Ann´la Gearra as Proibhinse Ard Macha

Ann´la Gearra as Proibhinse Ard Macha ^{in eagar ag Gearóid Mac Niocaill}

I l´mhscríbhinn Add. 30512; ff. 39rb-40rb, sa British Museum ^{.i. British Library}, at´ na hann´la so; le f´il. Níl de theideal orthu inti ach 'Senchronic sunn', i l´imh sheanChathail Uí Chonchubhair; mas fíor do Robin Flower.Catalogue of Irish manuscripts in the British Museum, ii, 490. Uilliam Mac an Leagha (fl. c. 1460-75) a scríobh an LS féin.Ibid., 470-3.

Ní de réir blianta at´ na himeachtaí éagsúla d´taithe, ach do réir an achair de bhlianta eatarthu. Sé an míniú is dóichí air sin, déarfainn, n´ gur cuireadh le chéile an 'senchronic' seo as foinse a bhí d´taithe le calainni—sé sin, le sreath de KKK, gan bliain A.D. ag gabh´il leo, fé mar at´ i dtosach Ann´la Inse Faithleann, nó <reg orig="B.M." resp="BH">BL</reg> Cotton Titus A XXV. Luíonn sé le dealramh go raibh sonraí compóide—aois na gealaí ar an 1 Ean´ir, cuir i gc´s—i dteannta cuid acu: féach tagraí d´ leithéid fé na blianta 1086, 1103.T´id mícheart, leis, rud a tharlaíonn uaireanta in ann´la eile. Féach, mar shampla, Ann´la Connacht (Eag. A. Martin Freeman, 1944), xv.

D´ ainneoin seo, is fuirist d´taí a chur i leith fhormhór na n-imeachtaí, mar t´ dh´ phonc dheimhneacha ann: cath Chluain Tarbh (1014) agus cathanna Stamford Bridge agus Hastings (1066). Níl le déanamh ach ´ireamh siar agus aniar ó na pointí sin. Ní féidir sin a dhéanamh do leith an d´ mhír thosaigh ar ar thugas (A) agus (B); is follas go raibh bearnaí sa bhun-téacs óna gcineann an téacs so idir (A) agus (B), agus idir (B) agus (C). Chun d´taí a chur ina leith siúd, caithfí dhul i dtuilleamaí foinsí eile; cheapas go mb'fhearr iad d'fh´gaint fé mar bhíodar.

Ó thaobh na d´taíochta dhe, réitíonn d´taí na n-ann´la so le d´taí ceartaithe AU suas go dtí 863; idir sin agus 819 t´id bliain chun tosaigh; agus t´ 819 féin ceart.

B'í tuairim Robin Flower go mb'as proibhinse Ard Macha do na hann´la so;Op. cit., 491. agus déarfainn go bhfuil an ceart aige. Níl tagairt iontu d'aon eaglaiseach ón dtaobh amuigh den tuaisceart. Ní fuirist a r´ cathain a cuireadh le chéile iad, sa chrot ina bhfuilid anois againn, mar ní féidir bheith cinnte dhe go dtugann an d´ta deiridh (1134) terminus post quem dúinn: thiocfadh dhó go raibh a thuilleadh ann tr´th. Ó thaobh na teangan de níl de leid deimhneach iontu ar an d´ta ach an fhoirm 'dí' mar mhalairt ar 'd´' (dí bhliadhain/d´ bhliadhain), malairt a bhí coitianta go leor sa Mhe´n-Ghaeilg, ach a bhí imithe i léig fé aimsir an D´in Dírigh. Ní dóigh liom, mar sin, go mbeadh dul amú orainn da ndéarfaimis gur i leath deiridh an 12ú céad nó i dtosach an 13ú céad a cuireadh le chéile iad.