (Maynooth 1989).</bibl>
<bibl n="43">Adomn&aacute;n of Iona, Life of St Columba, translated by Richard Sharpe (London 1995).</bibl>
<bibl n="44">Richard Sharpe, Maghnus &Oacute; Domhnaill's source for Adomn&aacute;n's <hi rend="ital">Vita S. Columbae and other vitae</hi>. Celtica 21 (1990) 604&ndash;607.</bibl>
<bibl n="45">Cormac Bourke (ed.), Studies in the Cult of Saint Columba (Dublin and Portland/Oregon 1997).</bibl>
<bibl n="46">P&aacute;draig &Oacute; Riain, A dictionary of Irish Saints (Dublin 2011), 211&ndash;214 (with bibliography).</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Betha Choluim Chille. On the life of Saint Columba, Three Middle-Irish Homilies</title>
<editor>Whitley Stokes</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition> First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>35 pp.</extent>
<publicationStmt>
<publisher> (One hundred copies privately printed)</publisher>
<pubPlace>Calcutta</pubPlace>
<date>1877</date>
</publicationStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>The present text represents pages 90&ndash;125 of the volume. All editorial introduction and translation have been omitted. The editorial addenda and corrigenda are integrated in the electronic edition.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text proofread twice. Editorial corrections are tagged <emph>corr sic resp="WS"</emph>;  text supplied by the editor is tagged <emph>sup resp="WS"</emph>.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The editor's divisions of words have been silently changed to bring them into accord with modern practice. All compound personal names are segmented in accordance with CELT practice. The editor's 'din' has been expanded to 'dino' throughout.</p>
</normalization>
<quotation>
<p> Quotation marks are rendered <emph>Q</emph> in the prose text.</p>
</quotation>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. When a hypenated word (hard or soft) crosses a page-break or line-break, this break is marked after the completion of the hyphenated word.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the whole text; <emph>div1</emph>=the individual saint's Life or religious text; page-breaks are marked. Folio numbers of the manuscript as rendered in the facsimile are marked. Paragraphs are marked. Passages in verse are marked by poem, stanza and line.</p>
</segmentation>
<stdVals>
<p>Dates are standardized in the ISO form yyyy-mm-dd.</p>
</stdVals>
<interpretation>
<p>Names of persons (given names and surnames) are tagged. Place names are tagged.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<p>The <emph>n</emph> attribute of each text in this corpus carries a unique identifying number for the whole text. The title of the text is held as the first <emph>Head</emph> element within each text. <emph>Div0</emph> is reserved for the volume. Page-numbers of the printed text are tagged <emph>pb n="nn"</emph>, and line-breaks of the printed text are tagged <emph>lb n="nn"</emph>. A canonical reference can be made by counting the line-breaks and by counting the page-breaks as two separate series, expressed in the form xxx.yyyy.</p>
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>By one or more unknown authors in Irish monastic scriptoria.
<dateRange>Middle Irish period</dateRange></creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Middle Irish.</language>
<language id="la">Some phrases and formulae are in Latin.</language>
</langUsage>
<!--<textClass>
<keywords>
<term>religious</term>
<term>prose</term>
<term>medieval</term>
<term>Saint's Life</term>
</keywords>
</textClass>-->
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2012-02-21</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Addition made to bibliographic details.</item>
</change>
<change>
<date>2010-04-30</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Conversion script run, header updated; new wordcount made; file parsed; new SGML and HTML versions created.</item>
</change>
<change>
<date>2008-09-30</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Keywords added; file validated.</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-25</date>
<respStmt>
<name>Julianne Nyhan</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-04T15:40:40+0100</date>
<respStmt>
<name>Peter Flynn</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Converted to XML</item>
</change>
<change>
<date>2001-11-27</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Tagging of nomina sacra, quotes, dates, numbers; parsing of file using NSGMLS and creation of HTML file.</item>
</change>
<change>
<date>2001-11-06</date>
<respStmt>
<name>Ruth Murphy</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Second proofing of text; integration of addenda and corrigenda;
completion of personal names markup.</item>
</change>
<change>
<date>2001-05-08</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Bibliography inserted.</item>
</change>
<change>
<date>2001-05-03</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Text converted to ASCII, provisional header created; file parsed
using NSGMLS.</item>
</change>
<change>
<date>1996-08</date>
<respStmt>
<name>Elva B. Johnston</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>More structural markup applied, Stokes' <emph>din</emph>
expanded to dino throughout, Stokes' <emph>(?)</emph> replaced by
<emph>uncl</emph>; basic punctuation introduced. Markup of names begun.</item>
</change>
<change>
<date>1995-05</date>
<respStmt>
<name>Mavis Cournane</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>First proofing and structural markup of text.</item>
</change>
<change>
<date>1995</date>
<respStmt>
<name>Project Staff at the CURIA/CELT Project</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Text capture.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G201011">
<body>
<div0 type="saintslife" lang="ga">
<head>BETHA COLUIM CHILLE <frn lang="la">INCIPIT</frn>.</head>
<mls n="29b-30a" unit="MS page">
<pb n="90">
<div1 n="1" type="paragraph">
<p><frn lang="la"><sup resp="WS">E</sup>xi<sic>i</sic> de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et vade in terram quam tibi monstravero</frn>. <q>Facaib do thir &ampersir; do thalmain, do <corr resp="WS" sic="choibne">choibnes</corr> collaide. &ampersir; t'  athardu &ndot;-diles erum-sa, &ampersir; eirg isin tir faillsigfet-sa duit.</q></p>
</div1>
<div1 n="2" type="paragraph">
<p>IN <name type="nomen sacrum">Coimdid</name> fen do-rat in comairle cairdemail-sea do chind na h-irsi forpthi &ampersir; na cretmi comlani .i. do <ps><fn>Abraam</fn> mac <fn>Tara</fn></ps> co ro facbad a thir &ampersir; a talmain f&eacute;n .i. t&iacute;r <pn>Chaldea</pn> &ampersir; co t&iacute;sad dia oilithre isin t&iacute;r ro failisig <name type="nomen sacrum">Dia</name> d&oacute; .i. <pn type="legendary">T&iacute;r Tairngire</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="3" type="paragraph">
<p><ps><fn>Moysi</fn></ps> immurro mac <ps><fn>Amra</fn></ps> t&oacute;isech Tuathi D&eacute; in fer ro linad &oacute; rath &ampersir; deolaidacht in <name type="nomen sacrum">Spirta N&oacute;eb</name> is e ro scrib in coibige coisecarthasa thall h-i n-<name type="BOOK">Genesis</name> rechta, co ro marad do gr&eacute;s ic on eclais in chomairle cairdemail do-rat in <name type="nomen sacrum">Coimdiu</name> fodessin do <ps><fn>Abraam</fn></ps> do erail &aelig;lithre fair, co n-epert friss: <frn lang="la">Exi de terra</frn>. <q>Facaib do th&iacute;r &ampersir; do thalmain e<sup resp="EBJ">rum</sup>-s<sup resp="EBJ">a</sup>.</q></p>
</div1>
<div1 n="4" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Haec quidem istoria nota est. <ps><fn>Abraham</fn></ps> a <name type="nomen sacrum">Domino</name> praeceptum fuisse ut terram <on>Caldeorum</on> desereret, et terram repromisionis adiret.</frn> <mls n="30a" unit="MS page">. IS scel airdirc isin scriptuir, in <name type="nomen sacrum">Coimdiu</name> f&eacute;n dia erail for <ps><fn>Abraam</fn></ps> facbail t&iacute;re <pn>Caldea</pn> rop athardu diles d&oacute; &ampersir; tidecht dia oilithre i <pn type="legendary">Tir <corr resp="WS" sic="Thairngeri">Tarngeri</corr></pn>, ar daig in maithiusa no biad d&oacute; f&eacute;n de ocus dia cloind &ampersir; dia ciniud tara n-essi.</p>
</div1>
<div1 n="5" type="paragraph">
<p><frn lang="la">ISte hautem <ps><fn>Abraham</fn></ps> caput fidei est et pater omnium fidelium sicut dicit apostolus</frn>. In fer immurro dia tarut <name type="nomen sacrum">Dia</name> in chomairli-sea .i. <ps><fn>Abram</fn></ps> is esside airmither isin scriptuir ar athair dona h-uli iresechaib amal demniges in t-aspol co n-apair. <frn lang="la">Omnes qui sunt ex fide h&iacute;&iacute; sunt<pb n="92">
filii <ps><fn>Abrah&aelig;</fn></ps></frn>. <q>IS iat meic <ps><fn>Abraham</fn></ps> iar f&iacute;r</q> ar in t-aspol <q>na h-uli n&oacute;s-inntamlaigend o iris forpthi.</q></p>
</div1>
<div1 n="6" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Quod hautem patri fidelium <corr resp="WS" sic="praecipitum">praecipitur</corr>, hoc omnibus filiis eius implendum relinquitur, ut terram suam deserant et carnalem patriam derelinquant.</frn> IN maith dino ro erail <name type="nomen sacrum">Dia</name> sund for athair na n-iresech .i. for <ps><fn>Abram</fn></ps>. dlegar dia macu ina diaid. .i. dona h-uli iressachu a comalliud .i. a t&iacute;r &ampersir; a talmain. a n-indmas &ampersir; a n-airfited s&aelig;gulta do fhacbail ar in <name type="nomen sacrum">Coimdid</name> na n-d&uacute;la, &ampersir; dul a n-&aelig;letir forpthi iarna inn&sdot;amail-sium.</p>
</div1>
<div1 n="7" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Tres hautem sunt modi uocationum</frn>. O tri modaib immurro tho-cuirither na d&oacute;ine co h-aichentus &ampersir; co munterus in <name type="nomen sacrum">Choimded</name>.</p>
</div1>
<div1 n="8" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Primus ex <name type="nomen sacrum">Deo</name></frn>. Is e c&eacute;tus in c&eacute;tna mod .i. an gresacht &ampersir; an adannad na n-d&oacute;ine on rath diada co tecat do fh&oacute;gnam don <name type="nomen sacrum">Choimdid</name> iar n-desmirecht <ps><fn>P&oacute;il</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Annt&oacute;in</fn></ps> manaig &ampersir; na manach n-iresach archena ro &fdot;&oacute;gnatar do <name type="nomen sacrum">Dia</name> tall isin <pn>Egipt</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="9" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Secundus per hominem</frn>. To-cuirther dino na daine on mod thanaise tria duine .i. tr&eacute;s na proceptorib noemu pritchat in scriptuir &ndot;-diada dona d&oacute;inib iar &ndot;-desmirecht-sin  <ps><fn>P&oacute;il</fn></ps>  aspuil ro pritchan do gentib co nus-tuc tria line in t-&sdot; osc&eacute;la dochumm puirt bethad.</p>
</div1>
<div1 n="10" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Tertius ex necessetate</frn>. To-curither dino na d&oacute;ine on tres mod tria ecentaid .i. in tan chom&eacute;cnigther fri fognum do <name type="nomen sacrum">Dia</name> tria threblatib &ampersir; tria gvassachtu bais, no tria deliugud frisna maithib aimserda i m-bit, iar n-desmberecht-sin popuil <on>Israel</on> ro chomthoi co menicc cosin <name type="nomen sacrum">Comdid</name> h-o adrad h-&iacute;dal &ampersir; arracht iarna com&eacute;cnugud o na tr&eacute;blatib ocus o na doccomla fuaratar o na cinedaib echtrandai amal indister isin scriptuir noem. <frn lang="la">Hinc</frn> <ps><fn>Dabid</fn></ps> <frn lang="la">dicit</frn>: conid dia forcell-sin at-beir in faith <ps><fn>Dabid</fn></ps>. <frn lang="la">Clamauerunt ad <name type="nomen sacrum">Dominum</name> cum tribulabantur et de necessetatibus eorum liberauit eos</frn>. O fo-gebed popul <on>Israel</on> tr&eacute;blati ocus guassachtu m&oacute;ra, no guided &ampersir; no aitched in <name type="nomen sacrum">Comdid</name> co ro &sdot;&aelig;rad iat dona doccomlaib-sin.</p>
</div1>
<div1 n="11" type="paragraph">
<p><frn lang="la"><ps><fn>Abraam</fn></ps> ergo diuina gratia instinctus mandatum quod fuerat ei imperatum a domino impleuit, et exit in</frn> C&aacute;rr&aacute;n <frn lang="la">in qua mort<sup resp="WS">u</sup>us est pater eius et inde transmigrauit in <pn type="legendary">Terram Repromisionis</pn></frn>. <ps><fn>Abram</fn></ps> dino cend na h-irsi forpthi &ampersir; na cretmi comlani, o ro greised on rath diada ro chomaill in timna ro for-congrad on <name type="nomen sacrum">Chomdid</name> fair .i. do-chuaid h-i tir <pn>Chaldea</pn> co Carr&aacute;n airm i n-epilt a athair, &ampersir; tanic as-side co <pn type="legendary">T&iacute;r Thairngire</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="12" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Tribus hautem modis patria deseritur, uno inutili et duobus utilibus</frn>. At&aacute;t immurro tr&iacute; h-ernaile &oacute; &fdot;&aacute;caib nech a athardai in tan<pb n="94">
teit in &aelig;lethir, &ampersir; ata oen dib-side arna &fdot;agabar fochraicc o <name type="nomen sacrum">Dia</name> &ampersir; a do ara fagabar. <frn lang="la">Aliquando enim patria corpore tantum relinquitur, nec mens a c&aacute;rnalibus studiis alien&aacute;tur, nec bona opera appetuntur</frn> .i. tan and f&aacute;cbaid nech a athardai o churp nam&aacute; &ampersir; ni etarscarann a menma fri pecdaib &ampersir; dualchib, &ampersir; ni &sdot;antaig sualchi na so-gn&iacute;m do d&eacute;nam. <frn lang="la">IN tali ergo perigrinatione nihil nisi afflictio corporis <corr resp="WS" sic="sit">fit</corr>, nullus uero anime perfectus</frn>. IN &aelig;lithre iarum do-gnither amlaid-sin ni fh&aacute;sand di torad no tarbai don anmain, acht s&aelig;thar &ampersir; imlvad cuirp co d&iacute;main, ar is svail a tharbai do neoch ergi a atharda mine dernai maith na h-ecmais. <frn lang="la">Nam et postquam <ps><fn>Abraham</fn></ps> corpore patria <corr resp="WS" sic="exisit">exivit</corr> tunc et <name type="nomen sacrum">Dominus</name> dixit</frn>. Uair cid <ps><fn>Abraham</fn></ps> fen is iar &fdot;acbail do a th&iacute;re d&iacute;lis &ampersir; is iar n-etarscarad friss iar curp do-rat in <name type="nomen sacrum">Coimdiu</name> in comarlise d&oacute;, co n-epert: <frn lang="la">Exi de terra tua</frn>. <q>Ben do cheill budesta do t&iacute;r &ampersir; do talmain, &ampersir; n&aacute; b&iacute;d do menma ra h-impod ris doridise.</q> <frn lang="la">Acsi aperte <mls n="30b" unit="MS page"> diceret. Carnalia uitia patri&aelig; in qua fueras corpore, mente simul et corpore deuita</frn>. Amal bid ed at-berad <name type="nomen sacrum">Dia</name> fein cu follus re h-<ps><fn>Abraam</fn></ps>: <q>Imgaib o churp &ampersir; o anmain o &sdot;&uacute;nd amach it ailithri pecdai &ampersir; dualchi in t&iacute;re in ro atrebais inallana iar curp, vair is inann do neoch &ampersir; no aittrebad inna atharda dia n-inntamlaiged besa a atharda ina ailithri.</q> <frn lang="la">Non enim in uia pedum sed in uia morum proximatur ad <name type="nomen sacrum">Dominum</name></frn>. <q>Uair nocon o &sdot;et choss no o imluad cuirp chom&fdot;ocsiges nech do <name type="nomen sacrum">Dia</name>, acht is tria  denam so-bes &ampersir; sualach.</q></p>
</div1>
<div1 n="13" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Aliquando mente tantum patria relinquitur, et non corpore, sicut sunt quidam qui quamuis in patria peragunt uitam regione. Patriam tamen uiuendo carnaliter non norunt, sed iustis causis quibusdam cogentibus in suis loc&iacute;s manent habitant&eacute;s quasi non habitant&eacute;s</frn>. Fecht aile immurro f&aacute;caib nech a athardai &oacute; duthracht cride &ampersir; menman cen co f&aacute;caib o churp, amal do-cuirither dona h-ordnigib t&oacute;chathit a m-betha ina t&iacute;rib fen co b&aacute;s, &aacute;r nos-fastat tuatha ocus eclasi isna ferannaib i m-bit for m&eacute;t a tarba do ch&aacute;ch, &ampersir; vair n&aacute;ch ar chollaidecht tairisit ina n-athardai, gebid a cain duthracht gr&eacute;im n-oilithir d&oacute;ib ic on <name type="nomen sacrum">Chomdid</name>.</p>
</div1>
<div1 n="14" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Aliquando mente &ampersir; corpore, ut sunt hii quibus dicitur</frn>. Fecht aile tra f&aacute;ccaib nech a athardai co coml&aacute;n o churp &ampersir; o anmain, amal for-&aacute;csat ind apstail, &ampersir; lucht na h-ailithri forpthi dia ro tharngir in <name type="nomen sacrum">Coimdiu</name> mor maith isin sosc&eacute;la, dia n-erbairt: <frn lang="la">Uos qui dereliquistis omnia<pb n="96">
propter me, patrem et matrem uxorem filios et filias agrum et omnia quae habere potuistis centuplum accipietis in hoc seculo, et uitam eternam in futuro</frn>. <q>Denaid airithe de seo</q> ol <name type="nomen sacrum">&Iacute;su</name>. <q>Uathad sochaide ro thr&eacute;csib form-sa bar tir &ampersir; bar coibnes collaide, bar selb &ampersir; bar n-oibnius s&aelig;gulla co &fdot;uidbi a c&eacute;t coibes do maith vaim-sea i &fdot;us isin t-s&aelig;gul &ampersir; isin bethaid &sdot;uthain tall iar &fdot;uigell bratha.</q></p>
</div1>
<div1 n="15" type="paragraph">
<p><frn lang="la">H&iacute;&iacute; sunt ueri perigrini qui cum psalmista possunt dicere</frn>. IS iat-so lucht na h-oilithri c&oacute;ml&aacute;ni iar f&iacute;r, isa na persaind at-bert in faith ic comaidem &ampersir; ic atlugud do <name type="nomen sacrum">Dia</name>: <frn lang="la">Aduena sum apud te <name type="nomen sacrum">Domine</name> et perigrinus sicut omnes per mundum</frn>. <q>Berim a buide ritt a <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name></q> ar in faith <q>is ailithri &ampersir; is deoraidecht dam isin t-&sdot;&aelig;gul iar n-innt&sdot;amail na sruthi remtechtach.</q></p>
</div1>
<div1 n="16" type="paragraph">
<p>Sochaide tra do mogadaib dilsi in <name type="nomen sacrum">Choimded</name> etir petarlaicc ocus nu-&fdot;iadnaise ro chomaillset co forpthi in comairle ch&aacute;in-tarbach-sa .i. for-acsat a t&iacute;r &ampersir; a talmain, a n-athardai &ampersir; a coibnes collaide ar in <name type="nomen sacrum">Coimdid</name> na na &ndot;-d&uacute;la, &ampersir; do-chotar i n-oilithri <corr resp="WS" sic="toltanaid">toltanaig</corr> i t&iacute;rib ciana co manchuib. Feib ro chomaill &ampersir; for-acaib a duchus talmain ar grad &ampersir; vaman in <name type="nomen sacrum">Choimded</name>, in t-ard-noem &ampersir; in t-ard-ecnaid &ampersir; in mac toga do <name type="nomen sacrum">Dia</name> dia ta l&iacute;th &ampersir; foraithmet i n-ecmong inna ree-sea &ampersir; na h-aimsire, <frn lang="la">id est sanctus prespiter  <ps><fn>Columba</fn></ps></frn> .i. vasal-&sdot;acart innse <on>Goedel</on>, in choer comraicc ro h-eccrad o thallnib &ampersir; o d&aacute;naib examlu in Spirta Noem .i. int&iacute;&iacute; noem <ps><fn>Cholum Cille</fn> mac <fn>F&eacute;dlimthe</fn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="17" type="paragraph">
<p>Is ann immurro celebrait na cristaide l&iacute;th &ampersir; sollamain a etsechta <ps><fn>Coluim Cille</fn></ps> h-i <date value="06-05">quint id Iuin</date> ar&aacute;i lathi mis gr&eacute;ne cecha bliadne isin lathi-se indiu <frn lang="la">&ampersir; rl</frn>.</p>
</div1>
<div1 n="18" type="paragraph">
<p>INdisit immurro ecnaide na n-<on>Goedel</on> ind inbuid-sin cecha bliadne becan cumbair <corr resp="WS" sic="donforoilsiugud">don &fdot;oilsiugud</corr> &sdot;ocheneoil &ampersir; s&aelig;rchlandachta noim  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>, &ampersir; dino dona fertaib &ampersir; dona mirbulib d&iacute;airmide do-roine in <name type="nomen sacrum">Coimd&iacute;u</name> aire i &fdot;us isin t-&sdot;&aelig;gul, &ampersir; don forbai &ampersir; don forciund t-&sdot;ainemail do-rat fa deoid for a rith m-bvadai .i. rochtain co a &fdot;ir-athardai ocus co a &fdot;ir-duchus fen .i. co h-attreb parrduis i frecnarcus <name type="nomen sacrum">De</name> co s&iacute;r.</p>
</div1>
<pb n="98">
<div1 n="19" type="paragraph">
<p>Uasal tra a cen&eacute;l  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps> i l-leth in t-&sdot;oegail .i. do Chen&eacute;l <ps><fn>Conaill</fn> meic <fn>N&eacute;ill</fn></ps> ata-comnaic. Toich do rige n-<pn>Erenn</pn> iar cen&eacute;l &ampersir; tarcus do mi nas-leced f&eacute;n vada ar <name type="nomen sacrum">Dia</name>.</p>
</div1>
<div1 n="20" type="paragraph">
<p>Follus dino cu m-bad mac toga do <name type="nomen sacrum">Dia</name> h-e, vair batar sruthi <pn>Erenn</pn> oca thaircetul rena genemain.</p>
</div1>
<div1 n="21" type="paragraph">
<p>Do-rarngert c&eacute;tus sinnser sacart n-<pn>Erenn</pn> .i. sean-<ps><fn>Mochtai</fn></ps> <on>Lugbaid</on> inti <mls n="31a" unit="MS page"> <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> c&eacute;t m-bliadan rena genemain. Vair fechtus do-lluid a choic <ps><fn>Mochta</fn></ps>, <ps><fn>Mac Rith</fn></ps> a ainm, &ampersir; coad cno ina laim do, co n-erbairt <ps><fn>Mochta</fn></ps> friss: <q>Ni lem-sa</q> ol se <q>in ferann asa tuctha na cnoi sin, taisig iat co ti inti isa ferann.</q> <q>Cuin do-raga sin</q> ol in coicc. <q>I Cind c&eacute;t m-bliadan</q> ar <ps><fn>Mochta</fn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="22" type="paragraph">
<p>No gnathaiged dino <ps><fn>Mochta</fn></ps> a aiged fothuaid ac airnaigthe. Na fiarfaigit&iacute;s a munter de cid ara n-denad sin, <frn lang="la">ut dixit</frn> friu:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Mac&aacute;n gignither atuaid,</l>
<l>la turcbail na m-bitho,</l>
<l>torthigeid <pn>Eriu</pn> &aacute;n breo</l>
<l>ocus <pn>Alba</pn> d&oacute;inech d&oacute;.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="23" type="paragraph">
<p>Do-rarngert tra athair baitse &ampersir; forcetail na n-<on>Goedel</on> .i. <ps><fn>Patraic</fn></ps>, dia m-boi oc bennachad <ps><fn>Conaill</fn></ps> i <pn>S&iacute;th &AElig;da</pn>, in tan ro furim a d&iacute; l&aacute;im for <ps><fn>Conall</fn></ps> &ampersir; for a mac, for <ps><fn>Fergus</fn> mac <fn>Conaill</fn></ps> .i. a l&aacute;m dess for cend <ps><fn>Fergusa</fn></ps> &ampersir; a l&aacute;m chle for <sup resp="WS">cend</sup> <ps><fn>Conaill</fn></ps>. Ro machtnaig <ps><fn>Conall</fn></ps> sin, &ampersir; <corr resp="WS" sic="roiarfaid">ro iarfaig</corr> de cid ar ar <corr sic="s&aacute;maid">&sdot;&aacute;maig</corr> a l&aacute;mu amal siut. <frn lang="la">Ut dixit <ps><fn>Patricius</fn></ps></frn> in rann-sa:

<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Genfid macc&aacute;n dia fine</l>
<l>bid sui bid f&aacute;ith bid file <frn lang="la">&ampersir; rl</frn>.</l>
<l>Bid s&uacute;i &ampersir; bid craibdech,</l>
<l>bid abb la rig na rig-rath,</l>
<l>bid bvan &ampersir; bid bith-maith,</l>
<l>rom-bia i m-bith-laith dia d&iacute;dnad.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="24" type="paragraph">
<p>Do-rinchan tra <ps><fn>Brigit</fn></ps>  co n-epert:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Maccan <ps><fn>Eithne</fn></ps> toeb&fdot;otai</l>
<l>sech is bal is blathugud,</l>
<l><ps><fn>Colum Cille</fn></ps> can cen on</l>
<l>nir' bo rom a rathugud.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<pb n="100">
<div1 n="25" type="paragraph">
<p>Do-ra<sup resp="WS">r</sup>ngir tra espoc <ps><fn>Eogain</fn></ps> <pn>Arda Sratha</pn> dia n-epert:

<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Mac b&eacute;rthar do <ps><fn>F&eacute;dlimid</fn></ps></l>
<l>bid m&iacute;nd for cech cleir,</l>
<l><ps><fn>Fedlimid</fn> mac <fn>Fergus<sup resp="WS">a</sup></fn></ps>,</l>
<l>maic <ps><fn>Conaill</fn> maic <fn>N&eacute;ill</fn></ps>.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="26" type="paragraph">
<p>Do-rarngir tra <ps><fn>B&oacute;ite</fn> mac <fn>Br&oacute;naig</fn></ps> i n-vair a etsechtai int&iacute;&iacute; <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps> co n-epert <corr resp="WS" sic="fria&aacute;muntir">fria muntir</corr>:
<q>Ro genair isin &oacute;idche-se anocht mac &aacute;n oirmitnech fia <name type="nomen sacrum">Dia</name> ocus d&aacute;inib &ampersir; do-raga sund i cind <num value="30">.xxx.</num> bliadan onocht. <num value="12">Da &fdot;er .x.</num> dino bid h-e a l&iacute;n, &ampersir; is e foillsigfides mo ligi-sea &ampersir; t&oacute;rindfess mo relicc ocus biaid <corr resp="WS" sic="arnooentu">ar n-oentu</corr> h-i nim &ampersir; i talmain.</q></p>
</div1>
<div1 n="27" type="paragraph">
<p>Amal ro terchanad iarum o sruthib <pn>Erenn</pn> gein  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>, is &aacute;mlaid ro fiugrad i &fdot;&iacute;sib &ampersir; i n-aislingib feib ro fiugrad isin t&aacute;idb-sin tarf&aacute;s dia m&aacute;thair .i. andar lea bratt mor do thabairt di co rocht o <pn>Indsib Mod</pn> co <pn>C&aelig;r na m-Brocc</pn>, &ampersir; ni boi do dhathaib dath na b&oacute;i and. Co n-acca &oacute;clach in etach taitnemach co r-ruc uathi in brat isin &aelig;r ocus ba toirsech <ps><fn>Ethne</fn></ps> de-sin. &ampersir; andar lee tanic in t-&oacute;clach c&eacute;tna a d-d&oacute;chum dor&iacute;dise co n-epert fria-si: <q>A ben maith</q> ar in t-&oacute;clach <q>ni rice a less toirse do d&eacute;nam, acht is c&oacute;ru duit suba &ampersir; forb&aacute;ilti, uair in m-bratsa iss ed do-forne co m-bera-su mac &ampersir; bid l&aacute;n <pn>&Eacute;ri</pn> &ampersir; <pn>Albu</pn> dia forcetul.</q></p>
</div1>
<div1 n="28" type="paragraph">
<p>IT-connarc tra an ben imtha-sin aislingthe .i. ethaite in &aelig;oir ocus in talman andar lea do breith in athir <ps><fn>Ethne</fn></ps> fo cr&iacute;chaib <pn>Erenn</pn> &ampersir; <pn>Alban</pn>. Ruc tra <ps><fn>Ethne</fn></ps> f&eacute;n breith for in aisli<sup resp="WS">n</sup>ge-sin &ampersir; is ed at-bert iarum: <q>B&eacute;rut-sa</q> or si <q>mac &ampersir; ro-sia a forcetul fo crichaib <pn>Erenn</pn> &ampersir; <pn>Alban</pn>.</q></p>
</div1>
<div1 n="29" type="paragraph">
<p>Amal ro terchanad tra o sruthib <pn>Erenn</pn> &ampersir; amal it-cess i &fdot;&iacute;sib r&oacute; genir <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> &aacute;mlaid. <pn>Gort&aacute;n</pn> dino ainm in luicc in r&oacute; g&eacute;nir, i <date value="yyyy-12-07">sept id Decimbir</date> tra arai lathi m&iacute;s gr&eacute;ne r&oacute; g&eacute;nir. D&aacute;rdain dino ar&aacute;i lathi sechtmaine.</p>
</div1>
<div1 n="30" type="paragraph">
<p>Amr&aacute; tra in mac ro genir and, mac rig nime &ampersir; talman .i. <ps><fn>Colum Cille</fn> mac <fn>Fedlimid</fn> meic <fn>Fergusa</fn> meic <fn>Conaill Gulbain</fn> meic <fn>N&eacute;ill</fn><pb n="102">
<an>N&oacute;igiallaig</an></ps>. A m&aacute;thair tra do <on>Chorprigiu</on> <pn>Laigen</pn> .i. <ps><fn>Ethne</fn> <an>&Oacute;lm&aacute;r</an> ingen <fn>D&iacute;ma</fn> meic <fn>Noee</fn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="31" type="paragraph">
<p>Rucad immurro iarna breith fo ch&eacute;toir co ro baitsed <ps><fn>Cruithnechan</fn> mac <fn>Cellachain</fn></ps> in t-uasal-&sdot;acart. &ampersir; ros-ail iar sin iarna rad do aingel <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name> ris.</p>
</div1>
<div1 n="32" type="paragraph">
<p>O tanic tra aimser l&eacute;gind d&oacute;, luid in cl&eacute;rech co araile f&aacute;ith b&oacute;i isin t&iacute;r dia iarfaigid d&oacute; cuin bud ch&oacute;ir t&iacute;ndscetul don mac. O ra f&eacute;g in f&aacute;ith nem is ed at-bert: <q>Scr&iacute;b d&oacute; innossa a apgiter.</q> Ro scr&iacute;bad iar sin i m-bairgin &ampersir; is amlaid do-romailt <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> in bairgen .i. a leth fri usce anair &ampersir; a leth fri usce aniar. At-bert in f&aacute;ith tria rath &fdot;aitsine: <q>Is amlaid bias ferand in meic-seo .i. a leth fria muir anair .i. i n-<pn>Albain</pn> &ampersir; a leth aile fri muir aniar .i. a n-<pn>Eirinn</pn>.</q></p>
</div1>
<div1 n="33" type="paragraph">
<p>Nir' bo cian iar sin, luid &ampersir; a aite co <ps><fn>Brugach</fn> mac <fn>n-Dega</fn></ps> cusin epscop do r&aacute;thaib <mls n="31b" unit="MS page"> <pn>Muige Enaig</pn> i <pn>T&iacute;r &Eacute;nda</pn>. Ro h-erbad fria <sup resp="WS">a</sup>iti-sium frisin cl&eacute;rech ord sacairt do d&eacute;nam isin mendut-sin ar in sollamain. Ro gab tra imn&aacute;ri essium co ro fhemid in salm ranic d&oacute; do gabail. <frn lang="la">Misericordias <name type="nomen sacrum">Dei</name></frn> in salm-sin. Gabais tra mac in raith <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> in salm do raith a aite, acht chena ni ro l&eacute;g-som acht a apgiter nam&aacute; remi-sin. Co ro m&oacute;rad ainm <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name> &ampersir;  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps> triasin m&iacute;rbuil m&oacute;ir sin.</p>
</div1>
<div1 n="34" type="paragraph">
<p>Fectus aile luid-sium do th&oacute;rruma duine galair. Oc dul doib tria chollid tuslid coss in clerig forsin conair co n-epil de co h-opund. Tuc-som a chochall fo chend in clerig. Andar leis isin a chotlad boi, &ampersir; gabaid for m&eacute;brugud a aicechta cu cualatar aroli caillecha a airlegend c&oacute; a recl&eacute;s. Is ed do-r&iacute;met eolaig mile co l-leith eturru, &ampersir; no clunt&iacute; co menicc fogar a gotha-sum in oiret-sin. <frn lang="la">Ut dixit</frn>&mdash;
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Son a gotha  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>,</l>
<l>mor a binde vas cech cl&eacute;ir,</l>
<l>co cend c&oacute;ic c&eacute;t d&eacute;c c&eacute;mend</l>
<l>aidble r&eacute;imend ead ba r&eacute;ill.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="35" type="paragraph">
<p>Tancutar na caillecha iarum &ampersir; fuaratar in cl&eacute;rech marb for a c&iacute;nd &ampersir; at-bertsat frisium d&uacute;scad in chl&eacute;rig d&oacute;ib. Teit-sium fo ch&eacute;toir do duscad in clerig. At-racht dino in clerech a b&aacute;s la br&eacute;thir <ps><fn>Coluim<pb n="104">
Cille</fn></ps> amal bid ina chotlad no beth. Iar sin r&oacute; edbairt <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> don <name type="nomen sacrum">Choimdid</name> na n-d&uacute;la &ampersir; conattaig teora itge vad .i. &oacute;ge &ampersir; ecna ocus oilithri. Do-rata d&oacute; a triur co coml&aacute;n.</p>
</div1>
<div1 n="36" type="paragraph">
<p>Celebrais iarum dia aite, &ampersir; do-rat in t-aite cet &ampersir; bennachtain d&oacute; co d&iacute;chra.</p>
</div1>
<div1 n="37" type="paragraph">
<p>Luid iarum do &fdot;&oacute;gluimm ecnai cusin uasal-epscop .i. co <ps><fn>Find&eacute;n</fn> <an>Muigi Bile</an></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="38" type="paragraph">
<p>Fechtus and testa f&iacute;n <sup resp="WS">&ampersir;</sup> bairgen ol <ps><fn>Find&eacute;n</fn></ps> on aiffriund. Bennachais <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> in usce cor' soad h-i &fdot;&iacute;n co tartad isin coilech n-aiffrind. Ro morad ainm <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name> &ampersir;  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps> de-sin.</p>
</div1>
<div1 n="39" type="paragraph">
<p>Celebrais iarum do <ps><fn>&Fdot;inden</fn></ps>, &ampersir; luid co <ps><fn>Gemm&aacute;n</fn></ps> M&aacute;gis<sup resp="EBJ">ter</sup>.</p>
</div1>
<div1 n="40" type="paragraph">
<p>Fectus do-sum ic denam a aicechta ic <ps><fn>Gem&aacute;n</fn></ps> co n-acutar ingen a &ndot;-dochumm for teichiud ria n-aroli duniorcnid co torchair ina &fdot;iadnaise &ampersir; co rus-marb in duidlid. Ro furim <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> br&eacute;thir n-escaine fair co n-epil fo ch&eacute;toir.</p>
</div1>
<div1 n="41" type="paragraph">
<p>Celebrais iarum do <ps><fn>Gemm&aacute;n</fn></ps> &ampersir; luid co  <ps><fn>Find&eacute;n</fn></ps> <pn type="monastery">Cluana Eraird</pn>. Ro iarfach-sum do <ps><fn>&Fdot;inden</fn></ps> cia h-airm a n-dingned a boith. At-bert <ps><fn>Find&eacute;n</fn></ps>: <q>Denad i n-dorus na cille.</q> Do-rigne-sium tra a boith &ampersir; nir' bo in dorus na cille ind uair-sin. At-bert-sum chena ro bad h-e dorus na cathrach iartain. &ampersir; ro comallad tra ann&iacute;-sin.</p>
</div1>
<div1 n="42" type="paragraph">
<p>Feis aidche no meled a broin cech fer arnuair dona h-apstalaib. Aingel <name type="nomen sacrum">De</name> nime tra no meled do raith  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>. Ba h-i-sin onoir do-bered in <name type="nomen sacrum">Coimd&iacute;u</name> do-som ara &sdot;o-chen&eacute;lchi sech c&aacute;ch.</p>
</div1>
<div1 n="43" type="paragraph">
<p>Taidbsiu tarfas tan ele do <ps><fn>&Fdot;inden</fn></ps> .i. da esca do turcabail o <pn type="monastery">Cluain Eraird</pn> .i. escai ordaige &ampersir; escai aile airgide. Luid in t-escai ordai i tuaiscert na h-indsi co ro las h-<pn>Eri</pn> &ampersir; <pn>Alba</pn> de-sium. Luid in t-escai airgide co ro gab imon <pn type="river">Sinaind</pn> co ro las h-<pn>Eri</pn> ar medon de. <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> co n-&oacute;r a &sdot;o-cheneoil &ampersir; a ecnai. <frn lang="la">Et</frn> <ps><fn>Ciaran</fn> mac <an>in t-Shair</an></ps> ind airged co taitnem a shualach &ampersir; a &sdot;o-gn&iacute;m.</p>
</div1>
<pb n="106">
<div1 n="44" type="paragraph">
<p>Celebrais iarum <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> do <ps><fn>Finn&eacute;n</fn></ps> &ampersir; luid co <pn>Glais Noiden</pn>, vair boi .l. ic f&oacute;gluimm isin d&uacute;-sin ic <ps><fn>Mo B&iacute;i</fn></ps> im <ps><fn>Chaindech</fn></ps> &ampersir; im <ps><fn>Chomgall</fn></ps> &ampersir; im <ps><fn>Chiaran</fn></ps>. A m-botha immurro fri usce aniar. Adaig and ocus ro benad in cloc im iarmergi. Luid <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> don eclais. Lia mor isin oidche-sin isin abaind. Luid araide <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> cona etach trethi. <q>Is calma tecair annsin anocht a ua Neill</q>, ol <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps>. <q>Is tualngi <name type="nomen sacrum">Dia</name></q> ar <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> <q>in s&aelig;thar do digbail dinne.</q> Oc tidecht doib asind eclais co n-accutar na botha fri h-usce anair, i com&fdot;ochruib na h-eclasi.</p>
</div1>
<div1 n="45" type="paragraph">
<p>Fec<corr resp="WS" sic="accent over t">t</corr>us ann do-ronad eclas mor la <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps>, &ampersir; batar na clerig ic aimrad cia lan bud mian la cach d&iacute;b do beth occai isin eclais. <q>Ropad maith lem-sa</q> ol <ps><fn>Ciaran</fn></ps> <q>a l-l&aacute;n do macu eclasi do athigid na trath.</q> <q>Ropad maith lem-sa</q> ol <ps><fn>Caindech</fn></ps> <q>a l-lan do lebrair dia fognam do macaib bethad.</q> <q>Ropad maith lem-sa</q> ol <ps><fn>Comgall</fn></ps> <q>a l-lan do &sdot;&aelig;th &ampersir; galar do beth am churp uodessin dom tr&aelig;thad &ampersir; dom timorcuin.</q> Do-r<sup resp="WS">o</sup>ega tra <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> a l-lan de or &ampersir; argut do c&uacute;mtach mind &ampersir; manistrech <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name>. At-bert <ps><fn>Mo Bii</fn></ps> na bad samail, acht ropad &sdot;aidbriu <mls n="32a" unit="MS page"> samad  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps> olt&aacute;s cech samad etir <pn>Eirinn</pn> &ampersir; <pn>Albain</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="46" type="paragraph">
<p>At-bert <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps> fria a daltaib d&eacute;rgi ind inaid i m-batar, ar don-icfad t&eacute;idm anaichnid ann .i. in <term type="disease">Buide Chonaill</term>. &ampersir; at-bert beos fri <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> na ro gabad ferand co ro deonaiged de-sium. Luid cach dib a lethi iar sin. Luid <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> i <pn>Cen&eacute;l Conaill</pn> ed do-cuaid dar in abaind dianad ainm <pn type="river">Biur</pn>. Annsin at-bert-som bir fri fochainne, &ampersir; nit horacht tra in t&eacute;idm seca sin, &ampersir; is firt bit-beo beos sin, vair cech teidm berthair taris ni len secha sin iar m-brethir <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="47" type="paragraph">
<p>Luid <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> iarum do <pn>Daire</pn> .i. rig-d&uacute;n <ps><fn>&AElig;da</fn> meic
<fn>Ainmirech</fn></ps>. Ba r&iacute; <pn>Erenn</pn> esside in tan-sin. h-Idprais in ri in d&uacute;n-sin do <ps><fn>Colum
Cille</fn></ps> &ampersir; opaid-sium fo b&iacute;th timmna <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps>. IC tidecht tra do-sum asin d&uacute;n imach con-dricc fria diis do munntir <ps><fn>Mo Bii</fn></ps> &ampersir; criss <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps> occai do-sam &ampersir; deonugud feraind do gabail iar n-&eacute;c <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps>. <frn lang="la">Ut dixit</frn> <ps><fn>Colum Cille</fn></ps>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Criss <ps><fn>Mo B&iacute;&iacute;</fn></ps></l>
<l>niptar s&iacute;mne imm loa,</l>
<pb n="108">
<l>sech nir' oslaiced fri s&aacute;ith</l>
<l>ni ro h-iadad imm goa.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="48" type="paragraph">
<p>Ga<sup resp="WS">ba</sup>is <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> iar sin h-i &ndot;-d&uacute;n <ps><fn>&AElig;da</fn></ps> &ampersir; fothaigis eclais and co firtaib h-ile do d&eacute;nam innte.</p>
</div1>
<div1 n="49" type="paragraph">
<p>Fecht and foidid-sium a manchu isin coillid do buain choelaig do c&uacute;mtach eclasi accai i n-<pn>Daire</pn>. Is and ro boinged in coelach i ferund aroile &oacute;claig boi i fochraib don recl&eacute;s. Ba docr&aacute;d tra do-sum in findach do buain ina &fdot;erond cen deonugud do fod&eacute;n. O 't-chuala tra <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> innsin at-bert fri&aacute; muntir: <q>Berid</q> ol se <q>l&oacute;g a &fdot;eda d&oacute; do gr&aacute;n eorna &ampersir; curid isin talmain.</q> Do-chuaid immurro tar med&oacute;n samraid in tan-sin. Rucad iarum in gr&aacute;n don &oacute;clach. Ro la-side isin talmain ocus ro &fdot;&aacute;s co m-ba h-abaid imm lugnasad iar sin.</p>
</div1>
<div1 n="50" type="paragraph">
<p>Fect do-sum i n-<pn>Doire</pn>, do-bert lenam bec chuice dia baitsed. Ni boi tra usce i &fdot;ochraib do. Co tarut-sum sigin na crochi darsin carraic b&oacute;i ina &fdot;iadnais, co r-remuid topar usci esti &ampersir; cor' baitsed in lenam ass iarum.</p>
</div1>
<div1 n="51" type="paragraph">
<p>Tan aile d&oacute;-sam i n-<pn>Doire</pn> iarum, &ampersir; nos-imraid dula do <pn>Roim</pn> ocus do <pn>Ierusalem</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="52" type="paragraph">
<p>Luid-sium fectus aile o <pn>Doire</pn> cu <pn>Torinis</pn> <ps><fn>Martain</fn></ps> co nus-tuc inso sc&eacute;la boi for broinnib <ps><fn>M&aacute;rtain</fn></ps> c&eacute;t m-bliadan i talmain co nus-facaib i n-<pn>Doire</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="53" type="paragraph">
<p>Mor tra do fertaib &ampersir; mirbulib do-rigne <name type="nomen sacrum">Dia</name> for <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> i n-<pn>Doire</pn>. Ro car-sum immurro co mor in cathraig-sin co n-epert:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>IS aire charaimm <pn>Doire</pn>,</l>
<l>ara redi ara gloine,</l>
<l>ar is lomnan aingel &fdot;ind</l>
<l>on chind conice aroile.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="54" type="paragraph">
<p>Fothaigis iar sin <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> <pn>Rath m-Both</pn>. Innsin ro th&oacute;duscastar in s&aelig;r a bas, iarna bathud i l-lind in mulind.</p>
</div1>
<div1 n="55" type="paragraph">
<p>h-I <pn>Raith Both</pn> beous testa socc for &aacute; muntir-sium, co ros-bennachum lama in meic bicc boi ina &fdot;ail. <ps><fn>Fergna</fn></ps> <sup resp="WS">a</sup> ainm-sium co n-dernaside in socc, &ampersir; ba h-eolach goibnechta h-e o sin imach tria na bennachad-som.</p>
</div1>
<div1 n="56" type="paragraph">
<p>Luid iarum for cuairt procepta co Rig <pn>Tethba</pn> .i. <ps><fn>&AElig;d</fn> mac <fn>Brenaind</fn></ps> a ainm-sium, co tarut-sede do in inud h-ita <pn>Dermach</pn> ind&iacute;u, co n-dernad<pb n="110">
recles aice-sium indsin. IN <pn>Dermuig</pn> dino tuctha ubla serua do-sam co rus-bennach iat comtar millsi. &ampersir; is do <pn>Dermuig</pn> rucad uad-sum cloidem s&eacute;nta do <ps><fn>Cholman</fn> <an>Mor</an> mac <fn>Diarmuta</fn></ps>. Is e rath boi for in cloidem co na h-aplad nech ina &fdot;recnarcus, conaitchess iarum &oacute;raile duine b&oacute;i i n-galur. &ampersir; tucad do in claidem co m-b&oacute;i occa. Bliadan tra, don claidem acca, sech n&iacute;r' ba beo n&iacute;r' ba marb in oiret-sin co ruccaa in claidem vad iarum &ampersir; co n-epil fo ch&eacute;toir. 'Ar sin tra ro bennach-sum <pn>Dermach</pn> &ampersir; for-&aacute;caib com&eacute;taid dia muntir ann .i. <ps><fn>Cormac</fn> ua <fn>Liathan</fn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="57" type="paragraph">
<p>Luid-sium iarum co h-<ps><fn>&AElig;d</fn> <an>Slani</an> mac &ndot;-<fn>Diarmata</fn></ps>. Taraill cusin magin h-ita <pn>Cenandas</pn> indi&uacute; .i. d&uacute;n rig <pn>Erenn</pn> h-esede in tan-sin, dun <ps><fn>Diarmata</fn> meic <fn>Cerbaill</fn></ps>. O ro fuirged tra <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> in doras in duine ros-gab for tairchetul in neich no biad don baile iartain. co n-epert fri <ps><fn>Becc</fn> mac <fn>Dead</fn></ps>  .i. rig-faith <ps><fn>Diarmata</fn> meic <fn>Cerbaill</fn></ps>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>A <ps><fn>Bicc</fn></ps> indis-siu dam-sai</l>
<l>Cenandus lethan f&eacute;r-glan,</l>
<mls n="32b" unit="MS page">
<l>citne clerig no trefet,</l>
<l>citne oic notn-deirget.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="58" type="paragraph">
<p><frn lang="la">Ut dixit</frn> <ps><fn>Bec</fn></ps>&mdash;
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Clere fila fora lar</l>
<l>canta molta maic thigirnd,</l>
<l>Scerdait a &oacute;icc fria tairsech,</l>
<l>biaid aimser bas inill.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="59" type="paragraph">
<p>Torinnis iarum in cathraig-sin in mod o fil, &ampersir; bennachais h-i do l&eacute;ir. &ampersir; at-bert ropad h-i congbail bud ardi no biad accai isna talmantaib cen cobad innte no beth a esergi. &ampersir; oc denam do-som na fatsine-sin do-rat a aiged siardess, &ampersir; ro &fdot;&aacute;itfestar co mor. Ro iarfaig <ps><fn>Boith&iacute;n</fn></ps> fath na f&aacute;ilte. <q><num value="50">L.</num> mac bethad</q>, ar <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> <q>geinfess i n-oen-oidche don <name type="nomen sacrum">C&oacute;imdid</name> isind imorach-sa thiar</q> .i. <ps><fn>Grafann</fn> <an>Chille Scire</an></ps> ro thirchan-sum and sin feib ro comailled iartain.</p>
</div1>
<pb n="112">
<div1 n="60" type="paragraph">
<p>Dair mor tra fo raba <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> cein b&oacute;i isin maigin-sin ro marustar in dair-sin co cian d' aimseru co torchair tria deilm n-g&aacute;ithe mori, co nus-ruc aroli fer n&iacute; da r&uacute;sc do-choirtged a chuaran. O ro gab tra uime a chuarana iarna coirtged, ro len claime o b&uacute;nd co a bathis.</p>
</div1>
<div1 n="61" type="paragraph">
<p>Luid iarum <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> co h-<ps><fn>&AElig;d</fn> <an>Slane</an></ps> co n-derna f&aacute;tsine d&oacute;, co n-epert fris ropad s&iacute;r-&sdot;&aelig;glach acht minbad &fdot;ingalach. <name type="nomen sacrum">Dia</name> n-dernat immurro fingal ni biad acht cethri bliadna dia &sdot;&aelig;gul.</p>
</div1>
<div1 n="62" type="paragraph">
<p>Ro &sdot;&eacute;nustar tra cochall d&oacute;, &ampersir; at-bert ni gonfaide c&eacute;in no beth in cochall sin imme. Da-r&oacute;ne immurro <ps><fn>&AElig;d</fn> <an>Sl&aacute;ne</an></ps> finghal dar brethir <ps><fn>Coluim Chille</fn></ps> for <ps><fn>&Sdot;uibne</fn> mac <fn>Colmain</fn></ps>. I Cind <num value="40">.&iacute;&iacute;&iacute;&iacute;.</num> m-bliadan iarum luid-sium for fecht. Dermatis a chochull. Marbthar isind l&oacute;-sin.</p>
</div1>
<div1 n="63" type="paragraph">
<p>Fothaigis <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> iar sin cella immda im m-<pn>Bregaib</pn>. F&aacute;cbais tra sruthi &ampersir; minda h-ile inntib. F&aacute;cbais <ps><fn>Ossine</fn> mac <fn>Cellaig</fn></ps> i <pn>Cluain Mor &Fdot;er n-Arda</pn>. Luid iar sin do <pn reg="Mainistir B&oacute;iti/Monasterboice">Manistir</pn>. Is andsin ros-ben a bachall-som frisin arrad &ndot;-gloine fris ro <sup resp="WS">&fdot;</sup>resgab <ps><fn>B&uacute;ite</fn></ps> d&oacute;cumm nime, co clos a &fdot;ogur f&oacute;n c&iacute;ll uli, &ampersir; ro &fdot;&oacute;illsig lige m-<ps><fn>B&uacute;ite</fn></ps> &ampersir; do-roraind a chill amal do-rarngert <ps><fn>B&uacute;ite</fn></ps> fodessin i l-lo a etsechta. Ar is mor do chellaib do-roraind-sium &ampersir; do lebraib ro scrib. <frn lang="la">Ut dixit</frn> in file:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Tri c&eacute;t do-r&oacute;raind cen mannair,</l>
<l>do chellaib cainib is f&iacute;r,</l>
<l>is tr&iacute; c&eacute;t buadach trebon,</l>
<l>lebor solas s&aelig;r ro scr&iacute;b.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="64" type="paragraph">
<p>Cipe lebor tra no scr&iacute;bad a l&aacute;m, cid fota no beth fo usci n&iacute;s-baithed cid en-litter and.</p>
</div1>
<div1 n="65" type="paragraph">
<p>Fothaigis eclais i r-<pn>Rachraind</pn> oirthir <pn>Breg</pn> &ampersir; facbais <ps><fn>C&oacute;lman</fn></ps> deochain innte. Fectus b&aacute;tar isin eclais sin .i. <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>C&oacute;mgall</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Caindech</fn></ps>. As-bert <ps><fn>C&oacute;mgall</fn></ps> co n-dernad <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> h-idpairt chuirp <name type="nomen sacrum">Crist</name> &ampersir; a &fdot;ola ina &fdot;iadnaise. Do-r&oacute;ine <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> umaloit d&oacute;ib imme sin. Conid annsin at-connairc <ps><fn>Caindech</fn></ps> columa <corr resp="WS" sic="tentige">tentide</corr> os cind  <ps><fn>Coluim Cille</fn></ps> cein boi ic on edpairt. Ro indis <ps><fn>Caindech</fn></ps> do <ps><fn>Chomgall</fn></ps>  sin, &ampersir; it-conncatar diblinaib iarum in colamain.</p>
</div1>
<pb n="114">
<div1 n="66" type="paragraph">
<p>Fothaigis eclais isin inad h-it&aacute; <pn>Sord</pn> indi&uacute;. F&aacute;cbais fer sruith di&aacute; muntir and .i. <ps><fn>Finan Lobur</fn></ps>. &ampersir; facbais in sosc&eacute;la ro scrib a l&aacute;m fodessin. T&oacute;irnis tra ann tipra dia n-ainm <corr resp="WS" sic="Soid"><pn>Sord</pn></corr> .i. glan. &ampersir; senais croiss. Vair ba b&eacute;s do-sum crossa &ampersir; polaire &ampersir; tiaga lebor &ampersir; a&iacute;dme eclastacda do d&eacute;num. <frn lang="la">Ut dixit</frn>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Senais <num value="300">tr&iacute; c&eacute;t</num> crossa buadach,</l>
<l><num value="300">tr&iacute; c&eacute;t</num> tiprat doba dian,</l>
<l><num value="100">c&eacute;t</num> polaire an anathach,</l>
<l>la <num value="100">c&eacute;t</num> bachall la <num value="100">cet</num> tiag.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="67" type="paragraph">
<p>La n-oen boi <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Coindech</fn></ps>  for ur in mara. Boi anfud mor forsind fhairgi. At-bert <ps><fn>Caindech</fn></ps>: <q>Cid chanus in tond?</q> As-bert <ps><fn>Colum Cille</fn></ps>: <q>Do munter-siu b&oacute;i i n-gabud anallana for sind &fdot;airgi co n-epilt oen dib, &ampersir; dos-bera in <name type="nomen sacrum">Coimdiu</name> chucainde isin matain-se imbaruch cusin purt-sa h-it&aacute;um.</q></p>
</div1>
<div1 n="68" type="paragraph">
<p>Fechtus do <ps><fn>Brigit</fn></ps> oc imdecht <pn>Churrig Liffe</pn>. &ampersir; o 't-connairc in n-og in mag n-alaind scoth-&sdot;emrach ina fiadnaise, is ed at-bert-si ina menmain diamad lee comus in muigi conid berad don <name type="nomen sacrum">Choimdid</name> na n-dula. Foillsigther sin tra do <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> &ampersir; se ina recles i <pn>Surd</pn>. Co n-epert &oacute; guth mor: <q><corr resp="WS" sic="isaith">Is maith</corr> ina tarla don noeb-&oacute;ig, ar is inand di on <name type="nomen sacrum">Choimdid</name> &ampersir; co m-bad lee fein do diles in ferund ro idpair.</q></p>
</div1>
<div1 n="69" type="paragraph">
<p><mls n="33a" unit="MS page">.
Luid iar sin co <pn>Laignib</pn> co nus-f&aacute;caib cella immdai iarna &fdot;<uncl resp="WS">o</uncl>thugud leo im <pn>Dr&uacute;m Monach</pn> &ampersir; im <pn>Moen</pn> &ampersir; im aroli cella imdai aile.</p>
</div1>
<div1 n="70" type="paragraph">
<p>Luid iar sin <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> do <pn type="monastery">Chluain Mac N&oacute;is</pn> cusin ymm&uacute;nd do-r&iacute;gne do <ps><fn>Chiar&aacute;n</fn></ps> leis. Vair do-r&iacute;gne-sium molta immdai do muntir <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name>. <frn lang="la">Ut dixit</frn>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Soer <num value="150">.lll.</num> <corr resp="WS" sic="uasail">uasliu</corr> 'n&aacute; cach <uncl resp="WS">apstal</uncl>,</l>
<l>it l&iacute;n ferta f&eacute;r,</l>
<l>ar&aacute;ill tria Latin d&oacute; ba soebail,</l>
<l>araill tria Goedilg c&aacute;in in sc&eacute;l.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="71" type="paragraph">
<p>IS a Cluain tra do-l<uncl resp="WS">lu</uncl>id in mac bec a d&oacute;chumm-som co t&aacute;ll brodirne bec dia &eacute;tach cen airiugud d&oacute;. Ro &fdot;ollsig tra <name type="nomen sacrum">Dia</name> do-sum an&iacute;-sin. Do-rarngert don mac co m-bad &sdot;u&iacute; &ampersir; co m-ba craibdech. Is esin<pb n="116">
<ps><fn>Ernan</fn> <an>Cluana Deochra</an></ps> ind&iacute;u.</p>
</div1>
<div1 n="72" type="paragraph">
<p>Luid <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> iar sin i cr&iacute;cha <pn>Connacht</pn> for cuairt a procepta, <corr resp="WS" sic="cro">cor</corr> &fdot;othaig cella &ampersir; congbala immda isin c&oacute;iced-sin im <pn>Ess mic Eircc</pn> ocus im <pn>Druimm Cliab</pn>.</p>
</div1>
<div1 n="73" type="paragraph">
<p>F&aacute;cbais <ps><fn>Mo Thoria</fn></ps>  i n-<pn>Druimm Cliab</pn> &ampersir; f&aacute;cbais occa bachaill do-rigne fessin.</p>
</div1>
<div1 n="74" type="paragraph">
<p>Luid <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> iarum dar <pn>Ess R&uacute;aid</pn> &ampersir; fothaigis cella h-ile la <ps><fn>Conall</fn></ps> &ampersir; <ps><fn>Eogan</fn></ps>. Fothaigis <pn>Toraig</pn> &ampersir; f&aacute;cbais fer sruith dia muntir innti .i. <ps><fn>Ernaine</fn></ps>.</p>
</div1>
<div1 n="75" type="paragraph">
<p>O Rol&aacute; dino <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> cuairt n-<pn>&Eacute;renn</pn> uli &ampersir; o ro shilustar ires ocus cretem, o ro baitsed le-sium sl&oacute;ig immdai, o ro &fdot;othaig cella &ampersir; congbala, o ro f&aacute;caib sruthi &ampersir; minda &ampersir; martire intib, tanic tra for a menmain an cinded ro chind o th&oacute;s a bethad .i. tidecht i n-oilithri. Ro imr&aacute;id iarum dula dar muir <corr resp="WS" sic="to">do</corr> procept br&eacute;thri <name type="nomen sacrum">De</name> d' <on>Albanchuib</on> &ampersir; do <on>Bretnaib</on> &ampersir; <on>Saxaib</on>.</p>
</div1>
<div1 n="76" type="paragraph">
<p>Teit tra for fecht <num value="42">.xlii.</num> a &aacute;eis in tan do-chuaid <num value="34">.xxxiiii.</num> do in <pn>Albain</pn> <num value="77">.lxxuii</num>. m-bliadan a &aacute;es ch&oacute;mlan. &ampersir; ba h-e immurro l&iacute;n do-cuaid .i. <num value="20">xx.</num> epscop. <num value="40">xl.</num> sacart <num value="30">.xxx.</num> deochaine <num value="50">.l.</num> mac l&eacute;gind. <frn lang="la">Ut dixit</frn>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l><num value="40">Cethrachai</num> sacart a l&iacute;n,</l>
<l><num value="20">fiche</num> epscop uasal br&iacute;g,</l>
<l>frisin salmcetul cen acht</l>
<l><num value="30">tricha</num> deochain, <num value="50">coeca</num> mac.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="77" type="paragraph">
<p>Luid iarum fo &sdot;omenmain co roacht in inud dianad ainm H-<pn>&Iacute;&iacute; Colum Cille</pn> ind&iacute;u. Adaig chengc&iacute;si tra ro-siacht. Tancutar d&iacute; epscop b&aacute;tar isin t&iacute;r do gabail a l&aacute;ma ass. Ro &fdot;ollsig tra <name type="nomen sacrum">Dia</name> do <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> naptar epscuip iar f&iacute;r, conid aire sin for-facsat an innsi lais o ro indis forru a tuirtechta &ampersir; a tindrium &ndot;-d&iacute;les.</p>
</div1>
<pb n="118">
<div1 n="78" type="paragraph">
<p>At-bert <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> indsin r&aacute; muntir: <q>Is maith d&uacute;n &aacute;r &fdot;r&eacute;ma do dul f&oacute; thalmain s&uacute;nd.</q> &ampersir; at-bert friu: <q>Is cet d&iacute;b nech &eacute;cin uaib do dul fo &uacute;ir na h-innsi-se dia coisecrad.</q> At-racht suas <ps><fn>&Oacute;dran</fn></ps> erlattad. &ampersir; is ed at-bert: <q>Dia nam-gabtha</q> ol se <q>is erlom lem sin.</q> <q>A <ps><fn>&Oacute;dr&aacute;in</fn></ps></q> ol <ps><fn>Colum Cille</fn></ps>, <q>rot-bia a l&oacute;g-sin .i. ni tiberthar a itghe do neoch icom lige-se mina fort-sa shirfes ar t&uacute;s.</q> Luid iarum <ps><fn>Odran</fn></ps> docum nime.</p>
</div1>
<div1 n="79" type="paragraph">
<p>Fothaigisium eclais H-<pn>&Iacute;&iacute;a</pn> iarum, <num value="150">tri .l.</num> ri teoir im manchaine aca-som innti, &ampersir; <num value="60">lx.</num> fri h-actail. <frn lang="la">Ut dixit</frn>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Amra &oacute;cbad b&oacute;i in H-<pn>&Iacute;&iacute;</pn>,</l>
<l><num value="150">tr&iacute; coecait</num> im manchun&iacute;&iacute;,</l>
<l>imma curchaib iar sin ler</l>
<l>oc imram tr&iacute; fichit fer.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="80" type="paragraph">
<p>O ro fhothaig <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> h-<pn>&Iacute;&iacute;</pn> luid for cuairt a procepta fo <pn>Albain</pn> &ampersir; <pn>Bretnu</pn> &ampersir; <pn>Saxanchu</pn>, co nus-tuc d&oacute;cum n-irsi &ampersir; cretmi iar fertaib ilib do d&eacute;num do, iar tod&uacute;scad marb a b&aacute;s.</p>
</div1>
<div1 n="81" type="paragraph">
<p>B&oacute;i tra isin tir aroli duine dia ro pritcastar <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> co ro chreit cona m&uacute;ntir uli don <name type="nomen sacrum">Choimdid</name>. Ba format la demun inni-sin, co ro ben-sede mac in duine ut o galar thromm, co n-epil de. Batar iarum na g&eacute;ntlide oc &eacute;cnach <name type="nomen sacrum">Crist</name> &ampersir;  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps> co n-derna-sum ernaigti &ndot;-dichra co <name type="nomen sacrum">Dia</name> co ro th&oacute;dhuisc in mac marb a b&aacute;s.</p>
</div1>
<div1 n="82" type="paragraph">
<p><name type="nomen sacrum">Dia</name> m-b&oacute;i tra <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> i n-aroli lathi ic procept dona slogaib, luid aroli duine uadib darsin abaind b&oacute;i i comfocus doib, na beth oc estecht fri br&eacute;thir &ndot;-<name type="nomen sacrum">D&eacute;</name>. Notm-benand in nathir h-e isin usci co rus-marb fo ch&eacute;toir. Tuccad a chorp i &fdot;iadnaise  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>, &ampersir; dos-beir-sede croiss dia bachaill dara bruinde co nd-&eacute;racht fo ch&eacute;toir.</p>
</div1>
<div1 n="83" type="paragraph">
<p>Galar tromm tanic da thimthirid-sium, <ps><fn>Diarmait</fn></ps> a ainmm, co n-epil. Co n-derna-sum ernaigti leis &ampersir; co ro t&oacute;duscad a b&aacute;s h-e, &ampersir; ni nam&aacute; acht ro chuindig-sium s&aelig;gul secht m-bliadan d&oacute; dia &eacute;is bud&eacute;in.</p>
</div1>
<div1 n="84" type="paragraph">
<p>Tan and tanic <ps><fn>Caindech</fn></ps> uad-som a h-<pn>&Iacute;&iacute;</pn>. Dermatis a bachall tair. In tan do-riacht ille fvair a bachall for a chind i &fdot;us &ampersir; l&eacute;ne <ps><fn>Coluim<pb n="120">
Cille</fn></ps> imalle fria .i. cuit <ps><fn>Chaindig</fn></ps> sin dia rechull-som, &ampersir; is aire do-r&iacute;gne-sium sin, uair ro-&fdot;itir co m-ba fochraib dia etsecht.</p>
</div1>
<div1 n="85" type="paragraph">
<p>Laisse mor tanic do-sum fechtus in h-<pn>&Iacute;&iacute;</pn>. Fiarfacht de-sium fath na laissi. <q>Tene <mls n="33b" unit="MS page"> <name type="nomen sacrum">De</name> do nim</q> ol esium <q>tanic innossa for teora cathracha isin <pn>Et&aacute;il</pn> co ros-marb tr&iacute; mile fer cenmot&aacute; mn&aacute; &ampersir; maic &ampersir; ingena.</q></p>
</div1>
<div1 n="86" type="paragraph">
<p>Gairm ro-chuala-sum tan aile i purt h-<pn>&Iacute;&iacute;a</pn>. Annsin at-bert-som:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Bachlach fil isin purt</l>
<l>cona bachaill ina chrub,</l>
<l>to-adlibi m' adirc&iacute;n,</l>
<l>&ampersir; doirtfe mo dub.</l>
</lg>
<lg n="2" type="quatrain">
<l>Toirnfid-sium sis</l>
<l>d' indsa&iacute;gid mo <frn lang="la">pax</frn>,</l>
<l>is benfaid fri m' adairc&iacute;n</l>
<l>nos-faiceba f&aacute;s.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<div1 n="87" type="paragraph">
<p>Fect n-aill do <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> for-&fdot;acaib <ps><fn>Boith&iacute;n</fn></ps> h-e ic funi mairt don methil. B&oacute;i athl&aelig;ch d' feraib <pn>Erenn</pn> accu .i. <ps><fn>Moel Uma</fn> mac <fn>Boet&aacute;in</fn></ps>  esium. <corr resp="WS" sic="Ro iarfaid">Ro iarfaig</corr> <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> de cia met a loingthi in tan ba h-ocl&aelig;ch. At-bert <ps><fn>Moel Uma</fn></ps>: <q>No chaithind mart meth im &sdot;&aacute;ith in tan ropsam oclach.</q> For-congair <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> fair-sium co ros-to&iacute;mled a sh&aacute;ith. Da-roine <ps><fn>Moel Uma</fn></ps> airsium sin co n-<corr resp="WS" sic="&ddot;">d</corr>uaid in mart uli. Tanic <ps><fn>Boithin</fn></ps> iar sin cor' iarfaig in ba h-erlam in essair. Ro for-congair tra <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> for <ps><fn>Moel Uma</fn></ps> uli chn&aacute;ma in mairt do thinol in oen-baile. &ampersir; da-ronad amlaid. Bennachais <ps><fn>Column Cille</fn></ps> iarum na cn&aacute;mu &ampersir; b&oacute;i a fheoil fen impu iar sin co r-ructha don methil.</p>
</div1>
<div1 n="88" type="paragraph">
<p>Laa n-oen do <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> i m-m&iacute;s M&aacute;i, teit do &fdot;is sc&eacute;l na n-airemun i t&uacute;aiscert na h-&iacute;ndsi. Boi 'c&aacute; comdidnad &ampersir; 'ca forcetul. <q>Maith tra</q> ol se <q>&fdot;on c&aacute;isc do-chuaid i m-m&iacute;s Apreil, is annsin rop &aacute;il dam-sa techt d&oacute;cumm nime. Acht nirb' ail dam br&oacute;n na torsi dib-se iar bar s&aelig;thar conid aire sin ro anus ocaib-si da bar comdidnad o chaisc co cengc&iacute;dis.</q></p>
</div1>
<div1 n="89" type="paragraph">
<p>O ra chualatar na manaig na briathra-sa roptar torsig co mor. Ro-sh&aacute;i tra iar sin a agad siar co ro bennach <sup resp="EBJ" source="Lismore">in Coimdhe</sup> na h-indsi cona h-aittrebthaib, &ampersir; ros-indarb loscaind &ampersir; nathracha esti.</p>
</div1>
<div1 n="90" type="paragraph">
<p>O ro bennach tra a n-indsi tanic iarum dar ecles. &ampersir; ni cian iar sin tancatar cr&iacute;cha na sab&oacute;ti &ampersir; tossach in domnaig, &ampersir; o ro thocaib insin<pb n="122">
a rusca a n-&aacute;rdi tanic laisse mor da gn&uacute;is &ampersir; dia agaid, &ampersir; it-concatar na braithri sin. Aingel <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name> dino tarrasar osa chind annsin.</p>
</div1>
<div1 n="91" type="paragraph">
<p>Luid iar sin do bennachad in t-shabaill, &ampersir; at-bert fria foss .i. <ps><fn>Diarmait</fn></ps>, co nd-escomlaifed adaig d&oacute;mnaig doc&uacute;m nime. Ro &sdot;uid iar sin in senoir oirmitnech .i. <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> for ur na conaire uair tanic sc&iacute;s d&oacute; ciar' bo gar auide .i. <num value="77">lxx .u&iacute;&iacute;.</num> m-bliadan a &aelig;s in inbuid-sin. Do-luid annsin a dochum in gerr&aacute;n no bid oc na manchaib isind inis &ampersir; c&iacute;&iacute;d inucht in clerig co ro fliuch a etach. Ro tr&iacute;all in fos .i. <ps><fn>Diarmait</fn></ps> indarpud in gerrain vad. <q>Leic d&oacute; a <ps><fn>Diarmait</fn></ps></q> ol <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> <q>co n-derna a doethin d&eacute;r &ampersir; toirse icom choined-sa.</q></p>
</div1>
<div1 n="92" type="paragraph">
<p>IS lia tra tuirem &ampersir; aisn&eacute;s a n-do-rigne <name type="nomen sacrum">Dia</name> do fertaib &ampersir; mirbuli isna talmantaib for <ps><fn>Colum Cille</fn></ps>, &aacute;r ni fil nech co n-icfe a turim co leir, acht mine tissed a aingel f&eacute;n no aingel <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name> nime dia n-aisn&eacute;s. Conid lor dun so do thabairt dib for desmb&iacute;recht.</p>
</div1>
<div1 n="93" type="paragraph">
<p>Ni ro genir tra do <on>Goedelu</on> gein bud uaisle na ba ecnaide na bad sho-cenelchiu oltas <ps><fn>Colum Cille</fn></ps>. Ni tanic dib aroli bud becda na bud umla na bud inisle. Mor tra a n-inisle do <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> conid h-e fen no benad a n-iallachranda dia manchaib &ampersir; no innlad doib. h-E no bered co menicc acuit arbai for a muin don muilend &ampersir; no meled &ampersir; nos-bered lais dia thig. h-E n&iacute;&sdot;-gebed l&iacute;n na oland fria chness. h-E na cotlad no cocomraiced a thoeb fri h-&uacute;ir noicht. Is fo chind na bid acht corthi clochi do <sup resp="WS">&fdot;</sup>rithadurt &ampersir; n&iacute; dhenad do chotlad itir acht oiret no bid <ps><fn>Diarmait</fn></ps> a dalta ic gabail tri caibtel don biait. At-raiged suas iar sin &ampersir; do-gn&iacute;d gol &ampersir; bascaire amal m&aacute;thair baid oc cained a h-en-meic. No gebed na <num value="150">.lll.</num> iar sin co matain in gainem na tragai. <frn lang="la">Ut dixit</frn>:
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Na tr&iacute; coicait, tromm in t-aire isin oidche ba mor pian,</l>
<l>isin liur fri toeb <pn>Alban</pn> risiu do-arcbad in gr&iacute;an.</l>
<l>Gl&eacute; frisleged uaisliu s&aelig;thu isin gainem, ba mor s&aelig;th,</l>
<l>slicht a asna tria n-etach ba r&eacute;ill conid s&eacute;ted g&aelig;th.</l>
</lg>
</body>
</text></p>
</div1>
<pb n="124">
<div1 n="94" type="paragraph">
<p>A monar a&iacute;dche insin. Isin lo immurro iarum no athaiged na tratha. No h-idprad corp <name type="nomen sacrum">Crist</name> &ampersir; a fuil. No pritchad sosc&eacute;la. No baitsed. No coisecrad. No cosmad. No iccad clamu &ampersir; dalla &ampersir; bacachu &ampersir; &aelig;s cecha tedmma archena. no duisced marbu.</p>
</div1>
<div1 n="95" type="paragraph">
<p><mls n="34a" unit="MS page">.
O thanic tra cusna dedenchu do <ps><fn>Colum Cille</fn></ps> &ampersir; o ro benad clocc iairmergi aidche domnaig chengcedais, luid-sium ria c&aacute;ch d&oacute;cumm na h-eclasi.,&ampersir; do-r&iacute;gne slechtain &ampersir; ernaigthi &ndot;-d&iacute;chra ic on altoir. R&oacute; l&iacute;n in tan-sin sollsi aingelta ind eclais imme da cech leth, &ampersir; ro fh&aacute;id indsin in sruith airmitnech a sp&iacute;rut dochumm nime, i suba &ampersir; i &fdot;ailte muntire nime cu coitchend.</p>
</div1>
<div1 n="96" type="paragraph">
<p>Ata immurro a chorp i talmain h-i &fdot;us co n-anoir &ampersir; oirmitin o <name type="nomen sacrum">Dia</name> &ampersir; d&aacute;inib, co fertaib &ampersir; m&iacute;rbulib cech lathidib. &ampersir; cid mor a anoir co l-l&eacute;icc. Bid mo i n-dail bratha, in tan taitnigfes amal gr&eacute;in nem-thrualnide <gap reason="damage"> a chuirp &ampersir; a anma.</p>
</div1>
<div1 n="97" type="paragraph">
<p><uncl resp="WS">Is ann</uncl> tra bess in mor-gloir-sin &ampersir; in in&oacute;cbail do-sum, i n-oentaid n&oacute;i n-grad nime na tairmdechatar, i n-oentaid apstal &ampersir; descipul <name type="nomen sacrum">Isu Crist</name>, i n-oentaid deachta &ampersir; doenachta meic <name type="nomen sacrum">D&eacute;</name>, isin oentaid is uaisli cech oentaid i n-oentaid na noem-<name type="nomen sacrum">Tr&iacute;n&oacute;ti</name> uaisle oirmitnige uilecumachtaigi. <name type="nomen sacrum">Athair &ampersir; Mac &ampersir; Spirut Noem</name>.</p>
</div1>
<div1 n="" type="paragraph">
<p>Ailimm trocaire &ndot;-<name type="nomen sacrum">D&eacute;</name> ulicumachtaig tria impide noem  <ps><fn>Choluim Cille</fn></ps>, co r&iacute;sam uli in oentaid sin. Ros-airillem, ros-aitrebam <frn lang="la">in s&aelig;cula. Amen.</frn></p>
</div1>
</div0>
</body>
</text>
</TEI.2>
