<!DOCTYPE TEI.2 PUBLIC "-//TEI P3//DTD Main Document Type 1994-05//EN" [

<!ENTITY % TEI.extensions.dtd PUBLIC "-//CELT//DTD Extensions to the TEI//EN">

<!ENTITY % TEI.corpus             'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.prose              'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.transcr            'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.textcrit           'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.names.dates        'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.linking            'INCLUDE'>
<!ENTITY % TEI.figures      	  'INCLUDE'>
	
<!ENTITY % ISOlat1 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 1//EN">
<!ENTITY % ISOlat2 public "ISO 8879:1986//ENTITIES Added Latin 2//EN">
<!ENTITY % ISOnum  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Numeric and Special
Graphic//EN">
<!ENTITY % ISOpub  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Publishing//EN">
<!ENTITY % ISOdia  public "ISO 8879:1986//ENTITIES Diacritical Marks//EN">
%ISOlat1; %ISOlat2; %ISOnum; %ISOpub; %ISOdia;

<!ENTITY % TEI.extensions.ent PUBLIC "-//CELT//ENTITIES Extensions to the
TEI//EN">
]>
<TEI.2 id="G100028">
<teiHeader creator="Beatrix F&auml;rber" status="update" date.created="2001-05-17" date.updated="2008-10-19">
<fileDesc>
<titleStmt>
<title type="uniform">The Irish version of the Historia Britonum of Nennius</title>
<title type="original" lang="ga">Leabhar Breathnach annso sis</title>
<title type="gmd">An electronic edition</title>
<editor id="JHT">James Henthorn Todd</editor>
<respStmt>
<resp>Electronic edition compiled by</resp>
<name id="BF">Beatrix F&auml;rber</name>
<name id="PTI">Philip T. Irwin</name>
</respStmt>
<funder>University College, Cork</funder>
<funder>Professor Marianne McDonald via the CELT Project, formerly CURIA</funder>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition n="2">Second draft, revised and corrected.</edition>
</editionStmt>
<extent><measure type="words">16475</measure></extent>
<publicationStmt>
<publisher>CELT: Corpus of Electronic Texts: a project of University College, Cork</publisher>
<address>
<addrLine>College Road, Cork, Ireland&mdash;http://www.ucc.ie/celt</addrLine>
</address>
<date>2002</date>
<date>2008</date>
<distributor>CELT online at University College, Cork, Ireland.</distributor>
<idno type="celt">G100028</idno>
<availability status="restricted">
<p>Available with prior consent
of the CELT project for purposes of academic research and teaching only.</p>
</availability>
</publicationStmt>
<sourceDesc>
<listBibl>
<head>Manuscript sources</head>
<bibl n="1" id="D">Dublin, Trinity College Library, MS H. 3. 17. (D). A miscellaneous volume, containing tracts from centuries 14, 15 and 16. Formerly in possession of <ps type="scholar">Duald Mac Firbis</ps> and <ps type="scholar">Edward Lhuyd</ps>. In this MS, the copy of the Leabhar Breatnach is on p. 806 b; probably written in the 14th or early 15th century and forms the basis of Todd's edition. Errors have been corrected by the editor, collating MSS. B and L.</bibl>
<bibl n="2" id="B">Dublin, Royal Irish Academy, Book of Ballymote, written in the 14th century (B). In the order of sections this MS differs from D; it contains various interpolations.</bibl>
<bibl n="3" id="L">Dublin, Royal Irish Academy, Book of Lecan, written in 1427 (L).</bibl>
<bibl n="4" id="U">Dublin, Royal Irish Academy, a 12th century fragment in Lebor na hUidre (U). Fragment starts with 'acht ceana, a rig, ol se' (p. 94, section XIX) and runs until end of section XXIV.</bibl>
<bibl n="5" id="M">The Book of Ui Maine, written before 1423, when the scribe <ps type="scholar">Fael&aacute;n Mac an Gabhann</ps> died. This MS was not accessible for consultation by Todd.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The Latin Nennius: editions and translations</head>
<bibl n="1">Nennii Historia Britonum ad fidem codicum manuscriptorum recensuit Josephus Stevenson. Londini, 1838.</bibl>
<bibl n="2">British History and Welsh Annals. Nennius edited and translated by John Morris. London &amp; Chichester, 1980.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The Irish Nennius: editions and translations</head>
<bibl n="1">Rev. Edmund S. J. Hogan, The Irish Nennius from L. na Huidre [1a. Text and transl.]. (Todd Lecture Series VI), Dublin, 1895. (Fragments of <hi rend="ITAL">Sex Aetates mundi</hi> and of the <hi rend="ITAL">Historia Britonum</hi>).</bibl>
<bibl n="2">Heinrich Zimmer, [Latin transl. of the Irish Version of the Historia Brittonum of Nennius] in: Chronica Minora Saec. IV-VII. Ed. Theodor Mommsen, Mon. Germ. Hist. Vol. III, 1898, 143-219.</bibl>
<bibl n="3">A. G. van Hamel, Lebor Bretnach. The Irish version of the Historia Britonum ascribed to Nennius. Edited from all the manuscripts [with the Latin version]. Irish Manuscripts Commission, Dublin, 1932.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Secondary literature</head>
<bibl n="1">Arthur de la Borderie, L'historia Britonum: attribu&eacute;e &agrave;  Nennius et l'historia Britannica: avant Geoffroi de Monmouth par Arthur de la Borderie. Paris, 1883</bibl>
<bibl n="2">Heinrich Zimmer, Nennius Vindicatus. &Uuml;ber Entstehung, Geschichte und Quellen der Historia Brittonum, Berlin 1893.</bibl>
<bibl n="3">Max F&ouml;rster, War Nennius ein Ire? <hi rend="ITAL">In:</hi> Finke-Festschrift, Marburg 1925, 36&ndash;42.</bibl>
<bibl n="4">Sir H. Howorth, 'Nennius' and the 'Historia Britonum', Archaeologia Cambrensis. 6 Ser. XVII. 1917, 87&ndash;122, 321&ndash;45; 1918. XVIII. 199-262.</bibl>
<bibl n="5">A. H. Krappe, Note sur une &eacute;pisode de l' <hi rend="ITAL">Historia Britonum</hi> de Nennius, Rev. Celtique XLI (1924) 181-188.</bibl>
<bibl n="6">F. Liebermann, Nennius the author of the <hi rend="ITAL">Historia Brittonum. In:</hi> Essays in Medieval History presented to T. F. Tout. Manchester 1925, 25&ndash;44.</bibl>
<bibl n="7">J. Loth, Remarques &agrave;  l'<hi rend="ITAL">Historia Britonum</hi> dite de Nennius, Rev. Celtique XLIX (1932) 150-165; LI (1934) 1&ndash;31.</bibl>
<bibl n="8">Rudolf Thurneysen, Zu <hi rend="ITAL">Nemnius (Nennius)</hi>, Zeitschrift f&uuml;r celtische Philologie XX (1936) 97&ndash;137, 185&ndash;191.</bibl>
<bibl n="9">David N. Dumville, 'Some aspects of the chronology of the Historia Brittonum', Bull Board Celt Stud 25 9 (1974) 439&ndash;445.</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>Reviews and Notices</head>
<bibl n="1">J. Vendryes, &Eacute;tudes Celtiques III, 1938, 168-170 [Notice].</bibl>
<bibl n="2">I. Williams, Notes on Nennius. 2 Facs (Univ. of Wales Board of Celtic Studies Bulletin VII. 1935, 380-389.)</bibl>
</listBibl>
<listBibl>
<head>The edition used in the digital edition</head>
<biblFull>
<titleStmt>
<title level="m">Leabhar Breathnach annso sis: The Irish version of the Historia Britonum of Nennius. Edited with a translation and notes [from the Books of Lecan and Hy Many]</title>
<editor>J. H. Todd</editor>
</titleStmt>
<editionStmt>
<edition>First edition</edition>
</editionStmt>
<extent>16 + 288 + 130pp.</extent>
<publicationStmt>
<publisher>Irish Archaeological Society</publisher>
<pubPlace>Dublin</pubPlace>
<date>1848</date>
</publicationStmt>
</biblFull>
</listBibl>
</sourceDesc>
</fileDesc>
<encodingDesc>
<projectDesc>
<p>CELT: Corpus of Electronic Texts</p>
</projectDesc>
<samplingDecl>
<p>The present text represents even pages 22-286 of the volume. Editorial preface, introduction, and translation have been omitted. Corrections on the Errata slip were integrated into the digital edition. The original text ended with the end of section XXIV. The text following section XXIV is contained in an appendix; it includes wonders of the Island of Britain and the Isle of Man; a tract on Pictish history (XXVII to XXIX) with a poem in section XXX; an abridged translation of Bede's History; and the Legend of St Cairnech.</p>
</samplingDecl>
<editorialDecl>
<correction status="medium">
<p>Text has been checked and proofread twice using NSGMLS. All corrections and supplied text are tagged.</p>
</correction>
<normalization>
<p>The electronic text represents the edited text; errata have been integrated and rendered <emph><corr resp="JHT"></corr></emph>. Todd's additions to the text supplied from other witnesses are tagged <emph><add source="" resp="JHT"></add></emph>. Where Todd restored the text from various witnesses, rather than from one witness in particular; this is tagged <emph><add resp="JHT"></add></emph>. Place names, personal names (including established epithets) and names of days and months are capitalized. 'Naem' and 'Patricius Sanctus Episcopus' used as a title, 'Tigearna' used as a vocative, and 'Eclais' used for the Church as an institution, are capitalized. The <emph>ocus</emph> sign has been rendered <emph>&ampersir;</emph>. 'Dalriatai' and 'Corcomruad' are rendered 'Dal Riatai' and 'Corco Mruad' according to CELT practice. Any letter with an horizontal stroke is rendered <emph>&amp;[the letter]macr;</emph> in the SGML file. Spelling of definte article and preposition <emph>i</emph> (written as one or two words in the text) is normalized to <emph>is in</emph>, <emph>is na</emph>.</p>
</normalization>
<hyphenation>
<p>Soft hyphens are silently removed. Words containing a hard or soft hyphen crossing a page-break have been placed on the line on which they start. Initial nasalization, t- and prefixed h- have been hyphenated off, except in non-native proper names and Latin words. Notae augentes -sa, -se(a), -si(u) have been hyphenated off.</p>
</hyphenation>
<segmentation>
<p><emph>div0</emph>=the history; <emph>div1</emph>=the section within the Historia; paragraphs and page-breaks are marked.</p>
</segmentation>
<stdVals>
<p>Dates are not tagged.</p>
</stdVals>
<interpretation>
<p>Personal names, collective names and placenames are not tagged. Neither are names of professions and social roles. Numbers are not tagged. Such tagging is envisaged in a future edition. In Roman numerals, especially common in AD dates, the suprascript <emph>o</emph> of the hardcopy edition has not been retained.</p>
</interpretation>
</editorialDecl>
<refsDecl>
<state gi="DIV1" freq="1" label="Historia" unit="number">
</refsDecl>
</encodingDesc>
<profileDesc>
<creation>By (an) unknown author(s) in Irish monastic scriptoria.
<dateRange>Early medieval period</dateRange></creation>
<langUsage>
<language id="ga">The text is in Middle Irish.</language>
<language id="la">Some words and phrases are in Latin.</language>
<language id="as">A few words are in Anglo-Saxon, possibly corrupted.</language>
<language id="en">Notes are in English.</language>
</langUsage>
<!--<textClass>
<keywords>
<term>histor</term>
<term>prose</term>
<term>historiography</term>
<term>medieval</term>
</keywords>
</textClass>-->
</profileDesc>
<revisionDesc>
<change>
<date>2009-18-07</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>div1 elements renumbered; header modified.</item>
</change>
<change>
<date>2008-08-29</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Keywords added, file validated, addition to bibliography made.</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-25</date>
<respStmt>
<name>Julianne Nyhan</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Normalised language codes and edited langUsage for XML conversion</item>
</change>
<change>
<date>2005-08-04T15:26:38+0100</date>
<respStmt>
<name>Peter Flynn</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Converted to XML</item>
</change>
<change>
<date>2002-08-15</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Additional markup of additions from other witnesses; markup of numbers, dates; editorial changes in line with digital edition of English translation; file-reparsed; word count updated; HTML file created.</item>
</change>
<change>
<date>2001-08-10</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>HTML file created.</item>
</change>
<change>
<date>2001-05-22</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Provisional header created; file parsed; markup of <emph>div1</emph> and poetry lines; abbreviations
marked; Latin phrases tagged, witlist inserted.</item>
</change>
<change>
<date>2001-04-19</date>
<respStmt>
<name>Beatrix F&auml;rber</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>File converted to ASCII.</item>
</change>
<change>
<date>1995-05-22</date>
<respStmt>
<name>Philip T. Irwin</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Text TACTed; minor corrections made.</item>
</change>
<change>
<date>1995-04-07</date>
<respStmt>
<name>Philip T. Irwin</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Second proofing of text; editing of text; application of structural markup.</item>
</change>
<change>
<date>1995</date>
<respStmt>
<name>Students at Department of Irish History, UCC</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>First proofing of text.</item>
</change>
<change>
<date>1995</date>
<respStmt>
<name>Students at Department of Irish History, UCC</name>
<resp>ed.</resp>
</respStmt>
<item>Data capture by scanning.</item>
</change>
</revisionDesc>
</teiHeader>
<text n="G100028">
<body>
<witList lang="en">
<witness sigil="D">A miscellaneous volume, containing various tracts from centuries 14, 15 and 16. Formerly in possession of <name type="person:scholar">Duald Mac Firbis</name> and <name type="person:scholar">Edward Lhuyd</name>; now in Trinity College Dublin, Class H., Tab. 3, No. 17. The copy of the Leabhar Breatnach is on p. 806 b in this MS. It was probably written in the 14th or early 15th century and forms the basis of Todd's edition. Errors have been corrected in collation with MSS. B and L.</witness>
<witness sigil="B">Contained in the Book of Ballymote in the Library of the Royal Irish Academy. It was written in the 14th century. In the order of sections this MS differs from D; it contains various interpolations.</witness>
<witness sigil="L">Contained in the Book of Lecan, written in 1427, preserved in the Library of the Royal Irish Academy.</witness>
<witness sigil="U">A 12th century fragment in Lebor na hUidre, preserved in the Library of the Royal Irish Academy. The fragment starts with <emph>acht ceana, a rig, ol se</emph>(p. 94, section XIX) and terminates at the end of section XXIV.</witness>
<witness sigil="M">The Book of Ui Maine, written before 1423, when the scribe <name type="person:scribe">Fael&aacute;n Mac an Gabhann</name> died. Being in private possession, this MS was not accessible for consultation by Todd at the time. It was said to have been translated by <name type="person:scribe">Gilla Caoimghin</name> (obiit 1072) into 'Scotic'. Another candidate for translation is a certain <name type="person:scribe">Guanach</name>.</witness>
</witList>
<div0 type="history" lang="ga">
<pb n="24">
<head>Leabhar Breathnach annso sis.</head>
<div1 n="1" type="section">
<opener><frn lang="la">Ego Nemnius Elodugi discipulus aliqua excerpta scripere curauai</frn> .i. ro deithniges go ra sgribaind araile do lamarta, &ampersir; me Nenamnis disgibail Eludaig, daig ro dermaid beas &ampersir; aimeagna in<pb n="26">
 
ceneoil Breatainia seancasa &ampersir; bunadana na cetdaine cona filit <add resp="JHT">i soraithme</add> a sgribandaib nach a lebraib. Messe imorro, ro comtinoili-sa na sencasa fuarasa in analtaib na Roman, as na cronicib na sruithe noeb .i. Assuidir &ampersir; Cirine &ampersir; Easebii, in analtaib Saxan &ampersir; Gaedil, &ampersir; ina fuaras o tidnocol ar n-arsa fein.</opener>
<p><frn lang="la">Britonia insola a Britinia filio Isocon dicta est</frn> .i. o Britan rater inis Bretan, no atberaid araile gomad o'n ti as Brutas no ratea .i. an ced consal ro bai a Romancaib. Albion imorro ro b'e ced ainm indsi Breatan. <num value="800000">Ocht ced mile</num> cemend fot indsi Breatan. <num value="200000">Da ced mile</num> cemind ina lethet. <num value="28">Ocht prim-cathracha .xx.</num> indte, &ampersir; ate andso a n-anmanda <add source="L" resp="JHT">do reir eolach Bretan</add>.</p>
<pb n="28">
<p>Caer Gortigernn. Caer Grutus. Caer Mencest. Caer Luill. Caer Medguid. Caer Colun. Caer Gusdirt. Caer Abrog. Caer Caradog. Caer Brut. Caer Machod. Caer Lunaind. Caer Oen. Caer Irangin. Caer Pheus. Caer Don. Caer Loninoperuisc. Caer Grugan. Caer Sant. Caer Legun. Caer Gnidiud. Caer Breatan. Caer Leiridoin. Caer Pendsa. Caer Druithgolgod. Caer Luiticoit. Caer Urnocht. Caer Eilimon.</p>
</div1>
<div1 n="2">
<p>Isit imda a cathracha genmota sin, <add source="B" resp="JHT">diarmedhe a ratha &ampersir; a caistel cumachta</add>. <num value="4">Ceithri</num> ceinela aittreabaid inis Breatan, .i. Gaedil &ampersir; Cruithnig &ampersir; Breatnaig &ampersir; Saxain. Indsi <pn reg="Isle of Wight Vectis Vecta Gwyth">Guta</pn> ria aneas, <pn reg="Isle of Man">Abonia</pn> aniar etarru &ampersir; Eire .i. Manaind, &ampersir; Indsi Orcc ria atuaid. <add source="B L" resp="JHT">Ascnaid h-Ere seach inis Breatan siar deas co
 <pb n="30">
 
fota. Benaid imorro inis Bretan seach h-Erinn saer-thuaid co 
cian</add>.</p>
<p>Diairmithe <add source="B L" resp="JHT">dno</add> a locha <add source="B L" resp="JHT">agus a srotha</add>. Da prim-sruth indti .i. <pn type="river" reg="Thames Tafwys">Tamus</pn> &ampersir; <pn type="river" reg="Sabrina Hafren Severn">Sabraind</pn>; is forra-saidein seolaid longa &ampersir; barca insi Breatan <add source="B L" resp="JHT">co sedaibh &ampersir; go mainibh indse Breatan uile</add>.</p>
<p>Ro linsat Breatain in n-insi uile ar tuacute;s dia clanaib, o Muir n-Icht co Muir n-Orc <add source="L" resp="JHT">&ampersir; fo allad &ampersir; airrdercos.</add></p>
</div1>
<div1 n="3">
<p>Iar n-dilind tra da randad in doman a tri <add source="B L" resp="JHT">idir tri <pb n="32">
 
maccu Nae</add> .i. Eoraip &ampersir; Affraic &ampersir; Assia. Sem an n-Asia. Cam an Affraic. Iafeth an Oraip. Ise cet fear do sil Iafeth tainic <add source="L" resp="JHT">ar tus</add> in n-Eoraip .i. Alanius co n-a tri macaib .i. Isacon &ampersir; <add source="L" resp="JHT">Gothus no</add> Armion &ampersir; Negua. <num value="4">Ceithri</num> meic ag Isacon .i. Francus, Romanus, Britus, Albanus. Armon <add source="B L" resp="JHT">umorro</add> <num value="5">.u.</num> meic lais, Gotus, Uilegotus, Cebetus, Burgandus, Longobardus. Tri meic Negua, Uandalus, Saxo, <add source="B L" resp="JHT">Boarus. Saxo mac Negua is uada ataid Saxain</add>. Britus, imorro, is uad Breatain, mac saidein Isacoin, <add source="B L" resp="JHT">mic Alani</add>, mic Fethuir, mic Ogamain, mic Tai, mic Buidb, mic Semoib, mic Athacht, mic Aoth, mic Abair, mic Roa, mic Asra, mic Iobaith, <add source="B L" resp="JHT">mic Ioban</add>, mic Iafeth, mic Nae, <add source="B L" resp="JHT">mic Laimiach</add> Is amlaid sin at fiadar a seancasaib Breatan.</p>
</div1>
<div1 n="4">
<p>Innisdar imorro a n-analtaib na Romanach. Aenias mac Anacis do tiachtain iar toghail Trai co h-Eatail, &ampersir; tugasdair
 <pb n="34">
 
Lauina ingean Ladin mic Puin mic Pic mic Saduirnd &ampersir;c. Iar marbadh Tuirnd &ampersir; iar n-eg Ladin in rig ro gab Aenias rigi Ladiandai, &ampersir; ro cumdaiged in cathraig Albalonga la h-Ascan mac Aeniasa, &ampersir; tugasdar seitig, &ampersir; rugasdair mac do .i. Siluius, <add source="B" resp="JHT">fo cetoir</add>.</p>
<p>Siluius iardain tugasdair seitig, &ampersir; ro ba torrach, &ampersir; adfet do Ascan bean a meic <add source="B L" resp="JHT">do beith torrach, i.</add> alachta, &ampersir; ro faid teachta co <add resp="JHT">a</add> mac co ro faidid a druid do tabairt ardmesa ar a mnai co feasad in ro ba mac, n&oacute;'n ro ba h-ingean ro teacht. Do coid in druid, &ampersir; adbert <add source="B L" resp="JHT">iar tiachtian</add> in druid re h-Ascan conad mac do bai 'na broind; &ampersir; adbert comad tren, &ampersir; co muirfead a athair &ampersir; a mathair, &ampersir; comad misgneach la cach. Marb tra a mathair dia breith. Ro h-ainmnigead soin .i. Britis, &ampersir; ro h-ailed iardain.</p>
</div1>
<div1 n="5">
<p>Britus <add source="L" resp="JHT">din</add> mac Silui mic Ascain mic Aeniasa mic Anacis, mic Caipen, mic Essarc, mic Trois, mic h-Airic, mic Idus, mic Dardain, mic Iob, mic Sardain, mic Ceil, mic Polloir, mic Zorastreis, mic Mesraim, mic Caim, mic Nae, <frn lang="la">filii maledicti ridenteis patrem</frn>, mic Nae.</p>
<pb n="36">
<p>Tros <add source="B L" resp="JHT">imorro</add> mac Airictondus da mac lais .i. Ilium &ampersir; Asarcus; is leis ro cumdaiged Ilium .i. Troi; is do ro ba mac Laimidoin, athair Priaim. Asarc imorro athair Capen, Caipen athair Anacis, Anacis athair Aeniasa, Aenias athair Ascain sen, athair Britain exosi .i. Britain misgnech. Is amlaid sin tugasdair ar senoir-ne uasal .i. Guanach, geinilach Breatan a cronicib na Romanach.</p>
</div1>
<pb n="38">
<div1 n="6">
<p>Iar n-il bliadnaib iardain, do reir fasdine in druadh, do rala do Britus beith ag saigdeoracht a fiadnaisi in rig .i. a athair, co ranig in t-saiged uada a toll arach in rig, &ampersir; gor marb in rig fo cetoir ainnsin .i. a athair fein, &ampersir; co ro h-indarbad son <sup resp="JHT">o'n</sup> h-Eatail iartoin for indsib mara Torrian, &ampersir; indarbaid Greig h-e as na h-indsib a g-cinaid Tuirnn do marbad do Aenias. Tanig a Francaib iardain, <sup resp="JHT">ocus</sup> ro cumdaiged leis <pn reg="Tours">Torinis</pn>, <add source="L" resp="JHT">&ampersir; nir fuilngead andsin h-e</add>, &ampersir; tanig iardain a n-inis Breatan, coro gab a rigi, &ampersir; co ro h-ainmniged in inis <sup resp="JHT">uadh</sup>, &ampersir; go ros lin dia claind &ampersir; dia cined soin. <sup resp="JHT">Agus conad h-esin</sup> tosach a trebe, do reir na Roman.</p>
</div1>
<div1 n="7">
<head>DE RIGAIB ROMAN <add source="B L" resp="JHT">ANDSO</add>.</head>
<p>Ianus .i. Ian rig na n-<pn reg="Hesperia">Eperda</pn>, ise ced rig <add source="B L" resp="JHT">ro gab</add> Romanchu, <add source="L" resp="JHT">agus</add> is uad ainmniger mi Enair. Sadurnd iardain. Ioib iardain. Dardan mac Ioib iardain. Piccus mac Ioib <add source="B L" resp="JHT">iardain</add>. Funus <add source="B L" resp="JHT">mac Piccus</add> <num value="20">xx.</num> <add source="B L" resp="JHT">bliadhan</add>. Ladin a mac <num value="50">.l.</num> <add source="B L" resp="JHT">bliadhan</add>. Aenias a. <num value="3">iii.</num> Ascan a. <num value="34">xxxiiii.</num> Siluius <num value="12">xii.</num> cona ro<pb n="40">
 
marb a mac, n. Britus, <add source="B L" resp="JHT">amail ro raidseamar</add>. Siluius ainim gach rig o soin <add source="L" resp="JHT">ille</add>, co toracht Romal mac sidein Rea Siluiae ingeine Numitair, mic Proic Siluii, mic Auentine Siluii, mic Araimulisi Siluii, mic Agraippae Siluii, mic Tiberne Siluii mic Albani Siluii, mic Ascain Siluii, mic Postaime Siluii; brathair side &ampersir; Britis da mac Siluii mic Ascain mic Aeniasa iat.</p>
<p>Postomus a rigi Roman <num value="34">xxxix.</num> Britas a rigi  <add source="B" resp="JHT">indsi</add> Breatan <num value="30">xxx.</num> bliadain. Postomios a brathair a rigi Roman <frn lang="la">ut diximus</frn>. Heile sagart ba flaith mac n-Israthel, &ampersir; is na comair rugad ind airc is in daire, &ampersir; tugad fo cedoir.</p>
<p>O gabail Britais go gabail Cruithneach a n-Indsib Orcc <num value="900">d. cccc.</num> <add resp="JHT">bliadhan</add>; &ampersir; ro gabsatar in trian tuaiscgeartach
 <pb n="42">
 
indsi Breatan ar egin o Breatnaib, &ampersir; aittreabait ann cos andiu.</p>
<p>Gaedil iardain ro gabsat in rand cetna na Cruithneach, &ampersir; do ronsat aentaig re Cruithnib a n-agaid Breatan.</p>
<p>Saxain ro gabsat iardain inis Breatan a n-aimsir Marciain in rig. Gortigearnn <add resp="JHT">dna</add> ba rig Breatan ann .i. lucht tri long tangatar as in Gearmain im da brathair .i. Ors &ampersir; Aigeast go ro dicuirseat Breatnu in imlib na h-indsi.</p>
</div1>
<div1 n="8">
<head>DE GABAIL ERENN AMAIL INDISIS NEMNUS.</head>
<p>Ceid fhear do gab Eirind .i. Parrtalon cum mile hominibus .i. mile itir firr &ampersir; mna, &ampersir; ro fosbrithear a 'n-Eiri na n-il mileadaib, coras marb a n-aen t-sheachtmain do tam, <add source="L" resp="JHT">a n-digail na fingaili do roindi for a pathair agus for a mathair</add>.</p>
<pb n="44">
<p>Nemead iardain ros gab <add source="L" resp="JHT">sen in Eirind</add>. Mac saidein araile Agnomain; ro athtreab a sil re r&eacute; cian <add source="B L" resp="JHT">in Eirind</add>, co n-deachadar co h-Easbain, for teithead <add source="B L" resp="JHT">in cissa</add> na Muiride .i. na Fomorach.</p>
<p><frn lang="la">Uiri Bullorum</frn> .i. Firbolg iardain &ampersir; <frn lang="la">Uiri Armorum</frn> .i. Fir Gaileoin, &ampersir; <frn lang="la">Uiri Dominiorum</frn>.i. Fri Domnann, sil Nemid annsin.</p>
<p>Ro gab in n-Eirind iardain <frn lang="la">Plebes Deorum</frn> .i. Tuata de Danann
 <pb n="46">
 
is dib ro badar na prim eladhnaig. Edon Luchtenus <frn lang="la">Artifex</frn>. Credenus <frn lang="la">Figalus</frn>. Dianus <frn lang="la">Meidicus</frn>. Eadan <add resp="JHT">dna</add> <frn lang="la">filia eius</frn> .i. muimi na filid. Goibnen <frn lang="la">Faber</frn>. Lug mac Eithnega rabadar na h-uil-dana. Dagda <add source="L" resp="JHT">mor</add> (mac Ealadan mic Dealbaith) in rig. Ogma brathair in rig, as e a ranig litri na Sgot.</p>
<p>Is iad na fir seo ro briseat cath mor for na muireadaib .i. for na Fomorcaib, &ampersir; cor thaethsadar rompa ina tor .i. dun ro
 <pb n="48">
 
daingean for muir. Co n-deachadar fir Erenn ina n-dagaid co muir, coro cathaigseat friu co ros forro do glaeseat in muir uile acht lucht aen luinge, gor gabadar in n-inis iardain. No comad iad clann Neimid im Feargus leidh-dearg mac Neimid do togailseat in tor, &ampersir;c.</p>
</div1>
<div1 n="9">
<p>Tainig iardain d&aacute;m <num value="8">ochtair</num>, cona och<sup resp="JHT">t</sup> longaib, is co ro aittreabsath a n-Eirinn, &ampersir; co ro gab rand mor de.</p>
<p>Fir Bolg imorro ro gabsat Manaind &ampersir; araile innsi archeana, <pn>Ara</pn> &ampersir; <pn reg="Islay">Ili</pn> &ampersir; <pn reg="Rathlin">Rachra</pn>.</p>
<p>Clanda Gaileoin, imorro, mic Earcail ro gabsat Indsi Orc .i.
 <pb n="50">
 
Istoreth mac Istoirine mic Aigine mic Agathirir ro sgailseat aril, a h-Indsib Orcc .i. do cuaid Cruithne mac Ingu mic Luithe mic Pairte mic Istoreth mic Agnamain mic Buain mic Mair mic Faitheacht mic Iauad mic Iafeth; conad ro gab tuasceart innsi Breatan, &ampersir; co roindseat a secht macu a searann a seact rannaib, &ampersir; as&eacute; ainm cacha fir dib ata for a fearann.</p>
<p><num value="7">Seacht</num> meic Cruithnig .i. Fib, Fidach, Fotlaid, Fortrinn, Cat, Ce, Cirig. <add source="B L" resp="JHT"><frn lang="la">Ut dixit</frn> Colam Cilli 
 
<text type="poem">
<body>
<lg type="quatrain">
<l><num value="7">Moirfeisear</num> do Cruithne claind</l>
<l>Roindsed Albain a seacht raind</l>
<l>Cait, Ce, Cireach cetach cland,</l>
<l>Fib, Fidach, Fotla, Foirtreand.</l>
</lg>
</body>
</text></add>

Agus co ro gab Aenbeagan mac Caitt mic Cruithni ardrighe na <num value="7">secht</num> rand. Finachta ba flaith n-Eirenn is in re sin, <add source="L" resp="JHT">agus</add> ro gabsat giall Cruithneach.</p>
<p>Do cuadar coicfhear imorro, do Cruthantuathib a h-Indsib
 <pb n="52">
Orcc .i. <num value="5">cuic</num> brathri athar Cruithne co Francaib go ro cumdaigsead cathair ann .i. <frn lang="la">Picctatus</frn> no <frn lang="la">Inpictus</frn>, o na rinntaib ainmnigear; &ampersir; co tangadar doris docum na h-innsi .i. docum na h-Erenn, co rabadar re cian ann, go ras dicuirseat Gaedil tar muir do cum a m-brathar.</p>
<p>Clanna Liathain mic Earcail ro gabsat fearann Dieimtorum &ampersir; 
Guer &ampersir; Guigelle, go ras innarb Cohenda co <add resp="JHT">a</add> macaib a Breatnaib.</p>
</div1>
<div1 n="10">
<head>DE IMTECHTAIB GAEDEAL ANNSO SIS.</head>
<p>IS amlaid seo imorro atfiadait na h-eolaid na n-gaedeal
 <pb n="54">
 
imteachta a n-arsaide toiseach. Ro bai araile fear soceanolach for loingeas i n-Eigipt, iar na h-indarba a rigi Sgeithia, in n-inbaid tangadar meic Israthel tre Muir Ruaid, &ampersir; ro baidead Forand cona sluag. In sluag terna as gan badad, ro h-innarbsat a h-Eigipt in loingsech <add source="B L" resp="JHT">soicenelach</add> ud, ar ba cliamain sium do Forand do baidead ann .i. Forann C&iacute;ncris.</p>
<p>Roascnadar iarum in Sgeitheagdai co na clann is a n-Affraig, co h-altoraibh na Feilisdinach co cuithib Salmara, &ampersir; eitir na Ruiseagdaib &ampersir; sliab Iasdaire, &ampersir; tar sruth m-bailb tres in Set Muiride co Colamnaib Ercail tar muncinn Gaididoin co h-Easpain; &ampersir; ro aittreabaid <add source="B L" resp="JHT">in Espain</add> iardain, co tangadar meic Milead Easpaine co h-Eirind co <num value="30">trichait</num> cuile, co <num value="30">tricha</num> lanamain cach cul, a cind <num value="1002">da bliadan ar mile</num> iar m-badad Foraind <add source="L" resp="JHT">im Muir Ruaid</add>.</p>
<p><frn lang="la">Rex hautem eorum mersus est</frn> .i. ro baidead in rig .i. Donn ag
 <pb n="56">
 
Tig Duind. Tri band&eacute; in n-inbaid sin a flaithius Erenn, Folla, &ampersir; Banba, &ampersir; Eire, coro moideadar tri catha forro re macaib Mileadh. Coro gabadar meic Milead rigi iardain.</p>
<p><frn lang="la">Contensio magna facta est</frn> .i. ro fhas cosnam <add source="B L" resp="JHT">mor</add> eter da mac Milead imon rige co ro sidistar a m-breitham iat .i. Amairgein <add resp="JHT">Glun Geal mac Miled, &ampersir;</add> ba filid eisiden dna; <add source="L" resp="JHT">&ampersir; is e in sidh do roinde</add> .i. raind Erenn a n-do, &ampersir; rogab Eber <add source="L" resp="JHT">in leath</add> teas, &ampersir; Eiremon <add source="L" resp="JHT">sa leath</add> tuaig; &ampersir; <add source="L" resp="JHT">ro</add> aittreabaid a clanna an n-indsi <add resp="JHT">seo cus andiu.</add></p>
</div1>
<div1 n="11">
<p>Breatain tra ro gabsatar in n-insi seo is in treas
 <pb n="58">
 
aimsear in domain. Isin ceathramad aimsear in domain imorro ro gabsat Gaedil Erinn; is in aimsir cenna ro gabsatar Cruithnig tuasceart indsi Breatan; is in t-seised aimsear imorro tangadar Dal Riada co ro gabsat raind na Cruithneach, &ampersir; is an amsir sin ro gabrat Saxain a raind a Breatnaib.</p>
<p>Iar n-il aimsearaib tra ro gabsat Romain ard flathus in domain, &ampersir; ro faedseat teachtaire co h-inis Breatan do cuingid giall &ampersir; eitire, amail tugsat as gach tir <add source="L" resp="JHT">n-aile</add>. Do cuadar imorro na teachta <add resp="JHT">co</add> dimdach gan giall; ro feargaidead in rig imorro .i. Iuil Cesair re Breatnu, &ampersir; tanig co <num value="60">lx.</num> cuile co h-indbear srotha Tamais. Beallinos imorro ba rig Breatan in n-inbaid sin. Do cuaid imorro Dolabeallus air consul rig Breatan a comdail Iuil <add source="L" resp="JHT">Ceasair</add>, &ampersir; ro teasgda milid in rig; is in amsir sin ro bris donind &ampersir; anfad a longa, &ampersir; do rathcuir in rig gan chosgur
 <pb n="60">
dia tir. Tanig imorro aris a cinn <num value="3">tri</num> m-bliadan co <num value="300">tri .c.</num> long cos in indbear cedna; ro suidigisdar imorro Dolobellus beara iaraind in n-atha na h-abann ara cind in catha, co torcradar na milead Romanach tres in n-engnam neamaicside sin .i. tres na grainib catha.</p>
<p>Co ro tineoilid o Iuil, &ampersir; co tardad cath is in fearann dianad ainm Tinuandrum, co remaid roime in cath sin &ampersir; go ro gab rigi na h-indsi <date value="47 B.C.">.uii. m-bliadna. xl. re gein Crist</date>, ab initio muindi <date value="5035 A.M.">u.xxx.u.</date></p>
</div1>
<div1 n="12">
<p>Iuil dna in ced rig Roman ro gab inis Breatan ro marbad
 <pb n="62">
 
ina h-airect h-fein, &ampersir; is na h-anioir ro h-ainmnigsead Romain 
mi Iuil a cind <date value="47 A.D.">.uii. m-bliadna xl. iar n-gein Crist</date>.</p>
<p><num value="2">.&iacute;&iacute;.</num> Cluid in rig tanaisde ro gab inis Breatan, <add source="B L" resp="JHT">a cind cheathrachad bliadan agus a ceathair iar n-gen Crist</add>, &ampersir; do rad ar mor ar Breatnaib, &ampersir; rainig Inis Orcc iar cor &aacute;ir a munntire, &ampersir; iar mor dith a muinntire las in toiseach dianad ainm Caisebeallunus; <num value="13">tri bliadna deg</num> &ampersir; <num value="7">.u&iacute;&iacute;.</num> m&iacute;s a rige, co n-erbailt im Magnantia h-i Longbardaib ag dola do Roim <add source="L" resp="JHT">a</add> h-inis <add source="L" resp="JHT">Breatan</add>.</p>
<p>Iar <date value="147 A.D.">.u&iacute;&iacute;. m-bliadna. xl. ar ced o gein Crist</date>, ro faiseat in rig 
&ampersir; in Papa .i. Ealituherius sruithe uaidib co n-ebislib co Lucius co rig Breatan, co ro baisditea in rig, co rigaib Breatan arceana.</p>
<p><num value="3">.&iacute;&iacute;&iacute;.</num> Suareis in treas rig tainig a m-Bretnaib; is leis do ronad
 <pb n="64">
 
clad Saxan a n-agaid na m-barbarda .i. Cruithneachu <num value="2130">da .m. xxx. ar .c.</num> ceimenn ina fad, &ampersir; ase ainm in claid sin la Breatnachu Guaul; &ampersir; ro forcongair clad aile do denam in n-agaid Gaedeal &ampersir; Cruithneach .i. Clad Na Muice, &ampersir; do rochairsin <add source="B L" resp="JHT">iarsin</add> la Breatan co n-a toseachuib.</p>
<p><num value="4">.&iacute;&iacute;&iacute;&iacute;.</num> Carausius iardain tanig co crodu do digail Seuir ar Breatnaib co torcair rig Breatan leis, &ampersir; co ro gab aedgu rig uime tar diden in rig .i. in t-imper; conad ro marb Allectus coraid Romanac, &ampersir; co ro gab <add source="B" resp="JHT">side</add> rige iartain fria re <add source="B" resp="JHT">chiana</add>.</p>
<p><num value="5">.u.</num> Condsantinus mac Constantin Moir mic Ailina ro gab inis Breatan, &ampersir; adbath, &ampersir; ro atnacht a Cairsegint .i. Minantia .i.
 <pb n="66">
ainm aile do cathraig sin; &ampersir; fallsigid litri <add resp="JHT">i cloich</add> in adnacail a ainm, &ampersir; forfagaib tri sila is in n-faithche os in cathraig sin, cona fil pocht is in cathraig sin.</p>
<p><num value="6">.ui.</num> Maixim and seisead imper do gab Breatain. <add resp="JHT">Is na aimsir sin ro</add> tindcsnadh consaileacht ag Romancaib, &ampersir; nir tograd Cesari for rig eile o sin amach. Is a na aimsir Maximin ro bai an t-apstal uas airmindeach .i. Naem Martain; <add source="L" resp="JHT">do Gaillia la Uleicsis doboden</add>.</p>
<p><num value="7">.uii.</num> Maximain ro gab rigi Breatan, &ampersir; rug <add source="L" resp="JHT">sloga</add> Breatain a Romanacaib co torcair lais Gradian in t-imper, &ampersir; ro gab fein rigi na h-Eorpa; &ampersir; <add resp="JHT">ni</add> ro leig uad na sluaig rug leis docum a m-ban &ampersir; a mac nach a fearann, acht do rad fearanna imda doib <add source="B L" resp="JHT">o tha in loch fil immullach Sleibe Ioibh</add> co Canacuic budeas &ampersir; siar co duma Oichiden ait a fuil in chros argna, &ampersir; is iad sin
 <pb n="68">
<add source="B L" resp="JHT">Breatain Letha</add> &ampersir; tarastair teas dogres, &ampersir; is aire sin ro gabasdair eachtar-cineada tire Breatan, &ampersir; ro marbtha Breatain a n-imlib a fearaind.</p>
<p>Gradian imorro, cona brathair .i. Ualentinien a comrigi <num value="6">.ui.</num> bliadna; is n-amsir ro bai in t-espoc uasal i Medolen forceallaid na cathlagda .i. Ambros.</p>
<p>Ualanentinen &ampersir; Teothas a comflathus <num value="8">ocht</num> m-bliadna, is na h-aimsir ro tineolaid in seanad i Constantin .i. <num value="350">l. ar tri ccc.</num> do srutib do dicur iris Maiccidoin .i. diultad in Spirid Naem; &ampersir; is 'na aimsir ro bai Cirine uasal sagart i m-Beithil <add source="L" resp="JHT">Iuda</add> in t-eidirceartaigh cathlagda.</p>
<p>Gradian ceana mar dubramar &ampersir; Ualenten h-i rigi co ro rigad Maximen o na mileadaib a n-inis Breatan, &ampersir; co n-deachaid tar muir a Francaib, &ampersir; co ro foruaslaigid in rig Graidian tre brath
 <pb n="70">
magisdreach na milid .i. Parassis Mearobladis; co ro teith in rig co Lugdon, co ro gabad ann, &ampersir; co ro marbad.</p>
<p>Maximen &ampersir; a mac Uictor a comrigi. Martain a Torinis in n-inbaid sin. Maximen imorro ro fadbaigid leis na consalu o etgu rigda .i. la Ualentinen &ampersir; la Teothas is in treas licc on cathair Eigilia, &ampersir; ro tamnaiged o cinn is in lug sin. Do rochair imorro a mac .i. Uictor h-i Francaib las in comit dianad ainm Arguba. O tus domain <num value="5690">u. m. dc. xc.</num>, <add source="L" resp="JHT">co sin, do reir cach croinice sin.</add></p>
</div1>
<div1 n="13">
<p>IS amlaid sin indisid ardsanta na Breatan .i na. <num value="7">u&iacute;&iacute;.</num> n-airdrigha do Romancaib for Breatan. Atbearaid imorro Romanaid is nonbhur uaidibh for Breatnaib .i. in t-ochtmad in Seuer tanaisi, atbath ag dul do Roim a h-inis Breatan. Constantin <num value="16">.xui.</num> bliadna i rigi innsi Breatan co n-erbailt. <num value="409">Nai m-bliadna tra ar cccc.</num> do Breatnaib fon cis Romanach. Ro h-innarbsat<pb n="72">
tra Breatnaig iardain neart Romanach &ampersir; ni tardsad c&iacute;s na cain doib, &ampersir; ro marbsat na h-uile taiseachu Romancu ro badar a n-inis Breatan.</p>
<p>Atracht imorro fo cedoir neart Cruithneach &ampersir; Gaedeal dar broind Breatan &ampersir; ros innarbsat cos in n-abaind dianad <add source="B L" resp="JHT">ainm</add> Tin. Do cuadar iardain teachta Breatan i Romancaib co n-duba &ampersir; co torsi moir, co fotaib for a ceandaib &ampersir; co seataibh imdaib <add source="B L" resp="JHT">leo</add>, na ro digladis forro <add source="B L" resp="JHT">na toisigh Romanchu ro</add> marbad doib. Tugsatar leo iardain toiseachdu &ampersir; consaluu Romancu &ampersir; tairngairsit co na luga do gebdais in mam Romanach ciama trom.</p>
<p>Do rochadar iardain na mileada Romancu &ampersir; ro h-ordaigtea toisig &ampersir; rigu for inis Breatan, &ampersir; do codar na sloig iardain dia tigib. Ro gab fearg &ampersir; torsiu Breatnu ar truma in ciacute;sa &ampersir; in mama Romanaig leo, co ro marbsat na toiseachu ro badar acu a n-inis Breatan don dara cur. Cu n-erucht acu neart Cruithneach &ampersir; Gaedel tar Breatnu doridais cor bo truma ina in cain Roman, ardaig a n-dicur <add resp="JHT">uile</add> as a fearann ro b'ail do Cruitheantuath &ampersir; do Gaeidilaib.</p>
<p>Do cuadar iardain Breatnaig co truag &ampersir; co dearnamach <add source="B L" resp="JHT">in aireact na Romanach</add>, as amlaid at fiatar a n-dul <add source="B L" resp="JHT">&ampersir; a</add> n-dromanna rompu ar imn&aacute;ire, &ampersir; tainig sochraide mor leo .i. sluag diairmithe do Romancaib, <add resp="JHT">&ampersir;</add> ro gabtha tra rigi &ampersir; toiseach foro<pb n="74">
iardain. Ba trom tra le Breatnu iardain in cis Romanach, cor marbsat a riga &ampersir; a taisigu in treas feacht.</p>
<p>Tangadar iardain flaiti Roman tar muir cor remaid cath dimor rompo for Breatnu, gor digailsit anair <add source="B L" resp="JHT">a n-daine</add> forro, &ampersir; cor lomairgsit inis Breatan im a h-or &ampersir; im a h-airgead, co rugsat leo a srol &ampersir; a sirig &ampersir; a sida &ampersir; a leasdair oir &ampersir; airgid, co n-deachadar co m-buaid &ampersir; coscair dia tigh.</p>
</div1>
<div1 n="14">
<head>DE GABALAIB SACSAN <add source="B" resp="JHT">FODEASTA</add> ANNSO.</head>
<p>Do rala tra iarsin cath ramraite &ampersir; iar marbad na toiseachdu Romanducu ba tri la Breatnu iar tocaithim doib fon cis Romanach <num value="449"><frn lang="la">cccc.<add place="superscript">tos</add> quadragintinouem annos</frn></num>. Gortigernd mac Gudail do gabail airdrigi Breatan &ampersir; co tortromta h-e o uaman Cruthneachu &ampersir; Gaedel &ampersir; o nirt Amros rig Franc &ampersir; Breatan Leatha.</p>
<pb n="76">
<p>Tangudar tri <term lang="as">cuile</term> as in Gearmain .i. tri barca for indarba i rabadar na do bratair .i. Ors &ampersir; Engist o fuilit Saxain; ise seo imorra a n-geinealach .i. Ors &ampersir; Engist da mac Guectilis, mic Guigte, mic Guechtai, mic Guta, mic Boden, mic Frealaib, mic Fredoilb, mic Finde, mic Freann, mic Folcbhall, mic Gaeta, mic Uanle, mic Saxi, mic Neag.</p>
<p>Britas mac Olonn o tait Breatain in Leatha, mic Eolonn,<pb n="78">
mic Feithiuir, mic Ogamain, mic Tai, no Teo, mic Boib, mic Seboib, mic Atheacht, mic Aoth, mic Abair, mic Raa, mic Eassa, mic Ioban, mic Ionan, mic Iafeth, mic Nae.</p>
<p>Goirtigernn tra ro gabasdair h-i sid <add source="B" resp="JHT">a Roman</add> neart Cruithneach, &ampersir; do rad doib in n-inis dianad ainim Teineth, Roinn imorro ainm Breatnach. Gradian &ampersir; Aequit i rige Roman a n-inbaid sin. O gein Crist imorro .i. <date value="347">ccc.xluii.</date> <frn lang="la">annos</frn>, &ampersir; in aimsir in rig sin .i. Gortigernd, tainig Gearman Naem do proicept a n-inis Breatan, <add source="L B" resp="JHT">agus do rigni Dia fearta agus mirbaile imdha ar in clerech sin in inis Bretan</add>, &ampersir; ro ic sochaide &ampersir; dos fug fo baithis &ampersir; creidim.</p>
</div1>
<div1 n="15">
<head>DE FEARTAIB GEARMAIN ANN SO SIS.</head>
<p>Iar tiachtain do Gearman in n-inis Breatan do chuaid do dunad in corad dianad ainm Benli do proceapt do. Tarasdair<pb n="80">
Gearman co na sruithib in n-dorus in dunaidh; do coid in doirsigi cos in rig im caingen in cleirig, ro raid in rig co na luigi dia m-beth na cleirig co cend m-bliadna in n-doras in dunaig ni torsid asdeach. Tainig in doirseoir cos in freagra sin do cum Gearmain. Tainig Gearman o'n doras amach trath feascair, &ampersir; ni fidir conair no raga. Tanig aen do moghadhaib in rig as in caithrig amach, &ampersir; ro thairbir a fiadnaisi Gearmain, &ampersir; ros fug leis do cum a boithe co cain agus co failid, &ampersir; ni roibe aigi do crod acht aen bo co na laegh, &ampersir; ro marb in laegh, &ampersir; bearbh, &ampersir; do rad do na cleircib. Agus ro raid Gearman na ro brisdis a cn&aacute;ma; agus ar na maireach tra ro mair in laegh a fiadnaisi a mathar.</p>
<p>Do coid German do dorus na caithrac iar na mhaireach do h-earnaidi agallaim in rig. Is ann sin tanig fear i n-a rith, &ampersir; s&eacute; lan do allas o cind co bond, &ampersir; ro tairind do Gearman; atbeart<pb n="82">
Gearman <q>in creidi in Naem Trinnoid?</q>. <q>Creidim</q> orse; ron baisd Gearman &ampersir; do rat poic do, &ampersir; ro raid ris, <q>eirig, anosa atbela, atait aingil De ag t'urnaide</q>; &ampersir; do <add resp="JHT">choidh</add> faelig is in n-dun, &ampersir; ro marbad las in rig; daig ba b&eacute;s leis in rig marbad cach duine dia muinntir no toithchead re torgabail greine de deanam obre in d&uacute;ine.</p>
<p>Ro chaith Gearman in la co h-aidhchi a n-dorus in d&uacute;naidh, co toracht an mog cedna. At beart Gearman ris, <q>fomna, fomna na roib neach do'd muindtir is in dun so anocht.</q> Tugasdair fo ceadoir in nonbur mac do <add resp="JHT">bai occa</add> sa dun tall, &ampersir; rug in cleireach leis dia tig <add resp="JHT">dorisi</add>, &ampersir; do ronsat uile frithaire. Co tanig teine D&eacute; do nim fo cedoir is in n-dun cor loisc <add resp="JHT">lucht na cathrach</add> eter mnaibh &ampersir; firu, mili duini ar feirg De &ampersir; Germain; &ampersir; is sas cos aniu.</p>
<p>Iar na maireach imorro, ro baisdid in mog ut co n-a macaib &ampersir; co lucht in tire arceana, ro beandacht Gearman <add resp="JHT">e</add> co n-a claind. Caiteal a ainm, &ampersir; bad rig <add source="B" resp="JHT">e</add>, &ampersir; bad<add source="B" resp="JHT">ar</add> riga a meic tre
<pb n="84">
brethir Gearmain, &ampersir; a sil o sin ale, is in fhearann dianad ainm Pogus; ut dicitur is na salmain, <frn lang="la"><add source="B" resp="JHT">Suscitans a terr&acirc; inopem, et de stercore erigens pauperem.</add></frn></p>
</div1>
<div1 n="16">
<p>Saxain imorro in n-Inis Teineth, &ampersir; Gortigernn <add source="B" resp="JHT">occa</add> m-biathad &ampersir; ga n-eitiudh Saxain co caithaigset dar a cenn re Cruithentuath. Oro imdaigidar <add source="B" resp="JHT">tra</add> Saxain, foreimidseat Bretain a m-biathad nach a n-eidid, acht ro fogairseat Breatnaig <add source="B" resp="JHT">doibh</add> dulas uile.</p>
<p>Ro freagair <add resp="JHT">doibh immorro</add> Engist, fear saige fortge, tuaiceall, foill, ar at connairc se Breatnu co fann gan milida gan arma, is seadh ro raid fris in rig Gortigernn do t-sunrad: Denam deg comarli, tiagar uaind is in n-Gearmain ar ceand milead co rabam sochaidaidhe a n-agaid ar namad. Atbert Gortigearnn a n-dola na teachta ar cenn milead; <add source="B" resp="JHT">&ampersir; do coas</add>; &ampersir; do rochradar ocht longa deg <add source="B" resp="JHT">co</add> milidaib togaide as a Gearmain. Is in loingeas sin tainig a inghean co h-Engist, is iside ba caime do mnaib Lochlainde uile.</p>
<pb n="86">
<p>Iarsin imorra do rigne Engist flead <add source="L" resp="JHT">mor</add> do Gortigernn &ampersir; dia sluag is in tig <add source="B L" resp="JHT">rig</add> dianad ainm <frn lang="as"><name type="house">Centic Elinit</name></frn>; &ampersir; ni roibe in Saxsain-berla ag neoch do Breatnaib acht ag aen fear. Ro gab imorro ingean Engist for dail na fleidhi .i. fina &ampersir; siccera a leastraib oir &ampersir; airgid, comtar mesgda meadarchain na sluaig; do cuaid tra demon i n-Gortigernn im ghrad ingeine Engist, &ampersir; rola in berlaidh dia saigid dia cuinge d'on rig do h-Engist, &ampersir; ro raid cidbe cungeas 'na tochra do bearthar do. R&oacute; raid Engist tri comarle Saxan tuctar duind in fearand dianad ainm Congarlona 'sin berla Saxan, Ceint imorro is in berla Bretnuch. Do rad doib<pb n="88">
Gortigernn go faelte flaith Gurangona &ampersir; ro fae las in n-ingein &ampersir; ros car go mor.</p>
<p>Agus raid Engist re Gortigernd bid misi t'athair &ampersir; do comarleid &ampersir; dia n-dearnda mo comarle ni caemsat na cineadaig eile n&iacute; duit; &ampersir; ragar uam-seai Lochlaind ar ceand mo meic &ampersir; meic seathur a mathur &ampersir; cathaigsid a n-aigidna namad dorochradar co Mur Gual. Atbert Gortigernd a tocuired, &ampersir; do cos ar a ceand, &ampersir; do rochtadar Ochta mac Engist &ampersir; Ebisa co .xl. long; &ampersir; ro airgsead Indsi Orcc ic tiachtain a tuaid; &ampersir; ro gabsat fearanna imda cos in muir Friseagda, .i. in muir fil a leith fri Gaedealu fo tuaid. No teigdis teachta &oacute; Engist ar ceand long fos, &ampersir; no tigdis sluaig nuadh cacha bliadna cucu, co ro forbarsead, &ampersir; go ro linsat o Inis Tened co Cantarborg.</p>
<p>Ba beag la diabul de ulc do roinde Gortigernd co tard fair a ingen fein do tabairt, co rug mac do. <corr resp="JHT" sic="Od">Do</corr> cualaid Gearman Naem <add resp="JHT">sin</add> tainig &ampersir; cleirech dia muintir .i. Breathnach, do chairiugudh<pb n="90">
&ampersir; do cosg Gortigernd; &ampersir; ro tin&oacute;ilid laich &ampersir; cleirig Breatan uile imon caingen sin, &ampersir; im caingin na Saxan; &ampersir; atbert imorro Gortigernd re h-ingein, <q>Acht co ti cach a n-aen baile tabairsea do mac a n-ucht Gearman, &ampersir; abair corob &eacute; a athair</q>, &ampersir; do raid in n-ingean. Ro gab Gearman &ampersir; atbert ris in mac, <q>Bid misi t'athair</q> ol s&eacute;, &ampersir; ro cuindig Gearman altain, &ampersir; demeas, &ampersir; cir, <add resp="JHT">&ampersir; a</add> tabairt a laim na naiden; &ampersir; tugadh, &ampersir; adbeart Gearman: <q>A mic tabair sin a laim t'athar collaide;</q> &ampersir; adracht in naidhe &ampersir; do rad in c&iacute;r &ampersir; in dimeas &ampersir; in n-ailtini a laim Gortigernd, &ampersir; adbert, <q>A mo poba</q>, ol s&eacute;, <q>d&eacute;na mo bearradh, &aacute;r is tu m'atair collaide, Gearman imorro m'athair creidmi.</q> Ro h-imdeargad im Gortigernd, &ampersir; ro gab fearg co h-adbal, &ampersir; ro teith ass a n-aireacht; &ampersir; ro mallacht in popul Brethnach uile, &ampersir; ro n-eascain Gearman <add source="B L" resp="JHT"><frn lang="la">de duobus</frn></add>.</p>
</div1>
<div1 n="17">
<head>DO DUN AMBROISS ANNSO AGUS DIA TAGRA FRIS NA DRAITHAIB.</head>
<p>Ro tocuirisdair iardain Gortigernd cuice da druidh deg, co feasad uathib a n&iacute; bo coir do deanam. Do raidsid ris na druidi, <q>S&iacute;r imli innsi Breatan, &ampersir; fo geba dun daingean do'd didean ar in cin&eacute;l n-eachtrann dia tartaisi do th&iacute;r &ampersir; do righe, daig nod m&uacute;irfid do namaid, &ampersir; g&eacute;baid do t&iacute;r &ampersir; do talam tar t'&eacute;is.</q> Ro tochleasdair Gortigernd co n-a sluag &ampersir; co n-a druidib deisceart<pb n="92">
inns&iacute; Breatan uile, co rangadar Guined, &ampersir; ro sirsead sliab Herer uile, &ampersir; conad andsin fuaradar in dind os in muir, &ampersir; fearand daingean, cor cumdaigeg h-e; atbertadar a druidi ris, <q>D&eacute;ana-su sunda du dun</q>, ol siad, <q>ar ni caemnagair n&iacute; do co brath.</q> Tuctha sair iardain &ampersir; no tinolit adhbair in duin eitir cloich &ampersir; crand, &ampersir; rugad as uile in comadbar a n-aen aidce, &ampersir; ro tinolit fo tr&iacute; indsin in comadbur sin &ampersir; rugad as fo tri. Ocus ro fiarfaig <add resp="JHT">tra</add> dia druidhthib cid dia da in t-olc<add resp="JHT">-sa</add> ar s&eacute;; ro raidseat a druidhe, <q>cuingid mac na feas a athair &ampersir; marbtar leat &ampersir; easrainter a fhuil tar in dun; <add resp="JHT">&ampersir;</add> as amlaid <reg orig="conn icfidear" resp="BF">con n-icfidear</reg> a cumdach.</q></p>
<p>Ro laithe teachta uad fo inis Breatan d'iarraidh mic gan athair, &ampersir; ro s&iacute;rseat co mag Eilleite a tir Gleuisic, is and sin fuaradar na macu ag imain, co tarla deabaid etir da macam dib, con n-ebairt in mac fria araile, a duine gan athair, n&iacute; fhil maith agud edir. Ro h-iarfaigseat na teachta cid dia bo mac in gilla ris a n-abre siud? Atbert lucht na faithe, <q>n&iacute; eatamar,</q> ol siad <add source="L" resp="JHT"><q>ta<pb n="94">

a mhathair sunn,</q> or siad</add>. Ro iarfaidseat dia mathair cid diar bo mac an gilla. Ro freagair in mathair <q>ni eadar-sa,</q> ol si, <q>athair oga, &ampersir; ni eadar cindas do rala im broind eitir.</q> Tugasdair tra na teachta leo in mac sin co Gortigernn, &ampersir; ro h-indisdair amail fuaradar e.</p>
</div1>
<div1 n="18">
<p>Iar na maireach ro tinolit <add resp="JHT">in</add> sluaig coro marbtha in mac, &ampersir; tugad co sin rig in mac, &ampersir; adbert fris in rig, <q>cid ar nam tugad-sa cucaib</q>, ar s&eacute;? Ro raid in rig <q>do'd marbud-sa,</q> ar s&eacute;, <q>&ampersir; do'd coscrad, &ampersir; do cosergud in duin sea do'd fhuil.</q> Adbert in mac <q>cia ro h-incoisc duid-siu sin?</q> <q>Mo draidhe,</q> ar in ri. <q>Gairter alle,</q> ol in mac, &ampersir; tangadar na druidhi. Atbert in mac riu, <q>Cia ro raid ribsi na cumdaiger in dun so no co coiseacarta <add source="B L" resp="JHT">do m'fhuil-sea</add> ar tus?</q> &ampersir; ni ro freagradar. <q>Do eadar-sa,</q> ol se, <q>in ti do'm radsa cucaib dar bar n-aiceodh is e do rad foraib-si in br&eacute;ag do cantain.</q> <q>Acht ceana, a rig,</q> ol s&eacute;, <q>foillsigfead-sa f&iacute;rinde duid-siu, &ampersir; fiarfaigim du'd draithib ar t&uacute;s, cid ata a folach fo'n n-&uacute;rl&aacute;r so in ar fiadhnaisi.</q> Ro raidsead na druidi <q>noch n-eadamar</q> ar siad. <q>Ro eadar-sa</q> ol s&eacute;: <q>at&aacute; loch uisce ann; f&eacute;achar &ampersir; claeter.</q> Ro claeded &ampersir; frith <add source="U" resp="JHT">in loch and</add>. <q>A fhate ind rig,</q> ar in mac, <q>abra&iacute;dh cid ata im medon in locha?</q> <q>Ni fheademar,</q> ol siad. <q>Ro featar-sa,</q> ol s&eacute;, <q>at&aacute;it d&aacute; clar cisdi mora ann in n-agaid a n-agaid, &ampersir; tucthar as <add source="B" resp="JHT">iat;</add></q> <add source="B" resp="JHT">&ampersir; feagtar &ampersir; tucadh as;</add> &ampersir; <q>a druidhe,</q> ar in mac, <q>abra&iacute;dh cid ata etir na clar leastraibh ud?</q> <q>ni eademar,</q> ar siad. <q>Ro feadar-sa,</q><pb n="96">
ar s&eacute;, <q>&aacute;ta seol brat <add source="U B" resp="JHT">and</add>;</q> <add source="U B" resp="JHT">&ampersir; tuctar as, &ampersir; frith in seol</add> timmarct&eacute; etir na da clar cisdi. <q>Abra&iacute;d, a eolcha</q>, ar in mac, <q>cid ata a meadon in n-&eacute;adaig ud?</q> &ampersir; ni ro freagradar, <add source="U B" resp="JHT">ar ni ro thucsatar</add>. <q>Atait dha cruim ann,</q> ol s&eacute;, <q>.i. cruim dearg &ampersir; cruim geal; scailtear in t-eadach.</q> Ro scailead in seol brat, <add resp="JHT">&ampersir;</add> ro badar na da cruim na codlad ann. <add source="U B L" resp="JHT">Ro raidh in mac</add> <q>feachaidh-se a n-dingnaid anosa na biasda.</q> Adrucht cach dib co araile co raibe cechtar de ic srainead a ceile, &ampersir; <add resp="JHT">co robatar</add> ic imleadrad, &ampersir; ic imithe, &ampersir; no h-innarbthad in cruim dib araile co meadon in t-siuil, &ampersir; in feacht aile cho imell. Do ronsat fa tr&iacute; fon n-indus-<reg>s</reg>in. In cruim ruaid tra ba fand ar tus, &ampersir; ro h-innarbtad co h-imeal in n-eadaid; in cruim taitneamach imorro ba fann fo deoig, &ampersir; ro teich is in loch, &ampersir; ro sineasdair in seol fo cedoir. Ro h-iarfaid in mac do na draidhib; <q>innisidh</q> ar se, <q>cid faillsigis in t-ingnad sa?</q> <q>Ni eadamar,</q> ar siad. <q>Do g&eacute;an-sa</q> <add resp="JHT">ar in mac</add> <q>a fhaillsiugad do'n rig. Is &eacute; an loch flaithius in domain uile, &ampersir; is&eacute; in seol do flaithius-<reg>s</reg>iu a rig. Isiat na da cruim imorro <add source="U B L" resp="JHT">na da neart</add> .i. do neart so co m-Breathnaib, &ampersir; neart Saxan In cruim ruad, is i do h-indarbad ar t&uacute;s do'n flaithius do neart-so; neart Saxan imorro in cruim <add resp="JHT">gel</add> ro gab in seol uile acht beag, .i. ro gab inis Breatan acht beag, co ro h-indarbsatar neart Breatan fo deoig. Tusa imorro, a rig Breatan, eirig as in dun so, ar n&iacute; caemais a cumdach, &ampersir; s&iacute;r inis Breatan, &ampersir; fo geba do d&uacute;n f&eacute;in.</q> Ro raid in rig, <q>caide do comainm-siu a mic,</q> ol se; ro freagair in gilla, <q>Ambros,</q><pb n="98">
ol she, <q>m'ainm-se</q> (is &eacute; sin in Embros Gleutic rig Breatan,) <q>Can do cenel?</q> ar in rig. <q>Consul Romanach,</q> ol se, <q>m'athair-se, &ampersir; bid e seo mo dun.</q> Ro leig tra Gortigernd in dun do Ambros, &ampersir; rige iartair Breatan uile, &ampersir; tainic co n-a draidhib co tuaisceart insi Breatan, .i. gus an fearann dianad ainm Gunnis, &ampersir; ro cumdaig dun ann, .i. Caer Gortigernd a h-ainm.</p>
</div1>
<div1 n="19">
<head>DO CAITHIGHECHT GOIRTHIMIR.</head>
<p>Iartain tra atracht Gorthemir coscrach, mac Gortigearnd, co na brathair, .i. Caitcearnd, in n-agaid Engist &ampersir; Orsa, <add resp="JHT">&ampersir;</add> ro cathaigseat Breatnaig maraen riu co h-amnas, co ro<pb n="100">
h-indarbsatar Saxana co h-Inis Teineth, &ampersir; ro gabsat Breatain fo tri forro in n-inis, co toracht cobair cucu as in Gearmain, &ampersir; ro caithaigseat fri Breatnu cach tan ba leo coscar, tan aile ba forro.</p>
<p>Ocus do ro rad Goirthemir <num value="4">ceithri</num> catha d&oacute;ib, .i. cath for bru Deirgbeint &ampersir; cath for bru Rethenergabail &ampersir; is ann do rochair Osra &ampersir; Catigernn mac Gortigernn, &ampersir; cath for bru Mara Icht, &ampersir; taifnigther Saxain co a longaib <frn lang="la">muliebriter</frn>, <add source="U" resp="JHT">&ampersir; cath for bruaigh Episfort</add>. Marb imorro Gortimpir <add source="B L U" resp="JHT">iar n-aimsir m-bic</add> ocus a dobairt fria Breathnaib gar r&eacute; n-&eacute;g a adnacail for bru mara, &ampersir; ni ticfaitis guill etir in indsi iardain. Ni dearndsat Breatain in n&iacute; sin. Adracht neart Saxan iar sin, ar ba cara doib Gortigernd ar daig a mna.</p>
</div1>
<pb n="102">
<div1 n="20">
<p>Do rala imorro, iar n-eg Gorthemir &ampersir; iar s&iacute;dh Engist &ampersir; Gortigernn, do ronsat Saxain meabail sor Breathnaib, .i. Breatain &ampersir; Saxain do tinol in n-aen baile <add source="B L U" resp="JHT">amail bid do sid .i. Engist &ampersir; Gorthigern</add> fo comlin gen armaib ac cachtar n-ai <add resp="JHT">dib</add>, act tugsat Saxain sceana eturra &ampersir; am maelana, &ampersir; ro marbsat na Breatnaig badar annsin uili ocht Gortigearnn na aenar, &ampersir; ro ceangladar Gortigearnn, &ampersir; do rad trian a fearaind tar ceand a anma, .i. Allsaxan &ampersir; Sutsaxain &ampersir; Mitilsaxan.</p>
<p>No forcanad imorro Gearman in d&iacute; Gortigearnd co ro l&eacute;iged a mnai <add source="B L U" resp="JHT">.i. a ingen</add>. Ro teith &ampersir; ro folaig r&eacute; n-Gearman is in fearann dianad ainm Goirtigearnmain, &ampersir; do chuaid Gearman co clercib Breatan, &ampersir; ro bai <num value="40">cetracha</num> la &ampersir; aidche ann; &ampersir; do chuaid arisi Gortigearnd for teiched na clereach co a dun, &ampersir; do cuadar na diaig, &ampersir; ro badar <num value="3">tri</num> la &ampersir; <num value="3">tri</num> h-aidchi annsin in n-aine; &ampersir; ro loisc teine De do nim <add source="B" resp="JHT">in di</add> Goirtigearnn and sin co n-a h-uile muinnteri.<pb n="104">
Adberat araile is do d&eacute;rcha&iacute;niudh adbath for faenduil a l-log i l-log. Adbert araile is talam do sluig in agaid ro loiscedh a dhun.</p>
</div1>
<div1 n="21">
<p>Robadar imorro, tri meic oca .i. Gortimper, is esidhe ro cathaid fri Saxann; Caitigearnn; Pascannt, is do side do rat<corr resp="JHT" sic="comma removed"></corr> Ambros ri Breatan, Bocuelt &ampersir; Gortigearnmain iar n-eg a athar; Faustus Noem, mac a ingene, &ampersir; Gearman ro m-baisd &ampersir; ro n-ail &ampersir; ro forcan; &ampersir; teachtaid in cathraig for <add source="B L" resp="JHT">bru</add> srotha Raen. Nemnus adbert so.</p>
<p>Fearmael fil anosa for fearann Goirtigerndmain, mac Tedubre,<pb n="106">
mic Paistceann, mic Gooidicann, mic Morut, mic Alltad, mic Eldoc, mic Pauil, mic Mepric, mic Briacat, mic Pascent, mic Gortigearnd, mic Guatail, mic Guatulin, mic Gloa. Bonus &ampersir; Paulus &ampersir; Muron tri meic <add resp="JHT">oile</add> Gloa, is eside do roine in catraig <pn reg="Caerloyw Gloucester Glevum">Cairglou .i. Glusester</pn> for bru Sabrainde. Do cuaid Gearman dia tir.</p>
</div1>
<div1 n="22">
<p>Padraic tra in n-inbaidh sin i n-daire i n-Eirind ic Miliuc, &ampersir; <add resp="JHT">is is in aimsir sin</add> ro faideadh Pledius cum n-Eireann do proicept doib. Do cuaid Padraic d'foglaim bo deas, co ro l&eacute;ig in canoin la Gearman. Ro h-indarbad Pledius a h-Eirinn, &ampersir; tanig co ra fogain do Dia i Fordun is in Mairne. Tanig Padraic do cum n-Eirind iar foglaim, &ampersir; ro baist firu Ereann. O Adam co baithis fear n-Eireann, <num value="5330">u.m.ccc.xxx.</num> Fearta Padraic do indisin daib-si a firu Ereann, is usce do loch annsin, <add source="L" resp="JHT">&ampersir; is<pb n="108">
liaither gainem mara and sin, &ampersir; lecfead daib sechaind co se can cumair &ampersir; can faisneis indisin co leicc.</add></p>
</div1>
<div1 n="23">
<p>Ro gab tra neart Saxan for Breatanib iar n-eg Gortigearnd.  Ro gab Ochta mac Engist, rigi forro. Ar a uidi no cathaigid Artur &ampersir; Breatain riu co calma, &ampersir; do rad <num value="12">da cath deag</num> doib, .i. in ced cath in n-indbear Glein; in tanaiste &ampersir; in treas &ampersir;<pb n="110">
in ceathramad &ampersir; in cuicead cath for bru Dubglaisi; in seiseadh cath fhor bru Bassa; ocus in seachtmadh cath a Caill Caillidoin .i. cait Coit Cleiduman; in t-ochtmhadh cath im lesc Guinidoin; is and sin ro imarcor Artur delb Muire for a gualaind, &ampersir; ro teilgistar na Pag&aacute;in. In nomad<add resp="JHT">cath</add> i cathraig ind Legoin; in dechmead<pb n="112">
in Robruid; a do deag is ann ro marbhadh <add resp="JHT">la l&aacute;imh Art&uacute;ir <num value="840">xl. ar ocht chetaib</num> i n-aen lo, &ampersir; ba leis coscur intib seo uile</add>. No chuindgid&iacute;s imorro Saxain na fortacht doib a Germania &ampersir; rigi foro, co h-Ida is eiside ced rig ro gab uadaib i-fos indbir On&iacute;c .i. fri Umbria, atuaid. Ida filius Eabba. Enfledh filia Eduinni toiseach riam ro baistedh do Saxanaib in n-inis Breatan.</p>
</div1>
<div1 n="24">
<head><frn lang="la">INCIPIT</frn> DO H-INGANTAIB INDSI BREATAN AND SO SIS.</head>
<p>In ced ingnad indsi Breatan Loch Lomnan; <num value="60">lx.</num> inis ann; <num value="60">lx.</num> carrag &ampersir; <num value="60">lx.</num> sruth ind, &ampersir; aen sruth as, .i. Leamain.</p>
<pb n="114">
<p>In t-ingnad tanaiste, indbear srotha Tranon ar linadh &oacute; bonn fria aen tuind, &ampersir; traig amuil <add source="L" resp="JHT">cach</add> muir eile.</p>
<p>In treas ingnad, na h-uisce teindte.</p>
<p>In ceathramad ingnad, tobar salaind indte.</p>
<p>In cuicead <add source="L" resp="JHT">ingnad</add>, da builg uaineinte inber Sabrainde; do<pb n="116">
gnid troid, &ampersir; brisead cach a ceile d&iacute;b, &ampersir; tiagait for culu do ridise, ocus condrecaid doridise, is amlaid <add source="L" resp="JHT">sin</add> bid do gr&eacute;as.</p>
<p>In .ui.edh <add source="L" resp="JHT">ingnad</add>, Loch Heilic cen uisce ind n&aacute; ass, &ampersir; ceanel sain &eacute;isc ann cacha h-airde, &ampersir; ni soich do duine acht co glun; <num value="20">.xx.</num> cubat ina fad, &ampersir; 'na lethead; &ampersir; bruacha arda <add resp="JHT">ime</add>.</p>
<p>In .uii.mad <add source="L" resp="JHT">ingnad</add>, ubla for uindsind ag sruth Goais.</p>
<p>In t-ochtmad ingnad, fochlaid fil i t&iacute;r Guent &ampersir; gaeth tri bith as.</p>
<p>In nomad, altoir fil h-i Loingraib, fuilngid &eacute; in a&eacute;r comaird cide fir o talmain suas.</p>
<p>In deichmead <add source="L" resp="JHT">ingnad</add>, cloch fil for carn in Bocuilt, &ampersir; a tealtad con Artuir indte; &ampersir; cid bearar fon doman fo geba for in carnd cenda.</p>
<pb n="118">
<p>In .xi.ad <add source="L" resp="JHT">ingnad</add>, fil adnacul i fearann Argingi, tan <num value="7">.uii.</num> traigi, tan <num value="10">.x.</num>, in tan <num value="12">.xii.</num>, in tan <num value="15">a cuic deag</num> ina fad.</p>
<p>In dara <add source="L" resp="JHT">ingnad</add> deag, cloch for eas i m-Brebic.</p>
<p>In treas <add source="L" resp="JHT">ingnad</add> deag, bro for bleith do greas im Machlind, i Cuil, act Dia Domnaig, fo talmain imorro do cluintear.</p>
<p>Ata tipra in grain im Meadon, .i. tipra o silenn gran can anad.</p>
<p><add source="L" resp="JHT">Ata <abbr expan="dano">dno</abbr> ann tibra &oacute; m-br&uacute;chtad cnaime en do ghr&eacute;s 'sin t&iacute;r ch&eacute;tna.</add></p>
<p>Atait dna eoin diairmide ann in araile carraig, &ampersir; lait fo'n muir amail bid i n-aer.</p>
<p>Ata dna bairrneach for carraig inte, .i. bairrneach oc Ceoil tricha mile cemenn on muir.</p>
<p>At&aacute; <abbr expan="dano">dno</abbr> glenn i n-Aengus, &ampersir; eigim cacha h-aidchi Luain and, &ampersir; Glend Ailbe a ainm, &ampersir; ni feas cia do gni fuith.</p>
</div1>
<div1 n="25">
<head>INGANTA MANANN ANN SO SIS.</head>
<p>.i. in ceadna, traig cen muir.</p>
<pb n="120">
<p>In tana&iacute;sdi, ath fuil foda o'n muir, &ampersir; l&iacute;naidh in tan l&iacute;nas muir &ampersir; tr&aacute;ighidh in tan traigis muir.</p>
<p>In treas, cloch imtigeas a n-aidcib ata i n-Glind Cindenn, &ampersir; cia foceardar im muir no i n-eas bidh for bru in gleanda cedna.</p>
</div1>
<div1 n="26">
<head><frn lang="la">DE CRUITHNEACHAIB INCIPIT</frn>.</head>
<p>A tir Traicia tra tangadar Cruithnigh, .i. clanda Gueleoin mhic Ercoil iad. Agathirsi a n-anmanda. Seisiur brathar tangadar toiseach, .i. Solen, Ulfa, Nechtan, Drostan, Aengus, Letend. Fatha a tiachtana .i. Policornus, ri Traigia, do rad gradh da siuir, co ro triall a breth gan tocra. Lodar iar sin<pb n="122">
tar Romanchu co Frangcu, &ampersir; cumtaighit siat cathair ann .i. Pictauis, a pictis .i. o n-armtaibh. Ocus do rat ri Frangc grad dia siair. Lodar for muir iar n-deg in t-seiseadh brathar .i. Leitind. I cind <num value="2">da</num> laa iar n-dul for muir atbath a siur. Gabsat Cruithnigh Inbher Slaine i n-Uib Ceindselaigh. Atbert riu Cremhthand Sciathbh&eacute;l, ri Laighen, do beradh failti doibh ar dichur Tuaithe Fidhbha.<pb n="124">
Adbert Drostan, drui Cruithneach .i. bleagon <num value="140">uii. xx<add place="superscript">t</add></num>. bo find do dhortugh m-baille i f-fearfaidhi in cath. Do ronnad ind&iacute; sin, &ampersir; do ronnadh in cath doibh .i. cath Arda Leamnachta in Uibh Ceindselaigh. Gach aen n&oacute; ghont&iacute;s no la&iacute;ghed is in leamnacht ni chumgadh a neim ni do neoch dibh. Ro marbtha dna iartain Tuatha Fidhbha. Marb ceathrar do Chruithneachaibh iar sin .i. Drostan, Solen, Neachtain, Ulfa. Gabais Gub &ampersir; a mhac .i. Cathluan neart m&oacute;r a n-Erinn, gor indarbsadar Erimhoin &ampersir; go tarda mna na fear ro baitea immaille fri Dond doibh .i. mna Bresse &ampersir; Buaisse &ampersir;<abbr expan="cetera" type="brevigraph:horizontal stroke over ra">ra</abbr>.</p>
</div1>
<div1 n="27">
<p>Anais <num value="6">seiser</num> dibh os Breaghmaigh. IS uaidibh gach geiss, &ampersir; gach s&eacute;n, &ampersir; gach sre&oacute;dh, &ampersir; gotha en, &ampersir; gach mana. Cathluan ba h-aird-ri orro uili, &ampersir; is &eacute; cet r&iacute; ro gab dibh a n-Albain; <num value="70">lxx.</num> righ dibh for Albain o Chathluan gu Constantin, &ampersir; is &eacute; Cruithneach deidheanach ros gab. D&aacute; mhac Cathluain .i. Cathmolodhor &ampersir; Catinolachan; in da churaid, Im mac Pirn, &ampersir; Cind athair Cruithne; Crus mac Cirigh a milidh; Uaisneimh a filidh; Cruithne a ceard; Domnall<pb n="126">
mac Ailpin is &eacute; toisech, go ro marb. Britus imorro mac Isicon. Clann Neimidh ro gabsat iar m-Britus .i. iar Glun. Cruithnigh ro gabsat iar sin, iar techt doibh a h-Erinn. Gaedil imorro ro gabsat iar sin .i. meic Eirc mic Eachdhach.</p>
</div1>
<div1 n="28">
<p><add source="L" resp="JHT">Do chuaid o macaib Milead Cruithnechan mac Lochit, mic Ingi la Breatnu Foirtren do chathugud fri Saxain, &ampersir; ro chosain tir doib Cruithentuaith, &ampersir; anais fen aco. Acht ni badar mna leo, ar bebais bandtrocht Aban. Do luid iarum Cruithnechan for culu do cum mac Miled, &ampersir; ro gab neam, &ampersir; talam, &ampersir; grian, &ampersir; esca, drucht, &ampersir; daithi, muir, &ampersir; tir, <add resp="JHT">cor</add> ba do maithriu flaith forro co brath; &ampersir; do bert <num value="12">da mna dec</num> forcraidi badar oc macaib Milead, aro bate a fir is in fairrge tiar ar aen re Donn; conad do fearaib h-Erind flaith for Cruithnib o sin dogres.</add></p>
</div1>
<div1 n="29">
<p><text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>CRUITHNIGH <add source="L" resp="JHT">cid</add> dos farclam,</l>
<l>i n-iath Alban n-amhra,</l>
<pb n="128">
<l>go n-a m-brigh bil beldha,</l>
<l>cia tir as nach targa?</l>
</lg>
<lg n="2" type="quatrain">
<l>Cia fochonn fos ro gluais,</l>
<l>o crichaibh in chogaid?</l>
<l>fri snim tond tar sreathar,</l>
<l>cia l&iacute;n long do lodar?</l>
</lg>
<lg n="3" type="quatrain">
<l>Cia slondud fria tiachtain</l>
<l>do riactain na rige?</l>
<l>as a n-airm fadhein,&mdash;</l>
<l>is cia n-ainm a tire?</l>
</lg>
<lg n="4" type="quatrain">
<l>Traicia ainm a t&iacute;re</l>
<l>go s&iacute;re a s&eacute;olta</l>
<pb n="130">
<l>iar na tairchiul teachta,</l>
<l>a n-airthiur na h-Eorpa,</l>
</lg>
<lg n="5" type="quatrain">
<l>Agantirsi a n-anmann</l>
<l>am rand Ercail-itbi</l>
<l>o cearptardi a cuctl&iacute;</l>
<l>atbertar cid Picti.</l>
</lg>
<lg n="6" type="quatrain">
<l><frn lang="la">Picti</frn> in aicme at raibh</l>
<l>ros taitne teacht muir,</l>
<l>gan gnim n-deireoil n-dodchaidh,</l>
<l>sil n-Geleoin mic Ercoil.</l>
</lg>
<lg n="7" type="quatrain">
<l>h-Uadibh <num value="6">seisear</num> brathar,</l>
<l>fri lathar gan liun,</l>
<l>do serc bladh go soadh,</l>
<l>in seachtmadh a siur.</l>
</lg>
<lg n="8" type="quatrain">
<l>Solen, Ulpha, Nechtain,</l>
<l>Drostan dechtain dretell,</l>
<l>a n-anmand a n-aebdus,</l>
<l>Aengus agus Leithend.</l>
</lg>
<pb n="132">
<lg n="9" type="quatrain">
<l>Lan ri Traigia treabhtha</l>
<l>do dechra a siuir sochla,</l>
<l>ro bo damna deabhtha,</l>
<l>gan tarba gan tochra.</l>
</lg>
<lg n="10" type="quatrain">
<l>Tangadar lea in deigh-fhir,</l>
<l>o thiribh, o thredaibh,</l>
<l>luct tri long co lormudh,</l>
<l>nonbhur ar tr&iacute; c&eacute;daib.</l>
</lg>
<lg n="11" type="quatrain">
<l>Cingset seach tuind crichi</l>
<l>Frangcu, fiachu failgis,</l>
<l><add source="L" resp="JHT">gnid</add> cathraigh airm aiblis</l>
<l>d'iar ba ainm Pictabis.</l>
</lg>
<lg n="12" type="quatrain">
<l>Pictabis a <frn lang="la">Pictis</frn></l>
<l>atbert&iacute;s a cathraigh,</l>
<l>ba slonnud slan sochraidh</l>
<l>iarum dar sin rath-m&uacute;ir.</l>
</lg>
<lg n="13" type="quatrain">
<l>Ri ro char a siuir,</l>
<l>tr&eacute; gliaidh go n-ghairge,</l>
<l>di foconn a ferge,</l>
<l><add source="L" resp="JHT">a d-toth</add>fund for fairge.</l>
</lg>
<pb n="134">
<lg n="14" type="quatrain">
<l>For tracht mara meadhbhaidh</l>
<l>long lelaigh lucht lathair,</l>
<l>anais ar a feisiur</l>
<l>acin seisead brathair.</l>
</lg>
<lg n="15" type="quatrain">
<l>Badar in Pictaue,</l>
<l><add resp="JHT">go</add> n-graine dia n-glenail,</l>
<l>a n-ainm ro bo aedha,</l>
<l>airm irraba Elair.</l>
</lg>
<lg n="16" type="quatrain">
<l>Elaid ass a ch&eacute;le,</l>
<l>co n-dene fo di&uacute;d,</l>
<l>cind da l&aacute; gach lachtu,</l>
<l>atbath accu a siur.</l>
</lg>
<lg n="17" type="quatrain">
<l>Seach Breatnaibh 'na reimim,</l>
<l>co h-Erinn na h-aine,</l>
<l>ro toghsat a tindremh</l>
<l>gobhsat Inber Slaine.</l>
</lg>
<lg n="18" type="quatrain">
<l>Slaigseat sluagh <add source="L" resp="JHT">Fea</add> foghlach,</l>
<l>dia fognam i nemni,</l>
<l>tria glundu garga</l>
<l>i cath Arda Leamnacht.</l>
</lg>
<pb n="136">
<lg n="19" type="quatrain">
<l>Laich angbaidhe, aimble,</l>
<l>fea faidbhe fudar,</l>
<l>gona danaibh go n-dechraibh,</l>
<l>do Bhreatnaib a bunadh.</l>
</lg>
<lg n="20" type="quatrain">
<l>Ba marbh nech no theigdis</l>
<l>acht teilgteis a fhuile,</l>
<l>go bom tru doenne,</l>
<l>cidh cu n&oacute; cidh dune.</l>
</lg>
<lg n="21" type="quatrain">
<l>Drui Cruithnech in cardais,</l>
<l>fuair ic amtis amlaidh,</l>
<l>lemlacht is innalad</l>
<l>fri thamadh for talmain.</l>
</lg>
<lg n="22" type="quatrain">
<l>Tuctha tainte treabh-clann,</l>
<l>la Cremhthand coir cenn-balc,</l>
<l>co tomhlacht an aicmidh,</l>
<l>for faicthi <reg orig="Ardlemnact" resp="BF">Ard Lemnacht</reg>.</l>
</lg>
<lg n="23" type="quatrain">
<l>Slaigsead sluaigh Fea faebrach</l>
<l>gan trebad is gan torad,</l>
<pb n="138">
<l>ro chobhradh dia n-dith gliaidh,</l>
<l>Cremthand Sciathbel scorach.</l>
</lg>
<lg n="24" type="quatrain">
<l>Sguirsit ann in Cruithnigh</l>
<l>for tuirtibh tri maighe,</l>
<l>comdar ecla faebair</l>
<l>na Gaeidil go n-gloine.</l>
</lg>
<lg n="25" type="quatrain">
<l>Gar iar sin go n-apad</l>
<l>cethrur blathach brathar,</l>
<l>Solen, Neachtan, Drostan,</l>
<l>Aengus, fosd&aacute;n fathach.</l>
</lg>
<lg n="26" type="quatrain">
<l>Ro faith a n-deas Ulfa,</l>
<l>iar n-urchra a charad,</l>
<l>in Rachrand i m-Breagaibh,</l>
<l>and ro mebaid malairt.</l>
</lg>
<lg n="27" type="quatrain">
<l>Morthar occa Cathluain,</l>
<l>nir bo truag in t-aire,</l>
<pb n="140">
<l>do rig foraibh uile</l>
<l>ria n-dul a t&iacute;r n-aile.</l>
</lg>
<lg n="28" type="quatrain">
<l>Ar asbert friu Erimon</l>
<l>as in Erind sechtar,</l>
<l>ar na dearna deabaidh</l>
<l>immon Teamair tectaidh.</l>
</lg>
<lg n="29" type="quatrain">
<l><num value="300">Tri c&eacute;t</num> ban do breatha,</l>
<l>doibh ros tetha tlathaigh,</l>
<l>cidheadh ro bo tuachail,</l>
<l>gach bean go n-a brathair.</l>
</lg>
<lg n="30" type="quatrain">
<l>Batar ratha forro,</l>
<l>fridh rennu fri dire,</l>
<l>conidh soire a m&aacute;thar,</l>
<l>rus gnath gabh in righi.</l>
</lg>
<lg n="31" type="quatrain">
<l>Rerdair as in Erinn</l>
<l>ina reimim rath-glind,</l>
<l>gan mur&eacute;ir gan marc-luagh,</l>
<l>im Cathluan mac Caitmind.</l>
</lg>
<lg n="32" type="quatrain">
<l>Catmolodhor cnap-cruaidh</l>
<l>is Cathmachan gluair,</l>
<pb n="142">
<l>bhadar gilli glordha</l>
<l>d&aacute; mac chr&oacute;da Cathluain.</l>
</lg>
<lg n="33" type="quatrain">
<l>A coraidh cruaidh comhnart</l>
<l>ba trom balc a tairm seam</l>
<l>Cing cocerrnn dia cerrn-seomh</l>
<l>Im mac Perrnn a n-ainm-seomh.</l>
</lg>
<lg n="34" type="quatrain">
<l>H-Uaisem ainm a filidh</l>
<l>no s&iacute;red in sed-gin,</l>
<l>ro bo rus dia milidh</l>
<l>Crus mac Cirigh Cetlim.</l>
</lg>
<lg n="35" type="quatrain">
<l>Cruithne mac coir C&iacute;nca</l>
<l>doibh ro thincha tochmorc,</l>
<l>co tuc banntracht blath-ghlan</l>
<l>dar Athmagh, dar Athgort.</l>
</lg>
<lg n="36" type="quatrain">
<l>Anait dibh a n-Ealga,</l>
<l>go lin cerda is curach,</l>
<pb n="144">
<l>nad cesead for Breagmach</l>
<l>seisear demnach druadh.</l>
</lg>
<lg n="37" type="quatrain">
<l>Druidheacht is idlacht, maith,</l>
<l>in ailc min glan mur glan,</l>
<l>barc dibeirgi, duain gil,</l>
<l>is uaidib ro munadh.</l>
</lg>
<lg n="38" type="quatrain">
<l>Moradh sred is mana,</l>
<l>raga sin, am sona,</l>
<l>gotha &eacute;n do faire</l>
<l>cairi gach ceol cona.</l>
</lg>
<lg n="39" type="quatrain">
<l>Cnuic is coirthi ar chora,</l>
<l>cen troga tuath taille,</l>
<pb n="146">
<l>tuargaibset a tindrem</l>
<l>sund a n-Inber Bonni.</l>
</lg>
<lg n="40" type="quatrain">
<l>Ba h-eadh lodar uaindi</l>
<l>go n-gluaire na gr&iacute;bhe,</l>
<l>ima taigh co trene</l>
<l>i tir maiseach Ile.</l>
</lg>
<pb n="148">
<lg n="41" type="quatrain">
<l>Is as gabsat Albain,</l>
<l>ard-ghlain ailes toirthi&uacute;,</l>
<l>cen dith lucht la tr&eacute;btu</l>
<l>o crich Chat co Foircu.</l>
</lg>
<lg n="42" type="quatrain">
<l>Ros bris Cathluan cathu</l>
<l>gen tachu cen techtu</l>
<pb n="150">
<l>n&iacute;r bo ingarg tuchtu</l>
<l>co ro marbh Breatnu.</l>
</lg>
<lg n="43" type="quatrain">
<l>Ba de gabsat Albain,</l>
<l>ard-glain talcain tlach-m&iacute;n,</l>
<l>co n-imad Amlaebh</l>
<l>co Cinaeth mac n-Alpin</l>
</lg>
<pb n="152">
<lg n="44" type="quatrain">
<l>Ar creachadh n-ard n-aichnidh,</l>
<l>for aithchib cen uchneim</l>
<l>n&iacute; celldar in cochlaigh,</l>
<l>as de adberar Cruithnigh.</l>
</lg>
<lg n="45" type="quatrain">
<l>Coeca rig c&eacute;m crechach,</l>
<l>mar aen de sil Echdach,</l>
<l>o Fergus ro f&iacute;r&iacute;d</l>
<l>co Mac m-b rigach m-Bretach.</l>
</lg>
<lg n="46" type="quatrain">
<l>Se riga ar se deichibh,</l>
<l>dibh fri feithim fuil crech</l>
<l>carsat sithe suichlech,</l>
<l>gabsat righe Cruithneach.</l>
</lg>
<trailer>Cruithnig dos forclam.</trailer>
</body>
</text><pb n="154"></p>
</div1>
<div1 n="30">
<head><add source="L" resp="JHT">DO BUNADAIB NA CRUITHNECH ANDSO BODEASTA.</add></head>
<p>Cruithne mac Cinge <frn lang="la"><sic corr="pater Pictorum habitantium in hac insula, c. annis regnabat" resp="JHT">patar pictorum habidann in aca insola <num value="100">.c.</num> annis renebait</sic></frn>; <num value="7">.uii.</num> meic ro teacht; ate ann so a n-anmand .i. Fib, Fidach, Foltlaig, Fortrend, Caitt, Ce, Circing.</p>
<p>Circin <num value="60">.lx.</num>  <frn lang="la"><orig reg="annis regnavit">annais regnau</orig></frn>.</p>
<p>Fidach <num value="40">.xl.</num> <frn lang="la">annis <abbr expan="regnavit"> r.</abbr></frn></p>
<p>Fortrend <num value="40">.xl.</num> <frn lang="la">annis <abbr expan="regnavit"> r.</abbr></frn></p>
<p>Foltlaid <num value="30">.xxx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Gatt <num value="12">.xii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Ce <num value="15">.xu.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Fidbaiid <num value="24">.xxiiii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Geide Ollgothach <num value="80"></num>.lxxx. <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Oenbegan <add resp="JHT"><num value="100">c.</num></add> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Ollfinachta <num value="60">.lx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<pb n="156">
<p>Guidedh Gaeth Breatnach <num value="50">.l. </num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Geascuirtibont <gap> <num value="30">.xxx.</num> and uad, &ampersir; Bruige ba h-ainm do gach aen fear; &ampersir; <frn lang="la"><orig reg="regnaverunt">renauerunt</orig> Hiberniam &ampersir; Alboniam per <num value="150">.cl.</num> <abbr expan="annos" type="brevigraph:horizontal stroke over n">an.</abbr> uit inuenitur</frn> i leabraib na Cruithneach.</p>
<p>Bruide Pante ainm in ced Bruide.</p>
<p>Bruide Urpante.</p>
<p>Bruige Leo.</p>
<p>Bruigi Gant.</p>
<p>Bruide Gund.</p>
<p>Bruige Urgann.</p>
<p>Bruide Urgaint.</p>
<p>Bruigi Fet.</p>
<p>Bruide Urfexir.</p>
<p>Bruigi Feoir.</p>
<p>Bruigi Cal.</p>
<p>Bruigi Urcal.</p>
<p>Bruigi Cint.</p>
<p>Bruigi Arcint.</p>
<p>Bruigi Fet.</p>
<p>Bruigi Urfet.</p>
<p>Bruigi Ru.</p>
<p>Bruigi Eru.</p>
<p>Bruigi Gart.</p>
<p>Bruigi Cinit.</p>
<pb n="158">
<p>Bruigi Cind.</p>
<p>Bruigi Uip.</p>
<p>Bruigi Uirup.</p>
<p>Bruigi Gruith.</p>
<p>Bruigi Urgrith.</p>
<p>Bruigi Munait.</p>
<p>Bruigi Ur.</p>
<p>Bruigi Gidgie.</p>
<p>Bruigi Crin.</p>
<p>Bruigi Urcrin.</p>
<p>Bruige Urmain.</p>
<p><frn lang="la">regnauerunt, <num value="150">.cl.</num> <abbr expan="annos">ann.</abbr> ut diximmus</frn>, &ampersir; ro bai Alba cen rig fria re uile co h-aimsir Gud, cet rig ro gab Albain uile tri comairli no ar eigin.</p>
</div1>
<div1 n="31">
<p>Atberait araile comad h-e Catluan mac Caitming no gabad rige ar eigin i Cruitheantuaith &ampersir; a n-Eirind .i. <num value="60">lx.</num> bliadain, &ampersir; iarsin ro gab Gud .i. <num value="50">l.</num></p>
<p>Taram <num value="100">.c.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos" type="brevigraph:horizontal stroke over n">a&nmacr;</abbr>. regnauit</frn>.</p>
<p>Morleo <del>a.</del> <frn lang="la"><num value="15">.xu.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. re.</abbr></frn></p>
<p>Deocillimon <frn lang="la"><num value="40">.xl.</num> <abbr expan="annos" type="brevigraph:horizontal stroke over n">a&nmacr;</abbr> regnauit</frn>.</p>
<p>Cinioiod mac Airtcois <num value="7">.uii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Deort <num value="50">.l.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Blieblith <num value="5">.u.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Deototreic <frn lang="la">frater Tui <num value="40">.xl.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Usconbest <num value="20">.xx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Crutbolc <num value="7">.uii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<pb n="160">
<p>Deordiuois <num value="20">.xx.</num><frn lang="la"> <abbr expan="annos regnavit">a. regn.</abbr></frn></p>
<p>Uist <num value="50">.l.</num> <frn lang="la">annos <abbr expan="regnavit">r.</abbr></frn></p>
<p>Ru <num value="100">.c.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos" type="brevigraph:horizontal stroke over n">a&nmacr;</abbr>. <abbr expan="regnavit">r. </abbr></frn></p>
<p>Gartnait <num value="4">.iiii.</num> <num value="9">ix.</num><note n="1" type="auth">Thus in Van Praet's copy of the Chronicon Pictorum: 'Gartnait iiii. regna(vit); vere ix a. reg.' .i.e. the four years given in one text are corrected to nine by the scribe.</note> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. re.</abbr></frn></p>
<p>Breth mac Buithed <num value="7">.uii.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Uipo Ignauit <num value="30">.xxx.</num></p>
<p>Canatulacma <num value="3">.iii.</num> <frn lang="la">annis <abbr expan="regnavit">r.</abbr></frn></p>
<p>Uradach Uetla <num value="2">.ii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Gartnait Duipeir <num value="60">.lx.</num>  <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Tolorc mac Aithiuir <num value="75">.lxxu.</num></p>
<p>Drust mac Erp <num value="100">.c.</num> <frn lang="la">regnauit</frn>, &ampersir; <num value="100">.c.</num> catha ro gein. <frn lang="la">Nonodecimo anno reigni eius Patricius Sanctus Episcopus ad Hiberniam peruenit</frn>.</p>
<p>Tolorc mac Aniel <num value="4">.iiii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></p>
<p>Nectan Mor Breac mac Eirip <num value="34">.xxxiiii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr> <frn lang="la">Tertio anno<pb n="162">
regni eius Darlugdach abbatista Cille Dara de Aberniam axulat <abbr expan="pro">p.</abbr> <abbr expan="Christo" type="brevigraph:xpo with horizontal stroke over o">xpo</abbr> ad Britiniam <uncl reason="meaning">f.si</uncl> anno aduenitus tui immolaueit Nectonnius anno uno Apuirnige Deo &ampersir; Sanctaae Brigitea presente Darluigdeach que cantauit <abbr expan="alleluia">all.</abbr> super istam</frn>.</p>
<p>Dartguitimoth <num value="30">.xxx.</num> <abbr expan="annos">a.</abbr> <abbr expan="regnavit" type="brevigraph:horizontal stroke over g">reg</abbr>.</p>
<p>Galamarbith <num value="15">.xu.</num> <abbr expan="annos">a.</abbr> <abbr expan="regnavit" type="brevigraph:horizontal stroke over g">reg</abbr>.</p>
<p>Da Drerst .i. Drest <frn lang="la"><abbr expan="filius">fi.</abbr>
Budros <num value="15">.xu.</num> annis <abbr expan="regnaverunt" type="brevigraph:regut with horizontal stroke  over g and  u">regu&tmacr;.</abbr> <abbr expan="communiter" type="brevigraph:ut with horizontal stroke over u">&umacr;t</abbr></frn>.</p>
<p>Derst <frn lang="la"><abbr expan="filius">fi.</abbr> Girum solus <num value="5">.u.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Galum Cenamlapeh <num value="4">.iiii.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Gartnait <frn lang="la"><abbr expan="filius">fi.</abbr> Girom <num value="7">.uii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cailtaine <frn lang="la"><abbr expan="filius">fi.</abbr> Girom <num value="1">anno</num> <abbr expan="regnavit">r. </abbr></frn></p>
<p>Talorg <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Murtolic <num value="11">.xi.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Drest <frn lang="la"><abbr expan="filius">fi.</abbr> Manaith <num value="1">uno</num> <abbr expan="annum regnavit">a. r.</abbr> Cum Brideno <num value="1">.i.</num> anno.</frn></p>
<p>Bruide mac Maelcon <num value="30">.xxx.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr>  <sic corr="In octauo anno regni eius baptizatus est a Sancto Columba" resp="JHT">Mochtaauuo anno regni eit baibtizatus est. Esancto Columba</sic>.</frn></p>
<pb n="164">
<p>Gartnait <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Domnach <num value="11">.xi.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Neachtan <frn lang="la"><abbr expan="nepos" type="superscription: horizontal stroke over o">nepo</abbr>. Uerp <num value="20">.xx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cinhoint <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Luitriu <num value="19">.xix.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Gartnait mac Uiud <num value="5">.u.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. r. </abbr></frn></p>
<p>Tolorc <frn lang="la">frater eorum <num value="12">duodeicim</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Tolorcan <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Enfret <num value="4">.iiii.</num></frn></p>
<p>Gartnairt <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Donuel <num value="6.5">.ui. <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr> &ampersir; deimidium anni</num>.</frn></p>
<p>Drusc <frn lang="la">frater eius <num value="7">.uii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Bride <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Fle <num value="20">.xx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Taran <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> En Fidaid <num value="4">.iiii.</num></frn></p>
<p>Brei <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Deirilei <num value="11">.xi.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Nechtan <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Deirile <num value="10">.x.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Drest &ampersir; Elpen <frn lang="la"><sic corr="conregnauerunt" resp="JHT">conneganaueint</sic> <num value="5">.u. </num><abbr expan="annos regnaverunt">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Onbes <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Urgurt <num value="30">.xxx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Breite <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Uugut <num value="15">.xu.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Ciniod <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Iuuredeg <num value="15">.xu.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Alpin <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Uuoid <num value="3">.iii.</num> <frn lang="la">annis regnauit</frn> &ampersir; <sic corr="dimidium" resp="JHT">dimidon</sic> <sic corr="anni" resp="JHT">regni</sic>.</frn></p>
<p>Drest <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Talorcan <num value="1">.i.</num> <abbr expan="annum regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Talorcan <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Drostan <add resp="JHT">u</add> uel <num value="15">.u. deg</num></frn>.</p>
<p>Talorcen <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Onust <num value="12.5">.xii. &ampersir; <sic corr="dimidium" resp="JHT">dimidoin</sic></num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Canul <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Tan<abbr type="horizontal overstroke">g</abbr> <num value="5">.u.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cuastantin <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Uurguist <num value="35">.xxxu.</num></frn></p>
<pb n="166">
<p>Uidnust <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Uurgust <num value="12">.xii.</num> <abbr expan="annos regnavit">an. r.</abbr></frn></p>
<p>Drost <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Consatin &ampersir; Tolorc <abbr expan="filius">f.</abbr> Uuthoil <num value="3">.iii.</num> <abbr expan="annos regnaverunt">a. r.</abbr> conregnauerunt.</frn></p>
<p>Unen <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Unest <num value="3">.iii.</num></frn></p>
<p>Urad <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Bargoit <num value="3">.iii.</num> <abbr expan="annos">a.</abbr> &ampersir; Brod <num value="1">.i<add place="superscript">o</add>.</num> <abbr expan="annum regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cinaed <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Ailpin <num value="16">.xui.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Domnall <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Ailpin <num value="4">.iiii.</num> <abbr expan="regnavit">r.</abbr> &ampersir; Custantan <abbr expan="filius">f.</abbr> Cinaeda <num value="20">.xx.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Aed <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Cinaed <num value="1">.i<add place="superscript">o.</add></num> <abbr expan="annum regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Girig mac Dungaile <frn lang="la"><num value="11">.xi.</num> uel <num value="3">.iii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Domnall <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Consantin <num value="11">.xi.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Constantin <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Aed <num value="45">.xlu.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Maelcolaim <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Domnaill <num value="9">.ix.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cuilein <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr> Ildoilb <abbr expan="filius">f.</abbr> Constandtin <num value="4">.iiii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cinaed, <frn lang="la">uel Dub, <abbr expan="filius">f.</abbr> Mailcolaim <num value="7">.uii.</num> <abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Cuilein <frn lang="la"><num value="1.5">.i. dimidoin</num> <abbr expan="regnavit">r.</abbr>.</frn></p>
<p>Cinaed <frn lang="la"><abbr expan="filius">f.</abbr></frn> Duib. <num value="8">ocht</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Maelcolaim mac Cinaeda <num value="30">.xxx.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. reg.</abbr></frn></p>
<p>Dondchad ua Mailcolaim <num value="7">.uii.</num> <frn lang="la"><abbr expan="regnavit">r.</abbr></frn></p>
<p>Macbeathad mac Fin mic Laig <num value="16">.xui.</num> <frn lang="la"><abbr expan="annos regnavit">a. r.</abbr></frn></p>
<p>Lulach <num value="5">.u.</num> mis.</p>
<p>Maelcolaim mac Colaim mic Donncaid iar sin.</p>
</div1>
<pb n="168">
<div1 n="32">
<p><frn lang="la">Britinia insola occiani cui <sic corr="quondam Olbiian nomen erat" resp="JHT">riondam Olbiian nocrat</sic></frn>, <num value="800000">ocht. c. m.</num> ceimenn ina fad <num value="200000">.cc.</num> ina leithead, ina timceall imorro .i. <num value="5390">u.m. uii. mogat fo h-ocht ceathracha</num>. <num value="16">Ocht cathraca .xx.</num> it indti, &ampersir; <num value="5">.u.</num> berla, .i. Saxain berla, &ampersir; berla Breatan, &ampersir; berla Cruitneach, &ampersir; Gaedelg, &ampersir; Laidean.</p>
<p><frn lang="la"><date value="40 BC">Anno .xl. ante natiuitatem Christi</date></frn> .i. ceatracha bliadan ria n-gein Crist, tanig Galus <sup resp="JHT">in</sup> inis Breatan co fargaib a longa &ampersir; a sloig in ced feacht, &ampersir; co fargaib Labianus trib<abbr type="horizontal overstroke">rs</abbr> rucsom fodeoig gialla indsi Breatan.</p>
<p>Cluids Ceissir in ceathhramad rig iar n-Iuil tanig a n-inis Breatan co h-Inis Orc.</p>
<p><frn lang="la"><date value="156">Ab incarndatione Domini clui.</date></frn> Marcus Antonus cona brathair .i. Luicido Aurilio Commodo creidim inis Breatan.</p>
<p><frn lang="la"><date value="189">Aib incarnatioine Domini .clxxx.ix.</date></frn> Seuerus Affer Tripolotanus tanig a n-inis Breatan. Leipis ainm na cathrach is in Afraic,<pb n="170">
in xuii. rig iar n-Iuil; is do do ronad clad Saxan; adbath a Cair Abrog. Da mac oca Basianus &ampersir; Geta. Ba seisid ro gab in rigi, ainm do Anton.</p>
<p><frn lang="la">Ab incarnatioine Domini</frn> iar n-Iul <date value="283">.cc.lxxx.ui.</date> Dioclistan in treas rig ar trichad iar n-Iuil, &ampersir; Maximin, tanig in n-inis Breatan. Is na h-aimsir ro gab Carausius rigi Breatan <num value="7">.uii.</num> m-bliadna conad ro marb Alectus, co ro gab sidein rigi, tri m-bliadan, conad ro marb Asclipidotus, &ampersir; ba rig side re <num value="10">.x.</num> m-bliadan. Dioclisten i n-airter in domain ac ingreim na Cristaige, &ampersir; Maiscimen ina h-iarthar.</p>
<p>Is in ingrim seo for doman Albain Naem &ampersir; Aron &ampersir; Iuil aircindeach catrach Leigonum as an amsir sea adbath.</p>
<p>Constanst ri Breatan athair Constantin mic Eiline .i. carat ban Constanndin, ro scrib Eotrobus conad ann ro gab Constantin rigi ar tus, a n-inis Breatan; daig ro gab a n-athair flatius Franc &ampersir; Espaine i m-beathaid Dioclistein.</p>
<p><frn lang="la">Ab incarnatioine <date value="364">.ccc.lx.iii.</date></frn> Gradianus cetracha rig o Iuil. Is na h-aimsir sidein ro gab araile Maxim rigi Breatan.</p>
<pb n="172">
<p><frn lang="la">Ab incarnatione Domini</frn> <date value="494">.cccc.xc.iiii.</date> Arcatusi rigi in domain .i. Toetais in treas rig cetracha iar n-Augustus. Pilacius Brit do gabail irrsi, &ampersir; do togail na Cristaide.</p>
<p><frn lang="la">Ab incarndatioine</frn> <sic corr="D." resp="JHT">.G.</sic> cccc.ui. Cetri bliadna cetrachad regsin de bliadnaib o h-Eolair rig na n-Gaeth rigad Gradian coraid a m-Breatnaib, &ampersir; iardain Constanntin iarsin ri o amain incora ina ais o indracus conad ro marb Consatinus comaes tre <sup resp="JHT">f</sup>orconra Honorii. Tanic Constans a mac a mancainde ro gab rigi.</p>
<p>Ro bris tra Roim iardain <frn lang="la">in <date value="1164 a.u.c.">milisimo .c. lx. iiii</date></frn> m-bliadan o ro cumtaitead; is e sin crich flathusa Roman for inis Breatan iar .cccc.lxx. bliadan, o ra gab n-Iuil inis Breatan, res dibadar Romanaig imm a miltneach, &ampersir; nir <sup resp="JHT">f</sup>argaibseat ogbaid no aes eagna indte, &ampersir; rugsat Romanaig, &ampersir; nir legseat uadaib etir. Is airisin do ronsat Gaedil &ampersir; Cruithnig no da cined comfocraib isen bruid &ampersir; creith.</p>
<p>Do cuas o Breatnaib co n-ebairt lib co Romancu ar daig cobartha, &ampersir; durucht milnech calma cuccu dar in n-insi ruacht<pb n="174">
Cruthneach &ampersir; Gaedelu; &ampersir; do cuadar dia dig iardain. Fo cedoir tangadar namaid &ampersir; ro tumseatar Breatain amail gortabaid.</p>
<p>Ro faidit na techtaire do aris &ampersir; do rocht legon do cobair Breatan, &ampersir; ro caithaigseat fria naibdib Breatan &ampersir; ro h-atnaigit in clad leo do <sic corr="rigne" resp="JHT">rig</sic> in dala Seuerus; ba do cladaib in fecht sin .i. <num value="7">uii.</num> traigte na leite &ampersir; <num value="12">.xii.</num> ina airde o muir co muir; a fotim da fuair, &ampersir; daingniugid amail na tisdis doris dia cobair &ampersir; lodar as.</p>
<p>Od cualadar Gaedil &ampersir; Cruithnig amail cona alta fo cairdib do cuadar futib.</p>
<p><frn lang="la">Ab incarnaitione <date value="423">.cccc. xx. iii.</date> Teothas iunior post Honorium</frn> in ceathramad rig .xl. iar n-Augustus.</p>
</div1>
</div0>
</body>
<back>
<pb n="176">
<div type="Appendix" lang="ga">
<head>APPENDIX</head>
<pb n="178">
<div n="1">
<head>I</head>
<head><add resp="JHT">DO FEARTAIB CAIRNICH ANN SO.</add></head>
<p>ABAS Sarran rigi m-Bretan iartain, &ampersir; gabais neart Saxan &ampersir; Cruithneach; &ampersir; tug do shet&iacute;gh ingean righ Alban .i. Babona ingean Loairnd mic Eirc; &ampersir; ni h-&iacute; ro naiscedh do acht a siur .i. Erc inghean Loairnd gor trulla la Muiredhach mac Eoghain mhic Neill co h-Erind<pb n="180">
&ampersir; co ruc ceithri macu do .i. Muirceartach Mac Erca &ampersir; Fearadhach &ampersir; Tigh&eacute;arnach &ampersir; Maian.</p>
<p>Clanais umorro Sarran Babona co ro tuismeadh le&oacute; .u. meic .i. Luirig &ampersir; Cairnech &ampersir; Epscop Dallain &ampersir; Caemlach; &ampersir; atbail iar coscur &ampersir; iar m-buaidh i taigh Martain.</p>
<p>Luirig, imorro, ro gab iar sin, go n-erecht a neart for Saxana, &ampersir; con n-era catair foirechneach i uail mainistrech Cairnich .i. a brathair. Muirceartach Mac Erca in tan sin i uail rig Breatan<pb n="182">
 ig foglaim gaiscidh, iar na dichur a h-Erind ar na Crossana do marbadh, &ampersir; iar na dichor iartain a h-Albain ar marbadh a seanathar .i. Loairnd rig Alban; conas tarla do coisearcadh a airm in tan sin co Cairndech co mac deirbhsheathar a mathar; co n-ebairt Cairnech ris, bod rig Erenn &ampersir; Bretan tu chaidhchi, &ampersir; do gebha neamh iardain acht co n-dichuirea Luirig do neart ata for in n-Eclais. Andsin luigh Mac Erca ga righ &ampersir; atbert a h-aitheasc iar ruachtain .i. na cumthaig do chathair i uail Cairnich epscop. Dar mo Debhroth, ar Luirich, as calma form in peata aighi alltai fil aicci andas fein &ampersir; in Coimdhe dia n-adhair. Teid Mac Erca fria chulu Cairnech iartain agus sloridis a h-aitheasc. Gabais fearg mor Cairnech dothain &ampersir; <frn lang="la">dixit</frn>, m'itchi rom Choimdit rom Dia co rop in adbur na h-aighi sin ro gaba bas &ampersir; leatsu a Mic Erca. h-Erailis Cairneach annsin ar Mac Erca techt do dichur a brathar, &ampersir; gabais dothain ar aedh comrac, &ampersir; ua luidh d&iacute; h-erail Cairnich do dichur in righ. Co n-dearna Dia mor mirbhuili ar Cairneach andsin .i. cor fhaedh agh n-allaigh as in t-sleibh co h-aerecht ind righ, gor derlair in<pb n="184">
sluagh na dhiaidh ach in righ gona bandalaibh; &ampersir; <frn lang="la">dixit</frn> Mac Erca, mat cialla chach a Tigearna frit clereach daig bud fulli gach aimnedh lene in cumthachta fri Luirigh. Andsin suidis Mac Erca in lorg catha i slis in righ cor comtrom; &ampersir; curthaid ga clerigh &ampersir; cend lais re comartha, &ampersir; <frn lang="la">dixit</frn>, cend do brathar duid a Cairnic; <frn lang="la">et dixit</frn> Cairneach, leic dam-sa an cnaimh, &ampersir; tomail-siu in smir, &ampersir; rofia gac treas comarba sund co brath &ampersir; in Erind.</p>
<p>Techtais geill &ampersir; neart in tiri annsin, &ampersir; Cairnech, fri secht m-bliadhna, im mor rigi Bretan, &ampersir; Cat, &ampersir; Orc, &ampersir; Saxan.</p>
<p>Co n-dearna Mac Erca fuillind in peccaidh .i. bean Luiric do tabairt iar cathagad &ampersir; iar comlengaibh co mor fri righ Frangc, a cosnam a ingene fris, co n-dorchair ic Mac Erca fodheoidh in ingen,<pb n="186">
&ampersir; cu ruc ceithri meic do .i. Constantin, &ampersir; Gaedheal Ficht, o taat ruirigh Bretan &ampersir; rig Breatan Cornd; Nellend <frn lang="la">a quo gens</frn> Nellan,<pb n="188">
 &ampersir; Scandal in mac ele, <frn lang="la">a quo gens</frn> Scandail .i. a n-Erinn &oacute; t&aacute;it clanna na desi sin.</p>
<p>Co n-dernad mor-thinol clerech n-Eorpa co Torinis Martan .i. secht n-espuic .xxx. ar .ccc. ma comarba Peadair, do saighidh Cairnich epscop Toirindsi &ampersir; Bretan Cornd, &ampersir; na n-uili Breatnach, do dichur cacha h-eirsi, &ampersir; do cheartugudh gacha t&iacute;ri immurt na h-Ecalsa; &ampersir; adrophart condacht martra in beatha do Chairnech ar rob &eacute; a thogha beatha martra; &ampersir; fuair Cairnech .lll. epscop do thoghmar mar mailli re Cairndech dia n-eletr&iacute;, &ampersir; do choidh in Lien da h-eilithri .i. a dualus Mic Erca &ampersir; Muireadaigh.</p>
<p>Do luidh Cairndech remhe go Bretnaibh Cornd no Carnticeon, &ampersir; ro cumdaigead cathoir fo talmain lais ar doigh na faicidh se tir na talumh na h-eoir; cor fuillestair nert &ampersir; righi Mic Erca r&eacute; bliadhna, &ampersir; co t&aacute;inic co n-Erind remhe, conadh h-&eacute; c&eacute;t epscop claindi Neill &ampersir; Temrach, &ampersir; gor bh&eacute; c&eacute;d mairt&iacute;r &ampersir; c&eacute;d manach Erend, &ampersir; c&eacute;tna bretheamh fear n-Erend fos.</p>
<pb n="190">
<p>Cor chathaidhsedar umorro Fraingc &ampersir; Saxain dia eis fri Mac Erca, &ampersir; gor togladh a crich &ampersir; a cathair r&eacute; cian d'aimsir, &ampersir; gor milleadh crichadh &ampersir; cumachta na tiri ba neassa do re mete a<pb n="192">
chumhachta &ampersir; a nert; &ampersir; go tanic iar sin a mor loingeas do gabail righi na h-Erend; go deisidh ic F&aacute;n Na Long for Boind, gor loiscthe lais a longa .i. gonadh uadha F&aacute;n <add resp="JHT">Na</add> Long, &ampersir; gor marbad coigedhaigh na h-Erend iartain, &ampersir; go ro gaib a righi do dhiles co brath do f&eacute;in &ampersir; d&aacute; chloind. Gor milleadh cumachta &ampersir; neart Bretan dia h-eisi indsin.</p>
</div>
<div n="2">
<head>II.</head>
<head>DO INGANTAIB ERENN ANDSO DA RER LEBAIR GLIND DA LACHA.</head>
<p>.i. Inis Gluair a n-Irrus Domnann, ise a h-aisdi, na cuirp berar inti ni lobait iter, acht fasait a n-ingne &ampersir; a fuilt &ampersir; do ber gach aen inti aichni ar a athair &ampersir; ar a senathair co cian iar n-egaib, &ampersir; ni lobann cid in feoil arcena cen sailliud inti.</p>
<pb n="194">
<p>.ii. Loch n-Echach; isi a aisdi, crand cuilinn do berar ind fri secht m-bliadnaib is cloch a m-bi de is in grian, &ampersir; is iarann na m-bi is in uisce, crand umorro na m-be uassu.</p>
<p>.iii. Tipra Locha Con i Connachtaib; isi a h-aisdi fri sin loch fil na comfocus, cuig troigid eturru do gres, cia forbrid cia sergait in loch sechid-si h-e in cach aisdi dib sin do gres.</p>
<p>.iu. Tipra Gabla Liuin i n-Airgiallaib; isi a aisdi fuilt dar atabar h-it liata fo cetoir.</p>
<pb n="196">
<p>.u. Tipra Sleibe Bladhma; isi a h-aisdi dia nos fega no dia nos taidlea neach ni an aer i tolad fleochaid co n-dentur oiffrionn &ampersir; idbarta aicce.</p>
<p>.ui. Tipra Ratha Both i Tir Conaill; isi a aisde fri gach n-duine atos ci, mad fota a shaegul ergid anaird in a aighidh, &ampersir; fo gni tonngur mor fris. Mad gairit imorro a re fos leci sis do shliac co grian.</p>
<p>.uii. Tipra uisce somblais i taeb in Corainn. Isi aisde in<pb n="198">
 topair sini linadh &ampersir; traghad fo aisdi mara, &ampersir; is cian o muir cena.</p>
<p>.uiii. Carn trachta Eothaili; noco luga it chither e in tan is lan ar in tan is traig, &ampersir; ted muir tar na cairgib moraib na muirbeach impi san chan.</p>
<p>.ix. Cloch fil i Loch Na n-Onchon i sleib i fail Glinni Do Locha; isi a aisde, dia m-buailtear i do flesc tri indsaidi fleochad &ampersir; grian iarum.</p>
<p>.x Ite annso tri h-ingantai Temra .i. mac .uii. m-bliadan do<pb n="200">
tusmid cloinne; &ampersir; lige in abuic .u. traigid do gach duine ann cia bedis beca no mora; &ampersir; in Lia Fail .i. in cloc no gessed fa cach righ ar faemfad flata Temrach.</p>
<p>.xi. Linn muilind fil i Cluain Ferta Molua; isi a h-aisde na daine no dos fotraic inti ota braigit na linne do gnic lumu dib. Nemircoit ech imorro, ota sin suas.</p>
<p>.xii. Adnacul Mic Rustaing i Ruisech i Cailli Follomain i<pb n="202">
Midi n&iacute; cumaing ben a fegad cen maidm a delma esti, no ardgaire m-baeth.</p>
<p>.xiii. Macradh o Chailli Fochlad .i. di ingin, Crebra &ampersir; Lesra a n-anmann; ro labraidset a m-bronnaib a maithrech, &ampersir; isedh asbertsat, tair a Naeb Patraic &ampersir; slanaig sin.</p>
<pb n="204">
<p>.xiu. Sil in Faelchon i n-Osraigibh ata. Aisdi ingnad acu. Delbait iat i conaib altaid, &ampersir; tiagait iat i conrechtaib, &ampersir; dia marbthar iat &ampersir; feoil ina m-belaib is amlaid bid na cuirp as a tiagat; &ampersir; aithnit dia muinteraib nar sogluaister na cuirp, air dia n-gluaister ni thicfadsum chucu semper.</p>
<p>.xu. Torann mor do taidecht i n-aimsir Donnchaidh mic Domnaill<pb n="206">
mic Murchaidh rig Erenn, gur marb .xur. ar mili i crich Corco Baiscind &ampersir; co ro rann Innsi Fiti i tri.</p>
<p>.xui. Tri h-inganta la Cluain Mic Nois. Fer cen cend fri re secht m-bliadhan. Inte Bucuc a ainm .i. Maeltamain. In dall no ted fon Sinaind co tabrad les escung gach ladra lam &ampersir; cos do. In t-adnacul fo clas i Cluain beus &ampersir; ni fess &ampersir; ni closs do adnacul ann, &ampersir; fo frith fer mor-ulcach ind, &ampersir; braena fola derge tairis, barrach uir-beithi do scuabaib cengail ime. Cuig traigi deg ina fhod, &ampersir; .xxx. troiged do talamh uasu.</p>
<p>.xuii. Loch Laigh i crich Umaill la Connachto do elud siar co muir nad bai de acht a lathrach.</p>
<pb n="208">
<p>.xuiii. Loch Leibind do suud i fuil fri .ix. de cono rala i pairtib cro amail scamu cet bruithi.</p>
<p>.xix. Fros fola do ferthain i n-aimsir Aeda mic Neill, co frith a pairte cro fola fors na muigib im Cianacht oc Dumu In Dessa.</p>
<p>.xx. In mac becc do labrad i Craeb Laisre dia mis iar na gein coro turcha scela imda.</p>
<p>.xxi. In araili lo ro bui in fili Mac Coisi ic con Boinn como faccaba<pb n="210">
in eltai n-eala co tarlaicc cloic doib, co ro ben dar sceith eala dib; rethis dia gabail lasodain, &ampersir; do ces do co ro ba ben, &ampersir; coma foacht scela uaidi cid do rala di, &ampersir; can imus luaidi; &ampersir; adfed-si, do i n-galar ba, olsi, &ampersir; do ces do muinntir co n-erbalus, &ampersir; isedh araidi is deamna rom aircellsat leo; &ampersir; ros tadban in fili dia muintir.</p>
<p>.xxii. Da thopur filed i n-Airteraib o Ard Macha sair; marb fo cetoir in t&iacute; blaises in dala n-ai. Dia sillter umorro fo tri for sin topur n-aili atraig con baidi in ti na n-deca, conad air nach lamaid daene a tadall act mines tegmad troich.</p>
<p>.xxxiii. Congalach mac Mailmithigh bai in aenach Taillten in araili lo, co faccaid in loing iar san aeor, co tarlaic aen dib gai i n-diaid brattain; tarrasair in gae i fiadnaisi in aenaigh, co tainic duine as in luing ina diaid; in tanro gab a inn anuas is ann rogab<pb n="212">
in fer anis. Co n-debert in fer anuas, atatar icom badud ar se. Lec uait do ar Congalach, &ampersir; lecair suas &ampersir; teid uaidib for snam iartain.</p>
<p>.xxiu. Araili ailitir do Gaidelaib do rala do Toirinis Martain ic tiachtain o Roim, como facca a mathair ic fodail loma &ampersir; feola do bochtaib in coimded, co tall uaidi forcle in muidi i m-boi in loim, &ampersir; ro bai ica iarraidh ina fiadnaisi; &ampersir; ni dechaid in mathair innonn eter acht a Ros Ailithir do rigni a fodail; &ampersir; ar onoir Martain do rigne, &ampersir; si Caintigern mathair h-Ui Dangail mic Baethamnas do rigne in fodail; &ampersir; ro taispen dia mathair in faircle iar m-bliadain iar toidecht anall do, &ampersir; tuc si aichni sair, &ampersir; ba cuimsi dia muidhi sen, conid de sin as follus gach fodail do gnither a n-Uaim Martain co n-geb greim i Toirinis Martain.</p>
<p>.xxu. In lanamain beo fri Cluain Iraird anair. Bablu &ampersir; Biblu a n-anmann.</p>
<p>.xxui. Cloch fil i cill i n-Ulltaib, isi a h-aisti, dia crechtar in cell fuil dei theipersin esti tri trath roimi.</p>
<p>.xxuii. Loch Suidhi Odhrain i Sleib Guaire do elud co n-dechaidh is in Febail.</p>
<pb n="214">
<p>.xxuiii. Cros cloichi mor bai for faicthi Slaine I m-Bregaib do cumgabail is in aeor, &ampersir; a combach is in aeor, gur rancator a buir &ampersir; a bloga Tailltin &ampersir; Temraigh &ampersir; Findabair n-Abha.</p>
<p>.xxix. Tipra Mailgobann i l-Laignib; in Dech Flescach a h-ainm; os abainn Lifi ata; si a h-aisdi in fhlesc uindsend curthar inti do ni flesc cuill di fo cetoir, madu coll focerdar inti is uindsiunn do roaig esti.</p>
<p>.xxx. Cloictheach teneadh do aicsin ic Rus Dela fri re .ix. n-uar, &ampersir; eoin duba d&iacute;airimhde as, &ampersir; aen en mor eturru, &ampersir; no tegdis<pb n="216">
na h-eoin bega fo clumaib in tan no teged is in cloictheach, &ampersir; tancatar in aenfecht uile amach &ampersir; conur gabsat coin leo na n-ingnib i n-airde, &ampersir; no lecset sis co talam uaidib, &ampersir; iat marb. Luidset in enlaith as iartain, &ampersir; in caill for sa n-desidar d'ellig fothu co talamh, &ampersir; in dairbri for sa n-desid in t-en mor ut ro fuc lais cona fremaib a talmain, &ampersir; ni fes cid imluaid.</p>
<p>.xxxi. Inis Locha Cre i crich Eili; nis lamait ethaide boinenda no anmannai boinenna do mil no do dhuine, &ampersir; ni epil pecthach indi, &ampersir; ni cumacar a adnacul inte.</p>
<p>.xxxii. Muilenn Cilli Cess i n-Osraigib; ni mheileadh i n-Domnach acht na n-oegedh; &ampersir; ni meil nach <add resp="JHT">fota</add> i n-gaidi, &ampersir; ni lamait mna teacht ind.</p>
<p>.xxxiii. Lachain lindi Senbotho Colmain; cia dopartar in imrosc<pb n="218">
aidchi maraen la h-uisce na lindi i cairi for tenidh cia no loiscdis feda in talman fon coiri sin ni h-aurchoitigh, &ampersir; ni theg in uisce.</p>
<p>xxxiu. Ni aitrebait <abbr expan="dano">dno</abbr>, loiscind no nathracha i n-Erinn uili, &ampersir; cia to bertar a h-inadaib eili inti aplaid fo cetoir, &ampersir; isedh son ro derbad, acht luch fael &ampersir; sinnach ni bai &ampersir; ni bia nach n-anna <add resp="JHT">n-anmanna</add> aurch&oacute;itech inti &ampersir; is mesair ar thes &ampersir; ar fhuacht. Muir tairrsi .uii. m-bliadna re m-brath.</p>
<closer>Finit. Amen. Finit.</closer>
</div>
<pb n="220">
<div n="3">
<head>III.</head>
<head><add resp="JHT">DUAN EIREANNACH.</add></head>
<p><ps><fn>Maelmura</fn> <pn type="monastery:Fahan">Othna</pn></ps>. <abbr expan="cecinit">cc</abbr>.
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<l>Canam bunadas na n-Gaedel</l>
<l>gair cloth n-gl&eogon;d&eogon;nd</l>
<pb n="222">
<l>canas tarla tondgur dil&eogon;nd</l>
<l>dochum n-&Eogon;r&eogon;nd.</l>
</lg>
<lg n="2" type="quatrain">
<l>Citne in f&eogon;rand in ro threbsat</l>
<l>tuirf&eogon;r F&eogon;ne</l>
<l>cidh dos fuc i t&eogon;rce t&iacute;re</l>
<l>do fhuiniud gr&eacute;ne.</l>
</lg>
<lg n="3" type="quatrain">
<l>Ciarso thucait rodos fogluais</l>
<l>r&eacute;m do thastiul,</l>
<l>in do theched, n&oacute; in do c&eogon;nach,</l>
<l>no ind' gasciud?</l>
</lg>
<lg n="4" type="quatrain">
<l>Ciad e as dilsiu doib for dhomun</l>
<l>ind a taedin</l>
<l>dia n-anmnigud in a n-atreb</l>
<l>Scuitt n&oacute; Gaedil.</l>
</lg>
<pb n="224">
<lg n="5" type="quatrain">
<l>Ciamdis F&eogon;ne atbertha</l>
<l>do anmand d&oacute;ib</l>
<l>acus Gaedel andos gleid</l>
<l>can dosroid.</l>
</lg>
<lg n="6" type="quatrain">
<l>Bid nus r&eacute;lfasu damsa</l>
<l>cor ba tirech,</l>
<l>daig it eolach i sreith senchasa</l>
<l>mac Mil&eogon;d.</l>
</lg>
<lg n="7" type="quatrain">
<l>Mad ail do Dia bid inniu duit</l>
<l>n&iacute; ba m&aacute;rach</l>
<l>ord s&eogon;nchasa mac Miled</l>
<l>feib ro relad.</l>
</lg>
<lg n="8" type="quatrain">
<l>Rig-mac N&oacute;e n&aacute;ir Iafeth</l>
<l>is uad ar ciniud</l>
<l>do Grecaib d&uacute;n conar mh-bunud</l>
<l>conar n-dligud.</l>
</lg>
<pb n="226">
<lg n="9" type="quatrain">
<l>Don treib is amru ro gabsat</l>
<l>flathius fuilech</l>
<l>for bith bro&eogon;nach; o thurcbail greine</l>
<l>co a fuined.</l>
</lg>
<lg n="10" type="quatrain">
<l>Flaithem croda rogab in mh-bith</l>
<l>n-gl&eogon;sac n-glegrach;</l>
<l>Nembr&oacute;th a ainm f&eogon;r las n-d&eogon;rnad</l>
<l>in tor d&eogon;rmar.</l>
</lg>
<lg n="11" type="quatrain">
<l>Luid F&eogon;nius chuice as in Scithia</l>
<l>for sluagad,</l>
<l>f&eogon;r airegda ecnaid eolach</l>
<l>bruthmar bagach.</l>
</lg>
<lg n="12" type="quatrain">
<l>Ba o&eogon;n berla bo&iacute; is in domun</l>
<l>in ro gabsat,</l>
<l>d&aacute; b&eacute;rla d&eacute;c ar tri fichtib</l>
<l>tan ro scarsat.</l>
</lg>
<pb n="228">
<lg n="13" type="quatrain">
<l>Scol m&oacute;r la Fa&eogon;nius ic foglaim</l>
<l>in cech &eogon;rgna,</l>
<l>f&eogon;r ard adma ro b&iacute;d co amra</l>
<l>in cech b&eogon;rlu.</l>
</lg>
<lg n="14" type="quatrain">
<l>Br&eogon;tha mac do Fa&eogon;nius Farsaid</l>
<l>ba dual co brath,</l>
<l>ar cumtach in tuir la tuaith talman</l>
<l>N&eacute;l da rograd.</l>
</lg>
<lg n="15" type="quatrain">
<l>Rancatar scela co Foraind</l>
<l>la mh&eogon;t nh-gr&eogon;tha,</l>
<l>N&eacute;l mac Faeniusa ica filet</l>
<l>berla in betha.</l>
</lg>
<lg n="16" type="quatrain">
<l>Bretha N&eacute;l fa d&eogon;s in Egipt</l>
<l>f&eacute;in n-guirm n-gl&eogon;-se,</l>
<pb n="230">
<l>do br&eogon;th ing&eogon;n Fhoraind</l>
<l>d&oacute; dar &eacute;se.</l>
</lg>
<lg n="17" type="quatrain">
<l>Ruc Scotta sc&iacute;th mac do Ne&oacute;l</l>
<l>ar n-dul in Aegipt,</l>
<l>&eogon;rr c&eogon;t catha Goedel Glass</l>
<l>f&iacute;r flatha fh&eogon;gelt.</l>
</lg>
<lg n="18" type="quatrain">
<l>F&eogon;ni o Fha&eogon;nius as a m-bertor,</l>
<l>cl&uacute; c&eogon;n dochta,</l>
<l>Gaedil o Gaediul Glas garta</l>
<l>Scuitt o Scotta.</l>
</lg>
<lg n="19" type="quatrain">
<l>S&iacute;d m&oacute;r i m-batar la Fhoraind</l>
<l>la m&eogon;it n-uabair;</l>
<l>ropdar duanaich i n-d&aacute;laibh</l>
<l>ropdar sluagaig.</l>
</lg>
<lg n="20" type="quatrain">
<l>Sluag tuathe D&eacute; l&eacute;ic&eogon;s Foraind</l>
<l>uad ar omun,</l>
<l>geb&eogon;s for a slicht co dr&eogon;mun</l>
<l>co muir Romur.</l>
</lg>
<pb n="232">
<lg n="21" type="quatrain">
<l>B&aacute;tir Foraind a l&iacute;n uili</l>
<l>adbul cairdde,</l>
<l>t&eogon;rna tuath De da t&iacute;r,</l>
<l>n&iacute; ros b&aacute;id ind fhairgge.</l>
</lg>
<lg n="22" type="quatrain">
<l>Atraigset clanna Ni&uacute;il ferg Foraind,</l>
<l>combtar br&oacute;naig,</l>
<l>d&aacute;ig nach dechatar don digail</l>
<l>las in coraid.</l>
</lg>
<lg n="23" type="quatrain">
<l>Cid in tan na t&eogon;rna Foraind</l>
<l>don riad raenach,</l>
<l>tuatha Eg&eogon;pt ecla la claind N&eacute;oil</l>
<l>dia n-daerad.</l>
</lg>
<lg n="24" type="quatrain">
<l>Tallsatar lib&eogon;rna Foraind</l>
<l>a t&iacute;r trebsat,</l>
<l>in aidchi uair dar belach</l>
<l>Mara Ruaid sairset.</l>
</lg>
<lg n="25" type="quatrain">
<l>Raiset sech Ind&eacute; sech Assia,</l>
<l>ar don f&eogon;ssid,</l>
<l>don Scithia, co m-br&iacute;g n-uasail,</l>
<l>da t&iacute;r f&eogon;ssin.</l>
</lg>
<pb n="234">
<lg n="26" type="quatrain">
<l>For muncind Mara Caisp gabsat</l>
<l>cethirn dilis</l>
<l>faracsat Glass in Coronis</l>
<l>ar Muir Libis.</l>
</lg>
<lg n="27" type="quatrain">
<l>Luid Sr&uacute; mac Esriu iartanaib</l>
<l>ba c&eogon;n miffri</l>
<l>timchell atuaid trom co dathe</l>
<l>Slebe Riffi.</l>
</lg>
<lg n="28" type="quatrain">
<l>Ro gab a n-Golgatha gaethach</l>
<l>comol grianda</l>
<pb n="236">
<l>anais and a chland cen digna</l>
<l>d&aacute; c&eacute;t mh-bliadhna.</l>
</lg>
<lg n="29" type="quatrain">
<l>Brath mac Deagatha dos n-ainich</l>
<l>rigda isretha,</l>
<l>asin co h-em egraid fothuaid</l>
<l>i tuascert m-beatha.</l>
</lg>
<lg n="30" type="quatrain">
<l>Ba de gabais iar n-Gaethlaigib</l>
<l>co h-indsib</l>
<l>rigda a loingsin tascnam mara</l>
<l>Tarrian trillsich.</l>
</lg>
<lg n="31" type="quatrain">
<l>Do Chreit do Shicil ros rersat</l>
<l>ros ri tinr&eogon;m</l>
<pb n="238">
<l>sech colomna H&eogon;rcuil adbuil</l>
<l>d'h-Esp&aacute;in indlib.</l>
</lg>
<lg n="32" type="quatrain">
<l>Ua Deatha ruaid don rigraid</l>
<l>rida in forand</l>
<l>geb&eogon;s Esp&aacute;in in f&eogon;r foroll</l>
<l>in t&iacute; Br&eogon;gond.</l>
</lg>
<lg n="33" type="quatrain">
<l>Brigantia ainm na cathrach</l>
<l>na c&eacute;t n'airech,</l>
<pb n="240">
<l>tor mh-Br&eogon;goin assaide in subach</l>
<l>for-sa suidea.</l>
</lg>
<lg n="34" type="quatrain">
<l>Sairtuaid as tur atch&eogon;ss h-Erinn</l>
<l>do iath Lumnig;</l>
<l>f&eogon;scur g&eogon;mrid fos fuair Ith</l>
<l>mac Br&eogon;goin buidnig.</l>
</lg>
<lg n="35" type="quatrain">
<l>Ba mh-Br&eogon;ntracht do rala,</l>
<l>co lucht a theglaig,</l>
<l>cetna marb dia chenel chongbaid</l>
<l>bebla Slemnaib.</l>
</lg>
<lg n="36" type="quatrain">
<l>Saird&eogon;s br&eogon;tha Ith in Esp&aacute;in</l>
<l>iar na br&iacute;gaib</l>
<l>tr&eogon;n dollotar meic mil Mile</l>
<l>dia digail.</l>
</lg>
<pb n="242">
<lg n="37" type="quatrain">
<l>Dond Colptha Amairg&eogon;n glun gel</l>
<l>f&eogon;r tr&eogon;n t&iacute;rech</l>
<l>Ir sc&eacute;o Eb&eogon;r h-&Eogon;rimon</l>
<l>se meic Miled.</l>
</lg>
<lg n="38" type="quatrain">
<l>Mac Itha Lugaid cain crechach</l>
<l>coscrach cathach</l>
<l>Dar l&eogon;r lethan dolluid</l>
<l>do digail a athar.</l>
</lg>
<lg n="39" type="quatrain">
<l>Bui Br&eogon;gain bruthmara beoda,</l>
<l>feib ros r&iacute;me</l>
<l>Blod, Corp, Cualgne, Righbhard</l>
<l>Tig&eogon;rn mac Brige.</l>
</lg>
<lg n="40" type="quatrain">
<l>Batar cethri athig fhichet</l>
<l>nir bo uabor</l>
<l>ic irra&iacute; <sic corr="na r-rig" resp="PTI">narrig</sic> c&eogon;n baigul</l>
<l>for sin t-shluagod.</l>
</lg>
<lg n="41" type="quatrain">
<l>Sluindfet-sa duib uili a n-anmand</l>
<l>mar dos raeraig</l>
<l>iar na n-arim bo&iacute; dias d&iacute;b</l>
<l>i fail cech o&eogon;nfhir.</l>
</lg>
<pb n="244">
<lg n="42" type="quatrain">
<l>Aidne Aile Assal Mitte</l>
<l>Morba Mide</l>
<l>Cuib Cliu Cira Sair Sl&aacute;n Lige</l>
<l>Life Line.</l>
</lg>
<lg n="43" type="quatrain">
<l>Ligin Traig Dollotar Aire</l>
<l>Nai D&eogon;ss Aine</l>
<l>Fea foruair m&iacute;nlech mh-brogai</l>
<l>F&eogon;min F&eogon;ra.</l>
</lg>
<lg n="44" type="quatrain">
<l>Fos dailset cland Breogain buidnech</l>
<l>ba g&eogon;n mibail,</l>
<l>comt&iacute;s fognaimthe na tr&eogon;nfhir</l>
<l>do na rigaib.</l>
</lg>
<lg n="45" type="quatrain">
<l>Ruc Cruithne mac Cinge a mna uadib</l>
<l>rossar n-direch</l>
<l>inge Tea b&eogon;n h-&Eogon;rimoin,</l>
<l>mic Miled.</l>
</lg>
<lg n="46" type="quatrain">
<l>Mor saethair c&eacute;sait uili</l>
<l>for cach mh-buadre</l>
<pb n="246">
<l>la mna Br&eogon;sse la mn&aacute; Basse</l>
<l>la mna Buaigne.</l>
</lg>
<lg n="47" type="quatrain">
<l>Banba a sleib Miss co na shluagaib</l>
<l>siriuc tuislech</l>
<l>F&oacute;tla in Eblinne asnac</l>
<l>h-Eriu in Uisnrich.</l>
</lg>
<lg n="48" type="quatrain">
<l>Adocorsat Tuatha Dea</l>
<l>tria ch&eogon;rt clitach,</l>
<l>o t&iacute;r tidach dar noi tonnaib</l>
<l>don lir lethan.</l>
</lg>
<lg n="49" type="quatrain">
<l>Ro gab h-Erimon co l-leith in t-shluaig</l>
<l>iar n-urd tolgdai</l>
<l>timchell atuaid ba g&eogon;n m&eogon;rgle</l>
<l>d'Inb&eogon;r Cholpthai.</l>
</lg>
<pb n="248">
<lg n="50" type="quatrain">
<l>Ro gab Dond do sin leith aile</l>
<l>iar n-urd innaiss</l>
<l>ba marb ic ascnam c&eogon;n chomais</l>
<l>d&eogon;sc&eogon;rt h-Irrais.</l>
</lg>
<lg n="51" type="quatrain">
<l>Co tuarcbad corn la lia a ch&eogon;neoil</l>
<l>as lir lethach</l>
<l>s&eogon;n treb tontech conid Tech Duinn</l>
<l>de don garar.</l>
</lg>
<lg n="52" type="quatrain">
<l>Ba h-&eacute;sin a h-edacht adbul</l>
<l>dia chlaind chetaich</l>
<l>cucum dom tic tissaid uili</l>
<l>iar bar n-&eacute;caib.</l>
</lg>
<lg n="53" type="quatrain">
<l>Ic Inbiur Sc&eogon;ne ro saurset</l>
<l>sc&eacute;l c&eogon;n d&uacute;nad</l>
<l>sruth dian d&eogon;rmar in ros fhothraic</l>
<l>Fial b&eogon;n Lugdach.</l>
</lg>
<pb n="250">
<lg n="54" type="quatrain">
<l>Ros dails&eogon;t fo h-Erind oraig</l>
<l>mar atb&eogon;rid</l>
<l>gn&iacute;s&eogon;t cora fri Firu Bolg</l>
<l>fri cland Nemid.</l>
</lg>
<lg n="55" type="quatrain">
<l>Nis b&aacute;tar mn&aacute; soirbe so&iacute;re</l>
<l>ce a n-oglea</l>
<l>Ar n-gait a m-ban gabsat cl&eogon;mnas</l>
<l>Tuath Dea.</l>
</lg>
<lg n="56" type="quatrain">
<l>Do br&eogon;th d&oacute;ib leth cech arba</l>
<l>co muir medbar,</l>
<l>iars in charddine choir chomd&eogon;s,</l>
<l>iars in cl&eogon;mnas.</l>
</lg>
<lg n="57" type="quatrain">
<l>Ro gab h-&Eogon;rimon in tuasc&eogon;rt</l>
<l>d&uacute; dia ciniud,</l>
<l>Co na s&eogon;ncus, co na s&oacute;lud,</l>
<l>co na n-dligud.</l>
</lg>
<pb n="252">
<lg n="58" type="quatrain">
<l>Co na n-d&uacute;nib, co na cathaib,</l>
<l>gairge r&eogon;gthe,</l>
<l>co na n-debthaige tria oibhne,</l>
<l>co na cethre.</l>
</lg>
<lg n="59" type="quatrain">
<l>Ro gab Eb&eogon;r d&eogon;sc&eogon;rt nh-Erenn,</l>
<l>ord ro chinnius,</l>
<l>co na utmaille, cona chommus,</l>
<l>co na binnius.</l>
</lg>
<lg n="60" type="quatrain">
<l>Co na buadaib, co na h-uile,</l>
<l>co na aege,</l>
<l>co na d&eogon;rsaide tria d&uacute;re,</l>
<l>co na chaine, co na dene.</l>
</lg>
<lg n="61" type="quatrain">
<l>Do chlaind h-&Eogon;rimoin do Lagnib</l>
<l>luath co clochda,</l>
<l>Leth Cuind, Connacht, Niall fasse,</l>
<l>Nial ind fhochla.</l>
</lg>
<pb n="254">
<lg n="62" type="quatrain">
<l>Fothart, na D&eogon;si, Mog L&aacute;ma,</l>
<l>la cur Cualnge,</l>
<l>fir Dal Riatai, Corca Rinne,</l>
<l>is Corcu Ro&eogon;da.</l>
</lg>
<lg n="63" type="quatrain">
<l>Rigraid clainne Echach uili Dombl&eogon;n,</l>
<l>tuir do t&eacute;laib,</l>
<l>Is rigrad Airgiall a Buichne,</l>
<l>co Loch Febail.</l>
</lg>
<pb n="256">
<lg n="64" type="quatrain">
<l>Fir Da Gial o Gr&eacute;in co Coraid</l>
<l>c&eogon;n nach n-d&iacute;m&eogon;ss,</l>
<l>deg meic Maine Br&eogon;sail Fiachraig Dall&aacute;n,</l>
<l>acus Domlen dil&eogon;s.</l>
</lg>
<lg n="65" type="quatrain">
<l>Dubne dolus t&eogon;men <add resp="JHT">fodub</add></l>
<l>Fothud airgnech,</l>
<l>Aendia Trennia,</l>
<l>Co&eogon;nnia cairpdech.</l>
</lg>
<lg n="66" type="quatrain">
<l>Corpre Arad, Arad Tire,</l>
<l>Arad Cliathach,</l>
<l>Latharn B&eogon;nntraige Inmanaig,</l>
<l>Dal Find Fiatach.</l>
</lg>
<pb n="258">
<lg n="67" type="quatrain">
<l>Fodla Corpre sceo Tratraige</l>
<l>ba toirm t&iacute;rech,</l>
<l>sluag balc buadach, muntir h-&Eogon;rimoin,</l>
<l>mic Miled.</l>
</lg>
<lg n="68" type="quatrain">
<l>Maiccne Ebir Eoganachta,</l>
<l>uili ardait,</l>
<l>Ani, Loch L&eacute;in, Casel, Glendamain,</l>
<l>Ross n-Argait.</l>
</lg>
<lg n="69" type="quatrain">
<l>Eochu Raithlinne c&eogon;n drongad</l>
<l>c&aacute;in culad,</l>
<l>Eoganacht cech d&uacute; i t&aacute;t,</l>
<l>la brigu Muman.</l>
</lg>
<lg n="70" type="quatrain">
<l>Mathe D&aacute;l Chaiss Dal Cein cetaig,</l>
<l>co nh-gail irgnai,</l>
</lg>
<pb n="260">
<lg n="71" type="quatrain">
<l>Dal Moga, Dal Cuirc, Dal Ceata,</l>
<l>Galenga, Delbhna.</l>
</lg>
<lg n="72" type="quatrain">
<l>Tratraigi cech du itat,</l>
<l>Lugni im dualait,</l>
<l>Lugaid L&aacute;ge, Luguirne,</l>
<l>acus Mogo Nuadait.</l>
</lg>
<lg n="73" type="quatrain">
<l>Nuall clainne Lugdach mic Itha,</l>
<l>Oll tond rudrag,</l>
<pb n="262">
<l>Erne Arbraige Musca Bascan,</l>
<l>meic Lugdach.</l>
</lg>
<lg n="74" type="quatrain">
<l>Lughaid Orcthe Lugaid Gala,</l>
<l>D&eogon;rga O&eogon;n Aible,</l>
<l>r&iacute; D&uacute;in Ch&eogon;rmna Berre,</l>
<l>Lugaid Laigde.</l>
</lg>
<lg n="75" type="quatrain">
<l>L&aacute;n in h-Erin do chlaind Ir,</l>
<l>mic M&iacute;led,</l>
<l>Midir Rudraige r&iacute; Fachtna Fathach,</l>
<l>cona ciniud baide.</l>
</lg>
<lg n="76" type="quatrain">
<l>Ciar a cheith&eogon;rn Conmac cona</l>
<l>maine muach,</l>
<pb n="264">
<l>Corcu Dallan, Corcu Eoluim</l>
<l>Corco Mruad.</l>
</lg>
<lg n="77" type="quatrain">
<l>D&aacute;l mh-Buain Confhind comil s&eogon;rg&eogon;n,</l>
<l>s&eogon;rb nh-gossa</l>
<l>Mogh Roith r&eogon;ssa ciniud Fergusa</l>
<l>mic Rossa.</l>
</lg>
<lg n="78" type="quatrain">
<l>R&iacute;ge o Fachtnu D&aacute;l n-Araide</l>
<l>ercda dogair</l>
<l>secht Laigse Lag&eogon;n co febail,</l>
<l>na s&eogon;cht Sogain,</l>
</lg>
<pb n="266">
<lg n="79" type="quatrain">
<l>Sil Conaill Glaiss m&iacute;c Eich</l>
<l>ba ercdaid ogra</l>
<l>Do Maig Fothaid do Maig Uisnig</l>
<l>do Maig Mogna,</l>
</lg>
<lg n="80" type="quatrain">
<l>Do Maig Sulide do F&eogon;rnmaig</l>
<l>do Maig Mache</l>
<l>d'Inbiur Buasse bruchtait srotha</l>
<l>do Iath Aiche.</l>
</lg>
<lg n="81" type="quatrain">
<l>Eocho Maireda in maitre miad</l>
<l>n-ordd n-ingnad</l>
<l>dia m-borb a Lindmuine laendrech</l>
<l>uas loch lindglan.</l>
</lg>
<lg n="82" type="quatrain">
<l>Laechrad s&iacute;l R&iacute;gbaird mic Brige</l>
<l>b&aacute;ig c&eogon;n gainne</l>
<pb n="268">
<l>Corc Oiche cloe cloth c&eogon;n timme</l>
<l>D&aacute;l saer Selle.</l>
</lg>
<lg n="83" type="quatrain">
<l>Se cin&eogon;dha nach do muntir Br&eogon;goin</l>
<l>ciap-sa mag&eogon;n,</l>
<l>Gabraighe Succa, U&iacute; Thairsig</l>
<l>Galeoin Lag&eogon;n.</l>
</lg>
<lg n="84" type="quatrain">
<l>L&eacute;ir so thuirmis&eogon;mar ar cr&oacute;nic</l>
<l>cia no nh-gl&eogon;d?</l>
<l>Inti medon acus tossach</l>
<l>acus dead.</l>
</lg>
<lg n="85" type="quatrain">
<l>D&eogon;rb l&eogon;am cip&eacute; rodos r&iacute;me</l>
<l>o ro gabad h-Eriu</l>
<pb n="270">
<l>cona faigbe n&iacute; ba f&iacute;riu</l>
<l>na bas l&eogon;riu.</l>
</lg>
<lg n="86" type="quatrain">
<l>Leor lend lenmait a sanais irs</l>
<l>ro s&eogon;s tulad</l>
<l>muntir Bhr&eogon;goin feib atb&eogon;rar.</l>
<l>can a m-bunad.</l>
</lg>
<trailer>C.</trailer>
</body>
</text></p>
</div>
<div n="4">
<head>IV.</head>
<head><add resp="JHT">DUAN ALBANACH.</add></head>
<p>Dal Riada, umorro, dar labramar go l&eacute;g &oacute;s iad nach f-fuil amhorus againn is in m-beagan da m-bunadhus, &ampersir; craobsgaoileadh da lamhsam san leabhar-sa. Cuiream sean duain Seanchasa a r&iacute;ogh ar Albain annso sios.</p>
<p>Marso ader ge easbadhach &iacute; iar r&iacute;omh na r&iacute;ogh na rann dereanach, &ampersir; fos iar slechtaibh ele:<pb n="272">
<text type="poem">
<body>
<lg n="1" type="quatrain">
<lg n="1" type="quatrain">
<l>A eolcha Alban uile,</l>
<l>a shluagh feuta foltbhuidhe,</l>
<l>cia ceud ghabhail, an e&oacute;l du&iacute;bh,</l>
<l>ro ghabhasdair Albanruigh?</l>
</lg>
<lg n="2" type="quatrain">
<l>Albanus ro ghabh, lia a shl&oacute;gh,</l>
<l>mac sen oird&eacute;rc Isicon,</l>
<l>brathair is Briutus gan brath,</l>
<l>&oacute; r&aacute;itear Alba eathrach.</l>
</lg>
<lg n="3" type="quatrain">
<l>Ro ionnarb a brathair bras</l>
<l>Briotus tar Muir n-Icht n-amhnas,</l>
<l>ro gabh Briotus Albain &aacute;in,</l>
<l>go rinn fhiadhnach Fotud&aacute;in.</l>
</lg>
<lg n="4" type="quatrain">
<l>Foda iar m-Briotus m-bl&aacute;ith, m-bil,</l>
<l>ro ghabhsad clanna Nemhidh,</l>
<pb n="274">
<l>Erglan iar t-teacht as a loing,</l>
<l>do aithle thoghla thuir Conuing.</l>
</lg>
<lg n="5" type="quatrain">
<l>Cruithnigh ros gabhsad iarttain,</l>
<l>iar t-tiachtain a h-Ereann-mhuigh,</l>
<l>.x. rig tri fichit righ r&aacute;n</l>
<l>gabhsad d&iacute;obh an Cruithean-chl&aacute;r.</l>
</lg>
<lg n="6" type="quatrain">
<l>Cathluan an c&eacute;d righ diobh-soin,</l>
<l>aisnedhfead daoibh go cumair,</l>
<l>rob &eacute; an righ d&eacute;gheanach dh&iacute;bh</l>
<l>an cur calma Cusaint&iacute;n.</l>
</lg>
<lg n="7" type="quatrain">
<l>Clanna Eathach ina n-diaigh,</l>
<l>gabhsad Albain iar n-&aacute;irdghliaidh,</l>
<l>clanna Conaire an chaoimhfhir,</l>
<l>toghaidhe na treun-Ghaoidhil.</l>
</lg>
<pb n="276">
<lg n="8" type="quatrain">
<l>Tri mec Erc mec Eachdhach ait,</l>
<l>triar fuair beannachtair P&aacute;traicc,</l>
<l>ghabhsad Albain, ard a n-gus,</l>
<l>Loarn, Fearghus is Aonghus.</l>
</lg>
<lg n="9" type="quatrain">
<l>Dech m-bliadhna Loarn, l&eacute;r bladh,</l>
<l>i f-flaitheas oirir Alban,</l>
<l>tar es Loarn fh&eacute;l go n-gus,</l>
<l>seacht m-bliadhna ficheat Fearghus.</l>
</lg>
<lg n="10" type="quatrain">
<l>Domhangart mac d'Fearghus ard,</l>
<l>aireamh c&uacute;ig m-bliadhan m-biothgarg,</l>
<l>a .xxiiii. gan troid,</l>
<l>do Comhgall, mac Domhangoirt.</l>
</lg>
<lg n="11" type="quatrain">
<l>Da bhliadhan Conaing gan t&aacute;ir,</l>
<l>tar &eacute;s Comhghaill do Gobhr&aacute;n,</l>
<l>tri bliadhna fo cuig gan roinn,</l>
<l>ba ri Conall, mac Comhghoill.</l>
</lg>
<pb n="278">
<lg n="12" type="quatrain">
<l>Cethre bliadhna ficheat tall</l>
<l>ba r&iacute; Aodh&aacute;n na n-iol-rann,</l>
<l>dech m-bliadhna fo seacht, se&oacute;l n-gl&eacute;,</l>
<l>i f-flaitheas Eathach Buidh&eacute;.</l>
</lg>
<lg n="13" type="quatrain">
<l>Connchadh Cearr r&aacute;ithe, rel bladh,</l>
<l>a .xui. dia mac Fearchar</l>
<l>tar &eacute;s Fearchair, feaghaidh rainn,</l>
<l>.xiiii. bliadhna Domhnaill.</l>
</lg>
<lg n="14" type="quatrain">
<l>Tar &eacute;s Domhnaill Bric na m-bla,</l>
<l>Conall, Dunghal .x. m-bliadhna,</l>
<l>.xiii. bliadhna Domhnuill Duinn,</l>
<l>tar &eacute;s Dunghail is Chonuill.</l>
</lg>
<lg n="15" type="quatrain">
<l>Maolduin mac Conaill na c-creach</l>
<l>a .xuii. d&oacute; go dlightheach,</l>
<pb n="280">
<l>Fearchair Foda, feagha leat,</l>
<l>do chaith bliadhain ar .xx.</l>
</lg>
<lg n="16" type="quatrain">
<l>Da bliadhain Eachdhach na n-each,</l>
<l>ro ba calma an r&iacute; rightheach,</l>
<l>aoin bhliadhain ba flaith iarttain,</l>
<l>Ainceallach maith mac Fearchair.</l>
</lg>
<lg n="17" type="quatrain">
<l>Seacht m-bliadhna Dunghail d&eacute;in,</l>
<l>acus a ceathair do Ailp&eacute;n,</l>
<l>tri bliadhna Muireadhoigh mhaith,</l>
<l>.xxx. do Aodh na &aacute;rdfhlaith.</l>
</lg>
<lg n="18" type="quatrain">
<l>A ceathair ficheat, n&iacute;r fhann,</l>
<l>do bhliadhnaibh do chaith Domhnall,</l>
<l>da bhliadhain Conaill, c&eacute;m n-gl&eacute;,</l>
<l>is a ceathair Chonaill ele.</l>
</lg>
<lg n="19" type="quatrain">
<l>Naoi m-bliadhna Cusaintin chain,</l>
<l>a naoi Aongusa ar Albain,</l>
<pb n="282">
<l>cethre bliadhna Aodha &aacute;in,</l>
<l>is a tri d&eacute;ug Eoghan&aacute;in.</l>
</lg>
<lg n="20" type="quatrain">
<l>Tr&iacute;ocha bliadhain Cionaoith chruaidh,</l>
<l>a ceathair Domhnall drechruaidh,</l>
<l>.xxx. bliadhain co na bhr&iacute;gh,</l>
<l>don churadh do Cusaintin.</l>
</lg>
<lg n="21" type="quatrain">
<l>D&aacute; bhliadhain, ba daor a dath,</l>
<l>da brathair do Aodh fionnscothach,</l>
<l>Domhnall, mac Cusaintin cha&iacute;n,</l>
<l>r&oacute; chaith bliadhain fa cheathair.</l>
</lg>
<lg n="22" type="quatrain">
<l>Cusaint&iacute;n ba calma a ghleac,</l>
<l>ro chaith a s&eacute; is d&aacute; fhicheat,</l>
<l>Maolcoluim cethre bliadhna,</l>
<l>Iondolbh a h-ocht airdriaghla.</l>
</lg>
<pb n="284">
<lg n="23" type="quatrain">
<l>Seacht m-bliadhna Dubhoda d&eacute;n,</l>
<l>acus a ceathair Cuil&eacute;n,</l>
<l>a .xxuii. &oacute;s gach cloinn,</l>
<l>do Cionaoth, mac Maoilcholuim.</l>
</lg>
<lg n="24" type="quatrain">
<l>Seacht m-bliadhna Cusaintin cluin,</l>
<l>acus a ceathair Macdhuibh,</l>
<l>triochadh bliadhain, breacaid rainn,</l>
<l>ba r&iacute; Monaidh Maolcolaim.</l>
</lg>
<lg n="25" type="quatrain">
<l>Se bliadhna Donnchaid glain gaoith</l>
<l>.xuii. bliadhna mac Fionnlaoich,</l>
<l>tar &eacute;s Mec Beathaidh go m-blaidh,</l>
<l>.uii. m&iacute;s i f-flaithios Lughlaigh.</l>
</lg>
<lg n="26" type="quatrain">
<l>Maolcholuim anosa as r&iacute;,</l>
<l>mac Donnchaidh dhata dhrechbhi,</l>
<l>a r&eacute; nocha n-fidir neach,</l>
<l>acht an t-e&oacute;lach as &eacute;olach. A eolcha.</l>
</lg>
<pb n="286">
<lg n="27" type="quatrain">
<l>D&aacute; r&iacute;gh f&oacute;r chaogad, cluine,</l>
<l>go mac Donnchaidh drich ruire,</l>
<l>do shiol Erc ardghlain anoir,</l>
<l>gabsad Albain a e&oacute;laigh.</l>
</lg>
</lg>
</body>
</text></p>
</div>
</div>
</back>
</text>
</TEI.2>
